໑໑. ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໖໙. ກຸໂຕ ປຫູຕາ ກລຫາ ວິວາທາຕິ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຫາສມເຍ ‘‘ກຸໂຕ ນຸ, ໂຂ, ກລຫາທໂຍ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ ເຕ ຘມ຺ເມ ອາວິກາຕຸໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນກ຺ກເມນ ຐິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຄາຖາ ປາກຏສມ຺ພນ຺ຘາເຍວ.

ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ ປເນຕາສໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ກຸໂຕປຫູຕາ ກລຫາ ວິວາທາຕິ ກລໂຫ ຈ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ວິວາໂທ ຈາຕິ ອິເມ ກຸໂຕ ຊາຕາ. ປຣິເທວໂສກາ ສຫມຈ຺ຉຣາ ຈາຕິ ປຣິເທວໂສກາ ຈ ມຈ຺ຉຣາ ຈ ກຸໂຕປຫູຕາ. ມານາຕິມານາ ສຫເປສຸຓາ ຈາຕິ ມານາ ຈ ອຕິມານາ ຈ ເປສຸຓາ ຈ ກຸໂຕປຫູຕາ. ເຕຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ອຏ຺ຐ ກິເລສຘມ຺ມາ. ຕທິງ຺ຆ ພ຺ຣູຫີຕິ ຕໍ ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຣູຫິ ຍາຈາມິ ຕໍ ອຫນ຺ຕິ. ຍາຈນຕ຺ໂຖ ຫິ ອິງ຺ຆາຕິ ນິປາໂຕ.

໘໗໐. ປິຍປ຺ປຫູຕາຕິ ປິຍວຕ຺ຖຸໂຕ ຊາຕາ. ຍຸຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໙໘) ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ມຈ຺ເຉຣຍຸຕ຺ຕາ ກລຫາ ວິວາທາຕິ ອິມິນາ ກລຫວິວາທາທີນໍ ນ ເກວລໍ ປິຍວຕ຺ຖຸເມວ, ມຈ຺ຉຣິຍມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ກລຫວິວາທສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຈ ເອເຕສໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ຕຖາ ເປສຸຓານຎ຺ຈ ວິວາທໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ວິວາທຊາເຕສຸ ຈ ເປສຸຓານີ’’ຕິ.

໘໗໑. ປິຍາສຸ ໂລກສ຺ມິໍ ກຸໂຕນິທານາ ເຍ ຈາປິ ໂລຠາ ວິຈຣນ຺ຕິ ໂລເກຕິ ‘‘ປິຍາ ປຫູຕາ ກລຫາ’’ຕິ ເຍ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕ ປິຍາ ໂລກສ຺ມິໍ ກຸໂຕນິທານາ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ປິຍາ, ເຍ ຈາປິ ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ໂລຠາ ວິຈຣນ຺ຕິ ໂລຠເຫຕຸກາ ໂລເຠນາຠິຠູຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂສ ໂລໂຠ ຈ ກຸໂຕນິທາໂນຕິ ທ຺ເວ ອຕ຺ເຖ ເອກາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອາສາ ຈ ນິຏ຺ຐາ ຈາຕິ ອາສາ ຈ ຕສ຺ສາ ອາສາຍ ສມິທ຺ຘິ ຈ. ເຍ ສມ຺ປຣາຍາຍ ນຣສ຺ສ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຍ ນຣສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍາຍ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣາຍນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາ ເອວາຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາ.

໘໗໒. ຉນ຺ທານິທານານີຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິຉນ຺ທນິທານານິ. ເຍ ຈາປິ ໂລຠາ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ ເຍ ຈາປິ ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ໂລຠາ ວິຈຣນ຺ຕິ ເຕສໍ ໂລໂຠປິ ຉນ຺ທນິທາໂນຕິ ທ຺ເວປິ ອຕ຺ເຖ ເອກໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອິໂຕນິທານາຕິ ຉນ຺ທນິທານາ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ກຸໂຕນິທານາ ກຸໂຕນິທານາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໒໗໓) ເອເຕສຸ ຈ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ສູຈິໂລມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

໘໗໓. ວິນິຈ຺ຉຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉຍາ. ເຍ ວາປິ ຘມ຺ມາ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຍ ຈ ອຎ຺ເຎປິ ໂກຘາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ຕຖາຣູປາ ວາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ພຸທ຺ຘສມເຓນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ກຸໂຕປຫູຕາຕິ.

