໔. ອຏ຺ຐກວຄ຺ໂຄ

໑. ກາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໗໓. ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສາຕິ ກາມສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາວຕ຺ຖິຍາ ເຊຕວນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ອຈິຣວຕີນທີຕີເຣ ‘‘ຍວໍ ວປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຂຕ຺ຕໍ ກສຕິ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ – ‘‘ອສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍວາ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ປຸນ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຈສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສ. ‘‘ກທາ ປາປຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສສ຺ເສ ວິນຏ຺ເຐ ໂສກາຠິຠູໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ຕທາ ເອວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ໂອວາທໍ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕິ. ນານາຣຸຈິກາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຫນ຺ທ, ນໍ ອິໂຕ ປຠຸຕິເຍວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ເອວໍ ມຍິ ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕທາ ໂອວາທໍ ໂສສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກໂຣສີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ເອວໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລີໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຕາວຕເກເນວ ຠຄວຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກສາມິ ຍວໍ ວປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ, ນ ຈ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕຖາຄຕາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫນ຺ທາຫມ຺ປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຏິສນ຺ຖາຣມກາສິ. ເອວໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ເສສາ ຈ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕີວ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

ອຖ ຠຄວາ ສມ຺ປຊ຺ຊມາເນປິ ສສ຺ເສ ເອກທິວສໍ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍວກ຺ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸນ຺ທຣໍ, ສເຈ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ສໍວິຠາຄໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຍວາ ນິປ຺ຜຊ຺ຊິໍສຸ. ຕສ຺ສ ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ສ຺ເວ ວາ ລາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຸຣຸມານສ຺ເສວ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ວສ຺ສິ. ອຈິຣວຕີ ນທີ ປູຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຍວໍ ວຫິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຠາເຕ ນທີຕີຣໍ ຄໂຕ ສພ຺ພໍ ສສ຺ສວິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ວິນຏ຺ໂຐມ຺ຫິ, ກຖໍ ທານິ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພລວໂສກໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຠຄວາປິ ຕເມວ ຣຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາກາໂລ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂສກາຠິຠູຕໍ ມໍ ອສ຺ສາເສຕຸກາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສີທາເປສິ. ຠຄວາ ຊານນ຺ໂຕວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວິຫາສີ’’ຕິ? ອາມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສພ຺ພໍ ເມ ຍວກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອຸທເກນ ວູຬ຺ຫນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິປນ຺ເນ ໂທມນສ຺ສໍ, ສມ຺ປນ຺ເນ ຈ ໂສມນສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກາມາ ຫິ ນາມ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາວເສນ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ປທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພສຸຕ຺ເຕສຸ.

ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຕິ ມນາປິຍຣູປາທິເຕຠູມກຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸກາມໍ, ກາມຍມານສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉມານສ຺ສ. ຕສ຺ສ ເຈ ຕໍ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ຕສ຺ສ ກາມຍມານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກາມສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມິຊ຺ຌຕິ ເຈ, ສເຈ ໂສ ຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ໂຫຕີຕິ ເອກໍສໍ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘາຕິ ລຠິຕ຺ວາ. ມຈ຺ໂຈຕິ ສຕ຺ໂຕ. ຍທິຈ຺ຉຕີຕິ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ.

໗໗໔. ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາເມ ອິຈ຺ຉມານສ຺ສ, ກາເມນ ວາ ຍາຍມານສ຺ສ. ຉນ຺ທຊາຕສ຺ສາຕິ ຊາຕຕຓ຺ຫສ຺ສ. ຊນ຺ຕຸໂນຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕ ກາມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ເຕ ກາມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ເຈ. ສລ຺ລວິທ຺ໂຘວ ຣຸປ຺ປຕີຕິ ອຖ ອໂຍມຍາທິນາ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ວິຍ ປີຬີຍຕິ.

໗໗໕. ຕຕິຍຄາຖາຍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປນ ອິເມ ກາເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວາ ສມຸຈ຺ເຉເທນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາເທນ ສປ຺ປສ຺ສ ສິຣໍ ອິວ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ວິສຣິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກາສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ສໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສມຕິວຕ຺ຕຕີຕິ.

໗໗໖-໘. ຕໂຕ ປຣາສໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຄາຖານໍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຍ ເອຕໍ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕາທິໍ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ຆຣວຕ຺ຖາທິໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ກຫາປຓສງ຺ຂາຕໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ ໂຄອສ຺ສເຠທໍ ຄວາສ຺ສໍ ວາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິກາ ຖິໂຍ ວາ ຎາຕິພນ຺ຘວາທີ ພນ຺ຘູ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ມນາປິຍຣູປາທີ ປຸຖຸ ກາເມ ອນຸຄິຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອພລສງ຺ຂາຕາ ກິເລສາ ພລີຍນ຺ຕິ ສຫນ຺ຕິ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ສທ຺ຘາພລາທິວິຣເຫນ ວາ ອພລໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອພລາ ກິເລສາ ພລີຍນ຺ຕິ, ອພລຕ຺ຕາ ພລີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ຕໍ ກາມຄິທ຺ຘໍ ກາເມ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕຎ຺ຈ ສີຫາທໂຍ ຈ ປາກຏປຣິສ຺ສຍາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ອປາກຏປຣິສ຺ສຍາ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອປາກຏປຣິສ຺ສເຍຫິ ອຠິຠູຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂໍ ຠິນ຺ນໍ ນາວໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອນ຺ເວຕິ. ຕສ຺ມາ ກາຍຄຕາສຕິອາທິຠາວນາຍ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຣູປາທີສຸ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ສພ຺ພປ຺ປກາຣມ຺ປິ ກິເລສກາມໍ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກາມານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ. ເອວໍ ເຕ ກາເມ ປຫາຍ ຕປ຺ປຫານກຣມຄ຺ເຄເນວ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຕເຣ ໂອຆໍ ຕເຣຍ຺ຍ ຕຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ຕໂຕ ຍຖາ ປຸຣິໂສ ອຸທກຄຣຸກໍ ນາວໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຫຸກາຍ ນາວາຍ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ປາຣຄູ ຠເວຍ຺ຍ, ປາຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອຕ຺ຕຠາວນາວໍ ກິເລສູທກຄຣຸກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ປາຣຄູ ຠເວຍ຺ຍ, ສພ຺ພຘມ຺ມປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຈ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ກາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄຸຫຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໗໙. ສຕ຺ໂຕ ຄຸຫາຍນ຺ຕິ ຄຸຫຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຄໍງ຺ຄາຕີເຣ ອາວຏ຺ຏກໍ ນາມ ອຸເຕນສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານໍ, ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ ສີຕເລ ປເທເສ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕຸກາໂມ. ອຎ຺ຎທາປິ ຈາຍໍ ຄຈ຺ຉເຕວ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາເສວເນນ ຍຖາ ຄວມ຺ປຕິຕ຺ເຖໂຣ ຕາວຕິໍສຠວນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມຕໍ ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ສີຕເລ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ຣາຊາປິ ໂຂ ອຸເຕໂນ ຕໍ ທິວສໍເຍວ ອຸຍ຺ຍານກີຬິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫຸເທວ ທິວສຠາຄໍ ນຈ຺ຈຄີຕາທີຫິ ອຸຍ຺ຍາເນ ກີຬິຕ຺ວາ ປານມທມຕ຺ໂຕ ເອກິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອງ຺ເກ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ສຍິ. ເສສິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ສຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຸປ຺ຜຜລາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໂຍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ມາ ສທ຺ທໍ ອກຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອປ຺ປສທ຺ທາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເຖໂຣ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕາ ຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ຕິ.

ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ນິສິນ຺ນິຕ຺ຖີ ‘‘ອິມາ ມໍ ໂອຫາຍ ກີຬນ຺ຕີ’’ຕິ ຕາສຸ ອິສ຺ສາປກຕາ ອູຣຸໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປໂພເຘສິ. ຣາຊາ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຸຫິໍ ອິມາ ວສລິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ອພຫຸກຕາ ‘ສມຓໍ ຣມຍິສ຺ສາມາ’ຕິ ຄຕາ’’ຕິ. ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ເຖຣາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ຈາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເອກຈ຺ຈາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາມາ’’ຕິ ນ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ເຕນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກຸທ຺ໂຘ ເຖຣໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາວ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ວິເວກຕ຺ຖໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ວິເວກຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາ ເອວໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣປຣິວຸຕາ ນິສີທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕວ ວິເວກໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ວິສາຣໂທປິ ວິເວກກຖາຍ ‘‘ນາຍໍ ອຎ຺ຎາຕຸກາໂມ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ນ ກເຖສິ, ຕມ຺ພກິປິລ຺ລິເກຫິ ຕໍ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອໂສກຣຸກ຺ເຂ ຕມ຺ພກິປິລ຺ລິກປຸຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນວ ອຸປຣິ ວິກິຣິ. ໂສ ສຣີຣໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຈາຍໍ ຣາຊາ ມຍິ ອປຣຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອປາຍາຠິມຸໂຂ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ຕໂຕ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ເຎ ຣາຊາໂນ ອີທິສໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ປູເຊນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ຕມ຺ພກິປິລ຺ລິກປຸເຏນ ອາສາເທຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ກຸລວໍສໍ ນາເສຕຸໍ ອຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສໍ ຎຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ທິວສໍ ເຖໂຣ ອິຘາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຍທາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ເມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເຖເຣ ອາຄເຕ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາປິ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາເຓຫິ ສຣຓໍ ຄໂຕ ອໂຫສິ. ຕມ຺ພກິປິລ຺ລິກປຸເຏນ ອາສາທິຕທິວເສ ປນ ເຖໂຣ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິ. ຠຄວາປິ ໂຂ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ປຍມາໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ອກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ອາມ ຠຄວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ ຕສ຺ສ ວິເວກກຖາ ກາມຄຸຓຄິທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ ເອວ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕຕິ ລຄ຺ໂຄ. ຄຸຫາຍນ຺ຕິ ກາເຍ. ກາໂຍ ຫິ ຣາຄາທີນໍ ວາຬານໍ ວສໂນກາສໂຕ ‘‘ຄຸຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພຫຸນາຠິຉນ຺ໂນຕິ ພຫຸນາ ຣາຄາທິກິເລສຊາເລນ ອຠິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ເອເຕນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພນ຺ຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣາຄາທິວເສນ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ. ນໂຣຕິ ສຕ຺ໂຕ. ໂມຫນສ຺ມິໍ ປຄາຬ຺ໂຫຕິ ໂມຫນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຄຸຓາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເທວມນຸສ຺ສາ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ. ເອເຕນ ພຫິທ຺ຘາພນ຺ຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູເຣ ວິເວກາ ຫິ ຕຖາວິໂຘ ໂສຕິ ໂສ ຕຖາຣູໂປ ນໂຣ ຕິວິຘາປິ ກາຍວິເວກາທິກາ ວິເວກາ ທູເຣ ອນາສນ຺ເນ. ກິໍກາຣຓາ? ກາມາ ຫິ ໂລເກ ນ ຫິ ສຸປ຺ປຫາຍາ, ຍສ຺ມາ ໂລເກ ກາມາ ສຸປ຺ປຫາຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໗໘໐. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ທູເຣ ວິເວກາ ຕຖາວິໂຘ’’ຕິ ສາເຘຕ຺ວາ ປຸນ ຕຖາວິຘານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຕໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຈ຺ຉານິທານາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉານິທານາຕິ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸກາ. ຠວສາຕພທ຺ຘາຕິ ສຸຂເວທນາທິມ຺ຫິ ຠວສາເຕ ພທ຺ຘາ. ເຕ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາຕິ ເຕ ຠວສາຕວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ວາ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘາ ອິຈ຺ຉານິທານາ ສຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປໂມຈຍາ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂມກ຺ຂາຕິ ອຎ຺ເຎນ ຈ ໂມເຈຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ກາຣຓວຈນໍ ວາ ເອຕໍ, ເຕ ສຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອຎ຺ເຎນ ໂມເຈຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ສເກນ ຖາເມນ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຍມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉາ ປຸເຣ ວາປິ ອເປກ຺ຂມານາຕິ ອນາຄເຕ ອຕີເຕ ວາ ກາເມ ອເປກ຺ຂມານາ. ອິເມວ ກາເມ ປຸຣິເມວ ຊປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກາເມ ປຸຣິເມ ວາ ທຸວິເຘປິ ອຕີຕານາຄເຕ ພລວຕຓ຺ຫາຍ ປຕ຺ຖຍມານາ. ອິເມສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ‘‘ເຕ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈາ ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂມກ຺ຂາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອິຕຣຖາ ‘‘ອເປກ຺ຂມານາ ຊປ຺ປໍ ກິໍ ກໂຣນ຺ຕິ ກິໍ ວາ ກຕາ’’ຕິ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸໍ.

