໓. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐໘. ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕາທີນໍ ມຫາສາວການໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ກິຕ຺ຕິຕາ, ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ອຸປາສກາ ຈ ຊານນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ອກິຕ຺ຕິຕາ, ຍໍນູນາຫໍ ກິຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຊຕວນວິຫາເຣ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຄວໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ຍຖາ ປພ຺ພຊິ, ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ປພ຺ພຊິ, ຕໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ຍຖາ ວີມໍສມາໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຣເຈສິ, ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ປພ຺ພຊີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ ຈກ຺ຂຸສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສມາທິຄາຖາຍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໐໙. ອິທານິ ‘‘ຍຖາ ວີມໍສມາໂນ’’ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມ຺ພາໂຘຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພາໂຘຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິສມ຺ປີຬເນນ ກິເລສສມ຺ປີຬເນນ ຈ ກຸສລກິຣິຍາຍ ໂອກາສຣຫິໂຕ. ຣຊສ຺ສາຍຕນນ຺ຕິ ກມ຺ໂພຊາທໂຍ ວິຍ ອສ຺ສາທີນໍ, ຣາຄາທິຣຊສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ອພ຺ໂຠກາໂສຕິ ວຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອາກາໂສ ວິຍ ວິວຏາ. ອິຕິ ທິສ຺ວານ ປພ຺ພຊີຕິ ອິຕິ ຆຣາວາສປພ຺ພຊ຺ຊາສຸ ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣເຓຫິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ໂຈທິຍມານຫທໂຍ ອາທີນວມານິສໍສຎ຺ຈ ວີມໍສິຕ຺ວາ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ອໂນມານທີຕີເຣ ຂຄ຺ເຄນ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ຕາວເທວ ຈ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕສຓ຺ຐິຕສມຓສາຣຸປ຺ປເກສມສ຺ສຸ ຫຸຕ຺ວາ ຆຏິກາເຣນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອຸປນີເຕ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ນິວາເສຕພ຺ພໍ ປາຣຸປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເກນຈິ ອນນຸສິຏ຺ໂຐ ອເນກຊາຕິສຫສ຺ສປວຕ຺ຕິເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຈິຓ຺ເຓເນວ ສິກ຺ຂາປິຍມາໂນ ປພ຺ພຊິ. ເອກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ຈີວຣໍ ຂນ຺ເຘ ກຣິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ອໍເສ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕເວສໍ ອຘິຏ຺ຐາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໑໐. ເອວໍ ຠຄວໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ປພ຺ພຊິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ອໂນມານທີຕີຣໍ ຫິຕ຺ວາ ປຘານາຍ ຄມນຎ຺ຈ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ ກາເຍນາ’’ຕິອາທິໍ ສພ຺ພມຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ປາປກມ຺ມໍ ວິວຊ຺ຊຍີຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຊ຺ເຊສິ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອາຊີວໍ ປຣິໂສຘຍີຕິ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ຫິຕ຺ວາ ສມ຺ມາຊີວເມວ ປວຕ຺ຕຍິ.

໔໑໑. ເອວໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີຣໂຕ ຕິໍສໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ສຕ຺ຕາເຫນ ອຄມາ ຣາຊຄຫໍ ພຸທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຍທາ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ, ຕທາ ພຸທ຺ໂຘ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ພຈຣິຍາຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ – ‘‘ອິຘ ຣາຊາ ຊາໂຕ, ອິຘ ຣຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິອາທິ ໂລກິຍໂວຫາຣວຈນໍ ວິຍ. ມຄຘານນ຺ຕິ ມຄຘານໍ ຊນປທສ຺ສ ນຄຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄິຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຓ຺ຑວຄິຊ຺ຌກູຏເວຠາຣອິສິຄິລິເວປຸລ຺ລນາມການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຄິຣີນໍ ມຊ຺ເຌ ວໂຊ ວິຍ ຐິຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄິຣິພ຺ພຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປິຓ຺ຑາຍ ອຠິຫາເຣສີຕິ ຠິກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຣິ. ໂສ ກິຣ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນໍ ນິເວເທຍ຺ຍໍ, ‘ສຸທ຺ໂຘທນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ນາມ ກຸມາໂຣ ອາຄໂຕ’ຕິ ພຫຸມ຺ປິ ເມ ປຈ຺ຈຍໍ ອຠິຫເຣຍ຺ຍ. ນ ໂຂ ປນ ເມ ຕໍ ປຕິຣູປໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍຄຫຓໍ, ຫນ຺ທາຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣາມີ’’ຕິ ເທວທຕ຺ຕິຍໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸຆຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ອຈຣິ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ – ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ອຠິຫາເຣສີ’’ຕິ. ອາກິຓ຺ຓວຣລກ຺ຂໂຓຕິ ສຣີເຣ ອາກິຣິຕ຺ວາ ວິຍ ຐປິຕວຣລກ຺ຂໂຓ ວິປຸລວຣລກ຺ຂໂຓ ວາ. ວິປຸລມ຺ປິ ຫິ ‘‘ອາກິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອາກິຓ຺ຓລຸທ຺ໂທ ປຸຣິໂສ, ຘາຕິເຈລໍວ ມກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໖.໑໑໘; ໑.໙.໑໐໖). ວິປຸລລຸທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໑໒. ຕມທ຺ທສາຕິ ຕໂຕ ກິຣ ປຸຣິມານິ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ນຄເຣ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂຆສິຕໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ວີຕິວຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມນ຺ຕາ ປໂຍເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ ເຠຣິ ຈຣິ. ອຖ ມຫາຊໂນ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິ. ຣາຊາປິ ‘‘ກມ຺ມນ຺ຕໍ ສໍວິທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ພລກາຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ອຠິຫາເຣນ຺ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ – ‘‘ຕມທ຺ທສາ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ປາສາທສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ອຠາສຖາຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຖໍ ອມຈ຺ຈານໍ ອຠາສິ.

໔໑໓. ອິທານິ ຕໍ ເຕສໍ ອມຈ຺ຈານໍ ຠາສິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອິມໍ ໂຠນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມນ຺ຕິ ໂສ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ໂຠນ຺ໂຕຕິ ອມຈ຺ເຈ ອາລປຕິ. ນິສາເມຖາຕິ ປສ຺ສຖ. ອຠິຣູໂປຕິ ທສ຺ສນີຍງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ໂຄ. ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ສຸຈີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຉວິວຓ຺ໂຓ. ຈຣເຓນາຕິ ຄມເນນ.

໔໑໔-໕. ນີຈກຸລາມິວາຕິ ນີຈກຸລາ ອິວ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ກຸຫິໍ ຠິກ຺ຂຸ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ຊ ກຕ຺ຖ ວສິສ຺ສຕີຕິ ຊານິຕຸໍ ຣາຊທູຕາ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ. ທສ຺ສນກາມາ ຫິ ມຍໍ ອສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອາຫ. ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸຕາຍ, ສຸສໍວຸໂຕ ສຕິຍາ. ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ວາ ສຕິຍາ, ສຸສໍວຸໂຕ ປາສາທິເກນ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣຘາຣເຓນ.

໔໑໖. ຂິປ຺ປໍ ປຕ຺ຕໍ ອປູເຣສີຕິ ສມ຺ປຊານຕ຺ຕາ ປຕິສ຺ສຕຕ຺ຕາ ຈ ອຘິກໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍປູຣເຓນ ຂິປ຺ປໍ ປຕ຺ຕໍ ອປູເຣສິ. ມຸນີຕິ ໂມນຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ອປ຺ປຕ຺ຕມຸນິຠາໂວປິ ມຸນິອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂລກໂວຫາເຣນ ວາ. ໂລກິຍາ ຫິ ອໂມນສມ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕໍ ‘‘ມຸນີ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑວໍ ອຠິຫາເຣສີຕິ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິ. ໂສ ກິຣ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປພ຺ພຊິຕາ ກຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ‘‘ປຓ຺ຑວສ຺ສ ອຸປຣິ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸຂປພ຺ຠາເຣ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕສ຺ມາ ຕເມວ ປຓ຺ຑວໍ ອຠິຫາເຣສິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ.

໔໑໙-໒໓. ພ຺ຍຄ຺ຆຸສໂຠວ ສີໂຫວ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣຕິ ຄິຣິຄຸຫາຍໍ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ວິຍ ອຸສໂຠ ວິຍ ສີໂຫ ວິຍ ຈ ນິສິນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕ ຫິ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐາ ວິຄຕຠຍເຠຣວາ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ ນິສີທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອຸປມໍ ອກາສິ. ຠທ຺ທຍາເນນາຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖສິວິກາທິນາ ອຸຕ຺ຕມຍາເນນ. ສຍານຠູມິໍ ຍາຍິຕ຺ວາຕິ ຍາວຕິກາ ຠູມິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິນາ ຍາເນນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ, ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ປຕ຺ວາ, ສມີປມສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາວິສີຕິ ນິສີທິ. ຍຸວາຕິ ໂຍພ຺ພນສມ຺ປນ຺ໂນ. ທຫໂຣຕິ ຊາຕິຍາ ຕຣຸໂຓ. ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ສຸສູຕິ ຕທຸຠຍວິເສສນເມວ. ຍຸວາ ສຸສູຕິ ອຕິໂຍພ຺ພໂນ. ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ປຐເມເນວ ໂຍພ຺ພນເວເສນ ອຸຏ຺ຐິໂຕ. ທຫໂຣ ຈາສີຕິ ສຕິ ຈ ທຫຣຕ຺ເຕ ສຸສຸ ພາລໂກ ວິຍ ຂາຍສີຕິ.

໔໒໔-໕. ອນີກຄ຺ຄນ຺ຕິ ພລກາຍໍ ເສນາມຸຂໍ. ທທາມິ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຫໍ ເຕ ອງ຺ຄມຄເຘສຸ ຍາວິຈ຺ຉສິ, ຕາວ ທທາມິ ໂຠເຄ. ຕໍ ຕ຺ວໍ ໂສຠຍນ຺ໂຕ ອນີກຄ຺ຄໍ ນາຄສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຊຸໍ ຊນປໂທ ຣາຊາຕິ ‘‘ທທາມິ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ຊາຕິໍ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ກິຣ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິໂກ ອສ຺ສໍ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທໂຍປິ ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ເຄເຫ ຐິໂຕ ເອວ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍໍ. ອຍໍ ປນ ຣາຊາ ອຊານນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘ຫນ຺ທາຫໍ, ຕໍ ຊານາເປມີ’’’ຕິ ພາຫໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕທິສາຠາຄໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຊຸໍ ຊນປໂທ ຣາຊາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ປສ຺ສໂຕຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ສສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິເວກລ຺ລາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫິມວນ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ປາສາຓວິວຣສມ຺ຠວາ ມຫາສາລາປິ ປຎ຺ຈຫິ ວຸທ຺ຘີຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ ສສ຺ສານິ. ຘນວີຣິເຍນ ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ອເວກລ຺ລຕ຺ຕໍ, ປຣຣາຊູຫິ ອຕກ຺ກນີຍໍ ວີຣປຸຣິສາຘິຏ຺ຐິຕຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ໂກສເລສຸ ນິເກຕິໂນຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ນວກຣາຊຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນວກຣາຊາ ຫິ ນິເກຕີຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອາທິກາລໂຕ ປຠຸຕິ ອນ຺ວຍວເສນ ໂສ ເອວ ຊນປໂທ ນິວາໂສ, ໂສ ນິເກຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາຣູໂປ ຈ ຣາຊາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂກສເລສຸ ນິເກຕິໂນ’’ຕິ. ເຕນ ອນ຺ວຍາຄຕມ຺ປິ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ.

໔໒໖. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕ຺ວາ ‘‘ອາທິຈ຺ຈາ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສາກິຍາ ນາມ ຊາຕິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ທທາມິ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູ’’ຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຕມ຺ຫາ ກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ, ນ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖຍ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ອຫໍ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖເຍຍ຺ຍໍ, ນ ອີທິສໍ ຘນວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທ຺ວາສີຕິສຫສ຺ສວີຣປຸຣິສສມາກຸລໍ ກຸລໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຍໍ ກິເຣຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໒໗. ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກາເມສ຺ວາທີນວໍ ທິສ຺ວາ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ’’ຕິ. ເອຕໍ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ທຏ຺ຐູຕິ ທິສ຺ວາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອິໂຕ ປຸຣິມຄາຖາສຸ ຈ ຍໍ ຍໍ ນ ວິຈາຣິຕໍ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເອວ ນ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາເຫຕຸໍ ວຕ຺ວາ ປຘານຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຣາຊານໍ ອາມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປຘານາຍ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ຣຎ຺ຊຕີ ມໂນ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣມຕ຺ຖເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນິພ຺ພານາມຕໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ປຘານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຘານຕ຺ຖາຍ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ປຘາເນ ຣຎ຺ຊຕິ ມໂນ, ນ ກາເມສູຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພວ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຕໍ ‘ສຸທ຺ໂຘທນຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ປຸຕ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍປສນ຺ໂນ ‘ອທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຖາ’ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຐມໍ ມມ ວິຊິຕໍ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒໘. ຕໍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຘານສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ‘‘ປຘານາຍ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ຣຎ຺ຊຕີ ມໂນ’’ຕິ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ປຕ຺ຖຍມາເນນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ກຕາ, ຕໍ ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຕໍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໍ ມນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ວຈເນຫິ ອຕ຺ຕານເມວ ນິທ຺ທິສຕິ. ປຘານປຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ເປສິຕຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອຕ຺ຕຠາວໍ ວາ. ນທິໍ ເນຣຎ຺ຊຣໍ ປຕີຕິ ລກ຺ຂຓໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕາຍ ເນຣຎ຺ຊຣາ ນທີ. ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ‘‘ນທິຍາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ, ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິປຣກ຺ກມ຺ມາຕິ ອຕີວ ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຌາຍນ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ. ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄມຕ຺ຖໍ.

