໒. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒໘. ຕໍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຘານສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ‘‘ປຘານາຍ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ຣຎ຺ຊຕີ ມໂນ’’ຕິ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ປຕ຺ຖຍມາເນນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ກຕາ, ຕໍ ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຕໍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໍ ມນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ວຈເນຫິ ອຕ຺ຕານເມວ ນິທ຺ທິສຕິ. ປຘານປຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ເປສິຕຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອຕ຺ຕຠາວໍ ວາ. ນທິໍ ເນຣຎ຺ຊຣໍ ປຕີຕິ ລກ຺ຂຓໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕາຍ ເນຣຎ຺ຊຣາ ນທີ. ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ‘‘ນທິຍາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ, ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິປຣກ຺ກມ຺ມາຕິ ອຕີວ ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຌາຍນ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ. ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄມຕ຺ຖໍ.

໔໒໙. ນມຸຈີຕິ ມາໂຣ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍາ ນິກ຺ຂມິຕຸກາເມ ເທວມນຸສ຺ເສ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ເນສໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນມຸຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຣຸຓໍ ວາຈນ຺ຕິ ອນຸທ຺ທຍາຍຸຕ຺ຕໍ ວາຈໍ. ຠາສມາໂນ ອຸປາຄມີຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸປາຄໂຕ? ມຫາປຸຣິໂສ ກິຣ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສພ຺ພທາ ອາຫາຣໍ ປຣິເຍສມາໂນ ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ຊີວິເຕ ສາເປກ຺ເຂນ ອມຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊິ, ເຕນ ກິໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ມາໂຣ ‘‘ອຍໍ ສມ຺ໂພຘາຍ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ອຕິໂຆຣໍ ຕປໍ ກໂຣຕິ, ກທາຈິ ມມ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີໂຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກິໂສ ຕ຺ວມສິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ, ສນ຺ຕິເກ ມຣຓໍ ຕວາ’’ຕິ.

໔໓໐. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຖສ຺ສ ມຣຓສນ຺ຕິກຠາວໍ ສາເວນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຫສ຺ສຠາໂຄ ມຣຓສ຺ສ, ເອກໍໂສ ຕວ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຫສ຺ສໍ ຠາຄານໍ ອສ຺ສາຕິ ສຫສ຺ສຠາໂຄ. ໂກ ໂສ? ມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ປາຐເສໂສ. ເອໂກ ອໍໂສຕິ ເອກໍໂສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານາທິສຫສ຺ສຠາໂຄ ຕວ ມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ປນ ເຕ ເອໂກ ເອວ ຠາໂຄ ຊີວິຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ຕິເກ ມຣຓໍ ຕວາຕິ. ເອວໍ ມຣຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກຠາວໍ ສາເວຕ຺ວາ ອຖ ນໍ ຊີວິເຕ ສມຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຊີວ ໂຠ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ກຖໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ເຈ. ຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຫສີຕິ.

