໗. ເສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເສລສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍເມວ ຍາສ຺ສ ນິທາເນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາກ຺ກເມປິ ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພສທິສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ອປຸພ຺ພໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ ປທານິ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສູຕິ ອງ຺ຄາ ເອວ ໂສ ຊນປໂທ, ຄງ຺ຄາຍ ປນ ຍາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ອາໂປ, ຕາສໍ ອວິທູຣຕ຺ຕາ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາໂປ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕຣຄງ຺ຄາຍ ອຸຕ຺ຕເຣນ ຍາ ອາໂປຕິ? ມຫາມຫີຄງ຺ຄາຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ວຓ຺ຓນາ – ອຍໍ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີໂປ ທສສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ ປເທໂສ ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ‘‘ສມຸທ຺ໂທ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປມາເຓ ມນຸສ຺ສາ ວສນ຺ຕິ. ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປມາເຓ ຫິມວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຸພ຺ເພເຘນ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິໂກ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສກູເຏຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ທມານປຎ຺ຈສຕນທີວິຈິຕ຺ໂຕ. ຍຕ຺ຖ ອາຍາມວິຕ຺ຖາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ຈ ປຎ຺ຎາສປຎ຺ຎາສໂຍຊນາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປຣິມຓ຺ຑລາ ປູຣຬາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ອໂນຕຕ຺ຕາທໂຍ ສຕ຺ຕ ມຫາສຣາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕສຸ ອໂນຕຕ຺ໂຕ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ, ຈິຕ຺ຣກູຏໍ, ກາຬກູຏໍ, ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ, ເກລາສກູຏນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປພ຺ພເຕຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ທ຺ວິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘໍ ອນ຺ໂຕວງ຺ກໍ ກາກມຸຂສຓ຺ຐານໍ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຈິຕ຺ຣກູຏໍ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ, ກາຬກູຏໍ ອຎ຺ຊນມຍໍ, ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ສານຸມຍໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ ນານປ຺ປກາຣໂອສຘສຎ຺ຉນ຺ນໍ ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖທິວເສ ອາທິຕ຺ຕມິວ ອງ຺ຄາຣໍ ຊລນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເກລາສກູຏໍ ຣຊຕມຍໍ. ສພ຺ພານິ ສຸທສ຺ສເນນ ສມານຸພ຺ເພຘສຓ຺ຐານານິ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕານິ. ສພ຺ພານິ ເທວານຸຠາເວນ ນາຄານຸຠາເວນ ຈ ວສ຺ສນ຺ຕິ, ນທິໂຍ ຈ ເຕສຸ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸທກໍ ອໂນຕຕ຺ຕເມວ ປວິສຕິ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ທກ຺ຂິເຓນ ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣນ ຕໍ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ອຸຊຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ໂອຠາເສນ຺ຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ‘‘ອໂນຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມໂນຫຣສິລາຕລານິ ນິມ຺ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປານິ ຜລິກສທິສນິມ຺ມລູທການິ ນຫານຕິຕ຺ຖານິ ສຸປ຺ປຏິຍຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສຸ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຂີຓາສວາ ອິສິຄຓາ ຈ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິ, ເທວຍກ຺ຂາທໂຍ ຈ ອຸຍ຺ຍານກີຬິກໍ ກີຬນ຺ຕິ.

ຈຕູສຸ ຈສ຺ສ ປສ຺ເສສຸ ສີຫມຸຂໍ, ຫຕ຺ຖິມຸຂໍ, ອສ຺ສມຸຂໍ, ອຸສຠມຸຂນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍຫິ ຈຕສ຺ໂສ ນທິໂຍ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ສີຫມຸເຂນ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີຕີເຣ ສີຫາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິມຸຂາທີຫິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸສຠາ. ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສ ນທິໂຍ ອນຸປຄມ຺ມ ປາຈີນຫິມວນ຺ເຕເນວ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສຕິ. ປຈ຺ຉິມທິສໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທິໂຍປິ ຕເຖວ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຫິມວນ຺ເຕເນວ ອຸຕ຺ຕຣຫິມວນ຺ເຕເນວ ຈ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສນ຺ຕິ. ທກ຺ຂິຓທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ປນ ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐເນວ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິຓາເຫນ ຕິຄາວຸຕປມາຓາ ອຸທກຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຍຄ຺ຄເຬ ນາມ ປາສາເຓ ປຕິຕາ, ປາສາໂຓ ອຸທກຘາຣາເວເຄນ ຠິນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຣ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນປມາຓາ ຕິຍຄ຺ຄຬາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ ຊາຕາ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຍ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕາ. ຕໂຕ ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຎ຺ຌໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິສທິສາ ປຎ຺ຈຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອາວຏ຺ຏຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ກຓ຺ຫຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອາກາສຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິຍຄ຺ຄຬປາສາເຓ ປຎ຺ຎາສໂຍຊໂນກາເສ ‘‘ຕິຍຄ຺ຄຬໂປກ຺ຂຣຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຍ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ພຫລຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອຸມງ຺ຄຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຎ຺ຌໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ຄງ຺ຄາ, ຍມຸນາ, ອຈິຣວຕີ, ສຣຠູ, ມຫີ’’ຕິ ປຎ຺ຈຘາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວເມຕາ ປຎ຺ຈ ມຫາຄງ຺ຄາ ຫິມວຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຍາ ອຍໍ ປຎ຺ຈມີ ມຫີ ນາມ, ສາ ອິຘ ‘‘ມຫາມຫີຄງ຺ຄາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ສາ ຄງ຺ຄາຍ ອຸຕ຺ຕເຣນ ຍາ ອາໂປ, ຕາສໍ ອວິທູຣຕ຺ຕາ ໂສ ຊນປໂທ ‘‘ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາໂປ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ.

ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອທ຺ຘານຄມນໍ ກຸຣຸມາໂນ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ຈາຣິກາ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ, ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ທູເຣປິ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ທິສ຺ວາ ສຫສາ ຄມນໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ. ສາ ມຫາກສ຺ສປປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິ ຠຄວາ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຕິຄາວຸຕໍ ອຄມາສິ, ອາຬວກທມນຕ຺ຖໍ ຕິໍສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສຕ຺ຖາຍ. ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນໍ, ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ວີສໂຍຊນສຕໍ, ຘນິຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕໂຍຊນສຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອຄມາສິ. ອຍໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ຄາມນິຄມນຄຣປຏິປາຏິຍາ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕຈຣິຍາທີຫິ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄມນໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເອວໍ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ. ມຫຕາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕາ ຄຸຓມຫຕາ ຈ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາຕິ ສມຓຄເຓນ. ອຑ຺ຒເຕຬເສຫີຕິ ອຑ຺ເຒນ ເຕຬສຫິ, ທ຺ວາທສຫິ ສເຕຫິ ປຎ຺ຎາສາຍ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍນ…ເປ… ຕທວສຣີຕິ ອາປຓພຫຸລຕາຍ ໂສ ນິຄໂມ ‘‘ອາປໂຓ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ລຠິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ວີສຕິອາປຓມຸຂສຫສ຺ສານິ ວິຠຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ມຄ຺ເຄນ ວາ ໂສ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາປານໍ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ນິຄໂມ ໂອສຣິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ອວສຣິ ຕທວສຣິ ອຄມາສິ, ຕໍ ນິຄມໍ ອນຸປາປຸຓີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລຕິ ເກຓິໂຍຕິ ນາເມນ, ຊຏິໂລຕິ ຕາປໂສ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ, ຘນຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປນ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຠູມິຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວສຕິ ກຸລສຫສ຺ສສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ອສ຺ສເມປິ ຈສ຺ສ ເອໂກ ຕາລຣຸກ຺ໂຂ ທິວເສ ທິວເສ ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓຜລໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ທິວາ ກາສາຍານິ ຘາເຣຕິ ຊຏາ ຈ ພນ຺ຘຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ. ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຈ຺ຈາກຸລປຣິທີປນໍ. ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິຕຠາວປຣິທີປນໍ, ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິກ຺ຂີຓໍເຍວ ຕໍ ກຸລໍ ປຫາຍ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ຍາໂຓຕິ ກລ຺ຍາຓຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ, ເສຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິເຍວ ຖຸຕິໂຆໂສ ວາ.

ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິ ອາທິມ຺ຫິ ປນ ອຍໍ ຕາວ ໂຍຊນາ – ໂສ ຠຄວາ ອິຕິປິ ອຣຫໍ, ອິຕິປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ອິຕິປິ ຠຄວາຕິ, ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ຕາວ ກາຣເຓຫິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຣກາ ຫິ ໂສ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ມຄ຺ເຄນ ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣຫໍ. ເຕ ຈາເນນ ກິເລສາຣໂຍ ມຄ຺ເຄນ ຫຕາຕິ ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາປິ ອຣຫໍ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາມຍນາຠິ, ປຸຎ຺ຎາທິອຠິສງ຺ຂາຣານໍ ຊຣາມຣຓເນມິ, ອາສວສມຸທຍມເຍນ ອກ຺ເຂນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິຠວຣເຖ ສມາໂຍຊິຕໍ ອນາທິກາລປວຕ຺ຕໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ. ຕສ຺ສາເນນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຣິຍປາເທຫິ ສີລປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາຓຜຣສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຣາ ຫຕາຕິ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາຕິປິ ອຣຫໍ. ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈເຍ ສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣາທີນິ ຈ ອຣຫຕີຕິ ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາປິ ອຣຫໍ. ຍຖາ ຈ ໂລເກ ເກຈິ ປຓ຺ຑິຕມານິໂນ ພາລາ ອສິໂລກຠເຍນ ຣໂຫ ປາປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ນາຍໍ ກທາຈິ ກໂຣຕີຕິ ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວໂຕປິ ອຣຫໍ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ອາຣກຕ຺ຕາ ຫຕຕ຺ຕາ ຈ, ກິເລສາຣີນ ໂສ ມຸນິ;

ຫຕສໍສາຣຈກ຺ກາໂຣ, ປຈ຺ຈຍາທີນ ຈາຣໂຫ;

ນ ຣໂຫ ກໂຣຕິ ປາປານິ, ອຣຫໍ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຕິສຍວິສຸທ຺ຘາຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ອພ຺ຠຸຕ຺ຕເມນ ຈຣເຓນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສຠນຄມນຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣໍ ຐານໍ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມາ ຄທຕ຺ຕາ ຈ ສຸຄໂຕ. ສພ຺ພຖາປິ ວິທິຕໂລກຕ຺ຕາ ໂລກວິທູ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ສຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ນິໂຣຘໂຕ ນິໂຣຘູປາຍໂຕຕິ ສພ຺ພຖາ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິເຠທໍ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ ອເວທິ, ‘‘ເອໂກ ໂລໂກ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ທ຺ເວ ໂລກາ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ. ຕໂຍ ໂລກາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ. ປຎ຺ຈ ໂລກາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ຉ ໂລກາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ. ສຕ຺ຕ ໂລກາ ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ. ອຏ຺ຐ ໂລກາ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ. ນວ ໂລກາ ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ. ທສ ໂລກາ ທສາຍຕນານິ. ທ຺ວາທສ ໂລກາ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ. ອຏ຺ຐາຣສ ໂລກາ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໒) ເອວໍ ສພ຺ພຖາ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ ອເວທິ. ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານາຕິ, ອນຸສຍໍ ຊານາຕິ, ຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ ຠພ຺ເພ ອຠພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ຊານາຕີຕິ ສພ຺ພຖາ ສຕ຺ຕໂລກໍ ອເວທິ. ຕຖາ ເອກໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ອາຍາມໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ໂຍຊນານໍ ທ຺ວາທສ ສຕສຫສ຺ສານິ ຕີຓິ ສຫສ຺ສານິ ອຑ຺ຒປຎ຺ຈມານິ ຈ ສຕານິ, ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສ ສຕສຫສ຺ສານິ ທສ ສຫສ຺ສານິ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ຈ ສຕານິ.

ຕຕ຺ຖ –

ທຸເວ ສຕສຫສ຺ສານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ນຫຸຕານິ ຈ;

ເອຕ຺ຕກໍ ພຫລຕ຺ເຕນ, ສງ຺ຂາຕາຍໍ ວສຸນ຺ຘຣາ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ, ອຏ຺ເຐວ ນຫຸຕານິ ຈ;

ເອຕ຺ຕກໍ ພຫລຕ຺ເຕນ, ຊລໍ ວາເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ.

