໑໔. ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໒໒. ປຸຈ຺ຉາມິ ຕນ຺ຕິ ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຫາສມເຍ ‘‘ກາ ນຸ ໂຂ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອາທິຄາຖາຍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາທິວເສນ ປຸຈ຺ຉາ ວິຠຊິຕາ. ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນ຺ຕິ ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕພນ຺ຘຸໍ. ວິເວກໍ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈາຕິ ວິເວກຎ຺ຈ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈ. ກຖໍ ທິສ຺ວາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ທິສ຺ວາ, ກຖໍ ປວຕ຺ຕທສ຺ສໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໙໒໓. ອຖ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ຍຖາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກິເລເສ ອຸປຣຸນ຺ຘຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕທສ຺ສໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ຕໍ ເທວປຣິສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍາ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອາທິຄາຖາຍ ຕາວ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ປປຎ຺ຈາຕິ ສງ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ປປຎ຺ຈາ ເອວ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ. ຕສ຺ສາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ກິເລສາ ມູລໍ, ຕໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ມູລໍ ອສ຺ມີຕິ ປວຕ຺ຕມານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ມນ຺ຕາຍ ອຸປຣຸນ຺ເຘ. ຍາ ກາຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາ ອຸປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຫຸຕ຺ວາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ.

໙໒໔. ເອວໍ ຕາວ ປຐມຄາຖາຍ ເອວ ຕິສິກ຺ຂາຍຸຕ຺ຕໍ ເທສນໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທເສຕ຺ວາ ປຸນ ມານປ຺ປຫານວເສນ ເທເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມມຠິຊຎ຺ຎາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາທິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ ອຖ ວາປິ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອຖ ວາ ພຫິທ຺ຘາປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວາ ຄຸຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ. ນ ເຕນ ຖາມໍ ກຸພ຺ເພຖາຕິ ເຕນ ຄຸເຓນ ຖາມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ.

໙໒໕. ອິທານິສ຺ສ ອກຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເສຍ຺ໂຍ ນ ເຕນາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕນ ຈ ມາເນນ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນີໂຈຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສຣິກ຺ໂຂຫ’’ນ຺ຕິ ວາປິ ນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ເຕຫິ ຈ ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ອເນກຣູເປຫິ ‘‘ອຫໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ວິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ.

໙໒໖. ເອວໍ ມານປ຺ປຫານວເສນປິ ເທເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສພ຺ພກິເລສູປສມວເສນປິ ເທເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸປສເມຕິ ອຕ຺ຕນິ ເອວ ຣາຄາທິສພ຺ພກິເລເສ ອຸປສເມຍ຺ຍ. ນ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕິເມເສຍ຺ຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຈ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນິ ອຎ຺ເຎນ ອຸປາເຍນ ສນ຺ຕິໍ ນ ປຣິເຍເສຍ຺ຍ. ກຸໂຕ ນິຣຕ຺ຕາ ວາຕິ ນິຣຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ເອວ.

໙໒໗. ອິທານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຕາທິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຊ຺ເຌ ຍຖາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິມເຫຏ຺ຐິມຠາຄານໍ ເວມຊ຺ຌສງ຺ຂາເຕ ຈຕຸໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາເຓ ມຊ຺ເຌ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຐິຕສ຺ສ ວາ ມຊ຺ເຌ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູມິ ນ ຊາຍຕິ, ຐິໂຕວ ໂສ ໂຫຕິ ອວິກມ຺ປມາໂນ, ເອວໍ ອເນໂຊ ຂີຓາສໂວ ລາຠາທີສຸ ຐິໂຕ ອສ຺ສ ອວິກມ຺ປມາໂນ, ໂສ ຕາທິໂສ ຣາຄາທິອຸສ຺ສທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ.

໙໒໘. ອິທານິ ເອຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອພ຺ຠນຸໂມທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ໂຘ ‘‘ອກິຕ຺ຕຍີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອກິຕ຺ຕຍີຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ວິວຏຈກ຺ຂູຕິ ວິວເຏຫິ ອນາວຣເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສກ຺ຂິຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ຘມ຺ມໍ. ປຣິສ຺ສຍວິນຍນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຍວິນຍນໍ. ປຏິປທໍ ວເທຫີຕິ ອິທານິ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ວເທຫິ. ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ‘‘ຠທ຺ທໍ ຕວ ອຕ຺ຖູ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຖ ວາ ຠທ຺ທໍ ສຸນ຺ທຣໍ ຕວ ປຏິປທໍ ວເທຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຖ ວາປິ ສມາຘິນ຺ຕິ ຕເມວ ປຏິປທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຏິປທນ຺ຕິ ເອເຕນ ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕເຣຫິ ສີລໍ ສມາຘິຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໙໒໙-໓໐. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ສີລສ຺ສ ຣກ຺ຂາ, ຍສ຺ມາ ວາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ເທສິຍມານາ ອຍໍ ເທສນາ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ສປ຺ປາຍາ, ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂູຫີ’’ຕິອາທິມາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສາຕິ ອທິຏ຺ຐທກ຺ຂິຕພ຺ພາທິວເສນ ຈກ຺ຂູຫິ ໂລໂລ ເນວສ຺ສ. ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕນ຺ຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາໂຕ ໂສຕໍ ອາວເຣຍ຺ຍ. ຜສ຺ເສນາຕິ ໂຣຄຜສ຺ເສນ. ຠວຎ຺ຈນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ກາມຠວາທິຠວຎ຺ຈ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ. ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີສຸ ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ, ອວເສເສສຸ ວາ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິສເຍສຸ ນປ຺ປເວເຘຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຣິປູໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມຫິ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມິນາ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ວສຕາ ເຠຣວໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ນ ເວຘິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໙໓໑. ລທ຺ຘາ ນ ສນ຺ນິຘິໍ ກຍິຣາຕິ ເອເຕສໍ ອນ຺ນາທີນໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ເມນ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ຈ ເສນາສເນ ວສຕາ ສທາ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສນ຺ນິຘິໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ.