໗໘໑-໒. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ທູເຣ ວິເວກາ ຕຖາວິໂຘ’’ຕິ ສາເຘຕ຺ວາ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ຈ ຕຖາວິຘານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຕໍ ອາວິກຕ຺ວາ ອິທານິ ເນສໍ ປາປກມ຺ມກຣຓໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ກາເມສຸ ຄິທ຺ຘາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕ ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ປຣິໂຠຄຕຓ຺ຫາຍ ຄິທ຺ຘາ ປຣິເຍສນາທິມນຸຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປສຸຕາ ສມ຺ໂມຫມາປນ຺ນຕ຺ຕາ ປມູຬ຺ຫາ ອວຄມນຕາຍ ມຈ຺ຉຣິຕາຍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວຈນໍ ອນາທິຍນຕາຍ ຈ ອວທານິຍາ. ກາຍວິສມາທິມ຺ຫິ ວິສເມ ນິວິຏ຺ຐາ ອນ຺ຕກາເລ ມຣຓທຸກ຺ຂູປນີຕາ ‘‘ກິໍສູ ຠວິສ຺ສາມ ອິໂຕ ຈຸຕາເສ’’ຕິ ປຣິເທວຍນ຺ຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ ຫິ ສິກ຺ເຂຖ…ເປ… ມາຫຸ ຘີຣາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ເຂຖາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ. ເສສມຸຕ຺ຕານເມວ.

໗໘໓. ອິທານິ ເຍ ຕຖາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາມີຕິ ມໍສຈກ຺ຂຸອາທີຫິ ເປກ຺ຂາມິ. ໂລເກຕິ ອປາຍາທິມ຺ຫິ. ປຣິຜນ຺ທມານນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຜນ຺ທມານໍ. ປຊໍ ອິມນ຺ຕິ ອິມໍ ສຕ຺ຕກາຍໍ. ຕຓ຺ຫຄຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຄຕໍ ອຠິຠູຕໍ, ນິປາຕິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠເວສູຕິ ກາມຠວາທີສຸ. ຫີນາ ນຣາຕິ ຫີນກມ຺ມນ຺ຕາ ນຣາ. ມຈ຺ຈຸມຸເຂ ລປນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມຣຓມຸເຂ ປຣິເທວນ຺ຕິ. ອວີຕຕຓ຺ຫາເສຕິ ອວິຄຕຕຓ຺ຫາ. ຠວາຠເວສູຕິ ກາມຠວາທີສຸ. ອຖ ວາ ຠວາຠເວສູຕິ ຠວຠເວສຸ, ປຸນປ຺ປຸນຠເວສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໗໘໔. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອວີຕຕຓ຺ຫາ ເອວໍ ຜນ຺ທນ຺ຕິ ຈ ລປນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາວິນເຍ ສມາທເປນ຺ໂຕ ‘‘ມມາຍິເຕ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມມາຍິເຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມມຕ຺ເຕຫິ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ປສ຺ສຖາຕິ ໂສຕາເຣ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ເອຕມ຺ປີຕິ ເອຕມ຺ປິ ອາທີນວໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໗໘໕. ເອວເມຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ອສ຺ສາທໍ, ຕໂຕ ປຣາຫິ ຈຕູຫິ ອາທີນວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສອຸປາຍໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນິສ຺ສຣຓານິສໍສຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ສພ຺ພາຫິ ວາ ເອຕາຫິ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສູ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສູຕິ ຜສ຺ສຜສ຺ສສມຸທຍາທີສຸ ທ຺ວີສຸ ປຣິຈ຺ເຉເທສຸ. ວິເນຍ຺ຍ ຉນ຺ທນ຺ຕິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ວິເນຕ຺ວາ. ຜສ຺ສໍ ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິຜສ຺ສໍ, ຜສ຺ສານຸສາເຣນ ວາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ອຣູປຘມ຺ເມ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວເສນ ຣູປຘມ຺ເມ ຈາຕິ ສກລມ຺ປິ ນາມຣູປໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕ຺ວາ. ອນານຸຄິທ຺ໂຘຕິ ຣູປາທີສຸ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຄິທ຺ໂຘ. ຍທຕ຺ຕຄຣຫີ ຕທກຸພ຺ພມາໂນຕິ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ຄຣຫຕິ, ຕໍ ອກຸຣຸມາໂນ. ນລິປ຺ປຕີ ທິຏ຺ຐສຸເຕສຸ ຘີໂຣຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຘີໂຣ ທິຏ຺ເຐສຸ ຈ ສຸເຕສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລປານໍ ເອເກນປິ ເລເປນ ນ ລິປ຺ປຕິ. ອາກາສມິວ ນິຣຸປລິຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕໂວທານປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

໗໘໖. ສຎ຺ຎໍ ປຣິຎ຺ຎາຕິ ຄາຖາຍ ປນ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ນ ເກວລຎ຺ຈ ຜສ຺ສເມວ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ກາມສຎ຺ຎາທິເຠທໍ ສຎ຺ຎມ຺ປິ, ສຎ຺ຎານຸສາເຣນ ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນາມຣູປໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ວິຕເຣຍ຺ຍ ໂອຆໍ, ຕໂຕ ໂສ ຕິຓ຺ໂຓໂຆ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລປປ຺ປຫາເນນ ໂນປລິຕ຺ໂຕ ຂີຓາສວມຸນິ ຣາຄາທິສລ຺ລານໍ ອພ຺ພູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ໂລ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຈຣໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຈຣໍ ເຕນ ອປ຺ປມາທຈາເຣນ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ໂລ ຫຸຕ຺ວາ ສກປຣຕ຺ຕຠາວາທິເຠທໍ ນາສີສຕີ ໂລກມິມໍ ປຣຎ຺ຈ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຈຣິມຈິຕ຺ຕນິໂຣຘາ ນິຣຸປາທາໂນ ຊາຕເວໂທວ ປຣິນິພ຺ພາຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິຏ຺ຐປນເມວ ກໂຣນ຺ໂຕ, ນ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອິມາຍ ເທສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສິ ຂີຓາສວສ຺ສ ເທສິຕຕ຺ຕາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຄຸຫຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໘໗. ວທນ຺ຕິ ເວ ທຸຏ຺ຐມນາປີຕິ ທຸຏ຺ຐຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອາທິຄາຖາຍ ຕາວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ – ມຸນິສຸຕ຺ຕນເຍນ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສຸນ຺ທຣິໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ສາ ກິຣ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ເສຕວຕ຺ຖປຣິພ຺ພາຊິກາວ ອໂຫສິ. ສາ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸນິວຕ຺ຖາ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນວິຠູສິຕາ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິວາສີນໍ ເຊຕວນໂຕ ນິກ຺ຂມນເວລາຍ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວນາຠິມຸຂີ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສາວເກ ຈສ຺ສ ຣມຍິຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ວິຈຣິຕ຺ວາ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ປິທຫິເຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຠາເຕ ປຸນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິສມີເປ ປຸປ຺ຜານິ ວິຈິນນ຺ຕີ ວິຍ ຈຣຕິ. ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄເຕຫິ ຈ ມນຸສ຺ເສຫິ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຍໍກິຎ຺ຈິເທວ ຠຓຕິ. ເອວໍ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ເຕ ວີຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ປຣິຂາຕເຏ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຠາເຕ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຈິນນ຺ຕາ ວິຍ ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐານາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ອຸປກ຺ໂກສໍ ອກໍສຸ. ສພ຺ພໍ ປາຬິຍໍ (ອຸທາ. ໓໘) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຠຄວາ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຊ຺ຊ ອຍສໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເຕສໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ມາທິເສ ຈິຕ຺ຕໍ ປໂກເປຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ອປາຍາຠິມຸໂຂ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍເຍວ ອຈ຺ຉິ, ນ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ພສທິສເມວ ປວິສິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ອກ຺ໂກສິໍສຸ. ອຖ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາອຍໂສ ອຸປ຺ປາທິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສິຕຸໍ, ວິປຸໂລ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖປິ ອຍເສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສິ ອານນ຺ທາຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ອາຄເມຫິ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຕາຫເມວາຍໍ ສທ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ເຍຫິ ອຍໂສ ກໂຕ, ເຕສໍເຍວ ອຸປຣິ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວທນ຺ຕິ ເວ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ວທນ຺ຕີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸປວທນ຺ຕິ. ທຸຏ຺ຐມນາປິ ເອເກ ອໂຖປິ ເວ ສຈ຺ຈມນາຕິ ເອກຈ຺ເຈ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ຕຖສຎ຺ຎິໂນປິ ຫຸຕ຺ວາ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ເຍ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫິໍສຸ, ເຕ ສຈ຺ຈມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວາທຎ຺ຈ ຊາຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອກ຺ໂກສວາທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ມຸນິ ໂນ ອຸເປຕີຕິ ອກາຣກຕາຍ ຈ ອກຸປ຺ປນຕາຍ ຈ ພຸທ຺ຘມຸນິ ນ ອຸເປຕິ. ຕສ຺ມາ ມຸນີ ນຕ຺ຖິ ຂິໂລ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອຍໍ ມຸນິ ຣາຄາທິຂິເລຫິ ນຕ຺ຖິ ຂິໂລ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໗໘໘. ອິມຎ຺ຈ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ເອວໍ ຂຸໍເສຕ຺ວາ ວມ຺ເຠຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ຠິກ຺ຂູ, ອານນ຺ທ, ກິໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ນ ກິຎ຺ຈິ ຠຄວາຕິ. ‘‘ນ, ອານນ຺ທ, ‘ອຫໍ ສີລວາ’ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂລເກ ຫິ ນາຠາສມານໍ ຊານນ຺ຕິ ມິສ຺ສໍ ພາເລຫິ ປຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂູ, ອານນ຺ທ, ເຕ ມນຸສ຺ເສ ເອວໍ ປຏິໂຈເທນ຺ຕູ’’ຕິ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຏິໂຈເທຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ອກໍສຸ. ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາປິ ຣາຊປຸຣິເສ ສພ຺ພໂຕ ເປເສຕ຺ວາ ເຍສໍ ຘຸຕ຺ຕານໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໍ ມາຣາເປສຸໍ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິຠາສິ. ມນຸສ຺ສາປິ ຕິຕ຺ຖິເຍ ທິສ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫຣນ຺ຕິ, ປໍສຸນາ ໂອກິຣນ຺ຕິ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຍສໍ ອຸປ຺ປາເທສຸ’’ນ຺ຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ, ຠຄວາ ເຖຣສ຺ສ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ ‘‘ສກຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິໍ…ເປ… ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ຕິຕ຺ຖິຍຊນສ຺ສ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ອວຓ຺ຓໍ ປກາເສຕ຺ວາ ເອເຕນຸປາເຍນ ລທ຺ຘໍ ສກ຺ກາຣໍ ສາທິຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ໂສ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ກຖໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອຖ ໂຂ ໂສ ອຍໂສ ຕເມວ ຕິຕ຺ຖິຍຊນໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຈ຺ເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ໂຍ ວາ ສສ຺ສຕາທິວາທີ, ໂສປິ ສກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ກຖໍ ອຈ຺ຈເຍຍ຺ຍ ເຕນ ທິຏ຺ຐິຈ຺ຉນ຺ເທນ ອນຸນີໂຕ ຕາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຣຸຈິຍາ ນິວິຏ຺ໂຐ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ສຍໍ ສມຕ຺ຕານິ ປກຸພ຺ພມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ຕານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕເຖວ ວເທຍ຺ຍາຕິ.