ນວ ສຕສຫສ຺ສານິ, ມາລຸໂຕ ນຠມຸຄ຺ຄໂຕ;

ສຏ຺ຐິ ເຈວ ສຫສ຺ສານິ, ເອສາ ໂລກສ຺ສ ສຓ຺ຐິຕິ’’.

ເອວໍ ສຓ຺ຐິເຕ ເຈຕ຺ຖ ໂຍຊນານໍ –

ຈຕຸຣາສີຕິ ສຫສ຺ສານິ, ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ ມຫຓ຺ຓເວ;

ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ຕາວເທວ, ສິເນຣຸ ປພ຺ພຕຸຕ຺ຕໂມ.

ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ເຒນ, ປມາເຓນ ຍຖາກ຺ກມໍ;

ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫຸຄ຺ຄຕາ ທິພ຺ພາ, ນານາຣຕນຈິຕ຺ຕິຕາ.

ຍຸຄນ຺ຘໂຣ ອີສຘໂຣ, ກຣວີໂກ ສຸທສ຺ສໂນ;

ເນມິນ຺ຘໂຣ ວິນຕໂກ, ອສ຺ສກຓ຺ໂຓ ຄິຣິ ພ຺ຣຫາ.

ເອເຕ ສຕ຺ຕ ມຫາເສລາ, ສິເນຣຸສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ;

ມຫາຣາຊານມາວາສາ, ເທວຍກ຺ຂນິເສວິຕາ.

ໂຍຊນານໍ ສຕານຸຈ຺ໂຈ, ຫິມວາ ປຎ຺ຈ ປພ຺ພໂຕ;

ໂຍຊນານໍ ສຫສ຺ສານິ, ຕີຓິ ອາຍຕວິຕ຺ຖໂຕ.

ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ເສຫິ, ກູເຏຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ;

ຕິປຎ຺ຈໂຍຊນກ຺ຂນ຺ຘ-ປຣິກ຺ເຂປາ ນຄວ຺ຫຍາ.

ປຎ຺ຎາສໂຍຊນກ຺ຂນ຺ຘ-ສາຂາຍາມາ ສມນ຺ຕໂຕ;

ສຕ຺ຕໂຍຊນວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ, ຕາວເທວ ຈ ອຸຄ຺ຄຕາ.

ຊມ຺ພູ ຍສ຺ສານຸຠາເວນ, ຊມ຺ພຸທີໂປ ປກາສິໂຕ;

ທ຺ເວ ອສີຕິສຫສ຺ສານິ, ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫ ມຫຓ຺ຓເວ.

ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ຕາວເທວ, ຈກ຺ກວາຬສິລຸຈ຺ຈໂຍ;

ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ, ຈກ຺ກວາຬມຍໍ ຐິໂຕ’’.

ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ເອກູນປຎ຺ຎາສໂຍຊນໍ, ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນໍ, ຕາວຕິໍສຠວນໍ ທສສຫສ຺ສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ອສຸຣຠວນໍ ອວີຈິມຫານິຣໂຍ ຊມ຺ພຸທີໂປ ຈ. ອປຣໂຄຍານໍ ສຕ຺ຕສຫສ຺ສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ປຸພ຺ພວິເທໂຫ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸ ອຏ຺ຐສຫສ຺ສໂຍຊໂນ. ເອກເມໂກ ເຈຕ຺ຖ ມຫາທີໂປ ປຎ຺ຈສຕປຎ຺ຈສຕປຣິຕ຺ຕທີປປຣິວາໂຣ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອກໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ເອກາ ໂລກຘາຕຸ. ຈກ຺ກວາຬນ຺ຕເຣສຸ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣຍາ. ເອວໍ ອນນ຺ຕານິ ຈກ຺ກວາຬານິ ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍ, ອນນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘຎາເຓນ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສພ຺ພຖາ ໂອກາສໂລກໍ ອເວທິ. ເອວໍ ໂສ ຠຄວາ ສພ຺ພຖາ. ວິທິຕໂລກຕ຺ຕາ ໂລກວິທູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຄຸເຓຫິ ວິສິຏ຺ຐຕຣສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ. ວິຈິຕ຺ເຕຫິ ວິນຍນູປາເຍຫິ ປຸຣິສທມ຺ເມ ສາເຣຕີຕິ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສຕິ ນິຕ຺ຖາເຣຕິ ຈາຕິ ສຕ຺ຖາ. ເທວມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ຈ ກຕໍ, ນາຄາທິເກປິ ປນ ເອສ ໂລກິຍຕ຺ເຖນ ອນຸສາສຕິ. ຍທຕ຺ຖິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພສ຺ສ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກຎາຓວເສນ ພຸທ຺ໂຘ. ຍໂຕ ປນ ໂສ –

‘‘ຠຄ຺ຍວາ ຠຄ຺ຄວາ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຠເຄຫິ ຈ ວິຠຕ຺ຕວາ;

ຠຕ຺ຕວາ ວນ຺ຕຄມໂນ, ຠເວສຸ ຠຄວາ ຕໂຕ’’ຕິ.

ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕານິ ປທານິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໔-໑໒໕) ວຸຕ຺ຕານິ.

