໑໐. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍເມວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ຈສ຺ສ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຖ ໂຂ ໂກກາລິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂກ ອຍໍ ໂກກາລິໂກ, ກສ຺ມາ ຈ ອຸປສງ຺ກມີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຍໍ ກິຣ ໂກກາລິກຣຏ຺ເຐ ໂກກາລິກນຄເຣ ໂກກາລິກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ກາຣາປິເຕ ວິຫາເຣເຍວ ປຏິວສຕິ ‘‘ຈູຬໂກກາລິໂກ’’ຕິ ນາເມນ, ນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສິສ຺ໂສ. ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາໂກກາລິໂກ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິ.

ຠຄວຕິ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ວິເວກວາສໍ ວສິຕຸກາມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຕໍ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ໂກກາລິເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ອິຘ ເຕມາສໍ ວສິສ຺ສາມ, ມາ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເຕມາເສ ອຕີເຕ ອິຕຣທິວສໍ ປເຄວ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຄ຺ຄສາວເກ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສມາເນ ນ ຊານິຕ຺ຖ, ນ ເຕ ໂກຈິ ປຈ຺ຈເຍນາປິ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ນຄຣວາສິໂນ ‘‘ກສ຺ມາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນາໂຣຈຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ກິໍ ອາໂຣຈິເຕນ, ກິໍ ນາທ຺ທສຖ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ເຕ, ນນຸ ເອເຕ ອຄ຺ຄສາວກາຕິ. ເຕ ຂິປ຺ປໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສປ຺ປິຄຸຬວຕ຺ຖາທີນິ ອາເນຕ຺ວາ ໂກກາລິກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ນິກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄສາວກາ ‘ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາໂຠ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນ ສາທິຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕາ ອທ຺ຘາ ‘ອາວາສິກສ຺ສ ເທຖາ’ຕິ ຠຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິມໍ ລາຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ, ເຖຣາ ທິສ຺ວາວ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ປຈ຺ຈຍາ ເນວ ອມ຺ຫາກໍ ນ ໂກກາລິກສ຺ສ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອາວາສິກສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕນ ໂກກາລິໂກ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ນ ທາເປສຸ’’ນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ເຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຠຄວາ ຈ ປວາເຣຕ຺ວາ ສເຈ ອຕ຺ຕນາ ຊນປທຈາຣິກໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຄ຺ຄສາວເກ ເປເສຕິ – ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍາ’’ຕິອາທີນິ (ມຫາວ. ໓໒) ວຕ຺ວາ. ອິທມາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄຕານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຕ຺ຕນາ ອຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອິເມ ປຸນເທວ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຕເມວ ນຄຣໍ ອຄມໍສຸ. ນາຄຣາ ເຖເຣ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ສຫ ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ, ເຖຣານຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອຸປນາເມສຸໍ. ເຖຣາ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທໍສຸ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂກກາລິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ອເຫສຸໍ, ອິທານິ ໂລຠາຠິຠູຕາ ປາປິຈ຺ຉາ ຊາຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐປວິວິຕ຺ຕສທິສາ ມຎ຺ເຎ, ອິເມ ປາປິຈ຺ຉາ ອສນ຺ຕຄຸຓປຣິທີປກາ ປາປຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ໂສ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ວິຍ ອຫຸວຕ຺ຖ, ອິທານິ ປນຕ຺ຖ ປາປຠິກ຺ຂູ ຊາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕາວເທວ ຕຣມານຣູໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຍເມຕ຺ຖ ໂກກາລິໂກ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິອາທິ.