໔໒໙. ນມຸຈີຕິ ມາໂຣ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍາ ນິກ຺ຂມິຕຸກາເມ ເທວມນຸສ຺ເສ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ເນສໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນມຸຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຣຸຓໍ ວາຈນ຺ຕິ ອນຸທ຺ທຍາຍຸຕ຺ຕໍ ວາຈໍ. ຠາສມາໂນ ອຸປາຄມີຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸປາຄໂຕ? ມຫາປຸຣິໂສ ກິຣ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສພ຺ພທາ ອາຫາຣໍ ປຣິເຍສມາໂນ ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ເຂນ ອມຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊິ, ເຕນ ກິໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ມາໂຣ ‘‘ອຍໍ ສມ຺ໂພຘາຍ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ອຕິໂຆຣໍ ຕປໍ ກໂຣຕິ, ກທາຈິ ມມ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີໂຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກິໂສ ຕ຺ວມສິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ, ສນ຺ຕິເກ ມຣຓໍ ຕວາ’’ຕິ.

໔໓໐. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຖສ຺ສ ມຣຓສນ຺ຕິກຠາວໍ ສາເວນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຫສ຺ສຠາໂຄ ມຣຓສ຺ສ, ເອກໍໂສ ຕວ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຫສ຺ສໍ ຠາຄານໍ ອສ຺ສາຕິ ສຫສ຺ສຠາໂຄ. ໂກ ໂສ? ມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ປາຐເສໂສ. ເອໂກ ອໍໂສຕິ ເອກໍໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານາທິສຫສ຺ສຠາໂຄ ຕວ ມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ປນ ເຕ ເອໂກ ເອວ ຠາໂຄ ຊີວິຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ຕິເກ ມຣຓໍ ຕວາຕິ. ເອວໍ ມຣຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກຠາວໍ ສາເວຕ຺ວາ ອຖ ນໍ ຊີວິເຕ ສມຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຊີວ ໂຠ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ກຖໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ເຈ. ຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຫສີຕິ.

໔໓໑. ອຖ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ມຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຈຣໂຕ ຈ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເມຖຸນວິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຍໍ ຕາປສາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຊູຫໂຕຕິ ຊຸຫນ຺ຕສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໔໓໒. ທຸຄ຺ໂຄ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິມໍ ປນ ອຑ຺ຒຄາຖໍ ປຘານວິຈ຺ຉນ຺ທໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານາທິຄຫນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ເຂນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທຸຄ຺ໂຄ, ທຸກ຺ຂິຕກາຍຈິຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກໂຣ, ສນ຺ຕິກມຣເຓນ ຕາທິເສນາປິ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ທຸຣຠິສມ຺ຠໂວຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິໂຕ ປຣໍ ອິມາ ຄາຖາ ຠຓໍ ມາໂຣ, ອຏ຺ຐາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຍມຸປຑ຺ຒຄາຖາ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ສກລຄາຖາປີຕິ ເອເກ. ຠຄວຕາ ເອວ ປນ ປຣໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ເອວໍຊາຕິກໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍມມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐາສິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໓໓. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ເຍນຕ຺ເຖນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປເຣສໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ເຖນ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ອາຄໂຕສີຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໓໔. ‘‘ຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຫສີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ອຓຸມຕ຺ໂຕປີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ເຎນາຕິ ວຏ຺ຏຄາມິໍ ມາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໓໕. ອິທານິ ‘‘ເອກໍໂສ ຕວ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ອາຣພ຺ຠ ມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອເຣ, ມາຣ, ໂຍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ສນ຺ຕິວຣປເທ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ສທ຺ໂຘປິ ວາ ກຸສີໂຕ, ສທ຺ໂຘ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ສມາໂນປິ ວາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຊີວິຕມນຸປຸຈ຺ຉມາໂນ ໂສເຠຍ຺ຍາສິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອນຸຕ຺ຕເຣ ສນ຺ຕິວຣປເທ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ກາຍິກເຈຕສິກມສິຖິລປຣກ຺ກມຕາສງ຺ຂາຕໍ ວີຣິຍໍ, ວຊິຣູປມາ ປຎ຺ຎາ ຈ ມມ ວິຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ມໍ ປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕມຊ຺ຌາສຍໍ ກິໍ ຊີວມນຸປຸຈ຺ຉສິ, ກສ຺ມາ ຊີວິຕໍ ປຸຈ຺ຉສິ. ປຎ຺ຎາ ຈ ມມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ເທນ ສຕິ ສມາຘິ ຈ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຍຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອເກນາປິ ອວິຣຫິຕໍ ເອວໍ ມໍ ປຫິຕຕ຺ຕໍ ກິໍ ຊີວມນຸປຸຈ຺ຉສິ? ນນຸ – ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ວີຣິຍມາຣຠໂຕ ທຬ຺ຫໍ (ຘ. ປ. ໑໑໒). ປຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ສ ຌາຍິໂນ, ປສ຺ສໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໑໑, ໑໑໓).

໔໓໖-໘. ເອວໍ ມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທຫຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນທີນມປີ’’ປິ ຄາຖາຕ຺ຕຍມາຫ. ຕມຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍວຓ຺ຓນາ – ຍ຺ວາຍໍ ມມ ສຣີເຣ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານວີຣິຍເວຄສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວາໂຕ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລເກ ຄງ຺ຄາຍມຸນາທີນໍ ນທີນມ຺ປິ ໂສຕານິ ອຍໍ ວິໂສສເຍ, ກິຎ຺ຈ ເມ ເອວໍ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸນາຬິມຕ຺ຕໍ ໂລຫິຕໍ ນ ອຸປໂສເສຍ຺ຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເມ ໂລຫິຕເມວ ສຸສ຺ສຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຕມ຺ຫິ ໂລຫິເຕ ສຸສ຺ສມານມ຺ຫິ ພທ຺ຘາພທ຺ຘເຠທໍ ສຣີຣານຸຄຕໍ ປິຕ຺ຕໍ, ອສິຕປີຕາທິປຏິຈ຺ຉາທກໍ ຈຕຸນາຬິມຕ຺ຕເມວ ເສມ຺ຫຎ຺ຈ, ກິຎ຺ຈາປຣໍ ຕຕ຺ຕກເມວ ມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂອຊຎ຺ຈ ສຸສ຺ສຕິ, ເຕສຸ ຈ ສຸສ຺ສມາເນສຸ ມໍສານິປິ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມໍເສສຸ ຂີຍມາເນສຸ ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສໍສີທຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ອີທິສໍ ຈິຕ຺ຕມຊານນ຺ໂຕ ສຣີຣມຕ຺ຕເມວ ທິສ຺ວາ ຠຓສິ ‘‘ກິໂສ ຕ຺ວມສິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ, ສນ຺ຕິເກ ມຣຓໍ ຕວາ’’ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕເມວ ປສີທຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຠິຍ຺ໂຍ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ສມາຘິ ມມ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຓຸມຕ຺ໂຕປິ ປມາໂທ ວາ ສມ຺ໂມໂຫ ວາ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂໂປ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ເຍ ເກຈິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕີຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອນາຄຕໍ ວາ ເອຕຣຫິ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ຕາສໍ ນິທສ຺ສນຠູຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມເວທນໍ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ທຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐານໍ ສຸຂໍ, ສີເຕນ ອຸຓ຺ຫໍ, ອຸຓ຺ເຫນ ສີຕໍ, ຂຸທາຍ ໂຠຊນໍ, ປິປາສາຍ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ອເປກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ເອກກາມມ຺ປິ ນາເປກ຺ຂເກ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ສເຍຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອີທິເສນາກາເຣນ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ປສ຺ສ, ຕ຺ວໍ ມາຣ, ສຕ຺ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘຕນ຺ຕິ.

໔໓໙-໔໑. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ນິວາເຣສ຺ສາມິ ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ມໂນຣຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ມາຣເສນໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາຍ ອປຣາຊິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ’’ຕິອາທິກາ ຉ ຄາຖາໂຍ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕວ ອຄາຣິຍຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມາ ໂມຫຍນ຺ຕິ, ເຕ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອຸປຄຕານໍ ປນ຺ເຕສຸ ວາ ເສນາສເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣສຸ ວາ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຠິຣຕິ ທຸກ຺ກຣາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໓໑). ຕໂຕ ເຕ ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ຂຸປ຺ປິປາສາ ພາເຘຕິ, ຕາຍ ພາຘິຕານໍ ປຣິເຍສນຕຓ຺ຫາ ຈິຕ຺ຕໍ ກິລມຍຕິ, ອຖ ເນສໍ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕໂຕ ວິເສສມນຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠເວສຸ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ເຖສຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣຕໍ ອຸຕ຺ຣາສສຎ຺ຎິຕາ ຠີຣຸ ຊາຍຕິ, ເຕສໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິຕານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິເວກຣສມນສ຺ສາທຍມານານໍ ວິຫຣຕໍ ‘‘ນ ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ມານມກ຺ຂຖມ຺ຠາ ຊາຍນ຺ຕິ, ເຕປິ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕໍ ຕໂຕ ອຘິກຕຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ນິສ຺ສາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ລາຠາທິມຸຈ຺ຉິຕາ ຘມ຺ມປຕິຣູປການິ ປກາເສນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຍສໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຊາຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກາມາທີນໍ ປຐມເສນາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໔໒-໓. ເອວເມຕໍ ທສວິຘໍ ເສນໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ສາ ກຓ຺ຫຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ກຓ຺ຫສ຺ສ ນມຸຈິໂນ ອຸປກາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ຕວ ເສນາຕິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອສາ ນມຸຈິ ເຕ ເສນາ, ກຓ຺ຫສ຺ສາຠິປ຺ປຫາຣິນີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິປ຺ປຫາຣິນີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຆາຕນີ ນິປ຺ໂປຖນີ, ອນ຺ຕຣາຍກຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນໍ ອສູໂຣ ຊິນາຕິ, ເຊຕ຺ວາ ຈ ລຠເຕ ສຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ຕວ ເສນໍ ອສູໂຣ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ສາເປກ຺ໂຂ ປຸຣິໂສ ນ ຊິນາຕິ, ສູໂຣ ປນ ຊິນາຕິ, ເຊຕ຺ວາ ຈ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ຜລສຸຂຎ຺ຈ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ລຠເຕ ສຸຂໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຂໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອຫມ຺ປິ ເອສ ມຸຎ຺ຊໍ ປຣິຫເຣຕິ. ສງ຺ຄາມາວຈຣາ ອນິວຕ຺ຕິໂນ ປຸຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ອນິວຕ຺ຕນກຠາວວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ສີເສ ວາ ຘເຊ ວາ ອາວຸເຘ ວາ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍມ຺ປິ ປຣິຫຣຕິຈ຺ເຈວ ມໍ ຘາເຣຫິ. ຕວ ເສນາຍ ປຣາຊິຕສ຺ສ ຘິຣຕ຺ຖຸ ມມ ຊີວິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຘາເຣຫິ – ສງ຺ຄາເມ ເມ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ຊີເວ ປຣາຊິໂຕ, ເຍນ ຊີວິເຕນ ປຣາຊິໂຕ ຊີເວ, ຕສ຺ມາ ຊີວິຕາ ຕຍາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນານໍ ອນ຺ຕຣາຍກເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາເມ ມຕໍ ມມ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໔໔. ກສ຺ມາ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ເຈ? ຍສ຺ມາ ປຄາຬ຺ເຫຕ຺ຖ…ເປ… ສຸພ຺ພຕາ, ເອຕ຺ຖ ກາມາທິກາຍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນປຣິໂຍສານາຍ ຕວ ເສນາຍ ປຄາຬ຺ຫາ ນິມຸຄ຺ຄາ ອນຸປວິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ນປ຺ປກາສນ຺ຕິ, ອນ຺ຘກາຣໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕ ເອວໍ ປຄາຬ຺ຫາ ສມານາ ສເຈປິ ກທາຈິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິມຸຊ຺ຊນປຸຣິໂສ ວິຍ ‘‘ສາຫຸ ສທ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຕາຍ ເສນາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ເຂມໍ ນິພ຺ພານຄາມີນໍ, ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທໂຍ ເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຸພ຺ພຕາຕິ. ອິມໍ ປນ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ເອວ ປກ຺ກາມິ.

໔໔໕-໖. ປກ຺ກນ຺ເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ກິຎ຺ຈິປິ ວິເສສໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’’ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕ຺ວາ, ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປເຄວ ສຸຊາຕາຍ ປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຠທ຺ຣວນສຓ຺ເຑ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ທິວສໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິເຍນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ໂພຘິມູເລ ວິກິຣິຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສໂລກຘາຕຸເທວຕາຫິ ກຕສກ຺ກາຣພຫຸມາໂນ –

‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ;

ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ນິສ຺ເສສໍ, ສຣີເຣ ມໍສໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ອຊ຺ເຊວ ທານິສ຺ສ ສາ ປຏິຎ຺ຎາ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ’’ຕິ ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ຍາວ ຈກ຺ກວາຬມາຍຕໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ນວໂຍຊນມຸຄ຺ຄຕໍ ມາຣເສນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປ຺ປມາຓໍ ຄິຣິເມຂລໍ ຫຕ຺ຖິຣາຊານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ນານາວຸຘານິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຫນຖ, ປຫຣຖາ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ອາຬວກສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ວຸຏ຺ຐິໂຍ ມາເປສິ, ຕາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໂຕ ວຊິຣງ຺ກຸເສນ ຫຕ຺ຖິໍ ກຸມ຺ເຠ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສມີປໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ໂຠ ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ປລ຺ລງ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ນ ອຸຏ຺ຐຫາມິ ມາຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ຘຊິນິໍ ສມນ຺ຕາ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ ‘‘ສມນ຺ຕາ ຘຊິນິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘຊິນິນ຺ຕິ ເສນໍ. ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕໍ. ສວາຫນນ຺ຕິ ຄິຣິເມຂລນາຄຣາຊສຫິຕໍ. ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຠິມຸໂຂ ອຸປຣິ ຄມິສ຺ສາມິ, ໂສ ຈ ໂຂ ເຕເຊເນວ, ນ ກາເຍນ. ກສ຺ມາ? ມາ ມໍ ຐານາ ອຈາວຍິ, ມໍ ເອຕສ຺ມາ ຐານາ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ກາ ມາໂຣ ມາ ຈາເລສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນປ຺ປສຫຕີຕິ ສຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນາຠິຠວຕິ ວາ. ອາມໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຈຊາຕໍ ມຕ຺ຕິກາຠາຊນໍ. ອສ຺ມນາຕິ ປາສາເຓນ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໔໔໗-໘. ອິທານິ ‘‘ເອຕໍ ເຕ ມາຣເສນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ສມ຺ປຕ຺ຕຘມ຺ມຣາຊາຠິເສໂກ ອິທໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວສີກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວສີກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສພ຺ພໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕເນນ ວສີກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກປ຺ປໍ. ສຕິຎ຺ຈ ສູປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ກາຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສຕິຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ວສີກຕສງ຺ກປ຺ໂປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຣຏ຺ຐາ ຣຏ຺ຐໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ ເທວມນຸສ຺ສເຠເທ ປຸຖູ ສາວເກ ວິນຍນ຺ໂຕ. ອຖ ມຍາ ວິນີຍມານາ ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ…ເປ… ນ ໂສຈເຣ, ຕໍ ນິພ຺ພານາມຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໔໙-໕໑. ອຖ ມາໂຣ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເອວຣູປໍ ປກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ນ ຠາຍສິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມາຣ, ນ ຠາຍາມີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ນ ຠາຍສີ’’ຕິ? ‘‘ທານາທີນໍ ປາຣມິປຸຎ຺ຎານໍ ກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອຕໍ ຊານາຕິ ທານາທີນິ ຕ຺ວມກາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ປາປິມ ສກ຺ຂິກິຈ຺ເຈນ, ອປິຈ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຍໍ ທານມທາສິໍ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຉຫິ ປກາເຣຫິ ສຎ຺ຊາຕກມ຺ປາ ອຍໍ ມຫາປຖວີເຍວ ສກ຺ຂີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ ເຠຣວສທ຺ທໍ ມຸຎ຺ຈມານາ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ ອສນິຫໂຕ ວິຍ ຠີໂຕ ຘຊໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ປລາຍິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ. ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ຕີຫິ ຍາເມຫິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ…ເປ… ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ມາໂຣ ອຸທານສທ຺ເທນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ‘ພຸທ຺ໂຘ ອຫ’ນ຺ຕິ ປຏິຊານາຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ອນຸພນ຺ຘາມິ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ປສ຺ສິຕຸໍ. ສຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ຂລິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວິເຫເຐສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕໂຕ ຠຄວໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຂລິຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ອິມາ ນິພ຺ເພຊນີຍຄາຖາໂຍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ໂອຕາຣນ຺ຕິ ຣນ຺ຘໍ ວິວຣໍ. ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ນາຘິຄມິໍ. ເມທວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເມທປິຓ຺ຑສທິສໍ. ອນຸປຣິຍຄາຕິ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ອຄມາສິ. ມຸທຸນ຺ຕິ ມຸທຸກໍ. ວິນ຺ເທມາຕິ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ. ອສ຺ສາທນາຕິ ສາທຸຠາໂວ. ວາຍເສຕ຺ໂຕຕິ ວາຍໂສ ເອຕ຺ໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂ ອນຸພນ຺ຘິໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ປທາປທໍ, ເອວໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາປິ ຈ ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄມິໍ. ໂສຫໍ ຍຖາ ນາມ ເມທວຓ຺ຓໍ ປາສາຓໍ ເມທສຎ຺ຎີ ວາຍໂສ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອສ຺ສາທໍ ອວິນ຺ທມາໂນ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ເອຕ຺ຖ ມຸທຸ ວິນ຺ເທມ, ອປິ ອິໂຕ ອສ຺ສາທນາ ສິຍາ’’ຕິ ສມນ຺ຕາ ຕເຖວ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອນຸປຣິຍາຍິຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອສ຺ສາທໍ ອລທ຺ຘາ ‘‘ປາສາໂຓວາຍ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ເອວເມວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕປຎ຺ຎາມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍຄາ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ກຕ຺ຖຈິ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິມຸທຸຠາວໍ ວິນ຺ເທມ, ກຸໂຕຈິ ອສ຺ສາທນາ ສິຍາ’’ຕິ, ເຕ ທານິ ມຍໍ ອສ຺ສາທໍ ອລຠມານາ ກາໂກວ ເສລມາສຊ຺ຊ ນິພ຺ພິຊ຺ຊາເປມ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ຕໂຕ ໂຄຕມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອເປມາຕິ. ເອວໍ ວທໂຕ ກິຣ ມາຣສ຺ສ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນິປ຺ຜລປຣິສ຺ສມໍ ນິສ຺ສາຍ ພລວໂສໂກ ອຸທປາທິ. ເຕນສ຺ສ ວິສີທມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ເພລຸວປຓ຺ຑຸ ນາມ ວີຓາ ກຈ຺ຉໂຕ ປຕິຕາ. ຍາ ສກິໍ ກຸສເລຫິ ວາທິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ມຸຎ຺ຈຕິ, ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ປຎ຺ຈສິຂສ຺ສ ອທາສິ. ຕໍ ໂສ ປຕມານມ຺ປິ ນ ພຸຊ຺ຌິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

໔໕໒. ‘‘ຕສ຺ສ ໂສກປເຣຕສ຺ສ, ວີຓາ ກຈ຺ຉາ ອຠສ຺ສຖ;

ຕໂຕ ໂສ ທຸມ຺ມໂນ ຍກ຺ໂຂ, ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍຖາ’’ຕິ.

ສງ຺ຄີຕິກາຣກາ ອາຫໍສູຕິ ເອເກ, ອມ຺ຫາກໍ ປເນຕໍ ນກ຺ຂມຕີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍໂຕ ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຠຄວາ ຫິ ສຸຠາສິຕປ຺ປິໂຍ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຠາສິຕສມຸທາຈາຣປ຺ປກາສເນນ ສຕ຺ຕານໍ ທຸພ຺ຠາສິຕສມຸທາຈາຣໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິ ສງ຺ຄີຕິກາຣວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ຠທນ຺ເຕຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຕໍ ອປຸພ຺ພໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕສ຺ມາ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ຕຕ຺ຣາຕິ ເທສກາລປຣິທີປນໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍໍ ສມຍໍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມເຍ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ອາຣາເມ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ອາຣາເມຕິ ທີເປຕິ. ຠາສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ວາ ເທສກາເລ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ຠຄວາ ອຍຸຕ຺ເຕ ເທເສ ກາເລ ວາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ. ‘‘ອກາໂລ ໂຂ, ຕາວ, ພາຫິຍາ’’ຕິອາທິ (ອຸທາ. ໑໐) ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ໂຂຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ອວຘາຣຓາທິກາລຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ. ຠຄວາຕິ ໂລກຄຣຸປຣິທີປນໍ. ຠິກ຺ຂູຕິ ກຖາສວນຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລປຣິທີປນໍ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອາລປິ ອຠາສິ ສມ຺ໂພເຘສິ.

ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອາມນ຺ຕນາກາຣປຣິທີປນໍ. ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິຄຸຓໂຍຄສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເນສໍ ຫີນາຘິກຊນເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຕທີນຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣໂສມ຺ມຫທຍນຍນນິປາຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ວຈເນນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂາຠິມຸເຂ ກຣິຕ຺ວາ ເຕເນວ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາທີປເກນ ວຈເນນ ເຕສໍ ໂສຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ, ເຕເນວ ຈ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ເຖນ ວຈເນນ ສາຘຸກສວນມນສິກາເຣປິ ເຕ ນິໂຍເຊຕິ. ສາຘຸກສວນມນສິກາຣາຍຕ຺ຕາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ. ອປເຣສຸປິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເຈ? ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐາສນ຺ນສທາສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ. ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ, ນ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກາ. ປຣິສາຍ ຈ ເຊຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ຐາ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສກລສາສນປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ. ອາສນ຺ນາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນສຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກຕ຺ຕາ, ສທາ ສນ຺ນິຫິຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາ. ເຕນ ຠຄວາ ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ອາມນ຺ເຕສິ. ອປິຈ ຠາຊນໍ ເຕ ອິມາຍ ກຖາຍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕຕິປິ ເຕ ເອວ ອາມນ຺ເຕສິ. ຠທນ຺ເຕຕິ ຄາຣວາຘິວຈນເມຕໍ. ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສິ, ເຕ ເອວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປນ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ.

ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫີຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອວຍເວຫິ ວາ. ມຸສາວາທາເວຣມຓິອາທີນິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸຠາສິຕວາຈາຍ ກາຣຓານິ. ສຈ຺ຈວຈນາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອວຍວາ, ກາຣຓຕ຺ເຖ ຈ ອງ຺ຄສທ຺ໂທ. ຈຕູຫີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ໂຫຕິ, ອວຍວຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມນຸອາຄຕາ ປວຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ຈ. ວາຈາຕິ ສມຸລ຺ລປນວາຈາ. ຍາ ສາ ‘‘ວາຈາ ຄິຣາ ພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ຈ, ‘‘ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙; ມ. ນິ. ໓.໑໔) ຈ ເອວມາທີສຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຍາ ປນ ‘‘ວາຈາຍ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ) ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ, ‘‘ຍາ ຈຕູຫິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ ວິຣຕິ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາວາຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໙໙; ວິຠ. ໒໐໖) ເອວໍ ວິຣຕິ ຈ, ‘‘ຜຣຸສວາຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາເສວິຕາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໔໐) ເອວໍ ເຈຕນາ ຈ ວາຈາຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ອິຘ ນ ອຘິປ຺ເປຕາ. ກສ຺ມາ? ອຠາສິຕພ຺ພໂຕ. ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສາ ອຕ຺ຖາວຫນຕໍ ທີເປຕິ. ນ ທຸພ຺ຠາສິຕາຕິ ນ ທຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕາ. ເຕນສ຺ສາ ອນຕ຺ຖານາວຫນຕໍ ທີເປຕິ. ອນວຊ຺ຊາຕິ ວຊ຺ຊສງ຺ຂາຕຣາຄາທິໂທສວິຣຫິຕາ. ເຕນສ຺ສາ ກາຣຓສຸທ຺ຘິໍ ວຸຕ຺ຕໂທສາຠາວຎ຺ຈ ທີເປຕິ. ອນນຸວຊ຺ຊາ ຈາຕິ ອນຸວາທວິມຸຕ຺ຕາ. ເຕນສ຺ສາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ວິຎ຺ຎູນນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ. ເຕນ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ ພາລາ ອປ຺ປມາຓາຕິ ທີເປຕິ.

ກຕເມຫິ ຈຕູຫີຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ເຍສໍ ກເຖຕຸກາໂມ, ຕທາລປນໍ. ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວາຈາຠາສນກປຸຄ຺ຄລນິທສ຺ສນໍ. ສຸຠາສິຕໍເຍວ ຠາສຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ຈຕູສຸ ວາຈງ຺ເຄສຸ ອຎ຺ຎຕຣງ຺ຄນິທ຺ເທສວຈນໍ. ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ວາຈງ຺ຄສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາສນນິວາຣຓໍ. ເຕນ ‘‘ມຸສາວາທາທໂຍປິ ກທາຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ນິເສເຘຕິ. ‘‘ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວາ ມິຈ຺ຉາວາຈປ຺ປຫານໍ ທີເປຕິ, ‘‘ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຫີນມິຈ຺ຉາວາເຈນ ສຕາ ຠາສິຕພ຺ພວຈນລກ຺ຂຓໍ. ຕຖາ ປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອງ຺ຄປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ປນ ອຠາສິຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ອວຕ຺ວາ ຠາສິຕພ຺ພເມວາຫ. ເອສ ນໂຍ ຘມ຺ມໍເຍວາຕິອາທີສຸປິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸຠາສິຕໍເຍວ ຠາສຕິ ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິສຸຓໂທສຣຫິຕໍ ສມຄ຺ຄກຣຓວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຘມ຺ມໍເຍວ ຠາສຕິ ໂນ ອຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ຜໂທສຣຫິຕໍ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕໍ ມນ຺ຕາວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕເຣຫິ ທ຺ວີຫິ ຜຣຸສາລິກຣຫິຕານິ ປິຍສຈ຺ຈວຈນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິເມຫິ ໂຂຕິອາທິນາ ປນ ຕານິ ອງ຺ຄານິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ນິຄເມຕິ. ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ຍທຎ຺ເຎ ປຏິຎ຺ຎາທີຫິ ອວຍເວຫິ ນາມາທີຫິ ປເທຫິ ລິງ຺ຄວຈນວິຠຕ຺ຕິກາລກາຣກາທີຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ ວາຈໍ ‘‘ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມໂຕ ປຏິເສເຘຕິ. ອວຍວາທິສມ຺ປນ຺ນາປິ ຫິ ເປສຸຎ຺ຎາທິສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ທຸພ຺ຠາສິຕາວ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ. ອິເມຫິ ປນ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ສເຈປິ ມິລກ຺ຂຸຠາສາປຣິຍາປນ຺ນາ ຆຏເຈຏິກາຄີຕິກປຣິຍາປນ຺ນາ ວາ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ສຸຠາສິຕາ ເອວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຫິຕສຸຂາວຫຕ຺ຕາ. ສີຫຬທີເປ ມຄ຺ຄປສ຺ເສ ສສ຺ສໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ສີຫຬເຈຏິກາຍ ສີຫຬເກເນວ ຊາຕິຊຣາມຣຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຄີຕໍ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ສຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສກຠິກ຺ຂູ ເຈຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ນິທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປທຸມສຣສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປທຸມສເຣ ປທຸມານິ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ –

‘‘ປາໂຕ ຜຸລ຺ລໍ ໂກກນທໍ, ສູຣິຍາໂລເກນ ຠຊ຺ຊິຍເຕ;

ເອວໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຄຕາ ສຕ຺ຕາ, ຊຣາຠິເວເຄນ ມທ຺ທີຍນ຺ຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄີຕໍ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ເຈຏິກາຍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ຈ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ຕຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວນາ ອາຄມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຸສເລນ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິຍາ –

‘‘ຊຣາຍ ປຣິມທ຺ທິຕໍ ເອຕໍ, ມິລາຕຉວິຈມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ;

ມຣເຓນ ຠິຊ຺ຊຕິ ເອຕໍ, ມຈ຺ຈຸສ຺ສ ຆສມາມິສໍ.