໗໘໙. ອຖ ຣາຊາ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ຕໍ ກຸຓປໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອີທິເສ ອຍເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ, ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ‘ອຫໍ ສີລວາ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ປເຣສໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ອຣິຍານໍ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລວຕານີ’’ຕິ ອວເສສຄາຖາໂຍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລວຕານີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂາທີນິ ສີລານິ ອາຣຎ຺ຎິກາທີນິ ຘຸຕງ຺ຄວຕານິ ຈ. ອນານຸປຸຏ຺ໂຐຕິ ອປຸຈ຺ຉິໂຕ. ປາວາຕິ ວທຕິ. ອນຣິຍຘມ຺ມໍ ກຸສລາ ຕມາຫຸ, ໂຍ ອາຕຸມານໍ ສຍເມວ ປາວາຕິ ໂຍ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຍເມວ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ວາທໍ ‘‘ອນຣິຍຘມ຺ໂມ ເອໂສ’’ຕິ ກຸສລາ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕິ.

໗໙໐. ສນ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທິກິເລສວູປສເມນ ສນ຺ໂຕ, ຕຖາ ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ໂຕ. ອິຕິຫນ຺ຕິ ສີເລສຸ ອກຕ຺ຖມາໂນຕິ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິຕິ ສີເລສຸ ອກຕ຺ຖມາໂນ, ສີລນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕູປນາຍິກໍ ວາຈໍ ອຠາສມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕມຣິຍຘມ຺ມໍ ກຸສລາ ວທນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕໍ ອກຕ຺ຖນໍ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ໂມ ເອໂສ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ຂນ຺ຘາທິກຸສລາ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ສຸສ຺ສທາ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກຕິ ຍສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຣາຄາທໂຍ ສຕ຺ຕ ອຸສ຺ສທາ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອກຕ຺ຖນໍ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ໂມ ເອໂສ’’ຕິ ເອວໍ ກຸສລາ ວທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໙໑. ເອວໍ ຂີຓາສວປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປກປ຺ປິຕາ ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປກປ຺ປິຕາຕິ ປຣິກປ຺ປິຕາ. ສງ຺ຂຕາຕິ ປຈ຺ຈຍາຠິສງ຺ຂຕາ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ. ຘມ຺ມາຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ປຸຣກ຺ຂຕາຕິ ປຸຣໂຕ ກຕາ. ສນ຺ຕີຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອວີວທາຕາຕິ ອໂວທາຕາ. ຍທຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ ອານິສໍສໍ, ຕໍ ນິສ຺ສິໂຕ ກຸປ຺ປປຏິຈ຺ຈສນ຺ຕິນ຺ຕິ ຍສ຺ເສເຕ ທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ ປຸຣກ຺ຂຕາ ອໂວທາຕາ ສນ຺ຕິ, ໂສ ເອວໍວິໂຘ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣາທິໍ, ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ຄຕິວິເສສາທິໍ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຎ຺ຈ ອານິສໍສໍ, ຕຎ຺ຈ ກຸປ຺ປຕາຍ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ຈ ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕິຕາຍ ຈ ກຸປ຺ປປຏິຈ຺ຈສນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ, ໂສ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຸກ຺ກໍເສຍ຺ຍ ປເຣ ວາ ວມ຺ເຠຍ຺ຍ ອຠູເຕຫິປິ ຄຸຓໂທເສຫິ.

໗໙໒. ເອວໍ ນິສ຺ສິເຕນ ຈ ທິຏ຺ຐີນິເວສາ…ເປ… ອາທິຍຕີ ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐີນິເວສາຕິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວສສງ຺ຂາຕານິ ທິຏ຺ຐິນິເວສນານິ. ນ ຫິ ສ຺ວາຕິວຕ຺ຕາຕິ ສຸເຂນ ອຕິວຕ຺ຕິຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມຸຄ຺ຄຫີຕນ຺ຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຘມ຺ເມສຸ ຕໍ ຕໍ ສມຸຄ຺ຄຫິຕໍ ອຠິນິວິຏ຺ຐໍ ຘມ຺ມໍ ນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິນິເວສາ ນ ຫິ ສ຺ວາຕິວຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນໂຣ ເຕສຸ ນິເວສເນສຸ, ນິຣສ຺ສຕີ ອາທິຍຕີ ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ນ ຫິ ສ຺ວາຕິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ນໂຣ ເຕສຸເຍວ ທິຏ຺ຐິນິເວສເນສຸ ອຊສີລໂຄສີລກຸກ຺ກຸຣສີລປຎ຺ຈາຕປມຣຸປ຺ປປາຕອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍາທິເຠທໍ ສຕ຺ຖາຣຘມ຺ມກ຺ຂານຄຓາທິເຠທຎ຺ຈ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນິຣສ຺ສຕິ ຈ ອາທິຍຕິ ຈ ຊຫຕິ ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ ຈ ວນມກ຺ກໂຏ ວິຍ ຕໍ ຕໍ ສາຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ນິຣສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ອາທິຍນ຺ໂຕ ຈ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອສນ຺ເຕຫິປິ ຄຸຓໂທເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ຍສາຍສໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ.

໗໙໓. ໂຍ ປນາຍໍ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕາທິໂທສຘຸນນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ໂຘໂນ, ຕສ຺ສ ໂຘນສ຺ສ ຫິ…ເປ… ອນູປໂຍ ໂສ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂຘນຘມ຺ມສມນ຺ນາຄມາ ໂຘນສ຺ສ ຘຸຕສພ຺ພປາປສ຺ສ ອຣຫໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ໂລເກ ເຕສຸ ເຕສຸ ຠເວສຸ ປກປ຺ປິຕາ ທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຠາເວນ, ຍາຍ ຈ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ມາຍາຍ ມາເນນ ວາ ເອຕໍ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ມາຍຎ຺ຈ ມານຎ຺ຈ ປຫາຍ ໂຘໂນ ຣາຄາທີນໍ ໂທສານໍ ເກນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ນິຣຍາທີສຸ ຄຕິວິເສເສສຸ ເກນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອນູປໂຍ ໂສ, ໂສ ຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຸປຍານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຠາເວນ ອນູປໂຍຕິ.

໗໙໔. ໂຍ ປນ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠາເວນ ອຸປໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ອຸປໂຍ ຫິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິມິເຘວ ສພ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສິໂຕ. ຘມ຺ເມສຸ ອຸເປຕິ ວາທນ຺ຕິ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຸເປຕິ ວາທໍ. ອນູປຍໍ ເກນ ກຖໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປຫາເນນ ອນູປຍໍ ຂີຓາສວໍ ເກນ ຣາເຄນ ວາ ໂທເສນ ວາ ກຖໍ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂສ ກິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວິຍ ກຕປຏິຈ຺ຉາທໂກ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕາ ນິຣຕ຺ຕາ ນ ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ວາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຄຫຓໍ ມຸຎ຺ຈນໍ ວາປິ ອຕ຺ຕນິຣຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ກິໍກາຣຓາ ນຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ອໂຘສິ ໂສ ທິຏ຺ຐິມິເຘວ ສພ຺ພໍ, ຍສ຺ມາ ໂສ ອິເຘວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຎາຓວາເຕນ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອໂຘສິ, ປຊຫິ, ວິໂນເທສີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ທຸຏ຺ຐຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໙໕. ປສ຺ສາມິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພາຣາຓສິວາສີ ອຎ຺ຎຕໂຣ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທໍ ອຄມາສິ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ວນຈຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ເຕ ສມ຺ມ, ຈນ຺ທນສາຣໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ ສາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ຈນ຺ທນວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພສກຏານິ ຈນ຺ທນສາຣສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ວນຈຣກໍ ‘‘ຍທາ, ສມ຺ມ, ພາຣາຓສິໍ ອາຄຈ຺ຉສິ, ຕທາ ຈນ຺ທນສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍເຍວ ອຄມາສິ. ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ໂສປິ ວນຈຣໂກ ຈນ຺ທນສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປິສາເປຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຄໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສມ຺ມ, ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ເປເສສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸສ຺ສໂວ ໂຫຕິ. ອຖ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ປາໂຕວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສາຍໍ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ວນຈຣໂກ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາຊໂນ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ວິຫາຣໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສ ຫຣິຕາລມໂນສິລາທີຫິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ເຈຕິເຍ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຣໍ ກາຕຸໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ຈນ຺ທນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິເຍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐການໍ. ອຸປຣິ ກໍສປາຕິມຕ຺ຕໍ ມຓ຺ຑລໍ ອກາສິ. ອຖ ຕຕ຺ຖ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນເວລາຍໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສີທິ, ປຕ຺ຖນຎ຺ຈ ອກາສິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາມິ, ອີທິສາ ເມ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸເຣ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ໂສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຸເຣ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍສ຺ສ ອຸຣມຓ຺ຑລໍ ວິໂຣຈຕິ, ‘‘ຈນ຺ທາໂຠ ເທວປຸຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ເວວ ຈ ນໍ ສຎ຺ຊານິໍສຸ.

ໂສ ຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຉສຸ ເທວໂລເກສຸ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເຂເປຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕເຖວສ຺ສ ອຸເຣ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສທິສໍ ຣສ຺ມິມຓ຺ຑລໍ ອໂຫສິ. ນາມກຣຓທິວເສ ຈສ຺ສ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ມຓ຺ຑລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘຎ຺ຎປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓ ອຍໍ ກຸມາໂຣ’’ຕິ ວິມ຺ຫິຕາ ‘‘ຈນ຺ທາໂຠ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄເຫຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກຎ຺ຈຸກໍ ປາຣຸປາເປຕ຺ວາ ຣເຖ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປູເຊຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ຈນ຺ທາຠໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຍສຘນາທີນິ ລຠຕິ, ສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ສຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເອສ ກິຣ ໂຠ ຈນ຺ທາໂຠ ນາມ, ໂຍ ເອຕໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຍສຘນສຄ຺ຄາທີນິ ລຠຕີ’’ຕິ ອຸປຣູປຣິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສກລຊມ຺ພຸທີໂປ ຈລິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖການໍ ອາຄຕານໍ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕານເມວ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຈນ຺ທາຠໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸວິຈຣນ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກເມນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ. ອຖ ຈນ຺ທາໂຠ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປກ຺ຂນ຺ຕກຸນ຺ນທີ ວິຍ ອປາກໂຏ ອໂຫສິ, ຈນ຺ທາໂຠຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາຊນກາຍໍ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ອາທາຍ ເຊຕວນາຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ໂສຕຸໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຈ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຓປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ອຄມາສິ. ຠຄວາ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຈນ຺ທາໂຠ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ຕາວເທວ ຈສ຺ສ ໂສ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ. ພຸທ຺ຘາໂລກສ຺ສ ຫິ ສມີເປ ອສີຕິຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎ ອາໂລໂກ ນາຠິໂຠຕິ. ໂສ ‘‘ອາໂລໂກ ເມ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ນິສີທິຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐາສິ, ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈ ຄນ຺ຕຸມາຣທ຺ໂຘ. ອຖ ນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ໂຠ ຈນ຺ທາຠ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຠີໂຕ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ນາຫໍ ຠີໂຕ ຄຈ຺ຉາມິ, ອປິຈ ເມ ອິມສ຺ສ ເຕເຊນ ອາໂລໂກ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຸນເທວ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ປາທຕລາ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄາ ຣູປຣໍສິລກ຺ຂຓາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມເຫສກ຺ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ມມ ອຸເຣ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາໂລໂກ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕາວຕເກນປິ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຣລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ເນວ ມາໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອທ຺ຘາ ອຍໍ ອໂນມຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ປພ຺ພາເຊຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ນ ຈິເຣເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ຈນ຺ທາຠຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ ອໂຫສິ. ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຍ ຈນ຺ທາຠໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ເຕ ຍສໍ ວາ ຘນໍ ວາ ລຠິໍສຸ, ສຄ຺ຄໍ ວາ ຄຈ຺ຉິໍສຸ, ວິສຸທ຺ຘິໍ ວາ ປາປຸຓິໍສຸ ເຕນ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວຕ຺ໂຖ – ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປນ ທສ຺ສເນນ ສຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ອປິຈ ໂຂ ກິເລສມລິນຕ຺ຕາ ອສຸທ຺ຘໍ, ກິເລສໂຣຄານໍ ອວິຄມາ ສໂຣຄເມວ ຈນ຺ທາຠໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ເອວຣູປໍ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ພາໂລ ອຠິຊານາຕິ ‘‘ປສ຺ສາມິ ສຸທ຺ຘໍ ປຣມໍ ອໂຣຄໍ, ເຕນ ຈ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ທສ຺ສເນນ ສໍສຸທ຺ຘິ ນຣສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ, ໂສ ເອວໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ‘‘ປຣມ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທສ຺ສເນ ສຸທ຺ຘານຸປສ຺ສີ ສມາໂນ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈຕິ. ຕໍ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ທິຏ຺ເຐນ ເຈ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖໍ.