໔໓໑. ອຖ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ມຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຈຣໂຕ ຈ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເມຖຸນວິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຍໍ ຕາປສາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຊູຫໂຕຕິ ຊຸຫນ຺ຕສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໔໓໒. ທຸຄ຺ໂຄ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິມໍ ປນ ອຑ຺ຒຄາຖໍ ປຘານວິຈ຺ຉນ຺ທໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານາທິຄຫນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ເຂນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທຸຄ຺ໂຄ, ທຸກ຺ຂິຕກາຍຈິຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກໂຣ, ສນ຺ຕິກມຣເຓນ ຕາທິເສນາປິ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ທຸຣຠິສມ຺ຠໂວຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິໂຕ ປຣໍ ອິມາ ຄາຖາ ຠຓໍ ມາໂຣ, ອຏ຺ຐາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຍມຸປຑ຺ຒຄາຖາ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ສກລຄາຖາປີຕິ ເອເກ. ຠຄວຕາ ເອວ ປນ ປຣໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ເອວໍຊາຕິກໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍມມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐາສິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໓໓. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ເຍນຕ຺ເຖນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປເຣສໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ເຖນ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ອາຄໂຕສີຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໓໔. ‘‘ຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຫສີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ອຓຸມຕ຺ໂຕປີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ເຎນາຕິ ວຏ຺ຏຄາມິໍ ມາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໓໕. ອິທານິ ‘‘ເອກໍໂສ ຕວ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ອາຣພ຺ຠ ມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ອເຣ, ມາຣ, ໂຍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ສນ຺ຕິວຣປເທ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ, ສທ຺ໂຘປິ ວາ ກຸສີໂຕ, ສທ຺ໂຘ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ສມາໂນປິ ວາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຊີວິຕມນຸປຸຈ຺ຉມາໂນ ໂສເຠຍ຺ຍາສິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອນຸຕ຺ຕເຣ ສນ຺ຕິວຣປເທ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ກາຍິກເຈຕສິກມສິຖິລປຣກ຺ກມຕາສງ຺ຂາຕໍ ວີຣິຍໍ, ວຊິຣູປມາ ປຎ຺ຎາ ຈ ມມ ວິຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ມໍ ປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕມຊ຺ຌາສຍໍ ກິໍ ຊີວມນຸປຸຈ຺ຉສິ, ກສ຺ມາ ຊີວິຕໍ ປຸຈ຺ຉສິ. ປຎ຺ຎາ ຈ ມມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ເທນ ສຕິ ສມາຘິ ຈ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຍຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອເກນາປິ ອວິຣຫິຕໍ ເອວໍ ມໍ ປຫິຕຕ຺ຕໍ ກິໍ ຊີວມນຸປຸຈ຺ຉສິ? ນນຸ – ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ວີຣິຍມາຣຠໂຕ ທຬ຺ຫໍ (ຘ. ປ. ໑໑໒). ປຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ສ ຌາຍິໂນ, ປສ຺ສໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໑໑, ໑໑໓).

໔໓໖-໘. ເອວໍ ມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທຫຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນທີນມປີ’’ປິ ຄາຖາຕ຺ຕຍມາຫ. ຕມຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍວຓ຺ຓນາ – ຍ຺ວາຍໍ ມມ ສຣີເຣ ອປ຺ປາຓກຊ຺ຌານວີຣິຍເວຄສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວາໂຕ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລເກ ຄງ຺ຄາຍມຸນາທີນໍ ນທີນມ຺ປິ ໂສຕານິ ອຍໍ ວິໂສສເຍ, ກິຎ຺ຈ ເມ ເອວໍ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸນາຬິມຕ຺ຕໍ ໂລຫິຕໍ ນ ອຸປໂສເສຍ຺ຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເມ ໂລຫິຕເມວ ສຸສ຺ສຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຕມ຺ຫິ ໂລຫິເຕ ສຸສ຺ສມານມ຺ຫິ ພທ຺ຘາພທ຺ຘເຠທໍ ສຣີຣານຸຄຕໍ ປິຕ຺ຕໍ, ອສິຕປີຕາທິປຏິຈ຺ຉາທກໍ ຈຕຸນາຬິມຕ຺ຕເມວ ເສມ຺ຫຎ຺ຈ, ກິຎ຺ຈາປຣໍ ຕຕ຺ຕກເມວ ມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂອຊຎ຺ຈ ສຸສ຺ສຕິ, ເຕສຸ ຈ ສຸສ຺ສມາເນສຸ ມໍສານິປິ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມໍເສສຸ ຂີຍມາເນສຸ ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສໍສີທຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ອີທິສໍ ຈິຕ຺ຕມຊານນ຺ໂຕ ສຣີຣມຕ຺ຕເມວ ທິສ຺ວາ ຠຓສິ ‘‘ກິໂສ ຕ຺ວມສິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ, ສນ຺ຕິເກ ມຣຓໍ ຕວາ’’ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕເມວ ປສີທຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຠິຍ຺ໂຍ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ສມາຘິ ມມ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຓຸມຕ຺ໂຕປິ ປມາໂທ ວາ ສມ຺ໂມໂຫ ວາ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂໂປ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ເຍ ເກຈິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕີຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອນາຄຕໍ ວາ ເອຕຣຫິ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ຕາສໍ ນິທສ຺ສນຠູຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມເວທນໍ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ທຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐານໍ ສຸຂໍ, ສີເຕນ ອຸຓ຺ຫໍ, ອຸຓ຺ເຫນ ສີຕໍ, ຂຸທາຍ ໂຠຊນໍ, ປິປາສາຍ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ອເປກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ເອກກາມມ຺ປິ ນາເປກ຺ຂເກ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ສເຍຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອີທິເສນາກາເຣນ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ປສ຺ສ, ຕ຺ວໍ ມາຣ, ສຕ຺ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘຕນ຺ຕິ.