ຠຄວາ ຕໍ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ອຄ຺ຄສາວເກ ອກ຺ໂກສິຕຸກາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ປຏິເສເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ເຖເຣສຸ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ເອກໍເສນ ປທຸມນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ເອວໍ ທິສ຺ວາປິ ປນ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນປິ ນາມ ຄຣຫນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນ ນິເສເຘຕີ’’ຕິ ປຣູປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ອຣິຍູປວາທສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ມາ ເຫວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິເສເຘສິ. ຕຕ຺ຖ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ມາ ເອວມາຫ, ມາ ເອວໍ ອຠຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປສລາຕິ ປິຍສີລາ. ສທ຺ຘາຍິໂກຕິ ສທ຺ຘາຄມກໂຣ, ປສາທາວໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ປຈ຺ຈຍກໂຣ, ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາວໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ນ ຈິເຣເນວ ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ຜຸໂຏ ອໂຫສີຕິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂອກາສໍ ອວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ອຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຕາຫິ ປີຬກາຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕຖາຣູປໍ ກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ວິປາກໍ ນ ເທຕິ, ທສ຺ສນູປຈາເຣ ປນ ວິຊຫິຕມຕ຺ເຕ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປີຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂກກາລິກສ຺ສາ’’ຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ຕຕ຺ເຖວ ນ ອຏ຺ຐາສີຕິ ເຈ? ກມ຺ມານຸຠາເວນ. ໂອກາສກຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ອວສ຺ສໍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຐາຕຸໍ ນ ເທຕິ. ໂສ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ໂຈທິຍມາໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ກຬາຍມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຈຓກມຕ຺ຕິໂຍ. ເພລຸວສລາຏຸກມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຕຣຸຓເພລຸວມຕ຺ຕິໂຍ. ປຠິຊ຺ຊິໍສູຕິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ຕາສຸ ຠິນ຺ນາສຸ ສກລສຣີຣໍ ປນສປກ຺ກໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ປກ຺ເກນ ຄຕ຺ເຕນ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂາຠິຠູໂຕ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ສຍິ. ອຖ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘິ ໂກກາລິກ, ຘິ ໂກກາລິກ, ອຍຸຕ຺ຕມກາສິ, ອຕ຺ຕໂນເຍວ ມຸຂໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘິກ຺ກາຣໍ ອກໍສຸ, ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ເອກຘິກ຺ກາໂຣ ອຸທປາທິ.

ຕທາ ຈ ຕຸຣູ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ໂກກາລິກສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂສປິ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຕໍ ຘິກ຺ກາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ໂກກາລິກໍ ໂອວທິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສຸ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ. ໂສ ຕສ຺ສາປິ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕເມວ ອປຣາເຘຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ປທຸມນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຖ ໂຂ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕເນວາພາເຘນ…ເປ… ອາຆາເຕຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕີຕິ ໂກ ອຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ກສ຺ມາ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈາຕິ? ອຍໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສຫໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ນໍ ‘‘ສຫມ຺ປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ‘‘ອຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປທຸມນິຣຍໍ ກິຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສຕິ. ກຖານຸສນ຺ຘິກຸສລາ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖາຍຸປ຺ປມາຓໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຣິຍູປວາເທ ອາທີນວໍ ປກາເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ. ຠຄວາ ຕເຖວ ອກາສິ, ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ຈ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວີສຕິຂາຣິໂກຕິ ມາຄຘເກນ ປຕ຺ເຖນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ເອໂກ ປຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເຕນ ປຕ຺ເຖນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ອາຬ຺ຫກໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຬ຺ຫການິ ໂທຓໍ, ຈຕຸໂທຓາ ມານິກາ, ຈຕຸມານິກາ ຂາຣີ, ຕາຍ ຂາຣິຍາ ວີສຕິຂາຣິໂກ. ຕິລວາໂຫຕິ ຕິລສກຏໍ. ອພ຺ພຸໂທ ນິຣໂຍຕິ ອພ຺ພຸໂທ ນາມ ໂກຈິ ປຈ຺ເຈກນິຣໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິມ຺ຫິເຍວ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຈ຺ຈໂນກາໂສ ປນ ‘‘ອພ຺ພຸໂທ ນິຣໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ນິຣພ຺ພຸທາທີສຸ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສຄຓນາປິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານິ ໂກຏິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິໂຍ ປໂກຏິ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສປໂກຏິໂຍ ໂກຏິປ຺ປໂກຏິ ນາມ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິປ຺ປໂກຏິໂຍ ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນຫຸຕານິ ນິນ຺ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນິນ຺ນຫຸຕານິ ເອກໍ ອພ຺ພຸທໍ, ຕໂຕ ວີສຕິຄຸຓໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິເທວນານຕ຺ເຕນປິ ກມ຺ມກຣຓນານຕ຺ເຕນປິ ອິມານິ ນາມານິ ລທ຺ຘານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ‘‘ສີຕນຣກາ ເອວ ເອເຕ’’ຕິ.

ອຖາປຣນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖວິເສສຕ຺ຖທີປກໍ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຐວເສນ ວຸຕ຺ຕວີສຕິຄາຖາສຸ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຕໍ ສຫສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ອຍເມກາ ເອວ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖທີປິກາ, ເສສາ ວິເສສຕ຺ຖທີປິກາ ເອວ, ອວສາເນ ຄາຖາທ຺ວຍເມວ ປນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິນິຈ຺ຉິຕປາເຐ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາໂວຈຸມ຺ຫ ‘‘ວີສຕິຄາຖາສູ’’ຕິ.

໖໖໓. ຕຕ຺ຖ ກຸຐາຣີຕິ ອຕ຺ຕຈ຺ເຉທກຏ຺ເຐນ ກຸຐາຣິສທິສາ ຜຣຸສວາຈາ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ກຸສລມູລສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມູລໍເຍວ ນິກນ຺ຕຕິ.

໖໖໔. ນິນ຺ທິຍນ຺ຕິ ນິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ວາ ນິນ຺ທຕິ ໂຍ ປສໍສິໂຍຕິ ໂຍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປສໍສາຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ວາ ໂສ ປາປິຈ຺ຉຕາທີນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄຣຫຕິ. ວິຈິນາຕີຕິ ອຸປຈິນາຕິ. ກລິນ຺ຕິ ອປຣາຘໍ.

໖໖໕. ອຍໍ ກລີຕິ ອຍໍ ອປຣາໂຘ. ອກ຺ເຂສູຕິ ຊູຕກີຬນອກ຺ເຂສຸ. ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສຫາປິ ອຕ຺ຕນາຕິ ສພ຺ເພນ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນປິ ອຕ຺ຕນາປິ ສທ຺ຘິໍ. ສຸຄເຕສູປິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຕຕ຺ຕາ, ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ຐານໍ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄຕນາມເກສຸ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກສຸ. ມນໍ ປໂທສເຍຕິ ໂຍ ມນໍ ປທູເສຍ຺ຍ. ຕສ຺ສາຍໍ ມໂນປໂທໂສ ເອວ ມຫຕ຺ຕໂຣ ກລີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໖໖໖. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ສຕໍ ສຫສ຺ສານໍ…ເປ… ປາປກໍ, ຍສ຺ມາ ວສ຺ສຄຓນາຍ ເອຕ຺ຕໂກ ໂສ ກາໂລ, ຍໍ ກາລໍ ອຣິຍຄຣຫີ ວາຈໍ ມນຎ຺ຈ ປຓິຘາຍ ປາປກໍ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ສງ຺ເຂເປນ ປທຸມນິຣເຍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ.

໖໖໗. ອິທານິ ອປເຣນປິ ນເຍນ ‘‘ອຍເມວ ມຫຕ຺ຕໂຣ ກລິ, ໂຍ ສຸຄເຕສຸ ມນໍ ປທູສເຍ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຠູຕວາທີ’’ຕິ ອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠູຕວາທີຕິ ອຣິຍູປວາທວເສນ ອລິກວາທີ. ນິຣຍນ຺ຕິ ປທຸມາທິໍ. ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອິໂຕ ປຏິຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິຍາ ສມາ ຠວນ຺ຕິ. ປຣຕ຺ຖາຕິ ປຣໂລເກ.