໗໙໖. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕນ ຣູປທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ເຐນ ຍທິ ກິເລສສຸທ຺ຘິ ນຣສ຺ສ ໂຫຕິ. ເຕນ ວາ ຎາເຓນ ໂສ ຍທິ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂໍ ປຊຫາຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄເນວ ໂສ ສຸຊ຺ຌຕິ, ຣາຄາທີຫິ ອຸປຘີຫິ ສອຸປຘິໂກ ເອວ ສມາໂນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເອວໍວິໂຘ ສຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐີ ຫິ ນໍ ປາວ ຕຖາ ວທານໍ, ສາ ນໍ ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖຕິ ທິຏ຺ຐິອນຸຣູປໍ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຖາ ຕຖາ ວທນ຺ຕິ.

໗໙໗. ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຕຕິຍຄາຖາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປນ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ໂສ ມຄ຺ເຄນ ອຘິຄຕາສວກ຺ຂໂຍ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຣູປສງ຺ຂາເຕ ທິຏ຺ເຐ ຕຖາວິຘສທ຺ທສງ຺ຂາເຕ ສຸເຕ ອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາເຕ ສີເລ ຫຕ຺ຖິວຕາທິເຠເທ ວເຕ ປຖວິອາທິເຠເທ ມຸເຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມິຈ຺ຉາຎາເຓນ ສຸທ຺ຘິໍ ນ ອາຫ. ເສສມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ເຕຘາຕຸກປຸຎ຺ເຎ ສພ຺ພສ຺ມິຎ຺ຈ ປາເປ ອນູປລິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວາ ຄຫຓສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຎ຺ຊໂຫ, ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອກຣຓໂຕ ນຍິຘ ປກຸພ຺ພມາໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ນໍ ເອວໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາຫ. ສພ຺ພສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ປຸຣິມປາເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປຸຎ຺ເຎ ຈ ປາເປ ຈ ອນູປລິຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕຎ຺ຊໂຫ ນຍິຘ ປກຸພ຺ພມາໂນ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິມາຫາຕິ.

໗໙໘. ເອວໍ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິມາຫາຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິໍ ພ຺ຣຸວນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນິພ຺ພາຫກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣິມໍ ປຫາຍາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕ ຫິ ອຎ຺ຎໂຕ ສຸທ຺ຘິວາທາ ສມານາປິ ຍສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຄຫຓມຸຎ຺ຈນໍ ໂຫຕິ. ຕາຍ ປຸຣິມໍ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ປຫາຍ ອປຣໍ ນິສ຺ສິຕາ ເອຊາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸຄຕາ ອຠິຠູຕາ ຣາຄາທິເຠທໍ ນ ຕຣນ຺ຕິ ສງ຺ຄໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕຣນ຺ຕາ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຈ ນິຣສ຺ສຊນ຺ຕິ ຈ ມກ຺ກໂຏວ ສາຂນ຺ຕິ.

໗໙໙. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ໂຍ ຈ ໂສ ‘‘ທິຏ຺ຐີ ຫິ ນໍ ປາວ ຕຖາ ວທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ສຍໍ ສມາທາຍາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຍນ຺ຕິ ສາມໍ. ສມາທາຍາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ວຕານີຕິ ຫຕ຺ຖິວຕາທີນິ. ອຸຈ຺ຈາວຈນ຺ຕິ ອປຣາປຣໍ ຫີນປຓີຕໍ ວາ ສຕ຺ຖາຣໂຕ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ. ສຎ຺ຎສຕ຺ໂຕຕິ ກາມສຎ຺ຎາທີສຸ ລຄ຺ໂຄ. ວິທ຺ວາ ຈ ເວເທຫິ ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖວິທ຺ວາ ຈ ອຣຫາ ຈຕູຫິ ມຄ຺ຄຎາຓເວເທຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໘໐໐. ສ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິເສນິຠູໂຕ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐໍວ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວາຕິ ໂສຠູຣິປຎ຺ໂຎ ຂີຓາສໂວ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ ມຸຕໍ ວາ ເຕສຸ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ມາຣເສນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຐິຕຠາເວນ ວິເສນິຠູໂຕ. ຕເມວທສ຺ສິນ຺ຕິ ຕໍ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສິໍ. ວິວຏໍ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິຕຓ຺ຫຈ຺ຉທນາທິວິຄເມນ ວິວຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕໍ. ເກນີຘ ໂລກສ຺ມິໍ ວິກປ຺ປເຍຍ຺ຍາຕິ ເກນ ອິຘ ໂລເກ ຕຓ຺ຫາກປ຺ເປນ ວາ ທິຏ຺ຐິກປ຺ເປນ ວາ ໂກຈິ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຕສໍ ວາ ປຫີນຕ຺ຕາ ຣາຄາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕນາຕິ.

໘໐໑. ນ ກປ຺ປຍນ຺ຕີຕິ ຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ ຈ – ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ເຕ ຫິ ຕາທິສາ ສນ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກປ຺ປານໍ ປຸເຣກ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ເກນຈິ ນ ກປ຺ປຍນ຺ຕິ ນ ປຸເຣກ຺ຂໂຣນ຺ຕິ, ປຣມຕ຺ຖອຈ຺ຈນ຺ຕສຸທ຺ຘິອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອນຈ຺ຈນ຺ຕສຸທ຺ຘິໍເຍວ ອກິຣິຍສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕ ສຸທ຺ຘີຕິ ນ ເຕ ວທນ຺ຕິ. ອາທານຄນ຺ຖໍ ຄຖິຕໍ ວິສຊ຺ຊາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ອາທາຍກຕ຺ຕາ ອາທານຄນ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຄຖິຕໍ ພທ຺ຘໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ວິສຊ຺ຊ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໘໐໒. ສີມາຕິໂຄຕິ ຄາຖາ ເອກປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພສທິໂສ ເອວ ປນສ຺ສາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂສ ເອວໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ສທ຺ຘິໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສ ອີທິໂສ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ ຈຕຸນ຺ນໍ ກິເລສສີມານໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສີມາຕິໂຄ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປຣຈິຕ຺ຕປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓຫິ ຎຕ຺ວາ ວາ ມໍສຈກ຺ຂຸທິພ຺ພຈກ຺ຂູຫິ ທິສ຺ວາ ວາ ກິຎ຺ຈິ ສມຸຄ຺ຄຫີຕໍ, ອຠິນິວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ກາມຣາຄາຠາວໂຕ ນ ຣາຄຣາຄີ, ຣູປາຣູປຣາຄາຠາວໂຕ ນ ວິຣາຄຣຕ຺ໂຕ. ຍໂຕ ເອວໍວິຘສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ປຣ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ອິຘ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຣມຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໐໓. ປຣມນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐີສູຕິ ປຣມຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ທີເປນ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ປຣມໍ, ອິທໍ ປຣມ’’ນ຺ຕິ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ສມ຺ພຫຸເລ ຊຈ຺ຈນ຺ເຘ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ອນ຺ເຘ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ປຸຣໂຕ ສຍາເປຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ເອກເມກໍ ອງ຺ຄໍ ປຣາມສິໍສຸ. ຕໂຕ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ກີທິໂສ, ຠເຓ, ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ໂຍ ໂສຓ຺ຑໍ ປຣາມສິ, ໂສ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫາຣາຊ, ນງ຺ຄລີສາ’’ຕິ ຠຓິ. ເຍ ທນ຺ຕາທີນິ ປຣາມສິໍສຸ, ເຕ ອິຕຣໍ ‘‘ມາ ໂຠ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ມຸສາ ຠຓີ’’ຕິ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫາຣາຊ, ຠິຕ຺ຕິຂິໂລ’’ຕິອາທີນິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອີທິໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມໂຍ’’ຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ຫຕ຺ຖິໍ ອຊານນ຺ຕາ ຕໍ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ວິວທິໍສຸ, ເອວໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕາ ຕໍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ວິວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣມນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐີສຸ ປຣິພ຺ພສາໂນຕິ ‘‘ອິທໍ ປຣມ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສກາຍ ສກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວສມາໂນ. ຍທຸຕ຺ຕຣິ ກຸຣຸເຕຕິ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ເສຏ຺ຐໍ ກໂຣຕິ. ຫີນາຕິ ອຎ຺ເຎ ຕໂຕ ສພ຺ພມາຫາຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ສພ຺ເພ ‘‘ຫີນາ ອິເມ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມາ ວິວາທານິ ອວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ໂສ ທິຏ຺ຐິກລເຫ ອວີຕິວຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ.

໘໐໔. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ເອວໍ ອວີຕິວຕ຺ໂຕ ຈ ຍໍ ທິຏ຺ເຐ ສຸເຕ ສີລວເຕ ມຸເຕຕິ ເອເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕນິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສຕິ. ຕເທວ ໂສ ຕຕ຺ຖ ສກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອານິສໍສໍ ‘‘ອິທໍ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພໍ ປຣສຕ຺ຖາຣາທິກໍ ນິຫີນໂຕ ປສ຺ສຕິ.

໘໐໕. ຕຕິຍຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ຈສ຺ສ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ນິສ຺ສິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຣສຕ຺ຖາຣາທິໍ ຫີນໍ ປສ຺ສຕິ ຕໍ ປນ ທສ຺ສນໍ ຄນ຺ຖເມວ ກຸສລາ ວທນ຺ຕິ, ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ ຫິ ທິຏ຺ຐໍວ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວາ ສີລພ຺ພຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ນິສ຺ສເຍຍ຺ຍ, ນາຠິນິເວເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໘໐໖. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ນ ເກວລໍ ທິຏ຺ຐສຸຕາທິໍ ນ ນິສ຺ສເຍຍ຺ຍ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອສຎ຺ຊາຕໍ ອຸປຣູປຣິ ທິຏ຺ຐິມ຺ປິ ໂລກສ຺ມິໍ ນ ກປ຺ປເຍຍ຺ຍ, ນ ຊເນຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກີທິສໍ? ຎາເຓນ ວາ ສີລວເຕນ ວາປິ, ສມາປຕ຺ຕິຎາຓາທິນາ ຎາເຓນ ວາ ສີລວເຕນ ວາ ຍາ ກປ຺ປິຍຕິ, ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ກປ຺ເປຍ຺ຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ກປ຺ປເຍຍ຺ຍ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ມາເນນປິ ຊາຕິອາທີຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສໂມຕິ ອຕ຺ຕານມນູປເນຍ຺ຍ, ຫີໂນ ນ ມຎ຺ເຎຖ ວິເສສິ ວາປີຕິ.