໔໓໙-໔໑. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ນິວາເຣສ຺ສາມິ ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ມໂນຣຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ມາຣເສນໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາຍ ອປຣາຊິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ’’ຕິອາທິກາ ຉ ຄາຖາໂຍ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕວ ອຄາຣິຍຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມາ ໂມຫຍນ຺ຕິ, ເຕ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອຸປຄຕານໍ ປນ຺ເຕສຸ ວາ ເສນາສເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣສຸ ວາ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຠິຣຕິ ທຸກ຺ກຣາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໓໑). ຕໂຕ ເຕ ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ຂຸປ຺ປິປາສາ ພາເຘຕິ, ຕາຍ ພາຘິຕານໍ ປຣິເຍສນຕຓ຺ຫາ ຈິຕ຺ຕໍ ກິລມຍຕິ, ອຖ ເນສໍ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕໂຕ ວິເສສມນຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠເວສຸ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ເຖສຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣຕໍ ອຸຕ຺ຣາສສຎ຺ຎິຕາ ຠີຣຸ ຊາຍຕິ, ເຕສໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິຕານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິເວກຣສມນສ຺ສາທຍມານານໍ ວິຫຣຕໍ ‘‘ນ ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ມານມກ຺ຂຖມ຺ຠາ ຊາຍນ຺ຕິ, ເຕປິ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕໍ ຕໂຕ ອຘິກຕຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ນິສ຺ສາຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ລາຠາທິມຸຈ຺ຉິຕາ ຘມ຺ມປຕິຣູປການິ ປກາເສນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຍສໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຊາຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກາມາທີນໍ ປຐມເສນາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໔໒-໓. ເອວເມຕໍ ທສວິຘໍ ເສນໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ສາ ກຓ຺ຫຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ກຓ຺ຫສ຺ສ ນມຸຈິໂນ ອຸປກາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ຕວ ເສນາຕິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອສາ ນມຸຈິ ເຕ ເສນາ, ກຓ຺ຫສ຺ສາຠິປ຺ປຫາຣິນີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິປ຺ປຫາຣິນີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຆາຕນີ ນິປ຺ໂປຖນີ, ອນ຺ຕຣາຍກຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນໍ ອສູໂຣ ຊິນາຕິ, ເຊຕ຺ວາ ຈ ລຠເຕ ສຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ຕວ ເສນໍ ອສູໂຣ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ສາເປກ຺ໂຂ ປຸຣິໂສ ນ ຊິນາຕິ, ສູໂຣ ປນ ຊິນາຕິ, ເຊຕ຺ວາ ຈ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ຜລສຸຂຎ຺ຈ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ລຠເຕ ສຸຂໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຂໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອຫມ຺ປິ ເອສ ມຸຎ຺ຊໍ ປຣິຫເຣຕິ. ສງ຺ຄາມາວຈຣາ ອນິວຕ຺ຕິໂນ ປຸຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ອນິວຕ຺ຕນກຠາວວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ສີເສ ວາ ຘເຊ ວາ ອາວຸເຘ ວາ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍມ຺ປິ ປຣິຫຣຕິຈ຺ເຈວ ມໍ ຘາເຣຫິ. ຕວ ເສນາຍ ປຣາຊິຕສ຺ສ ຘິຣຕ຺ຖຸ ມມ ຊີວິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຘາເຣຫິ – ສງ຺ຄາເມ ເມ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ຊີເວ ປຣາຊິໂຕ, ເຍນ ຊີວິເຕນ ປຣາຊິໂຕ ຊີເວ, ຕສ຺ມາ ຊີວິຕາ ຕຍາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນານໍ ອນ຺ຕຣາຍກເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາເມ ມຕໍ ມມ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໔໔. ກສ຺ມາ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ເຈ? ຍສ຺ມາ ປຄາຬ຺ເຫຕ຺ຖ…ເປ… ສຸພ຺ພຕາ, ເອຕ຺ຖ ກາມາທິກາຍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນປຣິໂຍສານາຍ ຕວ ເສນາຍ ປຄາຬ຺ຫາ ນິມຸຄ຺ຄາ ອນຸປວິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ນປ຺ປກາສນ຺ຕິ, ອນ຺ຘກາຣໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕ ເອວໍ ປຄາຬ຺ຫາ ສມານາ ສເຈປິ ກທາຈິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິມຸຊ຺ຊນປຸຣິໂສ ວິຍ ‘‘ສາຫຸ ສທ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຕາຍ ເສນາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ເຂມໍ ນິພ຺ພານຄາມີນໍ, ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທໂຍ ເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຸພ຺ພຕາຕິ. ອິມໍ ປນ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ເອວ ປກ຺ກາມິ.