໘໗໔. ຕມູປນິສ຺ສາຍ ປໂຫຕິ ຉນ຺ໂທຕິ ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນໍ. ຕທຸຠຍວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ສາຕາສາຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສໍໂຍຄວິໂຍຄປຕ຺ຖນາວເສນ ຉນ຺ໂທ ປໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຉນ຺ໂທ ນຸ ໂລກສ຺ມິໍ ກຸໂຕນິທາໂນ’’ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕິ. ຣູເປສຸ ທິສ຺ວາ ວິຠວໍ ຠວຎ຺ຈາຕິ ຣູເປສຸ ວຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຸພ຺ພຕິ ຊນ຺ຕຸ ໂລເກຕິ ອປາຍາທິເກ ໂລເກ ອຍໍ ຊນ຺ຕຸ ໂຠຄາຘິຄມນຕ຺ຖໍ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ກຸຣຸເຕ. ຍຸຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑໐໒) ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ວິນິຈ຺ຉຍາ ຈາປິ ກຸໂຕປຫູຕາ’’ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕິ.

໘໗໕. ເອເຕປິ ຘມ຺ມາ ທ຺ວຍເມວ ສນ຺ເຕຕິ ເອເຕປິ ໂກຘາທໂຍ ຘມ຺ມາ ສາຕາສາຕທ຺ວເຍ ສນ຺ເຕ ເອວ ປໂຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ເນສໍ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑໐໓) ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕຕິຍປຎ຺ໂຫປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ໂຫຕິ. ອິທານິ ໂຍ ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕສຸ ເອເຕສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ກຖໍກຖີ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ກຖໍກຖາປຫານູປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກຖໍກຖີ ຎາຓປຖາຍ ສິກ຺ເຂ’’ຕິ, ຎາຓທສ຺ສນຎາຓາຘິຄມນຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ຎຕ຺ວາ ປວຸຕ຺ຕາ ສມເຓນ ຘມ຺ມາ. ພຸທ຺ຘສມເຓນ ຫິ ຎຕ຺ວາວ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຎາຓາຠາເວນ ເຕ ອຊານນ຺ໂຕ ນ ຊາເນຍ຺ຍ, ນ ເທສນາ ໂທເສນ, ຕສ຺ມາ ກຖໍກຖີ ຎາຓປຖາຍ ສິກ຺ເຂ, ຎຕ຺ວາ ປວຸຕ຺ຕາ ສມເຓນ ຘມ຺ມາຕິ.

໘໗໖-໗. ສາຕໍ ອສາຕຎ຺ຈ ກຸໂຕນິທານາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຕໍ ອສາຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ນ ຠວນ຺ຕິ ເຫເຕຕິ ນ ຠວນ຺ຕິ ເອເຕ. ວິຠວໍ ຠວຎ຺ຈາປິ ຍເມຕມຕ຺ຖໍ ເອຕໍ ເມ ປພ຺ຣູຫິ ຍໂຕນິທານນ຺ຕິ ສາຕາສາຕານໍ ວິຠວໍ ຠວຎ຺ຈ ເອຕມ຺ປິ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ. ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕໂຍ ເອຕ຺ຖ ກໂຕ. ອິທໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສາຕາສາຕານໍ ວິຠໂວ ຠໂວ ຈາຕິ ໂຍ ເອສ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ເມ ປພ຺ຣູຫິ ຍໂຕນິທານນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສາຕາສາຕານໍ ວິຠວຠວວຕ຺ຖຸກາ ວິຠວຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ວິຠວຠວາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປກ຺ເຂ ‘‘ຠວທິຏ຺ຐິປິ ຜສ຺ສນິທານາ, ວິຠວທິຏ຺ຐິປິ ຜສ຺ສນິທານາ’’ຕິ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑໐໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິໂຕນິທານນ຺ຕິ ຜສ຺ສນິທານໍ.