໘໐໗. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ເອວຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອມຎ຺ຎມາໂນ ຈ ອຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ອນຸປາທິຍາໂນ ອິຘ ວາ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ປຫາຍ ອປຣໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຎາເຓ ທຸວິຘໍ ນິສ຺ສຍໍ ໂນ ກໂຣຕິ. ອກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ສ ເວ ວິຍຕ຺ເຕສຸ ນານາທິຏ຺ຐິວເສນ ຠິນ຺ເນສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ນ ວຄ຺ຄສາຣີ ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄຈ຺ຉນຘມ຺ໂມ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີສຸ ກິຎ຺ຈິປິ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ປຈ຺ເຈຕິ, ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໘໐໘-໑໐. ອິທານິ ໂຍ ໂສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ສູຠຍນ຺ເຕ’’ຕິອາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸຠຍນ຺ເຕຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຜສ຺ສາທິເຠເທ. ປຓິຘີຕິ ຕຓ຺ຫາ. ຠວາຠວາຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນຠວາຍ. ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາຕິ ສກຕ຺ຕຠາວາທິເຠເທ ອິຘ ວາ ປຣຕ຺ຕຠາວາທິເຠເທ ປຣຕ຺ຖ ວາ. ທິຏ຺ເຐ ວາຕິ ທິຏ຺ຐສຸທ຺ຘິຍາ ວາ. ເອສ ນໂຍ ສຸຕາທີສຸ. ສຎ຺ຎາຕິ ສຎ຺ຎາສມຸຏ຺ຐາປິກາ ທິຏ຺ຐິ. ຘມ຺ມາປິ ເຕສໍ ນ ປຏິຈ຺ຉິຕາເສຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕຘມ຺ມາປິ ເຕສໍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນ ປຏິຈ຺ຉິຕາ. ປາຣງ຺ຄໂຕ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ຕາທີຕິ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄໂຕ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີເນ ກິເລເສ ປຸນ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຈຫິ ຈ ອາກາເຣຫິ ຕາທີ ໂຫຕີຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມຏ຺ຐກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຊຣາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑໑. ອປ຺ປໍ ວຕ ຊີວິຕນ຺ຕິ ຊຣາສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ຍານິ ຕານິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປາທນໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ເວເນຍ຺ຍທມນໍ ຕຖາຣູປາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕກາທິກຖນນ຺ຕິອາທີນິ ຊນປທຈາຣິການິມິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ສາຍໍ ສາເກຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຊນວນໍ ປາວິສິ. ສາເກຕວາສິໂນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອກາໂລ ອິທານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປູຊນວນ຺ທນສມ຺ໂມທນາທີນິ ກຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ ຍາວ ຠຄວໂຕ ຄາມປ຺ປເວສນເວລາ, ອຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສາເກຕໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸຕ຺ຕ, ມຍາ’’ຕິ ປຣິເທວຍມາໂນ ອຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປສິ – ‘‘ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກໂຣຕຸ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນີວ ຄາວີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ ວາມໂຕ ຈາຕິ ສມນ຺ຕາ ອາລິງ຺ຄິ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸຕ຺ຕ, ຈິຣໍ ວິນາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ. ຍທິ ປນ ໂສ ຕຖາ ກາຕຸໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ຫທຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ມເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕຠິກ຺ຂູນໍ ອຫເມວ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ມເມວ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ເປເສສິ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອາຄໂຕ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຄມນໍ ປສ຺ສນ຺ຕີ ຐິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍເຍວ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຈິຣທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸຕ຺ຕ, ມຍາ’’ຕິ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຕິເນຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ໂຠເຊສິ. ຠຸຕ຺ຕາວິໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຕ຺ຕໍ ອປນາເມສິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ – ‘‘ຍາວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ອມ຺ຫາກໍເຍວ ຆເຣ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠຄວາ ‘‘ນ ພຸທ຺ຘາ ເອວໍ ເອກໍ ນິພທ຺ຘຏ຺ຐານໍເຍວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາປິ ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຕຖາ ອກາສິ. ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຎ຺ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘປິຕາ ພຸທ຺ຘມາຕາ’’ ຕ຺ເວວ ໂວຫຣິໍສຸ. ຕມ຺ປິ ກຸລໍ ‘‘ພຸທ຺ຘກຸລ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຫໍ ຠຄວໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ຊານາມິ, ອິເມ ປນ ກສ຺ມາ ວທນ຺ຕິ ‘ອຫໍ ພຸທ຺ຘມາຕາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘປິຕາ’’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ນິຣນ຺ຕຣໍ ເມ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາປິຕໂຣ ອເຫສຸໍ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາປິຕູນໍ ເຊຏ຺ຐກາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ກນິຏ຺ຐກາ. ເຕ ປຸພ຺ພສິເນເຫເນວ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມຎ຺ຈ ຄາຖມຠາສິ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ຕໂຕ ຠຄວາ ສາເກເຕ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ສາວຕ຺ຖິເມວ ອຄມາສິ. ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕິຣູປໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເສສມຄ຺ເຄ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕເກ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນ ອຸປາສກາປິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຫຘມ຺ມິເກ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ກມ຺ພລກູຏາຄາຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ປູເຊນ຺ຕາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂາເມສຸໍ.

ຠຄວາປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປຣິນິພ຺ພານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫຸຊນສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬາຫນເມວ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸກາໂມ ຠຄວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ນາຄຣາປິ ກູຏາຄາຣໍ ປູເຊນ຺ຕາ ອາຬາຫນໍ ອາເນຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຄຫຏ຺ຐອຣິຍສາວກາ ກຖໍ ປູເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠຄວາ ‘‘ຍຖາ ອເສກ຺ຂາ ປູຊິຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ປູເຊຕພ຺ພາ ອິເມ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເຕສໍ ອເສກ຺ຂມຸນິຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຫິໍສກາ ເຍ ມຸນໂຍ, ນິຈ຺ຈໍ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ;

ເຕ ຍນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຸຕໍ ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໕);

ຕຎ຺ຈ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປໍ ວຕ ຊີວິຕໍ ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ວຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຊີວິຕໍ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຐິຕິປຣິຕ຺ຕຕາຍ ສຣສປຣິຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ສລ຺ລສຸຕ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕນຍເມຕໍ. ໂອຣໍ ວສ຺ສສຕາປິ ມິຍ຺ຍຕີຕິ ວສ຺ສສຕາ ໂອຣໍ ກລລາທິກາເລປິ ມິຍ຺ຍຕິ. ອຕິຈ຺ຈາຕິ ວສ຺ສສຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຊຣສາປິ ມິຍ຺ຍຕີຕິ ຊຣາຍປິ ມິຍ຺ຍຕິ.

໘໑໒-໖. ມມາຍິເຕຕິ ມມາຍິຕວຕ຺ຖຸກາຣຓາ. ວິນາຠາວສນ຺ຕເມວິທນ຺ຕິ ສນ຺ຕວິນາຠາວໍ ວິຊ຺ຊມານວິນາຠາວເມວ ອິທໍ, ນ ສກ຺ກາ ອວິນາຠາເວນ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມາມໂກຕິ ມມ ອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ພຸທ຺ຘາທີນິ ວາ ວຕ຺ຖູນິ ມມາຍມາໂນ. ສງ຺ຄຕນ຺ຕິ ສມາຄຕໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ວາ. ປິຍາຍິຕນ຺ຕິ ປິຍໍ ກຕໍ. ນາມໍເຍວາວສິສ຺ສຕິ ອກ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຣູປາທິຘມ຺ມຊາຕໍ ປຫີຍຕິ, ນາມມຕ຺ຕເມວ ຕຸ ອວສິສ຺ສຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ ກເຖຕຸໍ. ມຸນໂຍຕິ ຂີຓາສວມຸນໂຍ. ເຂມທສ຺ສິໂນຕິ ນິພ຺ພານທສ຺ສິໂນ.

໘໑໗. ສຕ຺ຕມຄາຖາ ເອວໍ ມຣຓພ຺ຠາຫເຕ ໂລເກ ອນຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຕິລີນຈຣສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ປຕິລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເສກ຺ຂສ຺ສ ວາ. ສາມຄ຺ຄິຍມາຫຸ ຕສ຺ສຕໍ,ໂຍ ອຕ຺ຕານໍ ຠວເນ ນ ທສ຺ສເຍຕິ ຕສ຺ເສຕໍ ປຕິຣູປມາຫຸ, ໂຍ ເອວໍປຏິປນ຺ໂນ ນິຣຍາທິເຠເທ ຠວເນ ອຕ຺ຕານໍ ນ ທສ຺ເສຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ອິມມ຺ຫາ ມຣຓາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໑໘-໒໐. ອິທານິ ໂຍ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ຠວເນ ນ ທສ຺ສເຍ’’ຕິ ເອວໍ ຂີຓາສໂວ ວິຠາວິໂຕ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ອິໂຕ ປຣາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕເນສຸ. ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ ມຸເຕສຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ, ເອຕ຺ຖ ວາ ມຸເຕສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ເອວໍ ມຸນິ ນ ອຸປລິມ຺ປຕີຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຘໂນ ນ ຫິ ເຕນ ມຎ຺ຎຕິ, ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ ມຸເຕສຸ ວາຕິ ອຕ຺ຣາປິ ຍທິທໍ ທິຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ມຸເຕສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເອວເມວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂສ ຣຊ຺ຊຕິ ໂນ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ. ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິຍ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂາ ວິຍ ນ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ຣາຄສ຺ສ ປນ ຂີຓຕ຺ຕາ ‘‘ວິຣາໂຄ’’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຊຣາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒໑. ເມຖຸນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ນາມ ທ຺ເວ ສຫາຍາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ມຫາຊນໍ ເຊຕວນາຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ເຕຫິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ໂສຕຸໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍມ຺ປິ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຄມໍສຸ. ເຕ ອວຎ຺ຌຘມ຺ມເທສກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິສນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ນາວ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐິເຕນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປຣິປູເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ປກ຺ກນ຺ເຕ ມຫາຊເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ຠຄວາ ‘‘ອິເມ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ເຕ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ຄນ຺ຕຸມາຣທ຺ໂຘ. ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຕິສ຺ສໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ‘‘ອລໍ ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ທສ຺ສນໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ອຫໍ ປິເຫມິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ອຄມາສິ. ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສຫ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ ສທ຺ຘິໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ. ຕິສ຺ສສ຺ສາປິ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ພ຺ຍາຘິນາ ກາລມກາສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ອຄມາສິ, ຕຕ຺ຣ ນໍ ຎາຕກາ ປໂລເຠຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄໂຕ. ອຖ ຠຄວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ຄາມໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄາເມ ມມ ຄິຫິສຫາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ອາຄເມຖ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອາທິຄາຖາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ອວເສສຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ອຍມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເມຖຸນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອິຕີຕິ ເອວມາຫ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ, ຕິສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ. ໂສ ຫິ ຕິສ຺ໂສຕິ ນາເມນ. ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ໂຄຕ຺ຕວເສເນວ ເຈສ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ ນາມ ທ຺ເວ ສຫາຍາ’’ຕິ. ວິຆາຕນ຺ຕິ ອຸປຆາຕໍ. ພ຺ຣູຫີຕິ ອາຈິກ຺ຂ. ມາຣິສາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ, ນິທຸກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຕ຺ວານ ຕວ ສາສນນ຺ຕິ ຕວ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ. ວິເວເກ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມເສຕິ ສຫາຍໍ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຠຓຕິ. ໂສ ປນ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ໂຂເຍວ.

໘໒໒. ມຸສ຺ສເຕ ວາປິ ສາສນນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ທຸວິຘມ຺ປິ ສາສນໍ ນສ຺ສຕິ. ວາປີຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ອນາຣິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ເອຕໍ ອນຣິຍໍ, ຍທິທໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ.

໘໒໓. ເອໂກ ປຸພ຺ເພ ຈຣິຕ຺ວານາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ວາ ຄຓໂວສ຺ສຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ວາ ປຸພ຺ເພ ເອໂກ ວິຫຣິຕ຺ວາ. ຍານໍ ຠນ຺ຕໍວ ຕໍ ໂລເກ, ຫີນມາຫຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຍຖາ ຫຕ຺ຖິຍານາທິຍານໍ ອທນ຺ຕໍ ວິສມໍ ອາໂຣຫຕິ, ອາໂຣຫກມ຺ປິ ຠຎ຺ຊຕິ, ປປາເຕປິ ປປຕຕິ. ເອວໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວິສມາໂຣຫເນນ ນຣກາທີສຸ, ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊເນນ ຊາຕິປປາຕາທີສຸ ປປຕເນນ ຈ ຍານໍ ຠນ຺ຕໍວ ອາຫຸ ຫີນໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຎ຺ຈ ອາຫູຕິ.

໘໒໔-໕. ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈາຕິ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປສໍສາ ຈ. ປຸພ຺ເພຕິ ປພ຺ພຊິຕຠາເວ. ຫາຍເຕ ວາປິ ຕສ຺ສ ສາຕິ ຕສ຺ສ ວິພ຺ຠນ຺ຕກສ຺ສ ສໂຕ ໂສ ຈ ຍໂສ ສາ ຈ ກິຕ຺ຕິ ຫາຍຕິ. ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ຍສກິຕ຺ຕີນໍ ຠາວໍ ປຈ຺ຉາ ຈ ຫານິໍ ທິສ຺ວາ. ສິກ຺ເຂຖ ເມຖຸນໍ ວິປ຺ປຫາຕເວຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ເຂຖ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ເມຖຸນໍ ວິປ຺ປຫາຕເວ, ເມຖຸນປ຺ປຫານຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ເມຖຸນໍ ນ ວິປ຺ປຊຫຕິ, ສງ຺ກປ຺ເປຫິ…ເປ… ຕຖາວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປເຣໂຕຕິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປເຣສໍ ນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ນິນ຺ທາວຈນໍ. ມງ຺ກຸ ໂຫຕີຕິ ທຸມ຺ມໂນ ໂຫຕິ.

໘໒໖. ອິໂຕ ປຣາ ຄາຖາ ປາກຏສມ຺ພນ຺ຘາ ເອວ. ຕາສຸ ສຕ຺ຖານີຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ. ຕານິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ເຉທນຏ຺ເຐນ ‘‘ສຕ຺ຖານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈາຍໍ ວິເສສໂຕ ໂຈທິໂຕ ມຸສາວຈນສຕ຺ຖາເນວ ກໂຣຕິ – ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນາຫໍ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອສ ຂ຺ວສ຺ສ ມຫາເຄໂຘ, ໂມສວຊ຺ຊໍ ປຄາຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອສ ຂ຺ວສ຺ສາຕິ ເອສ ໂຂ ອສ຺ສ. ມຫາເຄໂຘຕິ ມຫາພນ຺ຘນໍ. ກຕໂມຕິ ເຈ? ຍທິທໍ ໂມສວຊ຺ຊໍ ປຄາຫຕິ, ສ຺ວາສ຺ສ ມຸສາວາທຊ຺ໂຌຄາໂຫ ມຫາເຄໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໒໗. ມນ຺ໂທວ ປຣິກິສ຺ສຕີຕິ ປາຓວຘາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໂຕນິທານຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂມນຸໂຠນ຺ໂຕ ໂຠຄປຣິເຍສນຣກ຺ຂນານິ ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂມມູໂຫ ວິຍ ປຣິກິລິສ຺ສຕິ.

໘໒໘-໙. ‘‘ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ມຸນິ ປຸພ຺ພາປເຣ ອິຘາ’’ຕິ ເອຕໍ ‘‘ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈ ຍາ ປຸພ຺ເພ, ຫາຍເຕວາປິ ຕສ຺ສ ສາ’’ຕິ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພາປເຣ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຸພ຺ພໂຕ ອປເຣ ສມຓຠາວໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕກຠາເວ ອາທີນວໍ ມຸນິ ຎຕ຺ວາ. ເອຕທຣິຍານມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຍທິທໍ ວິເວກຈຣິຍາ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ຕສ຺ມາ ວິເວກຎ຺ເຎວ ສິກ຺ເຂຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເຕນ ເສຏ຺ໂຐ ມຎ຺ເຎຖາຕິ ເຕນ ຈ ວິເວເກນ ນ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ເສຏ຺ໂຐ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ເຕນ ຖທ຺ໂຘ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໘໓໐. ຣິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ວິຣຫິຕສ຺ສ. ໂອຆຕິຓ຺ຓສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ, ກາເມສຸ ຄຘິຕາ ປຊາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ລຄ຺ຄາ ສຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈຕຸໂຣຆຕິຓ຺ຓສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕິ ອິຓາຍິກາ ວິຍ ອາຓຓ຺ຍສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຕິສ຺ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປສູຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓໑. ອິເຘວ ສຸທ຺ຘີຕິ ປສູຣສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ປສູໂຣ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມຫາວາທີ, ໂສ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ວາເທນ ອຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ ຊມ຺ພຸປຎ຺ຎາຓໍ, ເອວໍ ມມາປິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຘຊໍ ກຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຏິວາທໍ ອນາສາເທນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ວາລິກຕ຺ຖລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຂໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ໂສ ອິມໍ ສາຂໍ ຠຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕໍ ຐານໍ ມຫາຊໂນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສມ຺ພຫຸເລ ຄາມທາຣເກ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ທາຣກາ’’ຕິ, ເຕ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ນໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປາເທຫິ ຠຎ຺ຊຖ, ‘ວາທຕ຺ຖິໂກ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’ຕິ ຈ ຠຓຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠຄ຺ຄໍ ສາຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນິທໍ ກາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ຘສາວເກນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ປມຸທິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມມ ຊຍໍ ສມຓສ຺ສ ຈ ປຣາຊຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ປຎ຺ຫວີມໍສເກ ກາຣຓິເກ ອາເນຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວີຖິສິງ຺ຆາຏກຈຈ຺ຈເຣສຸ ວິຈຣນ຺ໂຕ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວເກນ ສຫ ວາເທ ປຎ຺ຎາປຏິຠານໍ ໂສຕຸກາມາ ໂຠນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕູ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ‘‘ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາສເນ ປສນ຺ນາປິ ອປ຺ປສນ຺ນາປິ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຕໂຕ ປສູໂຣ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີນິ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ວິຫາເຣ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ໂທ ຊນພ຺ຍາກຸລຎ຺ຈ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ, ໂຠ, ປພ຺ພຊິຕ, ມຍ຺ຫໍ ຊມ຺ພຸຘຊໍ ຠຎ຺ຊາເປສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ ປຣິພ຺ພາຊກາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຫຕຸ ໂນ, ໂຠ, ກາຈິ ກຖາປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂຫຕຸ ປຣິພ຺ພາຊກາ’’ຕິ ຈ ເຖເຣນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ຕ຺ວໍ, ສມຓ, ປຸຈ຺ຉ, ອຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ ອວຈ ‘‘ກິໍ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ທຸກ຺ກຣໍ ປຸຈ຺ຉາ, ອຸທາຫຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຠ, ປພ຺ພຊິຕ, ປຸຈ຺ຉາຍ ກິໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ຕໍ ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ຕ຺ວໍ ປຸຈ຺ຉ, ອຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ‘‘ສາຘຸຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ຐາເນ ສາຂໍ ຠຎ຺ຊາເປສີ’’ຕິ ວິມ຺ຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂມ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ເຖໂຣ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖເຣ ວິຣຸທ຺ຘສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣາຊຍໍ ອາໂຣເປຕຸກາໂມ ອາຫ – ‘‘ຈິຕ຺ຣວິຈິຕ຺ຣາຣມ຺ມຓໍ ປນ ໂຠ, ປພ຺ພຊິຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ກາມໍ ນ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ນ ວເທມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຍາວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓສ຺ສ ວາເທ ໂທສ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຫວີມໍສເກ ອາລປິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ໂຠ, ປພ຺ພຊິຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ຕາ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ສຫສາ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ເຕສໍ ສມຓຠາໂວ ກຸໂຕ? ນນຸ ເຕ ອຄາຣິກາ ກາມໂຠຄິໂນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ນ ເຕ ເວ ກາມາ ຍານິ ຈິຕ຺ຣານິ ໂລເກ,

ສງ຺ກປ຺ປຣາຄຎ຺ຈ ວເທສິ ກາມໍ;

ສງ຺ກປ຺ປຍໍ ອກຸສເລ ວິຕກ຺ເກ,

ຠິກ຺ຂຸປິ ເຕ ເຫສ຺ສຕິ ກາມໂຠຄີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໔);

ອຖ ເຖໂຣ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ປຣິພ຺ພາຊກ, ສງ຺ກປ຺ປຣາຄໍ ປຸຣິສສ຺ສ ກາມໍ ນ ວເທສິ, ຈິຕ຺ຣວິຈິຕ຺ຣາຣມ຺ມຓໍ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ໂຠ, ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ ຍາວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຖ, ອາວຸໂສ, ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວາເທ ໂທສ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຫວີມໍສເກ ອາລປິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ ປສູຣ, ຕວ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ປພ຺ພຊິຕ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສຕິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີນິ ວາ ເສວຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ປພ຺ພຊິຕ, ເສວຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸຠາໂວ ກຸໂຕ, ນນຸ ໂສ ອຄາຣິໂກ ກາມໂຠຄີ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຕ ເວ ກາມາ ຍານິ ຈິຕ຺ຣານິ ໂລເກ,

ສງ຺ກປ຺ປຣາຄໍ ນ ວເທສິ ກາມໍ;

ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຣູປານິ ມໂນຣມານິ,

ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ທານິ ມໂນຣມານິ.

‘‘ຆາຍນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘານິ ມໂນຣມານິ,

ສາຍນ຺ໂຕ ຣສານິ ມໂນຣມານິ;

ຜຸສນ຺ໂຕ ຜສ຺ສານິ ມໂນຣມານິ,

ສຕ຺ຖາປິ ເຕ ເຫສ຺ສຕິ ກາມໂຠຄີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນິປ຺ປຏິຠາໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ‘‘ອຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ມຫາວາທີ, ອິມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວາທສຕ຺ຖໍ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຕຕ຺ຖ ລາລຸທາຍິໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກາຍູປປນ຺ນໍ ສຣີຣາກາຣາກປ຺ເປສຸ ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມຫາປຎ຺ໂຎ ມຫາວາທີ’’ຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ວາເທນ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສລິງ຺ເຄນ ຕໍເຍວ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຸຄ຺ໂຆເສຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ‘‘ເອວໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ອຍໍ ອຠາຊນຠູໂຕ’’ຕິ ມຸຂພນ຺ຘມສ຺ສ ອກາສິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມູໂຄ ວິຍ ນິສີທິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິທານິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ວເທຫິ, ໂຠ ປສູຣ, ວເທຫິ, ໂຠ ປສູຣາ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ກິໍ ປສູໂຣ ວທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ອຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ອິເມ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍ ອິເຘວ ສຸທ຺ຘີ ອິຕິ ວາທຍນ຺ຕິ ນາຎ຺ເຎສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວິສຸທ຺ຘິມາຫຸ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣາທີນິ ນິສ຺ສິຕາ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ເອສ ວາໂທ ສຸໂຠ’’ຕິ ເອວໍ ສຸຠໍ ວທານາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປຈ຺ເຈກສຈ຺ເຈສຸ ນິວິຏ຺ຐາ.

໘໓໒. ເອວໍ ນິວິຏ຺ຐາ ຈ – ເຕ ວາທກາມາຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ພາລໍ ທຫນ຺ຕີ ມິຖຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ອຍໍ ພາໂລ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ເວປິ ຊນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພາລໍ ທຫນ຺ຕິ, ພາລໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ວທນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎສິຕາ ກໂຖຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣາທິໍ ນິສ຺ສິຕາ ກລຫໍ ວທນ຺ຕິ. ປສໍສກາມາ ກຸສລາ ວທານາຕິ ປສໍສຕ຺ຖິກາ ອຸໂຠປິ ‘‘ມຍໍ ກຸສລວາທາ ປຓ຺ຑິຕວາທາ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ.

໘໓໓. ເອວໍ ວທາເນສຸ ຈ ເຕສຸ ເອໂກ ນິຍມໂຕ ເອວ – ຍຸຕ຺ໂຕ ກຖາຍນ຺ຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ກຖາຍນ຺ຕິ ວິວາທກຖາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ. ປສໍສມິຈ຺ຉໍ ວິນິຆາຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປສໍສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸພ຺ເພວ ສລ຺ລາປາ ກຖໍກຖີ ວິນິຆາຕີ ໂຫຕິ. ອປາຫຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປຎ຺ຫວີມໍສເກຫິ ‘‘ອຕ຺ຖາປຄຕໍ ເຕ ຠຓິຕໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນາປຄຕໍ ເຕ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອປຫາຣິເຕ ວາເທ. ນິນ຺ທາຍ ໂສ ກຸປ຺ປຕີຕິ ເອວໍ ອປາຫຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເທ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ນິນ຺ທາຍ ໂສ ກຸປ຺ປຕິ. ຣນ຺ຘເມສີຕິ ປຣສ຺ສ ຣນ຺ຘເມວ ຄເວສນ຺ໂຕ.