ໂສ ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ໂສ ຠຄວາ ອິມໍ ໂລກໍ. ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ສເທວກນ຺ຕິອາທີນິ ກສິຠາຣທ຺ວາຊອາຬວກສຸຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ສຍນ຺ຕິ ສາມໍ ອປຣເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ອຠິຎ຺ຎາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ. ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ປເວເທຕີຕິ ໂພເຘຕິ ຎາເປຕິ ປກາເສຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ໂສ ຠຄວາ ສຕ຺ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິເວກສຸຂໍ ຫິຕ຺ວາປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ເທເສນ຺ໂຕ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິປ຺ປກາຣເມວ ເທເສຕິ. ກຖໍ? ເອກຄາຖາປິ ຫິ ສມນ຺ຕຠທ຺ທກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຐມປາເທນ ອາທິກລ຺ຍາຓາ, ທຸຕິຍຕຕິຍປາເທຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ, ປຈ຺ຉິມປາເທນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ. ເອການຸສນ຺ຘິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທາເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ນິຄມເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ເສເສນ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ. ນານານຸສນ຺ຘິກໍ ປຐມານຸສນ຺ຘິນາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ເສເສຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ. ສກໂລປິ ສາສນຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຠູເຕນ ສີເລນ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜເລຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ນິພ຺ພາເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ສີລສມາຘີຫິ ວາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ວິປສ຺ສນາມຄ຺ເຄຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ຜລນິພ຺ພາເນຫິ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິຕາຍ ວາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ເນນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພາຍ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ວາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ສາວກໂພຘິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ສຸຍ຺ຍມາໂນ ເຈສ ນີວຣຓາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ສວເນນປິ ກລ຺ຍາຓເມວ ອາວຫຕີຕິ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸຂາວຫນໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຍາປິ ກລ຺ຍາຓເມວ ອາວຫຕີຕິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຜເລ ນິຏ຺ຐິເຕ ຕາທິຠາວາວຫນໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຜເລນປິ ກລ຺ຍາຓເມວ ອາວຫຕີຕິ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ນາຖປ຺ປຠວຕ຺ຕາ ຈ ປຠວສຸທ຺ຘິຍາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ອຕ຺ຖສຸທ຺ຘິຍາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ກິຈ຺ຈສຸທ຺ຘິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ຍໂຕ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ເທເສນ຺ໂຕ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິປ຺ປກາຣເມວ ເທເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ປນ ຍສ຺ມາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ປກາເສຕິ, ນານານເຍຫິ ທີເປຕິ, ຕຎ຺ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສງ຺ກາສນປກາສນວິວຣຓວິຠຊນອຸຕ຺ຕານີກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ຖປທສມາໂຍຄໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ອກ຺ຂຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນາກາຣນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສາຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາເທສນາຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອຕ຺ຖປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາວິສຍໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາວິສຍໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໂຕ ສຣິກ຺ຂກຊນປ຺ປສາທກນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖໍ, ສທ຺ເຘຍ຺ຍໂຕ ໂລກິຍຊນປ຺ປສາທກນ຺ຕິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ຄມ຺ຠີຣາຘິປ຺ປາຍໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອຸປເນຕພ຺ພສ຺ສາຠາວໂຕ ສກລປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ອປເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕຫິ ເສຏ຺ເຐຫິ ຈຣິຕພ຺ພໂຕ ເຕສຎ຺ຈ ຈຣິຍຠາວໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອປິຈ ຍສ຺ມາ ສນິທານໍ ສອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ເທເສນ຺ໂຕ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ເທເສຕິ, ວິເນຍ຺ຍານໍ ອນຸຣູປໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິປຣີຕຕາຍ ເຫຕຸທາຫຣຓໂຍຄໂຕ ຈ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ, ໂສຕູນໍ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ນິຄມເນນ ຈ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ເອວໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕຎ຺ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄມພ຺ຍຕ຺ຕິໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອາຄມພ຺ຍຕ຺ຕິໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘຍຸຕ຺ຕໂຕ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ນິຣຸປກ຺ກິເລສໂຕ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ໂລກາມິສນິຣເປກ຺ຂໂຕ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕານໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ຈຣິຍໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາປິ ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສາຘຸ ໂຂ ປນາຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ໂຂ ປນ, ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ປານການິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ. ອຍຎ຺ຫິ ເກຓິໂຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠຄວໂຕ ອາຄມນໍ ອສ຺ໂສສິ. ‘‘ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ລຊ຺ຊມາໂນ ວິກາລໂຠຊນາ ວິຣຕານມ຺ປິ ປານກໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາຊສເຕຫິ ສຸສງ຺ຂຕໍ ພທຣປານໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຍຖາຫ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ອຖ ໂຂ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຫຣາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໐) ສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ນໍ ຠຄວາ ຍຖາ ເສກ຺ຂສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໒ ອາທໂຍ) ສາກິເຍ ອາວສຖານິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ກຖາຍ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວເນ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໕ ອາທໂຍ) ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ, ຣຖວິນີເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒ ອາທໂຍ) ຊາຕິຠູມເກ ຠິກ຺ຂູ ທສກຖາວຕ຺ຖຸປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ, ເອວໍ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປາຍ ປານການິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ກຖາຍ ປານກທານານິສໍສໍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ, ຕຖາຣູປານໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ປຸນປິ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ສມາທເປສິ, ອພ຺ຠຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິກສມ຺ປຣາຍິເກນ ຜລວິເສເສນ ປຫໍເສນ຺ໂຕ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ…ເປ… ສມ຺ປຫໍເສສີ’’ຕິ. ໂສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຠຄວຕິ ປສນ຺ໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕສິ, ຠຄວາ ຈສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຘິວາເສສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ…ເປ… ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາ’’ຕິ.

ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິ ຠຄວາຕິ? ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນາຍ ຈສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວຸຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕິ, ພຫຸຕຣຎ຺ຈ ປຏິຍາເທສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ອຑ຺ຒເຕລສານໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ອຑ຺ຒໂສຬສນ຺ນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີຕິ. ກຸໂຕ ອປຣານິ ຕີຓິ ສຕານີຕິ ເຈ? ອປ຺ປຏິຍຕ຺ເຕເຍວ ຫິ ຠຕ຺ເຕ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຫິ ມາຓວກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ເອວມາຫາຕິ. ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຕິ ມິຕ຺ເຕ ຈ ກມ຺ມກເຣ ຈ. ຎາຕິສາໂລຫິເຕຕິ ສມານໂລຫິເຕ ເອກໂຍນິສມ຺ພນ຺ເຘ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທໂຍ ອວເສສພນ຺ຘເວ ຈ. ເຍນາຕິ ຍສ຺ມາ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກນ຺ຕິ ກາເຍນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ. ມຓ຺ຑລມາຬໍ ປຏິຍາເທຕີຕິ ເສຕວິຕານມຓ຺ຑປໍ ກໂຣຕິ.

ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານນ຺ຕິ ອິຣຸພ຺ເພທຍຊຸພ຺ເພທສາມເວທານໍ. ສຫ ນິຆຓ຺ຑຸນາ ຈ ເກຏຸເຠນ ຈ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ. ນິຆຓ຺ຑູຕິ ນາມນິຆຓ຺ຑຸຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເວວຈນປ຺ປກາສກໍ ສຕ຺ຖໍ. ເກຏຸຠນ຺ຕິ ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປ ກວີນໍ ອຸປກາຣາຍ ສຕ຺ຖໍ. ສຫ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທນ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ. ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠໂທຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິ ຈ. ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານນ຺ຕິ ອຖພ຺ພນເວທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິຫ ອາສ ອິຕິຫ ອາສາ’’ຕິ ອີທິສວຈນປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຣາຓກຖາສງ຺ຂາໂຕ ອິຕິຫາໂສ ປຎ຺ຈໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມາ. ເຕສໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ. ປທໍ ຕທວເສສຎ຺ຈ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອຊ຺ເຌຕິ ເວເທຕິ ຈາຕິ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ. ໂລກາຍເຕ ວິຕຓ຺ຑວາທສຕ຺ເຖ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາຘິກາເຣ ຈ ທ຺ວາທສສຫສ຺ເສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສຕ຺ເຖ ອນູໂນ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ, ອວໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວໂຍ ນາມ ໂຍ ຕານິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຄນ຺ຖໂຕ ຈ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຊງ຺ຆາຍ ຫິຕໍ ວິຫາຣໍ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ, ຈິຣາສນາທິຊນິຕໍ ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕຸໍ ຊງ຺ຆາປສາຣຓຕ຺ຖໍ ອທີຆຈາຣິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຸຈງ຺ກມມາໂນຕິ ຈງ຺ກມມາໂນ ເອວ. ອນຸວິຈຣມາໂນຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຈຣມາໂນ. ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສໂມຕິ ເກຓິຍສ຺ສ ອສ຺ສມໍ ນິເວສນໍ. ອາວາໂຫຕິ ກຎ຺ຎາຄຫຓໍ. ວິວາໂຫຕິ ກຎ຺ຎາທານໍ. ມຫາຍຎ຺ໂຎຕິ ມຫາຍຊນໍ. ມາຄໂຘຕິ ມຄຘານໍ ອິສ຺ສໂຣ. ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເສນິໂຍ. ພິມ຺ພີຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ສາຣສຸວຓ຺ຓສທິສວຓ຺ຓຕາຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ. ໂສ ເມ ນິມນ຺ຕິໂຕຕິ ໂສ ມຍາ ນິມນ຺ຕິໂຕ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸພ຺ເພ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ອມເຕເນວາຠິສິຕ຺ໂຕ ວິມ຺ຫຍຣູປຕ຺ຕາ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ, ໂຠ ເກຓິຍ, ວເທສີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຍຖາຠູຕໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ, ໂຠ ເສລ, ວທາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ປຸນປິ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ, ອິຕໂຣປິ ຕເຖວ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສຫິປິ ພຸທ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ໂຆໂສປິ ໂຂ ເອໂສ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ໂຍ ເອໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພຸທ຺ຘສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ສຈ຺ຈເມວ ພຸທ຺ໂຘ, ອຸທາຫຸ ນາມມຕ຺ຕເມວສ຺ສ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ຈິນ຺ເຕສິ, ອຠາສິ ເອວ ວາ ‘‘ອາຄຕານິ ໂຂ ປນ…ເປ… ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມນ຺ເຕສູ’’ຕິ ເວເທສຸ. ‘‘ຕຖາຄໂຕ ກິຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ສຸທ຺ຘາວາສເທວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສນ ລກ຺ຂຓານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວເທ ວາເຈນ຺ຕິ ‘‘ຕທນຸສາເຣນ ມເຫສກ຺ຂາ ສຕ຺ຕາ ຕຖາຄຕໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕນ ປຸພ຺ເພ ເວເທສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປນ ຕຖາຄເຕ ກເມນ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ, ເຕນ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສາຕິ ປຓິຘິສມາທານຎາຓສມາທານກຣຸຓາທິຄຸຓມຫໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ. ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍຕິ ທ຺ເວ ເອວ ນິຏ຺ຐາ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ຄຕິສທ຺ໂທ ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓) ຠວເຠເທ, ‘‘ຄຕີ ມິຄານໍ ປວນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຣິ. ໓໓໙) ນິວາສຏ຺ຐາເນ, ‘‘ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕຄຕິມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໑) ປຎ຺ຎາຍໍ, ‘‘ຄຕິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໒໐໔) ວິສຏຠາເວ ວຕ຺ຕຕິ, ອິຘ ປນ ນິຏ຺ຐາຍໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຍຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ, ນ ເຕຫິ ເອວ ພຸທ຺ໂຘ. ຊາຕິສາມຎ຺ຎໂຕ ປນ ຕານິເຍວ ຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕີຕິ ຍທິ ອຄາເຣ ວສຕິ. ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຈ ໂລກໍ ຣຎ຺ຊນໂຕ ຣາຊາ. ຈກ຺ກຣຕນໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ຈຕູຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ເກຫິ, ວຕ຺ຕຕິ, ເຕຫິ ຈ ປຣໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ປຣຫິຕາຍ ຈ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ການໍ ວຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣາຊາຕິ ສາມຎ຺ຎໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ວິເສສນໍ. ຘມ຺ເມນ ຈຣຕີຕິ ຘມ຺ມິໂກ, ຎາເຍນ ສເມນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ປຣຫິຕຘມ຺ມກຣເຓນ ວາ ຘມ຺ມິໂກ, ອຕ຺ຕຫິຕຘມ຺ມກຣເຓນ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຈຕຸຣນ຺ຕາຍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ, ຈຕຸສມຸທ຺ທນ຺ຕາຍ ຈຕ຺ຕຸພ຺ພິຘທີປວິຠູສິຕາຍ ຈ ປຖວິຍາ ອິສ຺ສໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກຘາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພຣາຊາໂນ ວິເຊສີຕິ ວິຊິຕາວີ. ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຊນປເທ ຘຸວຠາວໍ ຖາວຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ຈາເລຕຸໍ, ຊນປໂທ ວາ ຕມ຺ຫິ ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ສກມ຺ມນິຣໂຕ ອຈໂລ ອສມ຺ປເວຘີຕິປິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ເອຕານິ ກຕມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ກຣຕນໍ…ເປ… ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຕານິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕ ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ອຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຈກ຺ກຣຕເນນ ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕເນຫິ ວິຊິເຕ ຍຖາສຸຂມນຸວິຈຣຕິ, ປຣິຓາຍກຣຕເນນ ວິຊິຕມນຸຣກ຺ຂຕິ, ເສເສຫິ ອຸປໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ. ປຐເມນ ຈສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຄຫປຕິຣຕເນຫິ ປຠຸສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ປຣິຓາຍກຣຕເນນ ມນ຺ຕສຕ຺ຕິໂຍໂຄ ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ຈ ຕິວິຘສຕ຺ຕິໂຍຄຜລໍ. ໂສ ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ໂຠຄສຸຂມນຸໂຠຕິ, ເສເສຫິ ອິສ຺ສຣິຍສຸຂໍ. ວິເສສໂຕ ຈສ຺ສ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອໂທສກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມານິ ອໂລຠກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ, ປຈ຺ຉິມເມກໍ ອໂມຫກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປໂຣສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອຕິເຣກສຫສ຺ສໍ. ສູຣາຕິ ອຠີຣຸກຊາຕິກາ. ວີຣງ຺ຄຣູປາຕິ ເທວປຸຕ຺ຕສທິສກາຍາ, ເອວໍ ຕາເວເກ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສຠາໂວ ວີຣາຕິ ອຸຕ຺ຕມສູຣາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ວີຣານໍ ອງ຺ຄໍ ວີຣງ຺ຄໍ, ວີຣກາຣຓໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວີຣງ຺ຄໍ ຣູປໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວີຣງ຺ຄຣູປາ, ວີຣິຍມຍສຣີຣາ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາຕິ ສເຈ ປຏິມຸຂໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ປຣເສນາ, ຕໍ ປມທ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ເມນາຕິ ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໔; ມ. ນິ. ໓.໒໕໗) ປຎ຺ຈສີລຘມ຺ເມນ. ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ຊາທຸຈ຺ຈຣິຕຉທເນຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ກິເລສນ຺ຘກາເຣ ໂລເກ ຕໍ ຉທນໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສຎ຺ຊາຕາໂລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ປເທນ ປູຊາຣຫຕາ, ທຸຕິເຍນ ຕສ຺ສາ ເຫຕຸ ຍສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ. ຕຕິເຍນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕເຫຕຸ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ວິວຏ຺ໂຏ ຈ ວິຈ຺ຉໂທ ຈາຕິ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ, ວຏ຺ຏຣຫິໂຕ ຉທນຣຫິໂຕ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ອຣຫໍ ວຏ຺ຏາຠາເວນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຉທນາຠາເວນາຕິ ເອວໍ ປຸຣິມປທທ຺ວຍສ຺ເສວ ເຫຕຸທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິເຍນ ເວສາຣຊ຺ເຊນ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມສິທ຺ຘິ, ປຐເມນ ທຸຕິຍສິທ຺ຘິ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ຕຕິຍສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ປຸຣິມຎ຺ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ, ທຸຕິຍໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸໍ, ຕຕິຍໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸໍ ສາເຘຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອາຫ – ‘‘ກຫໍ ປນ ໂຠ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິອາທີສຸ ເຍເນສາຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ເອສາ. ນີລວນຣາຊີຕິ ນີລວຓ຺ຓຣຸກ຺ຂປນ຺ຕິ. ວນໍ ກິຣ ເມຆປນ຺ຕິສທິສໍ. ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ຕທາ ວິຫາສິ, ຕໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເຍເນສາ ໂຠ, ເສລ, ນີລວນຣາຊີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຐເສໂສ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ກຣຓວຈນໍ. ປເທ ປທນ຺ຕິ ປທສມີເປ ປທໍ. ເຕນ ຕຸຣິຕຄມນໍ ປຏິເສເຘຕິ. ທຸຣາສທາ ຫີຕິ ກາຣຓໍ ອາຫ, ຍສ຺ມາ ເຕ ທຸຣາສທາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ໂຠນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູຕິ. ກິໍ ປນ ກາຣຓາ ທຸຣາສທາຕິ ເຈ? ສີຫາວ ເອກຈຣາ. ຍຖາ ຫິ ສີຫາ ສຫາຍກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ ເອກຈຣາ, ເອວໍ ເຕປິ ວິເວກກາມຕາຍ. ‘‘ຍທາ ຈາຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ເຕ ມາຓວເກ ອຸປຈາຣໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາ ໂອປາເຕຖາຕິ ມາ ປເວເສຖ, ມາ ກເຖຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຄເມນ຺ຕູຕິ ປຏິມາເນນ຺ຕຸ, ຍາວ ກຖາ ປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມນ຺ເນສີຕິ ຄເວສິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ພຫຸການິ ອທ຺ທສ, ອປ຺ປການິ ນາທ຺ທສ. ຕໂຕ ຍານິ ນ ອທ຺ທສ, ຕານິ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ’’ຕິ. ກງ຺ຂຕີຕິ ກງ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ປຕ຺ຖນໍ ‘‘ອໂຫ ວຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉຕີຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕານິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ທຏ຺ຐຸໍ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ສມ຺ປສີທຕີຕິ ຕໂຕ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂໂຓ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕິ ປສາທໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ກງ຺ຂາຍ ວາ ສຸທຸພ຺ພລວິມຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ມຊ຺ຌິມາ, ອນຘິມຸຈ຺ຈນຕາຍ ພລວຕີ, ອສມ຺ປສາເທນ ເຕຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາລຸສ຺ສິຍຠາໂວ.