໖໖໘. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ໂຍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ. ຕຕ຺ຖ ມໂນປໂທສາຠາເວນ ອປ຺ປທຸຏ຺ໂຐ, ອວິຊ຺ຊາມລາຠາເວນ ສຸທ຺ໂຘ, ປາປິຈ຺ຉາຠາເວນ ອນງ຺ຄໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປ຺ປທຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ, ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອນງ຺ຄຓສ຺ສາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໖໖໙. ເອວໍ ສຸຄເຕສຸ ມໂນປໂທສສ຺ສ ມຫຕ຺ຕຣກລິຠາວໍ ສາເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ວາຣິຕວຕ຺ຖຸຄາຖາ ນາມ ຈຸທ຺ທສ ຄາຖາ ອາຫ. ອິມາ ກິຣ ໂກກາລິກໍ ມີຍມານເມວ ໂອວທນ຺ເຕນາຍສ຺ມຕາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ’’ຕິ ເອເກ. ຕາສໍ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອຍມຸທ຺ເທໂສ ‘‘ໂຍ ໂລຠຄຸເຓ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ‘‘ຄຸໂຓ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ໂລໂຠເຍວ ໂລຠຄຸໂຓ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອວທຎ຺ຎູຕິ ອວຈນຎ຺ຎູ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ໂອວາທໍ ອຄ຺ຄຫເຓນ. ມຈ຺ຉຣີຕິ ປຎ຺ຈວິຘມຈ຺ຉຣິເຍນ. ເປສຸຓິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຄ຺ຄສາວການໍ ເຠທກາມຕາຍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ, ອາວຸໂສ ໂກກາລິກ, ຕຸມ຺ຫາທິໂສ ອນຸຍຸຕ຺ຕໂລຠຕຓ຺ຫາຍ ໂລຠຄຸເຓ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ກທຣິໂຍ ອວທຎ຺ຎູ ມຈ຺ຉຣີ ເປສຸຓິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ວຈສາ ປຣິຠາສຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຠາສເນຍ຺ຍມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລໍ. ເຕນ ຕໍ ວທາມິ ‘‘ມຸຂທຸຄ຺ຄາ’’ຕິ ຄາຖາຕ຺ຕຍໍ.

໖໗໐. ຕສ຺ສາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານປທຕ຺ໂຖ – ມຸຂທຸຄ຺ຄ ມຸຂວິສມ, ວິຠູຕ ວິຄຕຠູຕ, ອລິກວາທິ, ອນຣິຍ ອສປ຺ປຸຣິສ, ຠູນຫຸ ຠູຕິຫນກ, ວຸຑ຺ຒິນາສກ, ປຸຣິສນ຺ຕ ອນ຺ຕິມປຸຣິສ, ກລິ ອລກ຺ຂິປຸຣິສ, ອວຊາຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຊາຕປຸຕ຺ຕ.

໖໗໑. ຣຊມາກິຣສີຕິ ກິເລສຣຊໍ ອຕ຺ຕນິ ປກ຺ຂິປສິ. ປປຕນ຺ຕິ ໂສພ຺ຠໍ. ‘‘ປປາຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ‘‘ປປທ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ມຫານິຣຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໗໒. ເອຕິ ຫຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫ-ອິຕິ ນິປາໂຕ, ຕນ຺ຕິ ຕໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ. ອຖ ວາ ຫຕນ຺ຕິ ຄຕໍ ປຏິປນ຺ນໍ, ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸວາມີຕິ ສາມິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ລຠເຕວ, ນາສ຺ສ ຕໍ ນສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂໍ ມນ຺ໂທ…ເປ… ກິພ຺ພິສກາຣີ.