‘‘ກິມີນໍ ອາລຍໍ ເອຕໍ, ນານາກຸຓເປນ ປູຣິຕໍ;

ອສຸຈິສ຺ສ ຠາຊນໍ ເອຕໍ, ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສມໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມໍ ຄີຕິກໍ ສຸຕ຺ວາ ສຫ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎ ຈ ອີທິເສຫິ ອຸປາເຍຫິ ອຣິຍຠູມິໍ ປຕ຺ຕາ ນິທສ຺ສນໍ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ປເນຕໍ, ຍໍ ຠຄວຕາ ອາສຍານຸສຍກຸສເລນ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຄາຖາໂຍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ອຎ຺ເຎ ຈ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ສຸຕ຺ວາ ອເນເກ ເທວມນຸສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສເຈປິ ມິລກ຺ຂຸຠາສາປຣິຍາປນ຺ນາ, ຆຏເຈຏິກາຄີຕິກປຣິຍາປນ຺ນາ ວາ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ສຸຠາສິຕາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຠາສິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ອນວຊ຺ຊາ ຈ ອນນຸວຊ຺ຊາ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ອຕ຺ຖຕ຺ຖິການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖປຏິສຣຓານໍ, ໂນ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິສຣຓານນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາຕິ ອິທໍ ສຸຠາສິຕລກ຺ຂຓໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ, ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາຕິ ອິທຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓໍ ວຕ຺ວາ ອຖ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອຕໍ ອໂວຈ ສຕ຺ຖາ. ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພຄາຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ພເມຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາຣກາ ອາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອປຣນ຺ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ – ປຈ຺ຉາ ອາຄຕປຣິສໍ ອສ຺ສວນສຸສ຺ສວນອາຘາຣຓທຬ຺ຫີກຣຓາທີນິ ວາ ສນ຺ຘາຍ ຕທຕ຺ຖທີປກເມວ ຈ. ປຸພ຺ເພ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ປຣິຫາປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປເນນ ອຕ຺ຖວິເສສທີປກຎ຺ຈ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຊາຕສ຺ສ, ກຸຐາຣີ ຊາຍເຕ ມຸເຂ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໖໖໒) ວິຍ. ອິຘ ປນ ຕທຕ຺ຖທີປກເມວ.

໔໕໓. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ. ເຕ ຫິ ສຸຠາສິຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກ຺ກມໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ປນ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ສຸຠາສິເຕ ປສີທິ.

ໂສ ຍໍ ປສນ຺ນາກາຣໍ ອກາສິ, ຍຎ຺ຈ ວຈນໍ ຠຄວາ ອຠາສິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາຣກາ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຠາຕິ ມນ຺ຕິ ມມ ຠາໂຄ ປກາສຕິ. ປຏິຠາຕຸ ຕນ຺ຕິ ຕວ ຠາໂຄ ປກາສຕຸ. ສາຣຸປ຺ປາຫີຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກາຫິ. ອຠິຕ຺ຖວີຕິ ປສໍສິ.

໔໕໔. ນ ຕາປເຍຕິ ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ນ ຕາເປຍ຺ຍ. ນ ວິຫິໍເສຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ນ ພາເຘຍ຺ຍ. ສາ ເວ ວາຈາຕິ ສາ ວາຈາ ເອກໍເສເນວ ສຸຠາສິຕາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອປິສຸຓວາຈາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຖເມຕິ.

໔໕໕. ປຏິນນ຺ທິຕາຕິ ຫຏ຺ເຐນ ຫທເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນນ຺ທິຕາ ສມ຺ປິຍາຍິຕາ. ຍໍ ອນາທາຍ ປາປານິ, ປເຣສໍ ຠາສເຕ ປິຍນ຺ຕິ ຍໍ ວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ປາປານິ ອປ຺ປິຍານິ ປຏິກ຺ກູລານິ ຜຣຸສວຈນານິ ອນາທາຍ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣໍ ປິຍເມວ ວຈນໍ ຠາສຕິ, ຕໍ ປິຍວາຈເມວ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປິຍວຈເນນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວິ.

໔໕໖. ອມຕາຕິ ອມຕສທິສາ ສາທຸຠາເວນ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຫເວ ສາທຸຕຣໍ ຣສານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໓; ສຸ. ນິ. ໑໘໔). ນິພ຺ພານາມຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວາ ອມຕາ. ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນຕິ ຍາຍໍ ສຈ຺ຈວາຈາ ນາມ, ເອສ ໂປຣາໂຓ ຘມ຺ໂມ ຈຣິຍາ ປເວຓີ, ອິທເມວ ຫິ ໂປຣາຓານໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ນ ເຕ ອລິກໍ ຠາສິໍສຸ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສຈ຺ເຈ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ, ອຫຸ ສນ຺ໂຕ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ອຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣໍ ວາ ທ຺ວຍໍ ສຈ຺ຈວິເສສນມິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ກີທິເສ? ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ, ຍໍ ປເຣສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໍ ອນຸປໂຣຘໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຕິປິ ຈ ອນຸປໂຣຘກຣຕ຺ເຕ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ, ຍໍ ຘມ຺ມິກເມວ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສຈ຺ຈວຈເນນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວິ.

໔໕໗. ເຂມນ຺ຕິ ອຠຍໍ ນິຣຸປທ຺ທວໍ. ເກນ ກາຣເຓນາຕິ ເຈ? ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍ, ຍສ຺ມາ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ປາເປຕິ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິພ຺ພານຘາຕູນມຕ຺ຖາຍ ເຂມມຄ຺ຄປ຺ປກາສນໂຕ ເຂມໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ສາ ເວ ວາຈານມຸຕ຺ຕມາຕິ ສາ ວາຈາ ສພ຺ພວາຈານໍ ເສຏ຺ຐາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ມນ຺ຕາວຈເນນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປູຣຬາສສຸຕ຺ຕ-(ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕ)-ວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ປູຣຬາສສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາຊພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ກຖາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ກຖາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິ ສງ຺ຄີຕິກາຣການໍ ວຈນໍ. ກິໍຊຈ຺ໂຈ ຠວນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂນມ຺ຫີຕິອາທິ ຠຄວໂຕ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ປູຣຬາສສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອວຸຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ ປທານິ ອນາມສນ຺ຕາ. ໂກສເລສູຕິ ໂກສລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນ ‘‘ໂກສລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມຫາປນາທໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ນານານາຏກາທີນິ ທິສ຺ວາ ສິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອາຓາເປສິ ‘ໂຍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຫສາເປຕິ, ສພ຺ພາຠຣເຓຫິ ນໍ ອລງ຺ກໂຣມີ’ຕິ. ຕໂຕ ນງ຺ຄລານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕິ. ເຕ ຈ ມນຸສ຺ສາ ອຕິເຣກສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ນານາກີຬິກາທໂຍ ທສ຺ເສນ຺ຕາປິ ຕໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ຫສາເປຕຸໍ. ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວນຏໍ ເປເສສິ, ໂສ ທິພ຺ພນາຏກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫສາເປສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສາຠິມຸຂາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປຏິປເຖ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊາທໂຍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣມກໍສຸ ‘ກຈ຺ຈິ ໂຠ ກຸສລໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠ ກຸສລ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘ກຸສລ’ນ຺ຕິ ສທ຺ທໍ ອຸປາທາຍ ໂສ ປເທໂສ ‘ໂກສໂລ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ສຸນ຺ທຣິກາຍ ນທິຍາ ຕີເຣຕິ ສຸນ຺ທຣິກາຕິ ເອວໍນາມິກາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ.

ເຕນ ໂຂ ປນາຕິ ເຍນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວິເນຕຸກາໂມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ. ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ຕີເຣ ວສຕິ ອຄ຺ຄິຎ຺ຈ ຊຸຫຕິ, ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຈສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫຕີຕິ ອາຫຸຕິປກ຺ຂິປເນນ ຊາເລຕິ. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈຣຕີຕິ ອຄ຺ຍາຍຕນໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນູປເລປນພລິກມ຺ມາທິນາ ປຍິຣຸປາສຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຊຸຫິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ປາຍາສໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາວ ປກ຺ຂິຕ຺ຕປາຍາໂສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຠຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປນ ອວເສໂສ ອຕ຺ຖິ. ຕໍ ຍທິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ທເທຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ເມ ປິຕຣາ ສຫ ປຸຕ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ສຸວິໂສຘິໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ໂຄ ອສ຺ສ, ຫນ຺ທາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄເວສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ເສຏ຺ຐຣຸກ຺ຂມູເລ. ສສີສໍ ປາຣຸຕນ຺ຕິ ສຫ ສີເສນ ປາຣຸຕກາຍໍ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວມກາສິ, ກິໍ ນາຣາຍນສງ຺ຂາຕພໂລປິ ຫຸຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິ ຫິມປາຕໍ ສີຕວາຕຎ຺ຈ ປຏິພາຫິຕຸນ຺ຕິ? ອຕ຺ເຖຕໍ ກາຣຓໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພໂສ ກາຍປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກໂຣນ຺ຕິ ເອວ, ອປິຈ ຠຄວາ ‘‘ອາຄເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສີສໍ ວິວຣິສ຺ສາມິ, ມໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ກຖານຸສາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສິ. ທິສ຺ວານ ວາເມນ…ເປ… ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ກິຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຍໍ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ເອວ ອຸປສງ຺ກມິ. ມຸຓ຺ໂຑ ອຍໍ ຠວໍ, ມຸຓ຺ຑໂກ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ ສີເສ ວິວຣິຕມຕ຺ເຕວ ເກສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຸຓ຺ໂຑ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິຂໍ ອທິສ຺ວາ ຫີເຬນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຓ຺ຑໂກ’’ຕິ ອາຫ. ເອວຣູປາ ຫິ ເນສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິຏ຺ຐິ. ຕໂຕ ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ, ຕມ຺ຫາ ປເທສາ ມຸຓ຺ຑາປີຕິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ມຸຓ຺ຑິຕສີສາປິ ໂຫນ຺ຕິ.

໔໕໘. ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂນມ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ນກາໂຣ ປຏິເສເຘ, ໂນກາໂຣ ອວຘາຣເຓ ‘‘ນ ໂນ ສມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ໒໒໖) ວິຍ. ເຕນ ເນວມ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ນມ຺ຫິ. ນ ເວສ຺ສາຍໂນຕິ ເວສ຺ໂສປິ ນມ຺ຫິ. ອຸທໂກຈິ ໂນມ຺ຫີຕິ ອຎ຺ໂຎປິ ສຸທ຺ໂທ ວາ ຈຓ຺ຑາໂລ ວາ ໂກຈິ ນ ໂຫມີຕິ ເອວໍ ເອກໍເສເນວ ຊາຕິວາທສມຸທາຈາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກສ຺ມາ? ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ຕາ ວິຍ ຫິ ນທິໂຍ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຊຫນ຺ຕິ ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ. ປຫາຣາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ (ອ. ນິ. ໘.໑໙) ສາຘກໍ. ເອວໍ ຊາຕິວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕມຕ຺ຕານໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ໂຄຕ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ, ອກິຎ຺ຈໂນ ມນ຺ຕ ຈຣາມິ ໂລເກ’’ຕິ. ກຖໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາສີຕິ ເຈ? ຠຄວາ ຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຎ຺ຎາສິ, ເຕສຸ ຈ ປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ. ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນານໍ ປນ ອຠາເວນ ໂສ ອກິຎ຺ຈໂນ ມນ຺ຕາ ຊານິຕ຺ວາ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ຈຣຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂຄຕ຺ຕໍ…ເປ… ໂລເກ’’ຕິ. ມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ເຈສ ຈຣຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ມນ຺ຕໍ ຈຣາມິ ໂລເກ’’ຕິ ຉນ຺ທວເສນ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ.

໔໕໙-໖໐. ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ເອວໍ ໂອຬາຣິກໍ ລິງ຺ຄມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສງ຺ຆາຏິວາສີ…ເປ… ໂຄຕ຺ຕປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຉິນ຺ນສງ຺ຆຏິຕຏ຺ເຐນ ຕີຓິປິ ຈີວຣານິ ‘‘ສງ຺ຆາຏີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ຕານິ ນິວາເສຕິ ປຣິທຫຕີຕິ ສງ຺ຆາຏິວາສີ. ອຄໂຫຕິ ອເຄໂຫ, ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິວາສາຄາຣໍ ປນ ຠຄວໂຕ ເຊຕວເນ ມຫາຄນ຺ຘກຸຏິກເຣຣິມຓ຺ຑລມາຬໂກສມ຺ພກຸຏິຈນ຺ທນມາລາທິອເນກປ຺ປກາຣໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນິວຸຕ຺ຕເກໂສຕິ ອປນີຕເກໂສ, ໂອຫາຣິຕເກສມສ຺ສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ໂຕຕິ ອຕີວ ວູປສນ຺ຕປຣິຬາຫຈິຕ຺ໂຕ, ຄຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ. ອລິປ຺ປມາໂນ ອິຘ ມາຓເວຫີຕິ ອຸປກຣຓສິເນຫສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ເສຫິ ອລິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ເອກນ຺ຕວິວິຕ຺ໂຕ. ອກລ຺ລໍ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຍ຺ວາຫໍ ເອວໍ ສງ຺ຆາຏິວາສີ…ເປ… ອລິປ຺ປມາໂນ ອິຘ ມາຓເວຫິ, ຕໍ ມໍ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປາກຕິການິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ອຕີຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ໂຄຕ຺ຕປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉສີຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ – ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ເວ, ໂຠ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຠິ ສຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂນ ຠວ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂນຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ນາຫໍ ໂຠ ອກລ຺ລໍ ປຸຈ຺ຉາມິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສຫ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຸ ຠວໍ, ຠາຣທ຺ວາໂຊ ນຸ ຠວ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊາຕິມ຺ປິ ໂຄຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອວາຕິ.