ໂກໂສຫິເຕຕິ ວຕ຺ຖິໂກເສນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ. ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫຕິ ອງ຺ຄຊາເຕ. ຠຄວໂຕ ຫິ ວຣວາຣຓສ຺ເສວ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປທຸມຄພ຺ຠສມານໍ. ຕໍ ໂສ ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕມຸຂຄຕາຍ ຈ ຊິວ຺ຫາຍ ປຫູຕຠາວໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂີ ອໂຫສິ ວິຈິກິຈ຺ຉີ. ຕຖາຣູປນ຺ຕິ ກຖໍ ຣູປໍ? ກິເມຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ວຸຕ຺ຕເມຕໍ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣເນວ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ເຐນ (ມິ. ປ. ໔.໓.໓) –

‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ກຕນ຺ຕິ. ກິໍ, ມຫາຣາຊາຕິ? ມຫາຊເນນ ຫິຣິກຣໂຓກາສໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ພາວຣິສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີນໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີນໍ ຕິສຕມາຓວານຎ຺ຈ ທສ຺ເສສິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສຕິ, ຉາຍໍ ຠຄວາ ທສ຺ເສຕິ, ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນິວາສນນິວຕ຺ຖໍ ກາຍພນ຺ຘນພທ຺ຘໍ ຈີວຣປາຣຸຕໍ ຉາຍາຣູປກມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຉາຍາຣູເປ ທິຏ຺ເຐ ສຕິ ທິຏ຺ໂຐ ເອວ ນນຸ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕິຏ຺ຐເຕຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຫທຍຣູປໍ ທິສ຺ວາ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ຫທຍມໍສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຍ຺ຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ. ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນາ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໓.໓).

ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ກຓ຺ຓໂສຕານຸມສເນນ ເຈຕ຺ຖ ທີຆຠາໂວ, ນາສິກາໂສຕານຸມສເນນ ຕນຸຠາໂວ, ນລາຏຈ຺ຉາທເນນ ປຸຖຸລຠາໂວ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານນ຺ຕິ ອາຈຣິຍານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍາຈຣິຍານຎ຺ຈ. ສເກ ວຓ຺ເຓຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ.

໕໕໔. ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂຍຕິ ລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ອຫີນງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄຕາຍ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓສຣີໂຣ. ສຸຣຸຈີຕິ ສຸນ຺ທຣສຣີຣປ຺ປໂຠ. ສຸຊາໂຕຕິ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຸນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຈາຣຸທສ຺ສໂນຕິ ສຸຈິຣມ຺ປິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອຕິຕ຺ຕິຊນກໍ ອປ຺ປຏິກູລໍ ຣມຓີຍໍ ຈາຣຸ ເອວ ທສ຺ສນໍ ອສ຺ສາຕິ ຈາຣຸທສ຺ສໂນ. ເກຈິ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ຈາຣຸທສ຺ສໂນຕິ ສຸນ຺ທຣເນຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ສຸວຓ຺ຓສທິສວຓ຺ໂຓ. ອສີຕິ ຠວສິ. ເອຕໍ ສພ຺ພປເທຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສຸສຸກ຺ກທາໂຐຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸກ຺ກທາໂຐ. ຠຄວໂຕ ຫິ ທາຐາຫິ ຈນ຺ທກິຣຓາ ວິຍ ອຕິວິຍ ປຓ຺ຑຣຣໍສິໂຍ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຸສຸກ຺ກທາໂຐສີ’’ຕິ.

໕໕໕. ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນາເນວ ວຈນນ຺ຕເຣນ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ.

໕໕໖. ອິທານິ ເຕສຸ ລກ຺ຂເຓສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິເຕຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຖຸນນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປສນ຺ນເນຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຠຄວາ ຫິ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປສາທສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນເນຕ຺ໂຕ, ປຣິປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຓ຺ຑລສທິສມຸຂຕ຺ຕາ ສຸມຸໂຂ, ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣຫາ, ພຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ຕຕາຍ ອຸຊຸ, ຊຸຕິມນ຺ຕຕາຍ ປຕາປວາ. ຍມ຺ປິ ເຈຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ມຊ຺ເຌ ສມຓສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ຖຸນຕາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອີທິໂສ ຫິ ເອວໍ ວິໂຣຈຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣຄາຖາຍປິ.

໕໕໗-໘. ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓິໂນຕິ ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ຊມ຺ພຸສຓ຺ຑສ຺ສາຕິ ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ. ປາກເຏນ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ໂຕ ອາຫ, ອປິຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ທີປານໍ ອິສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ.

໕໕໙. ຂຕ຺ຕິຍາຕິ ຊາຕິຂຕ຺ຕິຍາ. ໂຠຊາຕິ ໂຠຄິຍາ. ຣາຊາໂນຕິ ເຍ ເກຈິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕາ. ອນຸຍນ຺ຕາຕິ ອນຸຄາມິໂນ ເສວກາ. ຣາຊາຠິຣາຊາຕິ ຣາຊູນໍ ປູຊນິໂຍ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມນຸຊິນ຺ໂທຕິ ມນຸສ຺ສາຘິປຕິ ປຣມິສ຺ສໂຣ ຫຸຕ຺ວາ.

໕໖໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ‘‘ເຍ ເຕ ຠວນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕ ສເກ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອຕ຺ຕານໍ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມໍ ເສລສ຺ສ ມໂນຣຖໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍໍ ໂຂ ມໍ ຕ຺ວໍ ເສລ ຍາຈສິ ‘‘ຣາຊາ ອຣຫສິ ຠວິຕຸໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ຣາຊາຫມສ຺ມິ, ສຕິ ຈ ຣາຊຕ຺ເຕ ຍຖາ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊາ ສມາໂນປິ ໂຍຊນສຕໍ ວາ ອນຸສາສຕິ, ທ຺ເວ ຕີຓິ ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ໂຍຊນສຕານິ ໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາປິ ຈຕຸທີປປຣິຍນ຺ຕມຕ຺ຕໍ ວາ, ນາຫເມວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນວິສໂຍ. ອຫຎ຺ຫິ ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຠວຄ຺ຄໂຕ ອວີຈິປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ໂລກຘາຕຸໂຍ ອນຸສາສາມິ. ຍາວຕາ ຫິ ອປທທ຺ວິປທາທິເຠທາ ສຕ຺ຕາ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຄ຺ໂຄ. ນ ຫິ ເມ ໂກຈິ ສີເລນ ວາ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ວາ ປຏິຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ. ສ຺ວາຫໍ ເອວໍ ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ອນຸຕ຺ຕເຣເນວ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠທໂພຘິປກ຺ຂິຍສງ຺ຂາເຕນ ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ ‘‘ອິທໍ ປຊຫຖ, ອິທໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ອາຓາຈກ຺ກໍ, ‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໔) ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມນ ຘມ຺ມຈກ຺ກເມວ ວາ. ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຍໍ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ ສມເຓນ ວາ…ເປ… ເກນຈິ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ.