໙໓໒. ຌາຍີ ນ ປາທໂລລສ຺ສາຕິ ຌານາຠິຣໂຕ ຈ ນ ປາທໂລໂລ ອສ຺ສ. ວິຣເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທິກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິໂນເທຍ຺ຍ. ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

໙໓໓. ຕນ຺ທິໍ ມາຍໍ ຫສ຺ສໍ ຂິຑ຺ຑນ຺ຕິ ອາລສິຍຎ຺ຈ ມາຍຎ຺ຈ ຫສ຺ສຎ຺ຈ ກາຍິກເຈຕສິກຂິຑ຺ຑຎ຺ຈ. ສວິຠູສນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ວິຠູສາຍ.

໙໓໔-໗. ອາຖພ຺ພຓນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓິກມນ຺ຕປ຺ປໂຍຄໍ. ສຸປິນນ຺ຕິ ສຸປິນສຕ຺ຖໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ມຓິລກ຺ຂຓາທິໍ. ໂນ ວິທເຫຕິ ນປ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ. ວິຣຸຕນ຺ຕິ ມິຄາທີນໍ ວສ຺ສິຕໍ. ເປສຸຓິຍນ຺ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ. ກຍວິກ຺ກເຍຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວຎ຺ຈນາວເສນ ວາ ອຸທຍປຕ຺ຖນາວເສນ ວາ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອຸປວາທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸປວາທກເຣ ກິເລເສ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິ ປເຣຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຸປວາທໍ ນ ຊເນຍ຺ຍ. ຄາເມ ຈ ນາຠິສຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຄາເມ ຈ ຄິຫິສໍສຄ຺ຄາທີຫິ ນາຠິສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ລາຠກມ຺ຍາ ຊນໍ ນ ລປເຍຍ຺ຍາຕິ ລາຠກາມຕາຍ ຊນໍ ນາລປເຍຍ຺ຍ. ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖໍ ວາ ປໂຍຊິຕໍ.

໙໓໘-໙. ໂມສວຊ຺ເຊ ນ ນີເຍຖາຕິ ມຸສາວາເທ ນ ນີເຍຖ. ຊີວິເຕນາຕິ ຊີວິກາຍ. ສຸຕ຺ວາ ຣຸສິໂຕ ພຫຸໍ ວາຈໍ, ສມຓານໍ ວາ ປຸຖຸຊນານນ຺ຕິ ຣຸສິໂຕ ຆຏ຺ຏິໂຕ ປເຣຫິ ເຕສ ສມຓານໍ ວາ ຂຕ຺ຕິຍາທິເຠທານໍ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຖຸຊນານໍ ພຫຸມ຺ປິ ອນິຏ຺ຐວາຈໍ ສຸຕ຺ວາ. ນ ປຏິວຊ຺ຊາຕິ ນ ປຏິວເທຍ຺ຍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ນ ຫິ ສນ຺ໂຕ ປຏິເສນິກໂຣນ຺ຕິ.

໙໔໐. ເອຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ. ວິຈິນນ຺ຕິ ວິຈິນນ຺ໂຕ. ສນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຸຕິໍ ຎຕ຺ວາຕິ ນິພ຺ພຸຕິໍ ຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕີຕິ ຎຕ຺ວາ.

໙໔໑. ກິໍກາຣຓາ ນປ຺ປມຊ຺ເຊອິຕິ ເຈ – ອຠິຠູ ຫິ ໂສຕິ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຠູຕິ ຣູປາທີນໍ ອຠິຠວິຕາ. ອນຠິຠູໂຕຕິ ເຕຫິ ອນຠິຠູໂຕ. ສກ຺ຂິຘມ຺ມມນີຕິຫມທສ຺ສີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ ອນີຕິຫໍ ຘມ຺ມມທ຺ທກ຺ຂິ. ສທາ ນມສ຺ສມນຸສິກ຺ເຂຕິ ສທາ ນມສ຺ສນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

ເກວລໍ ປນ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລໂລ’’ຕິອາທີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ‘‘ອນ຺ນານມໂຖ ປານານ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ສນ຺ນິຘິປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສີລໍ, ເມຖຸນໂມສວຊ຺ຊເປສຸຓິຍາທີຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ, ‘‘ອາຖພ຺ພຓໍ ສຸປິນໍ ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ‘‘ຌາຍີ ອສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມາຘິ, ‘‘ວິຈິນໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຎາ, ‘‘ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸນ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂາ, ‘‘ອຖ ອາສເນສຸ ສຍເນສຸ, ອປ຺ປສທ຺ເທສຸ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ນິທ຺ທໍ ນ ພຫຸລີກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີຫິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎານໍ ອຸປກາຣາປກາຣສງ຺ຄຓ຺ຫນວິໂນທນານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ນິມ຺ມິຕສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓປຏິປທໍ ວຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສທິໂສເຍວາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.