໔໖໑-໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕມຸທຸຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ມນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕຎ຺ຎຸຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫິ ເຈ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣູສິ…ເປ… ຈຕຸວີສຕກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈ ຕ຺ວໍ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຫໍ’’ຕິ ພ຺ຣູສິ, ມຎ຺ຈ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ພ຺ຣູສິ, ຕສ຺ມາ ຠວນ຺ຕໍ ສາວິຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ຕິປທໍ ຈຕຸວີສຕກ຺ຂຣໍ, ຕໍ ເມ ພ຺ຣູຫີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຄວາ ປຣມຕ຺ຖເວທານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອາທິຠູຕໍ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ປກາສິຕໍ ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອິມໍ ອຣິຍສາວິຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍທິປິ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎໍ ວເທຍ຺ຍ, ອທ຺ຘາ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ນາຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສາວິຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອສາຣກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິເຘວ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ‘‘ສາວິຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ຕິປທໍ ຈຕຸວີສຕກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍສິທ຺ຘໍ ສາວິຕ຺ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ນິຈ຺ຉາຣິຕວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ອທ຺ຘາຍໍ ສມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມເຍ ນິຏ຺ຐໍ ຄໂຕ, ອຫໍ ປນ ອຎ຺ຎາເຓນ ‘ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຍ’ນ຺ຕິ ປຣິຠວິໍ, ສາຘຸຣູໂປ ມນ຺ຕປາຣຄູ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເອໂສ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ ນໍ ຍຎ຺ຎວິຘິໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວິຘິຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍນິສ຺ສິຕາ…ເປ… ໂລເກ’’ຕິ ອິມໍ ວິສມຄາຖາປທຕ຺ຕຍມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກິໍນິສ຺ສິຕາ ກິມຘິປ຺ປາຍາ ກິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ອິສໂຍ ຈ ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ມນຸຊາ ເທວຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຍຎ຺ຎໍ ອກປ຺ປຍິໍສຸ. ຍຎ຺ຎມກປ຺ປຍິໍສູຕິ ມກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອກປ຺ປຍິໍສູຕິ ສໍວິທຫິໍສຸ ອກໍສຸ. ປຸຖູຕິ ພຫູ ອນ຺ນປານທານາທິນາ ເຠເທນ ອເນກປ຺ປກາເຣ ປຸຖູ ວາ ອິສໂຍ ມນຸຊາ ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ກິໍນິສ຺ສິຕາ ຍຎ຺ຎມກປ຺ປຍິໍສຸ. ກຖໍ ເນສໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ອິມິນາຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໔໖໓. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍທນ຺ຕຄູ ເວທຄູ ຍຎ຺ຎກາເລ. ຍສ຺ສາຫຸຕິໍ ລເຠ ຕສ຺ສິຊ຺ເຌຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ອິທໍ ເສສປທທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍທນ຺ຕຄູຕິ ໂຍ ອນ຺ຕຄູ, ໂອກາຣສ຺ສ ອກາໂຣ, ທກາໂຣ ຈ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ‘‘ອສາຘາຣຓມຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໘.໙) ມກາໂຣ ວິຍ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ – ໂຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ອນ຺ຕຄຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຄູ, ຈຕູຫິ ຈ ມຄ຺ຄຎາຓເວເທຫິ ກິເລເສ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຕ຺ຕາ ເວທຄູ, ໂສ ຍສ຺ສ ອິສິມນຸຊຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຍຎ຺ຎກາເລ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອາຫາເຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ອນ຺ຕມໂສ ວນປຓ຺ຓມູລຜລາທິມ຺ຫິປິ ອາຫຸຕິໍ ລເຠ, ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ລເຠຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຍຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອິຊ຺ເຌ ສມິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ມຫປ຺ຜລໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ພ຺ຣູມີຕິ.

໔໖໔. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ຠຄວໂຕ ປຣມຕ຺ຖໂຍຄຄມ຺ຠີຣໍ ອຕິມຘຸຣຄິຣນິພ຺ພິກາຣສຣສມ຺ປນ຺ນໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິສູຈິຕຎ຺ຈສ຺ສ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ຠາວຍມາໂນ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ອທ຺ຘາ ຫິ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ສງ຺ຄີຕິກາຣານໍ ວຈນໍ, ເສສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອທ຺ຘາ ຫິ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ຫຸຕມິຊ຺ເຌ, ອຍໍ ອຊ຺ຊ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ມຫປ຺ຜໂລ ຠວິສ຺ສຕິ ຍໍ ຕາທິສໍ ເວທຄຸມທ຺ທສາມ, ຍສ຺ມາ ຕາທິສໍ ຠວນ຺ຕຣູປໍ ເວທຄຸໍ ອທ຺ທສາມ. ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຫິ ໂສ ເວທຄູ, ນ ອຎ຺ໂຎ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ເວທຄູນໍ ອນ຺ຕຄູນຎ຺ຈ ອທສ຺ສເນນ ອມ຺ຫາທິສານໍ ຍຎ຺ເຎ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ຊໂນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ປູຣຬາສໍ ຈຣຸກຎ຺ຈ ປູວຎ຺ຈາຕິ.

໔໖໕. ຕໂຕ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນິ ປສນ຺ນໍ ວຈນປຏິຄ຺ຄຫຓສຊ຺ຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວິທິຕ຺ວາ ຍຖາສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ປກາເສຕຸກາໂມ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ມຍິ ປສນ຺ໂນສິ, ຕສ຺ມາ ປນ ອິຫ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອິທານິ ອິໂຕ ປຸພ຺ພໍ ອຕ຺ເຖນອຕ຺ຖິກປທໍ ປຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ – ອຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖິໂກ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຕ຺ຖິກຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກິເລສຄ຺ຄິວູປສເມນ ສນ຺ຕໍ, ໂກຘຘູມວິຄເມນ ວິຘູມໍ, ທຸກ຺ຂາຠາເວນ ອນີຆໍ, ອເນກວິຘອາສາຠາເວນ ນິຣາສໍ ອປ຺ເປວິຘ ເອກໍເສນ ອິຘ ຐິໂຕວ ອິຘ ວາ ສາສເນ ອຠິວິນ຺ເທ ລຈ຺ຉສິ ອຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສສິ ສຸເມຘໍ ວຣປຎ຺ຎໍ ຂີຓາສວທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ມຍິ ປສນ຺ໂນສິ, ຕສ຺ມາຕິຫ, ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖິໂກ ສມາໂນ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ປຸຈ຺ຉ ສນ຺ຕໍ ວິຘູມໍ ອນີຆໍ ນິຣາສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປ຺ເປວິຘ ອຠິວິນ຺ເທ ສຸເມຘໍ ຂີຓາສວທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໖໖. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຍຎ຺ເຎ ຣໂຕຫໍ…ເປ… ພ຺ຣູຫິ ເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ໂຎ ຍາໂຄ ທານນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ຕສ຺ມາ ທານຣໂຕ ອຫໍ, ຕາຍ ເອວ ທານາຣາມຕາຍ ທານໍ ທາຕຸກາໂມ, ນ ປນ ຊານາມິ, ເອວໍ ອຊານນ຺ຕໍ ອນຸສາສຕຸ ມໍ ຠວໍ. ອນຸສາສນ຺ໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕາເນເນວ ນເຍນ ຍຕ຺ຖ ຫຸຕໍ ອິຊ຺ຌເຕ ພ຺ຣູຫິ ເມຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຍຖາຫຸຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

໔໖໗. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ຫິ…ເປ… ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂອຫິຕໂສຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ອນຸສາສນຕ຺ຖໍ ຕາວ ‘‘ມາ ຊາຕິໍ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມາ ຊາຕິໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ຍທິ ຫຸຕສມິທ຺ຘິໍ ທານມຫປ຺ຜລຕໍ ປຈ຺ຈາສີສສິ, ຊາຕິໍ ມາ ປຸຈ຺ຉ. ອກາຣຓຎ຺ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວິຈາຣຓາຍ ຊາຕິ. ຈຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອປິຈ ໂຂ ສີລາທິຄຸຓເຠທໍ ຈຣຓໍ ປຸຈ຺ຉ. ເອຕຎ຺ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວິຈາຣຓາຍ ກາຣຓໍ.

ອິທານິສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ນິທສ຺ສນມາຫ – ‘‘ກຏ຺ຐາ ຫເວ ຊາຍຕິ ຊາຕເວໂທ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອິຘ ກຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິ ຊາຍຕິ, ນ ຈ ໂສ ສາລາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕ ເອວ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ສາປານໂທຓິອາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕ ນ ກໂຣຕິ, ອປິຈ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຈິອາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ເອວ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ຈຓ຺ຑາລກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ນີຈາກຸລີໂນປິ ອຸຈ຺ຈາກຸລີໂນປິ ຂີຓາສວມຸນິ ຘິຕິມາ ຫິຣີນິເສໂຘ ອາຊານິໂຍ ໂຫຕິ, ອິມາຍ ຘິຕິຫິຣິປມຸຂາຍ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕິມາ ອຸຕ຺ຕມທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ຘິຕິຍາ ຄຸເຓ ຘາຣຍຕິ, ຫິຣິຍາ ໂທເສ ນິເສເຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ຫິຣິຍາ ຫິ ສນ຺ໂຕ ນ ກໂຣນ຺ຕິ ປາປ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕ ພ຺ຣູມິ –

‘‘ມາ ຊາຕິໍ ປຸຈ຺ຉີ ຈຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉ,

ກຏ຺ຐາ ຫເວ ຊາຍຕິ ຊາຕເວໂທ;

ນີຈາກຸລີໂນປິ ມຸນີ ຘິຕີມາ,

ອາຊານິໂຍ ໂຫຕິ ຫິຣີນິເສໂຘ’’ຕິ. –

ເອສ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອສ຺ສລາຍນສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ (ມ. ນິ. ໒.໔໐໑ ອາທໂຍ) ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໖໘. ເອວເມຕໍ ຠຄວາ ຈາຕຸວຓ຺ຓິສຸທ຺ຘິຍາ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຕ຺ຖ ຫຸຕໍ ອິຊ຺ຌເຕ, ຍຖາ ຈ ຫຸຕໍ ອິຊ຺ຌເຕ, ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ເຈນາຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ. ຕຎ຺ຫິ ປຕ຺ໂຕ ທນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕ’’ຕິ. ທມສາ ອຸເປໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເວທນ຺ຕຄູຕິ ເວເທຫິ ວາ ກິເລສານໍ ອນ຺ຕໍ ຄໂຕ, ເວທານໍ ວາ ອນ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓໍ ຄໂຕ. ວູສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ປຸນ ວສິຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຖມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ. ກາເລນ ຕມ຺ຫິ ຫພ຺ຍໍ ປເວຈ຺ເຉຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຏ຺ຐິຕກາລໍ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວກາລຎ຺ຈ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຕນ ກາເລນ ຕາທິເສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປເວເສຍ຺ຍ ປຏິປາເທຍ຺ຍ.

໔໖໙-໗໑. ກາເມຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຈ ກິເລສກາເມ ຈ. ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິຕອິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕອິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈນ຺ໂທວ ຣາຫຸຄ຺ຄຫຓາ ປມຸຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ຈນ຺ໂທ ຣາຫຸຄ຺ຄຫຓາ, ເອວໍ ກິເລສຄ຺ຄຫຓາ ປມຸຕ຺ຕາ ເຍ ອຕີວ ຠາສນ຺ຕິ ເຈວ ຕປນ຺ຕິ ຈ. ສຕາຕິ ສຕິສມ຺ປນ຺ນາ. ມມາຍິຕານີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມມາຍິຕານິ.

໔໗໒. ໂຍ ກາເມ ຫິຕ຺ວາຕິ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາເມ ຫິຕ຺ວາຕິ ກິເລສກາເມ ປຫາຍ. ອຠິຠຸຍ຺ຍຈາຣີຕິ ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸກາເມ ອຠິຠຸຍ຺ຍຈາຣີ. ຊາຕິມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຍ ເວທິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາພເລນ ອຎ຺ຎາສິ. ອຸທກຣຫໂທ ວາຕິ ເຍ ອິເມ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑທໂຫ ຣຖກາຣທໂຫ ຉທ຺ທນ຺ຕທໂຫ ກຸຓາລທໂຫ ມນ຺ທາກິນິທໂຫ ສີຫປ຺ປປາຕທໂຫຕິ ຫິມວຕິ ສຕ຺ຕ ມຫາຣຫທາ ອຄ຺ຄິສູຣິຍສນ຺ຕາເປຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈໍ ສີຕລາ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸທກຣຫໂທວ ສີໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕກິເລສປຣິຬາຫຕ຺ຕາ.

໔໗໓. ສໂມຕິ ຕຸລ຺ໂຍ. ສເມຫີຕິ ວິປສ຺ສິອາທີຫິ ພຸທ຺ເຘຫິ. ເຕ ຫິ ປຏິເວຘສມຕ຺ຕາ ‘‘ສມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ປຏິເວເຘນາຘິຄນ຺ຕພ຺ເພສຸ ຄຸເຓສຸ, ປຫາຕພ຺ເພສຸ ວາ ໂທເສສຸ ເວມຕ຺ຕຕາ, ອທ຺ຘານອາຍຸກຸລປ຺ປມາຓາຠິນິກ຺ຂມນປຘານໂພຘິຣສ຺ມີຫິ ປນ ເນສໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕູຫິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ຕິ, ອຸປຣິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ໂສຬສຫິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສນ ຈ. ອຍໍ ເນສໍ ອທ຺ຘານເວມຕ຺ຕຕາ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈ ວສ຺ສສຕາຍຸກກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປຣິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຍຸກກາເລ. ອຍໍ ເນສໍ ອາຍຸເວມຕ຺ຕຕາ. ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ກຸລເວມຕ຺ຕຕາ. ອຸຈ຺ຈາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓາ, ນີຈາ ວາ ປນ຺ນຣສອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓາ. ອຍໍ ປມາຓເວມຕ຺ຕຕາ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖສິວິກາທີຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ເວຫາເສນ ວາ. ຕຖາ ຫິ ວິປສ຺ສິກກຸສນ຺ຘາ ອສ຺ສຣເຖນ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ສິຂີໂກຓາຄມນາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘນ, ເວສ຺ສຠູ ສິວິກາຍ, ກສ຺ສໂປ ເວຫາເສນ, ສກ຺ຍມຸນິ ອສ຺ສປິຏ຺ຐິຍາ. ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມເວມຕ຺ຕຕາ. ສຕ຺ຕາຫໍ ວາ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອຑ຺ຒມາສໍ, ມາສໍ, ທ຺ເວມາສໍ, ເຕມາສໍ, ຈຕຸມາສໍ, ປຎ຺ຈມາສໍ, ຉມາສໍ, ເອກວສ຺ສໍ ທ຺ວິຕິຈຕຸປຎ຺ຈຉວສ຺ສານິ ວາ. ອຍໍ ປຘານເວມຕ຺ຕຕາ. ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ນິຄ຺ໂຣຘາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອຍໍ ໂພຘິເວມຕ຺ຕຕາ. ພ຺ຍາມາສີຕິອນນ຺ຕປຠາຍຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ວາ ອສີຕິປ຺ປຠາ ວາ ສພ຺ເພສໍ ສມານາ, ອນນ຺ຕປ຺ປຠາ ປນ ທູຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ ອາສນ຺ນມ຺ປິ, ເອກຄາວຸຕໍ ທ຺ວິຄາວຸຕໍ ໂຍຊນໍ ອເນກໂຍຊນໍ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕມ຺ປິ, ມງ຺ຄລສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຣີຣປ຺ປຠາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ມນສາ ຈິນ຺ຕາຍຕ຺ຕາວ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ, ໂຍ ຍຕ຺ຕກມິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ຣສ຺ມິເວມຕ຺ຕຕາ. ອິມາ ອຏ຺ຐ ເວມຕ຺ຕຕາ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສສຸ ປຏິເວເຘນາຘິຄນ຺ຕພ຺ເພສຸ ຄຸເຓສຸ, ປຫາຕພ຺ເພສຸ ວາ ໂທເສສຸ ນຕ຺ຖິ ເນສໍ ວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວເມເຕຫິ ສໂມ ສເມຫິ.