໕໖໑-໒. ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກໂຣນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ເສໂລ ທຬ຺ຫິກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຏິຊານາສີ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ນຸ ເສນາປຕີຕິ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ໂຠໂຕ, ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕໂກ ເສນາປຕິ ໂກຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

໕໖໓. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສຸວຓ຺ຓປຸຎ຺ໂຊ ວິຍ ສິຣິຍາ ໂສຠມາໂນ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸຊາໂຕ ຕຖາຄຕນ຺ຕິ ຕຖາຄຕເຫຕຸ ອນຸຊາໂຕ, ຕຖາຄເຕນ ເຫຕຸນາ ຊາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໖໔. ເອວໍ ‘‘ໂກ ນຸ ເສນາປຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຍໍ ເສໂລ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຏິຊານາສີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ນໍ ນິກ຺ກງ຺ຂໍ ກາຕຸກາໂມ ‘‘ນາຫໍ ປຏິຎ຺ຎາມຕ຺ເຕເນວ ປຏິຊານາມິ, ອປິຈາຫໍ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຎາເປຕຸໍ ‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສມຸທຍສຈ຺ຈານິ ປນ ຠາເວຕພ຺ພປຫາຕພ຺ພານິ, ເຫຕຸວຈເນນ ປນ ຜລສິທ຺ຘິໂຕ ເຕສໍ ຜລານິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈທຸກ຺ຂສຈ຺ຈານິປິ ວຸຕ຺ຕາເນວ ຠວນ຺ຕິ. ຍໂຕ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວນາຜລຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ຍຸຕ຺ເຕນ ເຫຕຸນາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ສາເຘຕິ.

໕໖໕-໗. ເອວໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ປາຕຸກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓຕ຺ຖໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຠິຕ຺ຖຣຍມາໂນ ‘‘ວິນຍສ຺ສູ’’ຕິ ຄາຖາຕ຺ຕຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕຕິ ຣາຄສລ຺ລາທິສຕ຺ຕສລ຺ລກຕ຺ຕໂນ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕຕິ ເສຏ຺ຐຠູໂຕ. ອຕິຕຸໂລຕິ ຕຸລໍ ອຕີໂຕ ອຸປມໍ ອຕີໂຕ, ນິຣູປໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທໂນຕິ ‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ’’ຕິອາທິກາຍ ‘‘ປເຣ ຈ ອວຊານາຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໔໐; ມຫານິ. ໒໘; ຈູຬນິ. ນນ຺ທມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔໗) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ມາຣປຣິສສງ຺ຂາຕາຍ ມາຣເສນາຍ ປມທ຺ທໂນ. ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕຕິ ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມຈ຺ຈຸເທວປຸຕ຺ຕມາຣາທິເກ ສພ຺ພປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ. ວສີກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ອກຸໂຕຠໂຍຕິ ກຸໂຕຈິ ອຠໂຍ.

໕໖໘-໗໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕາວເທວ ຠຄວຕິ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາໂທ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຠວນ຺ໂຕ’’ຕິ ຄາຖາຕ຺ຕຍມາຫ ຍຖາ ຕໍ ປຣິປາກຄຕາຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມາ ໂຈທິຍມາໂນ. ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂກຕິ ຈຓ຺ຑາລາທິນີຈກຸເລ ຊາໂຕ.

໕໗໑. ຕໂຕ ເຕປິ ມາຓວກາ ຕເຖວ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອຕຎ຺ເຈ ຣຸຈ຺ຈຕິ ໂຠໂຕ’’ຕິ ຄາຖມາຫໍສຸ ຍຖາ ຕໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕາຘິກາຣາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ.

໕໗໒. ອຖ ເສໂລ ເຕສຸ ມາຓວເກສຸ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈມາໂນ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

໕໗໓. ຕໂຕ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ເສໂລ ອຕີເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ເຕສໍເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຣິສສຕານໍ ຄຓເສຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິເວຓໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກຕ຺ວາ ກເມນ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ປຈ຺ຉິເມ ຠເວ ເຕສໍເຍວ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ເນສໍ ກມ຺ມໍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາກາຍ ປຣິປກ຺ກໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາວສ຺ສ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສພ຺ເພວ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ. ອກາລິກນ຺ຕິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ນ ກາລນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພຜລໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍນ຺ນິມິຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນິມິຕ຺ຕາ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິປ຺ປວາສວິຣຫິຕສ຺ສ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂໂຕ ອໂມຆາ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາຕໍ…ເປ… ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ເຕ ສພ຺ເພ ປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນາຄມ຺ມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທສຸໍ. ເອວມິມໍ ເຕສໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ສງ຺ຄີຕິກາຣາ ‘‘ອລຕ຺ຖ ໂຂ ເສໂລ…ເປ… ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ.

ຠຸຕ຺ຕາວິນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ຕໍ. ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ໂອນີຕປາຓິໍ, ອປນີຕຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໕໗໔. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາຕິ ຠຄວາ ເກຓິຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸກູລວເສນ ອນຸໂມທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣິຍໍ ວິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍຎ຺ຎາຠາວໂຕ ‘‘ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາ ຍຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕປຘານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວເທ ສຊ຺ຌາຍນ຺ເຕຫິ ປຐມໍ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໂຕ ສາວິຕ຺ຕີ ‘‘ຉນ຺ທໂສ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມນຸສ຺ສານໍ ເສຏ຺ຐໂຕ ຣາຊາ ‘‘ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນທີນໍ ອາຘາຣໂຕ ປຏິສຣຓໂຕ ຈ ສາຄໂຣ ‘‘ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈນ຺ທໂຍຄວເສນ ‘‘ອຊ຺ຊ ກຕ຺ຕິກາ ອຊ຺ຊ ໂຣຫິນີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນໂຕ ອາໂລກກຣຓໂຕ ໂສມ຺ມຠາວໂຕ ຈ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ມຸຂໍ ຈນ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕປນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ອາທິຈ຺ໂຈ ‘‘ຕປຕໍ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ປນ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸຎ຺ຎໍ ອາກງ຺ຂມານານໍ, ສງ຺ໂຆ ເວ ຍຊຕໍ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ສງ຺ໂຆ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຍມຸຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໕໗໖. ຍໍ ຕໍ ສຣຓນ຺ຕິ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ ຠຄວາ, ຍສ຺ມາ ມຍໍ ອິໂຕ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ຕໍ ສຣຓໍ ອຄມມ຺ຫ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕຣຕ຺ເຕນ ຕວ ສາສເນ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ທມເຖນ ທນ຺ຕມ຺ຫ. ອໂຫ ເຕ ສຣຓສ຺ສ ອານຸຠາໂວຕິ.

໕໗໗-໘. ຕໂຕ ປຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຖຸນິຕ຺ວາ ຕຕິຍາຍ ວນ຺ທນໍ ຍາຈຕິ –

໕໗໙. ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ ຕິສຕາ ອິເມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລີກຕາ;

ປາເທ ວີຣ ປສາເຣຫິ, ນາຄາ ວນ຺ທນ຺ຕຸ ສຕ຺ຖຸໂນ’’ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ເສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.