໘໓໔. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກຸປ຺ປຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຍມສ຺ສ ວາທນ຺ຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຫີນມາຫຸ ອປາຫຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນາທິໂຕ ອປາຫຕໍ ປຣິຫີນໍ ວທນ຺ຕິ. ປຣິເທວຕີຕິ ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂສ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ມຍາ ອາວຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວິປ຺ປລປຕິ. ໂສຈຕີຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ຊໂຍ’’ຕິອາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ໂສຈຕິ. ອຸປຈ຺ຈຄາ ມນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຖຸນາຕີຕິ ‘‘ໂສ ມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ວິປ຺ປລປຕິ.

໘໓໕. ເອເຕ ວິວາທາ ສມເຓສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສມຓາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພາຫິຣປຣິພ຺ພາຊກາ. ເອເຕສຸ ອຸຄ຺ຆາຕິ ນິຆາຕິ ໂຫຕີຕິ ເອເຕສຸ ວາເທສຸ ຊຍປຣາຊຍາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຆາຕໍ ນິຆາຕຎ຺ຈ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຆາຕີ ນິຆາຕີ ຈ ໂຫຕິ. ວິຣເມ ກໂຖຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຊເຫຍ຺ຍ ກລຫໍ. ນ ຫຎ຺ຎທຕ຺ຖຕ຺ຖິ ປສໍສລາຠາຕິ ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປສໍສລາຠໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ.

໘໓໖-໗. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ຈ ນ ຫຎ຺ຎທຕ຺ຖຕ຺ຖິ ປສໍສລາຠາ, ຕສ຺ມາ ປຣມໍ ລາຠໍ ລຠນ຺ໂຕປິ ‘‘ສຸນ຺ທໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຍາ ປສໍສິໂຕ ວາ ປນ ໂຫຕິ ຕໍ ວາທໍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ທີເປຕ຺ວາ, ຕໂຕ ໂສ ເຕນ ຊຍຕ຺ເຖນ ຕຸຏ຺ຐິໍ ວາ ທນ຺ຕວິທໍສກໍ ວາ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຫສຕິ, ມາເນນ ຈ ອຸຓ຺ຓມຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ຍສ຺ມາ ຕໍ ຊຍຕ຺ຖໍ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ຍຖາມາໂນ ຊາໂຕ, ເອວໍ ອຸຓ຺ຓມໂຕ ຈ ຍາ ອຸຓ຺ຓຕີຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ມານາຕິມານໍ ວທເຕ ປເນໂສຕິ ເອໂສ ປນ ຕໍ ອຸຓ຺ຓຕິໍ ‘‘ວິຆາຕຠູມີ’’ຕິ ອພຸຊ຺ຌມາໂນ ມານຎ຺ຈ ອຕິມານຎ຺ຈ ວທຕິເຍວ.

໘໓໘. ເອວໍ ວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ວາທໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສູໂຣ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊຂາທາຍາຕິ ຣາຊຂາທນີເຍນ, ຠຕ຺ຕເວຕເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິຄຊ຺ຊເມຕິ ປຏິສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ປຏິສູຣໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຠິຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເອຕິ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ທິຏ຺ຐິຄຕິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍເນວ ໂສ, ເຕນ ປເລຫີຕິ ເຍນ ໂສ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິສູໂຣ, ເຕນ ຄຈ຺ຉ. ປຸພ຺ເພວ ນຕ຺ຖິ ຍທິທໍ ຍຸຘາຍາຕິ ຍໍ ປນ ອິທໍ ກິເລສຊາຕໍ ຍຸທ຺ຘາຍ ສິຍາ, ຕໍ ເອຕໍ ປຸພ຺ເພວ ນຕ຺ຖິ, ໂພຘິມູເລເຍວ ປຫີນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສສຄາຖາ ປາກຏສມ຺ພນ຺ຘາເຍວ.

໘໓໙-໔໐. ຕຕ຺ຖ ວິວາທຍນ຺ຕີຕິ ວິວທນ຺ຕິ. ປຏິເສນິກຕ຺ຕາຕິ ປຏິໂລມກາຣໂກ. ວິເສນິກຕ຺ວາຕິ ກິເລສເສນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ. ກິໍ ລເຠໂຖຕິ ປຏິມລ຺ລໍ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ. ປສູຣາຕິ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາລປຕິ. ເຍສີຘ ນຕ຺ຖີຕິ ເຍສໍ ອິຘ ນຕ຺ຖິ.

໘໔໑. ປວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ຊໂຍ ນຸ ໂຂ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາທີນິ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ. ໂຘເນນ ຍຸຄໍ ສມາຄມາຕິ ຘຸຕກິເລເສນ ພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ສມາປນ຺ໂນ. ນ ຫິ ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂສິ ສມ຺ປຍາຕເວຕິ ໂກຕ຺ຖຸກາທໂຍ ວິຍ ສີຫາທີຫິ, ໂຘເນນ ສຫ ຍຸຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກປທມ຺ປິ ສມ຺ປຍາຕຸໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫເມວ ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປສູຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໔໒. ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ກຸຣູສຸ ກມ຺ມາສຘມ຺ມນິຄມວາສິໂນ ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສປຊາປຕິກສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຕາວເທວ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມາສຘມ຺ມສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສີທິ ສຸວຓ຺ໂຓຠາສໍ ມຸຎ຺ຈມາໂນ. ມາຄຓ຺ຑິໂຍປິ ຕງ຺ຂຓໍ ຕຕ຺ຖ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖໍ ຄໂຕ ສຸວຓ຺ໂຓຠາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ເປກ຺ຂມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຘີຕາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ, ຕໍ ພຫູ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາທໂຍ ວາຣຍນ຺ຕາ ນ ລຠນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວໍລທ຺ຘິໂກ ໂຫຕິ ‘‘ສມຓສ຺ເສວ ນໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ຘີຕາຍ ສມານວຓ຺ໂຓ, ອິມສ຺ສ ນໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕສ຺ມາ ທິສ຺ວາວ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ໂສ ເວເຄນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ ໂຠຕິ ມຍາ ຘີຕາຍ ສມານວຓ຺ໂຓ ປຸຣິໂສ ທິຏ຺ໂຐ, ອລງ຺ກໂຣຫິ ທາຣິກໍ, ຕສ຺ສ ນໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ທາຣິກໍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖປຸປ຺ຜາລງ຺ກາຣາທີຫິ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິຍາ ເອວ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ອຖ ຠຄວາ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

ເຕປິ ໂຂ ຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ນິສິນ຺ໂນກາສໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິໂລເກນ຺ຕີ ຠຄວໂຕ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ອທ຺ທສ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ນິສິນ຺ໂນກາໂສ ປທນິກ຺ເຂໂປ ຈ ອພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ. ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ – ‘‘ເອສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕສ຺ສ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ໂຠຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຄມນກມ຺ມໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ໂຠຕີ’’ຕິ? ‘‘ປສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອພ຺ຍາກຸໂລ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ, ເນໂສ ກາມໂຠຄິໂນ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ມາ, ໂຠຕິ ມງ຺ຄເລ ປຣິເຍສິຍມາເນ ອວມງ຺ຄລໍ ອຠຓີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ຕີ ຠຄວໂຕ ປທນິກ຺ເຂປໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສ ປທນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ໂຠຕີ’’ຕິ. ‘‘ປສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປທນິກ຺ເຂປໍ, ນາຍໍ ສຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ຄຘິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ໂຠຕິ ຊານາສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພລໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອາຫ –

‘‘ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ປທໍ ຠເວ,

ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ອນຸກຑ຺ຒິຕໍ ປທໍ;

ມູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຫຕິ ສຫສານຸປີຬິຕໍ,

ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທສ຺ສ ອິທມີທິສໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໐-໒໖໑; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒ ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໕);

ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເຕສໍ ກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖ ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຕເມວ ວນສຓ຺ຑໍ ອາຄໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຠຄວໂຕ ວຣລກ຺ຂຓຂຈິຕໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ – ‘‘ເອສ ຕຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ໂຠຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຕກມ຺ມໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສເຕວ, ເອວຣູໂປ ນາມ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ວທນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ຠຄວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ນິສີທິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຘີຕຣໍ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ກມຓ຺ຑລຸໍ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ປພ຺ພຊິຕ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອຍຎ຺ຈ ທາຣິກາ, ອນຸຈ຺ຉວິກາ ເອສາ ຕວ, ອິມາຫໍ ໂຠໂຕ ຠຣິຍໍ ໂປສາວນຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຕຸກາໂມ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອນາລປິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປມາໂນ ວິຍ ‘‘ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນານາຣູປານິ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອຠິກາມມາຄຕໍ ມາຣຘີຕຣໍ ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຕິໍ ຣຄຎ຺ຈ ຉນ຺ທມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ເມຖຸນສ຺ມິໍ ນາໂຫສິ, ກິເມວິທໍ ອິມິສ຺ສາ ທາຣິກາຍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ສພ຺ພຖາ ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ, ກຸໂຕເນນ ສໍວສິຕຸນ຺ຕິ.

໘໔໓. ຕໂຕ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ‘‘ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ ມານຸສເກ ກາເມ ປຫາຍ ທິພ຺ພກາມຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ທິພ຺ເພປິ ກາເມ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອິທມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ກາ ນຸ ອສ຺ສ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຕາທິສໍ ເຈ ຣຕນນ຺ຕິ ທິພ຺ພິຕ຺ຖິຣຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓຕິ, ນາຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ. ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ສີລວຕໍ ນຸ ຊີວິຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ວຕຎ຺ຈ ຊີວິຕຎ຺ຈ. ຠວູປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວເທສິ ກີທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠວູປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ກີທິສໍ ວທສີຕິ.

໘໔໔. ອິໂຕ ປຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ວິສຊ຺ຊນປຸຈ຺ຉານເຍນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາກຏສມ຺ພນ຺ຘາເຍວ. ຕາສຸ ປຐມຄາຖາຍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອິທໍ ວທາມີຕິ ສມຸຄ຺ຄຫິຕໍ ນ ໂຫຕິ ນຕ຺ຖິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ອຫຎ຺ຫິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐີສຸ ອາທີນວໍ ກຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປວິຈິນນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕິຠາເວນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ອທ຺ທສນ຺ຕິ.

໘໔໕. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍານິມານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ເຕຫິ ເຕຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິນິຈ຺ຉຍາຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຠາວາທິນາ ນເຍນ ປກປ຺ປິຕານິ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ຕ຺ວໍ ມຸນິ ທິຏ຺ຐິຄຕຘມ຺ເມ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕີຕິ ຍເມຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຣູສິ, ອາຈິກ຺ຂ ເມ, ກຖໍ ນຸ ຘີເຣຫິ ປເວທິຕໍ ກຖໍ ປກາສິຕໍ ຘີເຣຫິ ຕໍ ປທນ຺ຕິ.