ວິສເມຫິ ທູເຣຕິ ນ ສມາ ວິສມາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທໂຍ ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕາ. ເຕຫິ ວິສເມຫິ ອສທິສຕາຍ ທູເຣ. ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ປລ຺ລງ຺ກໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ຄຸເຓຫິ ເອກສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ສາວກາທີສຸ. ເຕນາຫ – ‘‘ວິສເມຫິ ທູເຣ’’ຕິ. ຕຖາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍປເທຫິ ທູເຣຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນນ຺ຕປຎ຺ໂຎຕິ ອປຣິມິຕປຎ຺ໂຎ. ໂລກິຍມນຸສ຺ສານຎ຺ຫິ ປຎ຺ຎໍ ອຸປນິຘາຍ ອຏ຺ຐມກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ອຘິກາ, ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎໍ ອຸປນິຘາຍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ. ເອວໍ ຍາວ ອຣຫໂຕ ປຎ຺ຎໍ ອຸປນິຘາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ອຘິກາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎໍ ປນ ອຸປນິຘາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ອຘິກາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອນນ຺ຕາ ອິຈ຺ເຈວ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນນ຺ຕປຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ອນູປລິຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລເປຫິ ອລິຕ຺ໂຕ. ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາຕິ ອິຘໂລເກ ວາ ປຣໂລເກ ວາ. ໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ – ສໂມ ສເມຫິ ວິສເມຫິ ທູເຣ ຕຖາຄໂຕ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອນນ຺ຕປຎ຺ໂຎ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາ, ເຕນ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫຕິ ປູຣຬາສນ຺ຕິ.

໔໗໔. ຍມ຺ຫິ ນ ມາຍາຕິ ອຍໍ ປນ ຄາຖາ ອຎ຺ຎາ ຈ ອີທິສາ ມາຍາທິໂທສຍຸຕ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສຎ຺ຎາປຫານຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອມໂມຕິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ‘‘ອິທໍ ມມາ’’ຕິ ປຫີນມມາຍິຕຠາໂວ.

໔໗໕. ນິເວສນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິເວສນໍ. ເຕນ ຫິ ມໂນ ຕີສຸ ຠເວສຸ ນິວິສຕິ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ນິເວສນໍ ມນໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ວາ ນິວິສຕິ ຕໍ ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ. ເຕນປິ ‘‘ນິເວສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຄ຺ຄຫາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ, ຕາຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມາ ວາ. ເກຈີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກາປິ. ອນຸປາທິຍາໂນຕິ ເຕສໍ ນິເວສນປຣິຄ຺ຄຫານໍ ອຠາວາ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນຸປາທິຍມາໂນ.

໔໗໖. ສມາຫິໂຕ ມຄ຺ຄສມາຘິນາ. ອຸທຕາຣີຕິ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ຘມ຺ມໍ ຈຎ຺ຎາສີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຎ຺ຎາສິ. ປຣມາຍ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ.

໔໗໗. ຠວາສວາຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຌານນິກນ຺ຕິສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄຕາ ຣາຄາ. ວຈີຕິ ວາຈາ. ຂຣາຕິ ກກ຺ຂຬາ ຜຣຸສາ. ວິຘູປິຕາຕິ ທຑ຺ຒາ. ອຕ຺ຖຄຕາຕິ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕາ. ນ ສນ຺ຕີຕິ ວິຘູປິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕຕ຺ຕາ ຈ. ອຸຠເຍຫິ ປນ ອຸຠຍໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ເພສຸ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ.

໔໗໘. ມານສຕ຺ເຕສູຕິ ມາເນນ ລຄ຺ເຄສຸ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕ຺ວາ. ສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ສເຫຕຸປຈ຺ຈຍໍ, ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມກິເລເສຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໗໙. ອາສໍ ອນິສ຺ສາຍາຕິ ຕຓ຺ຫໍ ອນລ຺ລີຍິຕ຺ວາ. ວິເວກທສ຺ສີຕິ ນິພ຺ພານທສ຺ສີ. ປຣເວທິຍນ຺ຕິ ປເຣຫິ ຎາເປຕພ຺ພໍ. ທິຏ຺ຐິມຸປາຕິວຕ຺ໂຕຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິເຠທມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ອາຣມ຺ມຓາຕິ ປຈ຺ຈຍາ, ປຸນພ຺ຠວກາຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໘໐. ປໂຣປຣາຕິ ວຣາວຣາ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣາ. ປຣາ ວາ ພາຫິຣາ, ອປຣາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ. ສເມຈ຺ຈາຕິ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມາຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ. ອຸປາທານຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພາເນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓວິມຸຕ຺ຕິລາຠີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໘໑. ສໍໂຍຊນໍຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີຕິ ສໍໂຍຊນກ຺ຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ ຈ. ສໍໂຍຊນກ຺ຂຍນ຺ເຕນ ເຈຕ຺ຖ ສອຸປາທິເສສາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ, ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ເຕນ ອນຸປາທິເສສາ ວຸຕ຺ຕາ. ຂຍນ຺ໂຕຕິ ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອນຸນາສິກໂລໂປ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ກໂຕ. ໂຍປານຸທີຕິ ໂຍ ອປນຸທິ. ຣາຄປຖນ຺ຕິ ຣາຄາຣມ຺ມຓໍ, ຣາຄເມວ ວາ. ຣາໂຄປິ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕີນໍ ປຖຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຄປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກມ຺ມປໂຖ ວິຍ. ສຸທ຺ໂຘ ນິໂທໂສ ວິມໂລ ອກາໂຈຕິ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິຕາຍ ສຸທ຺ໂຘ. ເຍຫິ ‘‘ຣາຄໂທສາ ອຍໍ ປຊາ, ໂທສໂທສາ, ໂມຫໂທສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສໍ ອຠາວາ ນິໂທໂສ. ອຏ຺ຐປຸຣິສມລວິຄມາ ວິມໂລ, ອຸປກ຺ກິເລສາຠາວໂຕ ອກາໂຈ. ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ‘‘ສກາໂຈ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸທ຺ໂຘ ວາ ຍສ຺ມາ ນິທ຺ໂທໂສ, ນິທ຺ໂທສຕາຍ ວິມໂລ, ພາຫິຣມລາຠາເວນ ວິມລຕ຺ຕາ ອກາໂຈ. ສມໂລ ຫິ ‘‘ສກາໂຈ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິມລຕ຺ຕາ ວາ ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕິ, ເຕນ ອກາໂຈ. ອາຄຸກິຣິຍາ ຫິ ອຸປຆາຕກຣຓໂຕ ‘‘ກາໂຈ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໔໘໒. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ນານຸປສ຺ສຕີຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘສຸ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕານໍ ນາມ ນ ປສ຺ສຕິ, ຂນ຺ຘມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ. ຍາ ຈາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສາ ອຠາວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ນານຸປສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຎາຍ ຂນ຺ເຘ ປສ຺ສຕິ. ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ສມາຫິໂຕ, ກາຍວງ຺ກາທີນໍ ອຠາວາ ອຸຊ຺ຊຸຄໂຕ, ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປນີຍໂຕ ຐິຕຕ຺ໂຕ, ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາຍ ເອຊາຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຈໂຕຂິລານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐຏ຺ຐານາຍ ກງ຺ຂາຍ ຈ ອຠາວາ ອເນໂຊ ອຂິໂລ ອກງ຺ໂຂ.

໔໘໓. ໂມຫນ຺ຕຣາຕິ ໂມຫກາຣຓາ ໂມຫປຈ຺ຈຍາ, ສພ຺ພກິເລສານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈ ຎາຓທສ຺ສີຕິ ສຈ຺ຉິກຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ, ຕຎ຺ຈ ຠຄວາ ປສ຺ສິ, ‘‘ອຘິຄຕໍ ເມ’’ຕິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈ ຎາຓທສ຺ສີ’’ຕິ. ສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ອສາຘາຣຓໍ. ສິວນ຺ຕິ ເຂມໍ ນິຣຸປທ຺ທວໍ ສສ຺ສິຣິກໍ ວາ. ຍກ຺ຂສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສ຺ສ. ສຸທ຺ຘີຕິ ໂວທານຕາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ໂມຫນ຺ຕຣາຠາເວນ ສພ຺ພໂທສາຠາໂວ, ເຕນ ສໍສາຣກາຣຓສມຸຈ຺ເຉໂທ ອນ຺ຕິມສຣີຣຘາຣິຕາ, ຎາຓທສ຺ສິຕາຍ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ຠໂວ. ເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ໂພຘິປຕ຺ຕິ, ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ປຫາຕພ຺ພມຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ.

໔໘໔. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຠຄວຕິ ປສນ຺ໂນ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫຸຕຎ຺ຈ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍມຫໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອາຣພ຺ຠ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຊຸຫໍ, ຕໍ ເມ ຫຸຕໍ ສຈ຺ຈໍ ວາ ໂຫຕິ, ອລິກໍ ວາຕິ ນ ຊານາມິ. ອຊ຺ຊ ປນ ອິທໍ ຫຸຕຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ຫຸຕມຕ຺ຖຸ ສຈ຺ຈໍ, ສຈ຺ຈຫຸຕເມວ ອຕ຺ຖູຕິ ຍາຈນ຺ໂຕ ຠຓຕິ. ຍໍ ຕາທິສໍ ເວທຄຸນໍ ອລຕ຺ຖໍ, ຍສ຺ມາ ອິເຘວ ຐິໂຕ ຠວນ຺ຕຣູປໍ ເວທຄຸໍ ອລຕ຺ຖໍ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ຫິ ສກ຺ຂິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ ຫິ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ ຠຄວາ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ເມ ຠຄວາ ປູຣຬາສນ຺ຕິ ຕໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ອຸປນາເມນ຺ໂຕ ອາຫ.

໔໘໗. ອຖ ຠຄວາ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄາຖາທ຺ວຍມຠາສິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕນາ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ກມ຺ປິ ຈຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ເກວລິນໍ ມເຫສິໍ ຂີຓາສວໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕໍ ອນ຺ເນນ ປາເນນ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສູ’ຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕໍ ຎາຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ສາຘາຫໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ອາຍາຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຖາຕິ ເຍນ ຕ຺ວມາຫ, ເຕນ ປກາເຣນ. ວິຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍໍ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຍຎ຺ຎກາເລ ປຣິເຍສມາໂນ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ປປ຺ປຸຍ຺ຍາຕິ ປຕ຺ວາ. ຕວ ສາສນນ຺ຕິ ຕວ ໂອວາທໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຘາຫໍ ຠຄວາ ຕວ ໂອວາທໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາ ວິຊຎ຺ຎໍ ອາໂຣເຈຫິ ເມ ຕໍ ເກວລິນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຍ ທກ຺ຂິຓໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ມາທິສສ຺ສ, ຍໍ ຈາຫໍ ຍຎ຺ຎກາເລ ປຣິເຍສມາໂນ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍໍ, ຕຖາຣູປໍ ເມ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສຫິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ນ ຠຸຎ຺ຊສີຕິ.

໔໘໘-໙໐. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ປາກເຏນ ນເຍນ ຕຖາຣູປໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາຣມ຺ຠາ ຍສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖາຕ຺ຕຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີມນ຺ຕານໍ ວິເນຕາຣນ຺ຕິ ສີມາຕິ ມຣິຍາທາ ສາຘຸຊນວຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ອນ຺ຕາ ປຣິໂຍສານາ ອປຣຠາຄາຕິ ກຕ຺ວາ ສີມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກິເລສາ, ເຕສໍ ວິເນຕາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີມນ຺ຕາຕິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ເສກ຺ຂາ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ, ເຕສໍ ວິເນຕາຣນ຺ຕິປິ ເອເກ. ຊາຕິມຣຓໂກວິທນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ຊາຕິ ເອວໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລໍ. ໂມເນຍ຺ຍສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນໍ, ກາຍໂມເນຍ຺ຍາທິສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ. ຠກຸຏິໍ ວິນຍິຕ຺ວານາຕິ ຍໍ ເອກຈ຺ເຈ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ ຍາຈກໍ ທິສ຺ວາ ຠກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ວິນຍິຕ຺ວາ, ປສນ຺ນມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຊລິກາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕອຎ຺ຊລິໂນ ຫຸຕ຺ວາ.