໘໗໘. ກິສ຺ມິໍ ວິຠູເຕ ນ ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສາຕິ ກິສ຺ມິໍ ວີຕິວຕ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຜສ຺ສາ ນ ຜຸສນ຺ຕິ.

໘໗໙. ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກນາມໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຣູປຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ. ຣູເປ ວິຠູເຕ ນ ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສາຕິ ຣູເປ ວີຕິວຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈ ຜສ຺ສາ ນ ຜຸສນ຺ຕິ.

໘໘໐. ກຖໍ ສເມຕສ຺ສາຕິ ກຖໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ. ວິໂຠຕິ ຣູປນ຺ຕິ ຣູປ ວິຠວຕິ, ນ ຠເວຍ຺ຍ ວາ. ສຸຂໍ ທຸຂຎ຺ຈາຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ຣູປເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໘໘໑. ນ ສຎ຺ຎສຎ຺ຎີຕິ ຍຖາ ສເມຕສ຺ສ ວິໂຠຕິ ຣູປໍ, ໂສ ປກຕິສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎີປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ວິສຎ຺ຎສຎ຺ຎີຕິ ວິສຎ຺ຎາຍປິ ວິຣູປາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎີ ນ ໂຫຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວາ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ. ໂນປິ ອສຎ຺ຎີຕິ ສຎ຺ຎາວິຣຫິໂຕປິ ນ ໂຫຕິ ນິໂຣຘສມາປນ຺ໂນ ວາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ໂຕ ວາ. ນ ວິຠູຕສຎ຺ຎີຕິ ‘‘ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ ສ. ໒໖໕; ວິຠ. ໖໐໒) ນເຍນ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີປິ ນ ໂຫຕິ ອຣູປຊ຺ຌານລາຠີ. ເອວໍ ສເມຕສ຺ສ ວິໂຠຕິ ຣູປນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຎ຺ຎສຎ຺ຎິຕາທິຠາເວ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຍເທຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສເມຕສ຺ສ ອຣູປມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ວິໂຠຕິ ຣູປໍ. ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຕິ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຍາ ສຎ຺ຎາ, ຕນ຺ນິທານາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈາ ອປ຺ປຫີນາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໘໘໒-໓. ເອຕ຺ຕາວຕຄ຺ຄໍ ນຸ ວທນ຺ຕິ, ເຫເກ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສຸທ຺ຘິໍ ອິຘ ປຓ຺ຑິຕາເສ. ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວທນ຺ຕິເອຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ອິຘ ປຓ຺ຑິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຄ຺ຄໍ ສຸທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕສ຺ສ ວທນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອຕ຺ໂຕ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຘິກໍ ວທນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕຄ຺ຄມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ ເຫເກຕິ ເອເກ ສສ຺ສຕວາທາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຓ຺ຑິຕມານິໂນ ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ອຄ຺ຄໍ ສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປເນເກ ສມຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ເຕສໍເຍວ ເອເກ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ສມຍໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທນ຺ຕິ. ອນຸປາທິເສເສ ກຸສລາ ວທານາຕິ ອນຸປາທິເສເສ ກຸສລວາທາ ສມານາ.

໘໘໔. ເອເຕ ຈ ຎຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສິຕາຕິ ເອເຕ ຈ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ຎຕ຺ວາ. ຎຕ຺ວາ ມຸນີ ນິສ຺ສເຍ ໂສ ວິມໍສີຕິ ນິສ຺ສເຍ ຈ ຎຕ຺ວາ ໂສ ວີມໍສີ ປຓ຺ຑິໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ຎຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈາທິໂຕ ຘມ຺ເມ ຎຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ຠວາຠວາຍ ນ ສເມຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ນ ສມາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສທິໂສເຍວາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.