໘໔໖. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຍຖາ ເຍນ ອຸປາເຍນ ຕໍ ປທໍ ຘີເຣຫິ ປກາສິຕໍ, ຕໍ ອຸປາຍໍ ສປຏິປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິອາທີຫິ ທິຏ຺ຐິສຸຕິອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຎາຓພາຫິຣສີລພ຺ພຕານິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ສຸທ຺ຘິມາຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຫ-ສທ຺ທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸຣິສພ຺ຍຕ຺ຕຍໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸທ຺ຘິໍ ນາຫໍ ກເຖມີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣປເທສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອທິຏ຺ຐິຍາ ນາຫາຕິ ທສວຕ຺ຖຸກໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ວິນາ ນ ກເຖມິ. ຕຖາ ອສ຺ສຸຕິຍາຕິ ນວງ຺ຄໍ ສວນໍ ວິນາ. ອຎາຓາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓໍ ວິນາ. ອສີລຕາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ວິນາ. ອພ຺ພຕາຕິ ຘຸຕງ຺ຄວຕໍ ວິນາ. ໂນປິ ເຕນາຕິ ເຕສຸ ເອກເມເກນ ທິຏ຺ຐິອາທິມຕ຺ເຕນາປິ ໂນ ກເຖມີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເຕ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊ ອນຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ເອເຕ ຈ ປຸຣິເມ ທິຏ຺ຐິອາທິເຠເທ ກຓ຺ຫປກ຺ຂິເຍ ຘມ຺ເມ ສມຸຄ຺ຆາຕກຣເຓນ ນິສ຺ສຊ຺ຊ, ປຈ຺ຉິເມ ອທິຏ຺ຐິອາທິເຠເທ ສຸກ຺ກປກ຺ຂິເຍ ອຕມ຺ມຍຕາປຊ຺ຊເນນ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ສນ຺ໂຕ ອນິສ຺ສາຍ ຠວໍ ນ ຊປ຺ເປຕິ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຣາຄາທິວູປສເມນ ສນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນິສ຺ສາຍ ເອກມ຺ປິ ຠວໍ ອປິເຫຕຸໍ ອປຕ຺ເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ສິຍາ, ອຍມສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໔໗. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ວຈນຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ‘‘ໂນ ເຈ ກິຣາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາທີນິ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ກຓ຺ຫປກ຺ຂິຍານິເຍວ ປນ ສນ຺ຘາຍ ອຸຠຍຕ຺ຣາປິ ອາຫ. ອາຫ-ສທ຺ທໍ ປນ ໂນເຈກິຣ-ສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ໂນ ເຈ ກິຣາຫ ໂນ ເຈ ກິຣ ກເຖສີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂມມຸຫນ຺ຕິ ອຕິມູຬ຺ຫໍ, ໂມຫນໍ ວາ. ປຈ຺ເຈນ຺ຕີຕິ ຊານນ຺ຕິ.

໘໔໘. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຈ຺ຉໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ຍານິ ເຕ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ສມຸຄ຺ຄຫິຕານິ, ເຕສ຺ເວວ ສມຸຄ຺ຄຫີເຕສຸ ເອວໍ ປໂມຫໍ ອາຄໂຕ, ອິໂຕ ຈ ມຍາ ວຸຕ຺ຕອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕິໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ວາ ອຓຸມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສສິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ໂມມຸຫໂຕ ປສ຺ສສີຕິ.

໘໔໙. ເອວໍ ສມຸຄ຺ຄຫິເຕສຸ ປໂມເຫນ ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ວິວາທາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ວິຄຕປ຺ປໂມຫສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພິວາທຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໂມ ວິເສສີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ເອວໍ ຕິວິຘມາເນນ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ມຎ຺ຎຕິ, ໂສ ເຕນ ມາເນນ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ເຕນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວິວເທຍ຺ຍ. ໂຍ ປນ ອມ຺ຫາທິໂສ ອິມາສຸ ຕີສຸ ວິຘາສຸ ອວິກມ຺ປມາໂນ, ສໂມ ວິເສສີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຫີໂນຕິ ປາຐເສໂສ.

໘໕໐. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂສຕິ ຄາຖາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂສ ເອວຣູໂປ ປຫີນມານທິຏ຺ຐິໂກ ມາທິໂສ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ກິໍ ວເທຍ຺ຍ ກິໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຠເຓຍ຺ຍ, ເກນ ວາ ກາຣເຓນ ຠເຓຍ຺ຍ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຈ຺ຈໍ, ຕຸຍ຺ຫໍ ມຸສາ’’ຕິ ວາ ເກນ ມາເນນ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ ວິວເທຍ຺ຍ? ຍສ຺ມິໍ ມາທິເສ ຂີຓາສເວ ‘‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ສມໍ ວາ, ອິຕຣທ຺ວຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິສມໍ ວາ ມຎ຺ຎິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ສມານາທີສຸ ເກນ ວາທໍ ປຏິສໍຍຸເຊຍ຺ຍ ປຏິປ຺ຜເຣຍ຺ຍາຕິ. ນນຸ ເອກໍເສເນວ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ – ໂອກໍ ປຫາຍາຕິ ຄາຖາ?

໘໕໑. ຕຕ຺ຖ ໂອກໍ ປຫາຍາຕິ ຣູປວຕ຺ຖາທິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂອກາສໍ ຕຕ຺ຣ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ອນິເກຕສາຣີຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕາທີນິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອສຣນ຺ໂຕ. ຄາເມ ອກຸພ຺ພໍ ມຸນິ ສນ຺ຖວານີຕິ ຄາເມ ຄິຫິສນ຺ຖວານິ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ກາເມຫິ ຣິຕ຺ໂຕຕິ ກາເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄາຠາເວນ ສພ຺ພກາເມຫິ ປຸຖຸຠູໂຕ. ອປຸເຣກ຺ຂຣາໂນຕິ ອາຍຕິໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ. ກຖໍ ນ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຊເນນ ກຍິຣາຕິ ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖໍ ນ ກເຖຍ຺ຍ. ໂສ ເອວຣູໂປ – ເຍຫິ ວິວິຕ຺ໂຕຕິ ຄາຖາ.

໘໕໒. ຕຕ຺ຖ ເຍຫີຕິ ເຍຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ. ວິວິຕ຺ໂຕ ວິຈເຣຍ຺ຍາຕິ ຣິຕ຺ໂຕ ຈເຣຍ຺ຍ. ນ ຕານິ ອຸຄ຺ຄຍ຺ຫ ວເທຍ຺ຍ ນາໂຄຕິ ‘‘ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬນິ. ຠທ຺ຣາວຸຘມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໗໐; ປາຣາຍນານຸຄີຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໒) ນເຍນ ນາໂຄ ຕານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວເທຍ຺ຍ. ຊລມ຺ພຸຊນ຺ຕິ ຊລສຎ຺ຎິເຕ ອມ຺ພຸມ຺ຫິ ຊາຕໍ ກຓ຺ຏກນາຬໍ ວາຣິຊໍ, ປທຸມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຊເລນ ປງ຺ເກນ ຈ ນູປລິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປທຸມໍ ຍຖາ ຊເລນ ຈ ປງ຺ເກນ ຈ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຸນິ ສນ຺ຕິວາໂທ ອຄິທ຺ໂຘຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕິວາໂທ ມຸນິ ເຄຘາຠາເວນ ອຄິທ຺ໂຘ. ກາເມ ຈ ໂລເກ ຈ ອນູປລິຕ຺ໂຕຕິ ທຸວິເຘປິ ກາເມ ອປາຍາທິເກ ຈ ໂລເກ ທ຺ວີຫິປິ ເລເປຫິ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

໘໕໓. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ນ ເວທຄູຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ນ ເວທຄູ ທິຏ຺ຐິຍາຍໂກຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄເວທຄູ ມາທິໂສ ທິຏ຺ຐິຍາຍໂກ ນ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ, ຕໍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈນ຺ໂຕ ວາ ນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຍາຍຕີຕິ ຍາຍໂກ, ກຣຓວຈເນນ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍາຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຍາຍໂກ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈເນນ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍາຕີຕິປິ ທິຏ຺ຐິຍາຍໂກ. ນ ມຸຕິຍາ ສ ມານເມຕີຕິ ມຸຕຣູປາທິເຠທາຍ ມຸຕິຍາປິ ໂສ ມານໍ ນ ເອຕິ. ນ ຫິ ຕມ຺ມໂຍ ໂສຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ຕມ຺ມໂຍ ໂຫຕິ ຕປ຺ປຣາຍໂຓ, ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສ. ນ ກມ຺ມຸນາ ໂນປິ ສຸເຕນ ເນຍ຺ໂຍຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິນາ ກມ຺ມຸນາ ວາ ສຸຕສຸທ຺ຘິອາທິນາ ສຸເຕນ ວາ ໂສ ເນຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ. ອນູປນີໂຕ ສ ນິເວສເນສູຕິ ໂສ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸປຍານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິເວສເນສຸ ອນູປນີໂຕ. ຕສ຺ສ ຈ ເອວໍວິຘສ຺ສ – ສຎ຺ຎາວິຣຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄາຖາ.

໘໕໔. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວິຣຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ຠາວນາຍ ປຫີນກາມາທິສຎ຺ຎສ຺ສ. ອິມິນາ ປເທນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ສມຖຍານິໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ຠາວນາຍ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອິມິນາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ເຍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຕ ຆຏ຺ຏຍນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ ໂລເກຕິ ເຍ ກາມສຎ຺ຎາທິກໍ ສຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຕ ວິເສສໂຕ ຄຫຏ຺ຐາ ກາມາຘິກຣຓໍ, ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຕ ວິເສສໂຕ ປພ຺ພຊິຕາ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ອວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໕໕. ກຖໍທສ຺ສີຕິ ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິໂຕ ປເຣສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກລຫວິວາທຈູຬພ຺ຍູຫມຫາພ຺ຍູຫຕຸວຏກອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິເສສໂຕ ປນ ຍເຖວ ຕສ຺ມິໍ ມຫາສມເຍ ຣາຄຈຣິຕເທວຕານໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕມຠາສິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຫາສມເຍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ປຸຣາ ສຣີຣເຠທາ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເທວຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອຑ຺ຒເຕຬສຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາຣໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ອາກາເສນ ອາເນຕ຺ວາ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາຍ ຕາວ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ ກຖໍທສ຺ສີຕິ ອຘິປຎ຺ຎໍ ກຖໍສີໂລຕິ ອຘິສີລໍ, ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໘໕໖. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນ ຠຄວາ ສຣູເປນ ອຘິປຎ຺ຎາທີນິ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ອຘິປຎ຺ຎາທິປ຺ປຠາເວນ ເຍສໍ ກິເລສານໍ ອຸປສມາ ‘‘ອຸປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນານາເທວຕານໍ ອາສຍານຸໂລເມນ ເຕສໍ ອຸປສມເມວ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ວີຕຕຓ຺ໂຫ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຄາຖານໍ ‘‘ຕໍ ພ຺ຣູມິ ອຸປສນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ປຣາສໍ ‘‘ສ ເວ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິເມນ ປເທນ.

ອນຸປທວຓ຺ຓນານເຍນ ຈ – ວີຕຕຓ຺ໂຫ ປຸຣາ ເຠທາຕິ ໂຍ ສຣີຣເຠທາ ປຸພ຺ພເມວ ປຫີນຕຓ຺ໂຫ. ປຸພ຺ພມນ຺ຕມນິສ຺ສິໂຕຕິ ອຕີຕທ຺ຘາທິເຠທໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕມນິສ຺ສິໂຕ. ເວມຊ຺ເຌນຸປສງ຺ເຂຍ຺ໂຍຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອທ຺ຘນິ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນ ອຸປສງ຺ຂາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປຸຣກ຺ຂຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸເຣກ຺ຂາຣານໍ ອຠາວາ ອນາຄເຕ ອທ຺ຘນິ ປຸຣກ຺ຂຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ພ຺ຣູມິ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ໂຍຊນໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນໍເຍວ ກຣິສ຺ສາມ.

໘໕໗. ອສນ຺ຕາສີຕິ ເຕນ ເຕນ ອລາຠເກນ ອສນ຺ຕສນ຺ໂຕ. ອວິກຕ຺ຖີຕິ ສີລາທີຫິ ອວິກຕ຺ຖນສີໂລ. ອກຸກ຺ກຸໂຈຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈາທິວິຣຫິໂຕ. ມນ຺ຕຠາຓີຕິ ມນ຺ຕາຍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາຈໍ ຠາສິຕາ. ອນຸທ຺ຘໂຕຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຣຫິໂຕ. ສ ເວ ວາຈາຍໂຕຕິ ໂສ ວາຈາຍ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ຈຕຸໂທສວິຣຫິຕໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ.

໘໕໘. ນິຣາສຕ຺ຕີຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ວິເວກທສ຺ສີ ຜສ຺ເສສູຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີສຸ ອຕ຺ຕາທິຠາວວິເວກໍ ປສ຺ສຕິ. ທິຏ຺ຐີສຸ ຈ ນ ນີຍຕີຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐີສຸ ກາຍຈິ ທິຏ຺ຐິຍາ ນ ນີຍຕິ.