໔໙໑. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຖມຍມາໂນ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຍາໂຄຕິ ອາຍຊິຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ວາ ຍຊິຕພ຺ພເມຕ຺ຖາຕິປິ ອາຍາໂຄ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠູໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອິໂຕ ປຸຣິມຄາຖາສຸ ຈ ຍໍ ນ ວຓ຺ຓິຕໍ, ຕໍ ສກ຺ກາ ອວຓ຺ຓິຕມ຺ປິ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາເຍວ ນ ວຓ຺ຓິຕໍ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປູຣຬາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມາຆສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມາຆສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍເມວ ຍາສ຺ສ ນິທາເນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ມາໂຆ ມາຓໂວ ທາຍໂກ ອໂຫສິ ທານປຕິ. ຕສ຺ເສຕທໂຫສິ – ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ໂນຕິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປໍ ພ຺ຍາກາສິ. ຕຍິທໍ ສງ຺ຄີຕິກາຣານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ວຈນໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ມາຆສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຊຄເຫຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕຎ຺ຫິ ມນ຺ຘາຕຸມຫາໂຄວິນ຺ທາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຊຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ເຎເປຕ຺ຖ ປກາເຣ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕຫິ, ນາມເມຕໍ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ? ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈ ນຄຣໍ ໂຫຕິ, ເສສກາເລ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕສໍ ວສນ຺ຕວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິວາສຏ຺ຐານມາຫ – ‘‘ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ’’ຕິ. ໂສ ຈ ຄິຊ຺ຌາ ຕສ຺ສ ກູເຏສຸ ວສິໍສຸ, ຄິຊ຺ຌສທິສານິ ວາສ຺ສ ກູຏານິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄິຊ຺ຌກູໂຏ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຖ ໂຂ…ເປ… ອໂວຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ມາໂຆຕິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນາມໍ. ມາຓໂວຕິ ອນ຺ເຕວາສິວາສໍ ອນຕີຕຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຊາຕິຍາ ປນ ມຫລ຺ລໂກ. ‘‘ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນາ’’ຕິ ເອເກ ປິງ຺ຄິໂຍ ມາຓໂວ ວິຍ. ໂສ ຫິ ວີສວສ຺ສສຕິໂກປິ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນ ‘‘ປິງ຺ຄິໂຍ ມາຓໂວ’’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ອຄມາສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ປສວາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ທາຍໂກ ທານປຕີຕິ ທາຍໂກ ເຈວ ທານປຕິ ຈ. ໂຍ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ເຕນາຓຕ຺ໂຕ ເທຕິ, ໂສປິ ທາຍໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ທາເນ ອິສ຺ສຣິຍາຠາວໂຕ ນ ທານປຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍເຍວ ເທຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທາຍໂກ ທານປຕີ’’ຕິ. ອຍເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ມຈ຺ເຉເຣນ ອຠິຠຸຍ຺ຍມາໂນ ທາຍໂກ ອນຠິຠູໂຕ ທານປຕີຕິອາທິນາປິ ນເຍນ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວທຎ຺ຎູຕິ ຍາຈການໍ ວຈນໍ ຊານາມິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ‘‘ອຍມິທມຣຫຕິ ອຍມິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິສວິເສສາວຘາຣເຓນ ພຫູປກາຣຠາວຄຫເຓນ ວາ. ຍາຈໂຍໂຄຕິ ຍາຈິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຫິ ຍາຈເກ ທິສ຺ວາວ ຠກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ຜຣຸສວຈນາທີນິ ຠຓຕິ, ໂສ ນ ຍາຈໂຍໂຄ ໂຫຕິ. ອຫໍ ປນ ນ ຕາທິໂສຕິ ທີເປຕິ. ຘມ຺ເມນາຕິ ອທິນ຺ນາທານນິກຕິວຎ຺ຈນາທີນິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ, ຍາຈນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາຈນາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠຄປຣິເຍສເນ ຘມ຺ໂມ, ຍາຈມານານຎ຺ຈ ເນສໍ ປເຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຫກາເມຫິ ທິນ຺ນາ ໂຠຄາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ ນາມ ຘມ຺ມາຘິຄຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ຕຖາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລຠິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄ ປຣິເຍສາມິ…ເປ… ຘມ຺ມາຘິຄເຕຫີ’’ຕິ. ຠິຍ຺ໂຍປິ ທທາມີຕິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ທທາມິ, ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ລທ຺ຘໂຠຄປ຺ປມາເຓນ ທທາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍສວຈເນ ນິປາໂຕ. ເອກໍເສເນວ ຫິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ປສຕ຺ຖໍ ທານໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ທີຍມານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຓ຺ຓິຕໍ ທານໍ, ນ ທານໍ ຄຣຫິຕໍ ກ຺ວຈີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາປິ ເອກໍເສເນວ ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ ມາຓວ…ເປ… ປສວສີ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ເອວໍ ຠຄວຕາ ‘‘ພຫຸໍ ໂສ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິໍ ໂສຕຸກາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນາຫຸ ສງ຺ຄີຕິກາຣາ – ‘‘ອຖ ໂຂ ມາໂຆ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສີ’’ຕິ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໔໙໒. ປຸຈ຺ຉາມຫນ຺ຕິອາທິຄາຖາສຸ ປນ ວທຎ຺ຎຸນ຺ຕິ ວຈນວິທຸໍ, ສພ຺ພາກາເຣນ ສຕ຺ຕານໍ ວຸຕ຺ຕວຈນາຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຊ຺ເຌຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ສຸທ຺ຘໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠເວຍ຺ຍ. ໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ – ໂຍ ຍາຈໂຍໂຄ ທານປຕິ ຄຫຏ຺ໂຐ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣສໍ ອນ຺ນປານໍ ທທໍ ຍຊຕິ, ນ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອາຫຸຕິມຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ໂຂວ ນ ປຈ຺ຈຸປກາຣກລ຺ຍາຓກິຕ຺ຕິສທ຺ທາທິອເປກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ຍຊມານສ຺ສ ຫຸຕໍ ກຖໍ ສຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ?

໔໙໓. ອາຣາຘເຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຠິ ຕາທີຕິ ຕາທິໂສ ຍາຈໂຍໂຄ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຫິ ອາຣາຘເຍ ສມ຺ປາທເຍ ໂສຘເຍ, ມຫປ຺ຜລໍ ຕໍ ຫຸຕໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາສ຺ສ ‘‘ກຖໍ ຫຸຕໍ ຍຊມານສ຺ສ ສຸຊ຺ເຌ’’ ອິຈ຺ເຈຕໍ ພ຺ຍາກຕໍ ໂຫຕິ.

໔໙໔. ອກ຺ຂາຫິ ເມ ຠຄວາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຍາຈໂຍໂຄ ທທໍ ປເຣສໍ ຍຊຕິ, ຕສ຺ສ ເມ ຠຄວາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ອກ຺ຂາຫີຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໙໕. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ນເຍຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ເວ ອສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ອສຕ຺ຕາຕິ ຣາຄາທິສງ຺ຄວເສນ ອລຄ຺ຄາ. ເກວລິໂນຕິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈາ. ຍຕຕ຺ຕາຕິ ຄຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ.

໔໙໖-໗. ທນ຺ຕາ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ທມເຖນ, ວິມຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຫິ, ອນີຆາ ອາຍຕິໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາຠາເວນ, ນິຣາສາ ສມ຺ປຕິ ກິເລສາຠາເວນ. ອິມິສ຺ສາ ປນ ຄາຖາຍ ທຸຕິຍຄາຖາ ຠາວນານຸຠາວປ຺ປກາສນນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໗໑), ອຖ ຂ຺ວາສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເຈຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ ສາຘກໍ.

໔໙໘-໕໐໒. ຣາຄຎ຺ຈ…ເປ… ເຍສຸ ນ ມາຍາ…ເປ… ນ ຕຓ຺ຫາສຸ ອຸປາຕິປນ຺ນາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາທີສຸ ນາຘິມຸຕ຺ຕາ. ວິຕເຣຍ຺ຍາຕິ ວິຕຣິຕ຺ວາ. ຕຓ຺ຫາຕິ ຣູປຕຓ຺ຫາທິຉພ຺ພິຘາ. ຠວາຠວາຍາຕິ ສສ຺ສຕາຍ ວາ ອຸຈ຺ເຉທາຍ ວາ. ອຖ ວາ ຠວສ຺ສ ອຠວາຍ ຠວາຠວາຍ, ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣວຈນໍ.

໕໐໔. ເຍ ວີຕຣາຄາ…ເປ… ສມິຕາວິໂນຕິ ສມິຕວນ຺ໂຕ, ກິເລສວູປສມກາຣິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມິຕາວິຕຕ຺ຕາ ຈ ວີຕຣາຄາ ອໂກປາ. ອິຘ ວິປ຺ປຫາຍາຕິ ອິຘໂລເກ ວຕ຺ຕມາເນ ຂນ຺ເຘ ວິຫາຍ, ຕໂຕ ປຣໍ ເຍສໍ ຄມນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ເຍ ກາເມ ຫິຕ຺ວາ ອຄຫາ ຈຣນ຺ຕິ, ສຸສຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ຕສຣໍວ ອຸຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ.

໕໐໖-໘. ຊຫິຕ຺ວາຕິ ຫິຕ຺ວາ. ‘‘ຊຫິຕ຺ວານາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕທີປາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ທີປໍ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຍ ເຫຕ຺ຖາຕິ ຫກາໂຣ ນິປາໂຕ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ – ເຍ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິສນ຺ຕາເນ ຍຖາ ອິທໍ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິ ຕຖາ ຊານນ຺ຕິ, ຍໍສຠາວໍ ຕໍສຠາວໍເຍວ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຊານນ຺ຕາ. ອຍມນ຺ຕິມາ ນຕ຺ຖິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ອຍໍ ໂນ ອນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ອິທານິ ນຕ຺ຖິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ເອວຎ຺ຈ ເຍ ຊານນ຺ຕີຕິ.

໕໐໙. ໂຍ ເວທຄູຕິ ອິທານິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕິມາຕິ ຉສຕຕວິຫາຣສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ສຣຓໍ ພຫູນນ຺ຕິ ພຫູນໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຠຍວິຫິໍສເນນ ສຣຓຠູໂຕ.

໕໑໐. ເອວໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອໂມຆາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຊານາສິ ຍຖາ ຕຖາ ອິທນ຺ຕິ ຕ຺ວຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ໂລເກ ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເຎຍ຺ຍໍ ຍຖາ ຕຖາ ຊານາສິ ຍາຖາວໂຕ ຊານາສິ, ຍາທິສໍ ຕໍ ຕາທິສເມວ ຊານາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ວິທິໂຕ ເອສ ຘມ຺ໂມຕິ ຕຖາ ຫິ ເຕ ເອສາ ຘມ຺ມຘາຕຸ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ຍສ຺ສາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕາ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ຕໍ ຊານາສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໑໑. ເອວໍ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປທາຍ ຍຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ຎຕ຺ວາ ທາຍກສມ຺ປທາຍປິ ຕໍ ຉຬງ຺ຄປຣິປູຣໍ ຍຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ໂສຕຸກາໂມ ‘‘ໂຍ ຍາຈໂຍໂຄ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ໂຍ ຍາຈໂຍໂຄ ທທໍ ປເຣສໍ ຍຊຕິ, ຕສ຺ສ ອກ຺ຂາຫິ ເມ ຠຄວາ ຍຎ຺ຎສມ຺ປທນ຺ຕິ.

໕໑໒. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ອກ຺ຂາສິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ຍຊສ຺ສຸ ມາຆ, ຍຊມາໂນ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິປ຺ປສາເທຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຫິ. ເອວໍ ເຕ ຍາຍໍ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ທານາ ສຸມໂນ, ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທເຍ;

ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ເອສາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປທາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໖.໓໗; ເປ. ວ. ໓໐໕) –

ຍຎ຺ຎສມ຺ປທາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນ ຍຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ກຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ໂທສປ຺ປຫາເນນ. ກຖໍ ໂທສປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ? ຍຎ຺ຎາຣມ຺ມຓຕາຍ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍຊມານສ຺ສ ຍຎ຺ໂຎ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຊຫາຕິ ໂທສໍ, ອຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປທີປວິຫຕໂມຫນ຺ຘກາເຣນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍຊມານສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ ຍຎ຺ໂຎ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ຍຎ຺ເຎ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐາຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ໂລຠໍ, ປຏິຄ຺ຄາຫກປຈ຺ຈຍໍ ໂກຘໍ, ຕທຸຠຍນິທານໍ ໂມຫນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ຊຫາຕິ ໂທສໍ. ໂສ ເອວໍ ໂຠເຄສຸ ວີຕຣາໂຄ, ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ປວິເນຍ຺ຍ ໂທສໍ ຕປ຺ປຫາເນເນວ ປຫີນປຎ຺ຈນີວຣໂຓ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠທໍ ອປຣິມາຓສຕ຺ຕຜຣເຓນ ເອກສຕ຺ເຕ ວາ ອນວເສສຜຣເຓນ ອປ຺ປມາຓໍ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ປຸນ ຠາວນາເວປຸລ຺ລຕ຺ຖໍ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສຕຕໍ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕເມວ ເມຕ຺ຕຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ສພ຺ພາ ທິສາ ຜຣເຕ ອປ຺ປມຎ຺ຎນ຺ຕິ.