໔໔໕-໖. ປກ຺ກນ຺ເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ກິຎ຺ຈິປິ ວິເສສໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’’ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕ຺ວາ, ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປເຄວ ສຸຊາຕາຍ ປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຠທ຺ຣວນສຓ຺ເຑ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ທິວສໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິເຍນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ໂພຘິມູເລ ວິກິຣິຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສໂລກຘາຕຸເທວຕາຫິ ກຕສກ຺ກາຣພຫຸມາໂນ –

‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ;

ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ນິສ຺ເສສໍ, ສຣີເຣ ມໍສໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ອຊ຺ເຊວ ທານິສ຺ສ ສາ ປຏິຎ຺ຎາ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ’’ຕິ ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ຍາວ ຈກ຺ກວາຬມາຍຕໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ນວໂຍຊນມຸຄ຺ຄຕໍ ມາຣເສນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປ຺ປມາຓໍ ຄິຣິເມຂລໍ ຫຕ຺ຖິຣາຊານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ນານາວຸຘານິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຫນຖ, ປຫຣຖາ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ອາຬວກສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ວຸຏ຺ຐິໂຍ ມາເປສິ, ຕາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໂຕ ວຊິຣງ຺ກຸເສນ ຫຕ຺ຖິໍ ກຸມ຺ເຠ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສມີປໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ໂຠ ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ປລ຺ລງ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ນ ອຸຏ຺ຐຫາມິ ມາຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ຘຊິນິໍ ສມນ຺ຕາ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ ‘‘ສມນ຺ຕາ ຘຊິນິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘຊິນິນ຺ຕິ ເສນໍ. ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕໍ. ສວາຫນນ຺ຕິ ຄິຣິເມຂລນາຄຣາຊສຫິຕໍ. ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຠິມຸໂຂ ອຸປຣິ ຄມິສ຺ສາມິ, ໂສ ຈ ໂຂ ເຕເຊເນວ, ນ ກາເຍນ. ກສ຺ມາ? ມາ ມໍ ຐານາ ອຈາວຍິ, ມໍ ເອຕສ຺ມາ ຐານາ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ກາ ມາໂຣ ມາ ຈາເລສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນປ຺ປສຫຕີຕິ ສຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນາຠິຠວຕິ ວາ. ອາມໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຈຊາຕໍ ມຕ຺ຕິກາຠາຊນໍ. ອສ຺ມນາຕິ ປາສາເຓນ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໔໔໗-໘. ອິທານິ ‘‘ເອຕໍ ເຕ ມາຣເສນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ສມ຺ປຕ຺ຕຘມ຺ມຣາຊາຠິເສໂກ ອິທໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວສີກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວສີກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສພ຺ພໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕເນນ ວສີກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກປ຺ປໍ. ສຕິຎ຺ຈ ສູປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ກາຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສຕິຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ວສີກຕສງ຺ກປ຺ໂປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຣຏ຺ຐາ ຣຏ຺ຐໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ ເທວມນຸສ຺ສເຠເທ ປຸຖູ ສາວເກ ວິນຍນ຺ໂຕ. ອຖ ມຍາ ວິນີຍມານາ ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ…ເປ… ນ ໂສຈເຣ, ຕໍ ນິພ຺ພານາມຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໔໙-໕໑. ອຖ ມາໂຣ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເອວຣູປໍ ປກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ນ ຠາຍສິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມາຣ, ນ ຠາຍາມີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ນ ຠາຍສີ’’ຕິ? ‘‘ທານາທີນໍ ປາຣມິປຸຎ຺ຎານໍ ກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອຕໍ ຊານາຕິ ທານາທີນິ ຕ຺ວມກາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ປາປິມ ສກ຺ຂິກິຈ຺ເຈນ, ອປິຈ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຍໍ ທານມທາສິໍ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຉຫິ ປກາເຣຫິ ສຎ຺ຊາຕກມ຺ປາ ອຍໍ ມຫາປຖວີເຍວ ສກ຺ຂີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ ເຠຣວສທ຺ທໍ ມຸຎ຺ຈມານາ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ ອສນິຫໂຕ ວິຍ ຠີໂຕ ຘຊໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ປລາຍິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ. ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ຕີຫິ ຍາເມຫິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ…ເປ… ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ມາໂຣ ອຸທານສທ຺ເທນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ‘ພຸທ຺ໂຘ ອຫ’ນ຺ຕິ ປຏິຊານາຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ອນຸພນ຺ຘາມິ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ປສ຺ສິຕຸໍ. ສຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ຂລິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວິເຫເຐສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕໂຕ ຠຄວໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຂລິຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ອິມາ ນິພ຺ເພຊນີຍຄາຖາໂຍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ໂອຕາຣນ຺ຕິ ຣນ຺ຘໍ ວິວຣໍ. ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ນາຘິຄມິໍ. ເມທວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເມທປິຓ຺ຑສທິສໍ. ອນຸປຣິຍຄາຕິ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ອຄມາສິ. ມຸທຸນ຺ຕິ ມຸທຸກໍ. ວິນ຺ເທມາຕິ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ. ອສ຺ສາທນາຕິ ສາທຸຠາໂວ. ວາຍເສຕ຺ໂຕຕິ ວາຍໂສ ເອຕ຺ໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂ ອນຸພນ຺ຘິໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ປທາປທໍ, ເອວໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາປິ ຈ ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄມິໍ. ໂສຫໍ ຍຖາ ນາມ ເມທວຓ຺ຓໍ ປາສາຓໍ ເມທສຎ຺ຎີ ວາຍໂສ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອສ຺ສາທໍ ອວິນ຺ທມາໂນ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ເອຕ຺ຖ ມຸທຸ ວິນ຺ເທມ, ອປິ ອິໂຕ ອສ຺ສາທນາ ສິຍາ’’ຕິ ສມນ຺ຕາ ຕເຖວ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອນຸປຣິຍາຍິຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອສ຺ສາທໍ ອລທ຺ຘາ ‘‘ປາສາໂຓວາຍ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ເອວເມວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕປຎ຺ຎາມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍຄາ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ກຕ຺ຖຈິ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິມຸທຸຠາວໍ ວິນ຺ເທມ, ກຸໂຕຈິ ອສ຺ສາທນາ ສິຍາ’’ຕິ, ເຕ ທານິ ມຍໍ ອສ຺ສາທໍ ອລຠມານາ ກາໂກວ ເສລມາສຊ຺ຊ ນິພ຺ພິຊ຺ຊາເປມ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ຕໂຕ ໂຄຕມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອເປມາຕິ. ເອວໍ ວທໂຕ ກິຣ ມາຣສ຺ສ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນິປ຺ຜລປຣິສ຺ສມໍ ນິສ຺ສາຍ ພລວໂສໂກ ອຸທປາທິ. ເຕນສ຺ສ ວິສີທມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ເພລຸວປຓ຺ຑຸ ນາມ ວີຓາ ກຈ຺ຉໂຕ ປຕິຕາ. ຍາ ສກິໍ ກຸສເລຫິ ວາທິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ມຸຎ຺ຈຕິ, ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ປຎ຺ຈສິຂສ຺ສ ອທາສິ. ຕໍ ໂສ ປຕມານມ຺ປິ ນ ພຸຊ຺ຌິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

໔໕໒. ‘‘ຕສ຺ສ ໂສກປເຣຕສ຺ສ, ວີຓາ ກຈ຺ຉາ ອຠສ຺ສຖ;

ຕໂຕ ໂສ ທຸມ຺ມໂນ ຍກ຺ໂຂ, ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍຖາ’’ຕິ.

ສງ຺ຄີຕິກາຣກາ ອາຫໍສູຕິ ເອເກ, ອມ຺ຫາກໍ ປເນຕໍ ນກ຺ຂມຕີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.