໕໑໔. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ເມຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ໂຄ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍາຕີຕໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສຎ຺ຊາຕສພ຺ພຎ຺ຎຸສມ຺ຠາວໂນ ຠຄວຕິ ອຕ຺ຕນາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິເມວ ຈ ສຸທ຺ຘິໍ ມຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ມຎ຺ຎມາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຣ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂກ ສຸຊ຺ຌຕິ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ, ອກໂຣນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ພຊ຺ຌຕີ ຈາ’’ຕິ. ເກນຕ຺ຕນາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ. ສກ຺ຂິ ພ຺ຣຫ຺ມຊ຺ຊທິຏ຺ໂຐຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຊ຺ຊ ສກ຺ຂິ ທິຏ຺ໂຐ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມສມຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຈ຺ຈາທເຣນ ສປຖໍ ກໂຣຕິ. ກຖໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ອຈ຺ຈາທເຣເນວ ປຸນປິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຊຸຕິມາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາຍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເມວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ສຸຊ຺ຌຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ ຈ, ຕຖາຣູໂປ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ປນ ເມຕ຺ຕາຍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສນ຺ຕາ ເອສາ ສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ໂສ ພຊ຺ຌຕິ. ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ຈ ເຕເນວ ຌາເນນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ໂຍ ສຸຊ຺ຌຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມນໍ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ອນາມສິຕ຺ວາວ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ໂຍ ພຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ສ ເຕນ ຌາເນນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສປ຺ປາເຍນ ນເຍນ ‘‘ໂຍ ຍຊຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

໕໑໕. ຕຕ຺ຖ ຕິວິຘນ຺ຕິ ຕິກາລປ຺ປສາທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕນ ທາຍກໂຕ ອງ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣາຘເຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຠິ ຕາທີຕິ ຕຎ຺ຈ ໂສ ຕາທິໂສ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິສາຘໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິວິຘໍ ຍຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຫິ ຂີຓາສເວຫິ ສາເຘຍ຺ຍ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍ. ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ອງ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຍຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ຍາຈໂຍໂຄຕິ ເອວໍ ເມຕ຺ຕຊ຺ຌານປທຏ຺ຐານຠາເວນ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຍຎ຺ຎໍ ສມ຺ມາ ຍຊິຕ຺ວາ ໂສ ຍາຈໂຍໂຄ ເຕນ ຉຬງ຺ຄຍຎ຺ຎູປນິສ຺ສເຍນ ເມຕ຺ຕຊ຺ຌາເນນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກນ຺ຕິ ພ຺ຣູມີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສມຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ເທສນໍ ສມາເປສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຄາຖາສຸ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ມາຆສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຠິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສຠິຍສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍເມວ ຍາສ຺ສ ນິທາເນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາກ຺ກເມປິ ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພສທິສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ອປຸພ຺ພໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ ປທານິ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປຕິ ເວຬຸວນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ນາມໍ. ຕໍ ກິຣ ເວຬູຫິ ຈ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ເຖນ ຈ ປາກາເຣນ, ໂຄປຸຣທ຺ວາຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ ນີໂລຠາສໍ ມໂນຣມໍ, ເຕນ ‘‘ເວຬຸວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລນ຺ທການຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິວາປໍ ອທໍສຸ, ເຕນ ‘‘ກລນ຺ທກນິວາໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລນ຺ທກາ ນາມ ກາຬກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ອຸຍ຺ຍານກີຬນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ ສຸຣາມເທນ ມຕ຺ໂຕ ທິວາເສຍ຺ຍໍ ສຸປິ. ປຣິຊໂນປິສ຺ສ ‘‘ສຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ’’ຕິ ປຸປ຺ຜຜລາທີຫິ ປໂລຠິຍມາໂນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ສຸຣາຄນ຺ເຘນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມາ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂາ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາຬກເວເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຓ຺ຓມູເລ ສທ຺ທມກາສິ. ຣາຊາ ປຏິພຸຊ຺ຌິ, ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ນິວຕ຺ໂຕ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ມມ ກາຬກາຍ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກາຬການໍ ຕຕ຺ຖ ນິວາປໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ອຠຍໂຆສນຎ຺ຈ ໂຆສາເປສິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ‘‘ກລນ຺ທກນິວາໂປ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ.

ສຠິຍສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສາຕິ ສຠິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ພາຫິຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາຍ ເທວຕາຍາຕິ ນ ມາຕາ ນ ປິຕາ, ອປິຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ມາຕາ ວິຍ ປິຕາ ວິຍ ຈ ຫິຕຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາ ເທວຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ກິຣ ກສ຺ສເປ ຠຄວຕິ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂສາວການໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຣິຍານຸຣູປານິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຈ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຈ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປເຣນ ຈ ສມເຍນ ຕາວຕກມ຺ປິ ອຣຎ຺ເຎ ວິປ຺ປວາສໍ ອໂຣຈຍມານາ ຕຕ຺ເຖວ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣິໍສຸ, ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕາປິ ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ອຘິຄມິໍສຸ. ຕໂຕ ເນສໍ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ຂາ ໂຫມ, ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ເຂນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍາປິ ທຸກ຺ຂາ, ຫນ຺ທ ມຍໍ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ມຫາເຖໂຣ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕທເຫວ ຉຬຠິຎ຺ຎາປຣິວາຣໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ໂສ ອິທ຺ຘິຍາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ເຕ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຸນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕອຸທກຎ຺ຈ ນາຄລຕາທນ຺ຕໂປຓຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ ມມານຸຠາວໍ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ອິທໍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອຸທກທນ຺ຕໂປຓໍ ອາຠຕໍ, ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ເອວາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ສທາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ກຕກິຈ຺ຈາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຫ ສລ຺ລາປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ປປຎ຺ໂຈ, ມາ ທານິ ຕຸມ຺ເຫ ປຸນ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ໂສ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ຕໂຕ ເຕສໍ ເອໂກ ທ຺ວີຫຕີຫຈ຺ຈເຍນ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ອນາຄາມີ ອໂຫສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ອກາສິ, ອິຕເຣນ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຫນທິວສໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາວ ກາລກໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣປິ ຕໍ ທິວສເມວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ອນາຄາມີ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຉສຸ ກາມາວຈຣເທວໂລເກສຸ ອນຸໂລມປຏິໂລເມນ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ກິຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ຘີຕາ, ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ ສມຍນ຺ຕຣໍ ຊານາຕູ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ຕສ຺ເສໂກ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍ ຄພ຺ຠິນິໍ ທິສ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໍສຸ. ສາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສຠາຍໍ ວິຊາຍິ, ເຕນສ຺ສ ‘‘ສຠິໂຍ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສປິ ສຠິໂຍ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນານາສຕ຺ຖານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາວາທີ ຫຸຕ຺ວາ ວາທກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສທິສໍ ວາທິໍ ອທິສ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອສ຺ສມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາທໂຍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວສຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕິ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ສຠິໂຍ ປນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ນ ຊານາຕິ. ອຖ ໂສ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມາຫໍ ວິເສສໍ ກສ຺ສານຸຠາເວນ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສມຓຘມ຺ມກິຣິຍໍ ເຕ ຈ ສຫາເຍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ເຕສຸ ເອໂກ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ເອໂກ ອິທານິ ກຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທມ຺ປິ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ ນໍ ພຸທ຺ຘຸປເສວນາຍ ນິໂຍເຊມີ’’ຕິ ວີສຕິ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຕສ຺ສ ອສ຺ສມມາຄມ຺ມ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ສຠິຍ, ສຠິຍາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສ ນິທ຺ທາຍມາໂນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຊລິໂກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ສຠິຍ ຕວຕ຺ຖາຍ ວີສຕິ ປຎ຺ເຫ ອາຫຣິໍ, ເຕ ຕ຺ວໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ. ໂຍ ຈ ເຕ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ອິມໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາຍ ເທວຕາຍ ປຎ຺ຫາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວິຠງ຺ເຄນ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ເນ ສຠິໂຍ ເອກວຈເນເນວ ປທປຏິປາຏິຍາ ອຸຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຊານນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ນາຈິກ຺ຂິ. ‘‘ອຕ຺ຖໍ ຄເວສມາໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສຍເມວ ສຕ຺ຖາຣໍ ຎສ຺ສຕິ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຕຸຈ຺ຉຠາວ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນາຘິປ຺ປາເຍນ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຍ ເຕ ສຠິຍ…ເປ… ຈເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຖຣຄາຖາສຸ ປນ ຈຕຸກ຺ກນິປາເຕ ສຠິຍຕ຺ເຖຣາປທານໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕາ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ສາ ຈສ຺ສ ມາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມເທວຕາຍ ເຕ ປຎ຺ຫາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ.

ເຍ ເຕຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານໍ ອຸທ຺ເທສປຈ຺ຈຸທ຺ເທໂສ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ຈ ສມຓາ ເຈວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ. ສງ຺ຆິໂນຕິ ຄຓວນ຺ໂຕ. ຄຓິໂນຕິ ສຕ຺ຖາໂຣ, ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎາຕາໂຣ. ຄຓາຈຣິຍາຕິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ປພ຺ພຊິຕຄຫຏ຺ຐຄຓສ຺ສ ອາຈຣິຍາ. ຎາຕາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຕາ, ວິສ຺ສຸຕາ ປາກຏາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສສ຺ສິໂນຕິ ລາຠປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ນາ. ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ໂອຕຣິຕພ຺ພານໍ ໂອຄາຫິຕພ຺ພານໍ ທິຏ຺ຐິຕິຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ. ສາຘຸສມ຺ມຕາ ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ‘‘ສາຘໂວ ເອເຕ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເອວໍ ພຫຸຊນສ຺ສ ສມ຺ມຕາ.

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ກຕເມ ເຕຕິ ເຈ-ອິຈ຺ເຈຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປູຣໂຓຕິ ນາມໍ, ກສ຺ສໂປຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ໂສ ກິຣ ຊາຕິຍາ ທາໂສ, ທາສສຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ເຕນສ຺ສ ‘‘ປູຣໂຓ’’ຕິ ນາມມກໍສຸ. ປລາຍິຕ຺ວາ ປນ ນຄ຺ເຄສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສໂປ ອຫ’’ນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິ. ມກ຺ຂລີຕິ ນາມໍ, ໂຄສາລາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂຄສາໂລຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສປິ ກິຣ ຊາຕິຍາ ທາໂສ ເອວ, ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິ. ອຊິໂຕຕິ ນາມໍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ເກສກມ຺ພລໍ ຘາເຣຕິ, ເຕນ ເກສກມ຺ພໂລຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິ. ປກຸໂຘຕິ ນາມໍ, ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປິຈ຺ຉວເສນ ອຸທເກ ຊີວສຎ຺ຎາຍ ຈ ນ຺ຫານມຸຂໂຘວນາທິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ໂສປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິ. ສຎ຺ຈໂຍຕິ ນາມໍ, ເພລຏ຺ໂຐ ປນສ຺ສ ປິຕາ, ຕສ຺ມາ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິ. ນິຄຓ຺ໂຐຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊານາເມນ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕຕິ ປິຕຸນາເມນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາໂຏຕິ ກິຣ ນາມສ຺ສ ປິຕາ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ, ໂສປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິ. ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈສຕປຎ຺ຈສຕສິສ຺ສປຣິວາຣາ ອເຫສຸໍ. ເຕຕິ ເຕ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ. ເຕ ປຎ຺ເຫຕິ ເຕ ວີສຕິ ປຎ຺ເຫ. ເຕຕິ ເຕ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ. ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕີຕິ ນ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ໂກປນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອາວິລຠາວໍ. ໂທສນ຺ຕິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ເປຕໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂເຠທສ຺ສ ໂກຘສ຺ເສວາຘິວຈນໍ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອປ຺ປຕີຕຕາ, ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາຕຸກໂຣນ຺ຕີຕິ ກາຍວຈີວິກາເຣນ ປກາເສນ຺ຕິ, ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຫີນາຍາຕິ ຄຫຏ຺ຐຠາວາຍ. ຄຫຏ຺ຐຠາໂວ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປນິຘາຍ ສີລາທິຄຸຓຫີນໂຕ ຫີນກາມສຸຂປຏິເສວນໂຕ ວາ ‘‘ຫີໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຈ຺ຈາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ. ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ກາເມ ປຏິເສເວຍ຺ຍໍ. ອິຕິ ກິຣສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ຎານມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຕຸຈ຺ຉກຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອໂຫສິ. ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິວິຕກ຺ກວເສເນວ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວີມໍສມານສ຺ສ ອຖ ໂຂ ສຠິຍສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ສມໂຓ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຍປິ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ສມໂຓ ໂຂ ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈາຕິ ເອວມາທິ. ຕຕ຺ຖ ຊິຓ຺ຓາຕິອາທີນິ ປທານິ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ເຖຣາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມຓຘມ຺ເມ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ຣຕນຎ຺ຎູ, ‘‘ນິພ຺ພານຣຕນໍ ຊານາມ ມຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ໂລເກນາປິ ສມ຺ມຕາ, ພຫຸຣຕ຺ຕິວິທູ ວາ. ຈິຣໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ. ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພຕິ ນ ອວຊານິຕພ຺ໂພ, ນ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພຕິ ນ ປຣິຠວິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິເມສ ຎສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໑໖. ກງ຺ຂີ ເວຈິກິຈ຺ຉີຕິ ສຠິໂຍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທມາໂນ ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິທມູປສມສູຈິຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສມ຺ຠາວຍມາໂນ ວິຄຕຸທ຺ຘຈ຺ໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກງ຺ຂີ ເວຈິກິຈ຺ຉີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ລເຠຍ຺ຍໍ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຫານໍ ພ຺ຍາກຣຓກງ຺ຂາຍ ກງ຺ຂີ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສິມສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ເວຈິກິຈ຺ຉີ. ທຸພ຺ພລວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ວາ ເຕສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອຕ຺ເຖ ກງ຺ຂນໂຕ ກງ຺ຂີ, ພລວຕິຍາ ວິຈິນນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉຕິເຍວ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ເວຈິກິຈ຺ຉີ. ອຠິກງ຺ຂມາໂນຕິ ອຕິວິຍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ເຕສນ຺ຕກໂຣຕິ ເຕສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອນ຺ຕກໂຣ. ຠວນ຺ໂຕວ ເອວໍ ຠວາຫີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ເຫ ເມ ປຸຏ຺ໂຐ…ເປ… ພ຺ຍາກໂຣຫິ ເມ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ເຫ ເມຕິ ປຎ຺ເຫ ມຍາ. ປຸຏ຺ໂຐຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ອນຸປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຫປຏິປາຏິຍາ ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ ປາຬິໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ. ພ຺ຍາກໂຣຫິ ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ ພ຺ຍາກໂຣຫິ.

໕໑໗. ທູຣໂຕຕິ ໂສ ກິຣ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕໂຍຊນສຕມຄ຺ຄໂຕ ອາຄໂຕ. ເຕນາຫ – ຠຄວາ ‘‘ທູຣໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ, ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວາ ສາສນໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ທູຣໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ນໍ ອາຫ.

໕໑໘. ປຸຈ຺ຉ ມນ຺ຕິ ອິມາຍ ປນສ຺ສ ຄາຖາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນສິຈ຺ຉສີຕິ ມນສາ ອິຈ຺ຉສິ.

ຍໍ ວຕາຫນ຺ຕິ ຍໍ ວຕ ອຫໍ. ອຕ຺ຕມໂນຕິ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໂສມນສ຺ເສຫິ ຜຸຏຈິຕ຺ໂຕ. ອຸທຄ຺ໂຄຕິ ກາເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ອພ຺ຠຸນ຺ນໂຕ. ອິທໍ ປນ ປທໍ ນ ສພ຺ພປາເຐສຸ ອຕ຺ຖິ. ອິທານິ ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ຕມໂນ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ’’ຕິ.