໖໗໓. ອິທານິ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ມນ຺ໂທ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຍສງ຺ກຸສມາຫຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ຕາວ ອຕ຺ໂຖ – ຍໍ ຕໍ ອໂຍສງ຺ກຸສມາຫຕຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນໍ ນາມ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐; ອ. ນິ. ໓.໓໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸເປຕິ, ເອວໍ ອຸເປນ຺ໂຕ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ອາທິຕ຺ຕາຍ ໂລຫປຖວິຍາ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ນິຣຍປາເລຫິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອາໂກຏິຍມານໍ ຕຕ຺ຕໍ ຂິລສງ຺ຂາຕໍ ຕິຓ຺ຫຘາຣມຍສູລມຸເປຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຕໂຕ ປຣາ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາ ອເນການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກາວເສສານຸຠວນຕ຺ຖໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຂາໂຣທກນທີຕີຣໍ ຄຕສ຺ສ ຍໍ ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕໍ ຕມ຺ພໂລຫໍ ມຸເຂ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍຕິ ໂລຫໍ. ຄຸຬສນ຺ນິຠນ຺ຕິ ເພລຸວສຓ຺ຐານໍ. ອໂຍຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕມ຺ພໂລຫໍ, ອິຕເຣນ ອໂຍຄຸຬໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ກຕກມ຺ມານຸຣູປໍ.

໖໗໔. ຕໂຕ ປຣາສຸ ຄາຖາສຸ ນ ຫິ ວຄ຺ຄູຕິ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ປຫຣຖາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ນິຣຍປາລາ ມຘຸຣວາຈໍ ນ ວທນ຺ຕິ. ນາຠິຊວນ຺ຕີຕິ ນ ສຸມຸຂຠາເວນ ອຠິມຸຂາ ຊວນ຺ຕິ, ນ ສຸມຸຂາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອນຍພ຺ຍສນມາວຫນ຺ຕາ ເອວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຕາຓມຸເປນ຺ຕີຕິ ຕາຓໍ ເລຓໍ ປຏິສຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຫນນ຺ຕາ ເອວ ອຸເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອງ຺ຄາເຣ ສນ຺ຖເຕ ສຍນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄາຣປພ຺ພຕໍ ອາໂຣປິຕາ ສມານາ ອເນການິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສນ຺ຖເຕ ອງ຺ຄາເຣ ເສນ຺ຕິ. ຄິນິສມ຺ປຊ຺ຊລິຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຊລິຕໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ອຄ຺ຄິໍ. ປວິສນ຺ຕີຕິ ມຫານິຣເຍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສມານາ ໂອຄາຫນ຺ຕິ. ມຫານິຣໂຍ ນາມ ໂຍ ໂສ ‘‘ຈຕຸກ຺ກຓ຺ໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໓໖) ວຸຕ຺ໂຕ, ນໍ ໂຍຊນສເຕ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສຕໍ ອກ຺ຂີນິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໖໗໕. ຊາເລນ ຈ ໂອນຫິຍານາຕິ ອໂຍຊາເລນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ມິຄລຸທ຺ທກາ ມິຄໍ ວິຍ ຫນນ຺ຕິ. ອິທໍ ເທວທູເຕ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ. ອນ຺ຘໍວ ຕິມິສມາຍນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຘກຣເຓນ ອນ຺ຘເມວ ພຫລນ຺ຘກາຣຕ຺ຕາ ‘‘ຕິມິສ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິຕໍ ຘູມໂຣຣຸວໍ ນາມ ນຣກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ກິຣ ເນສໍ ຂຣຘູມໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕນ ‘‘ອນ຺ຘໍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວິຕຕຎ຺ຫິ ຍຖາ ມຫິກາໂຍຕິ ຕຎ຺ຈ ອນ຺ຘຕິມິສໍ ມຫິກາໂຍ ວິຍ ວິຕຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຕ຺ຖຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອິທມ຺ປິ ເທວທູເຕ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓເມວ.

໖໗໖. ອຖ ໂລຫມຍນ຺ຕິ ອຍໍ ປນ ໂລຫກຸມ຺ຠີ ປຖວິປຣິຍນ຺ຕິກາ ຈຕຸນຫຸຕາຘິການິ ທ຺ເວໂຍຊນສຕສຫສ຺ສານິ ຄມ຺ຠີຣາ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ຕຕ຺ຣໂລຫປູຣາ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈນ຺ຕິ ຫິ ຕາສຸ ຈິຣຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕາສຸ ກຸມ຺ຠີສຸ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄິນິສມາສູຕິ ອຄ຺ຄິສມາສຸ. ສມຸປ຺ປິລວາເຕຕິ ສມຸປ຺ປິລວນ຺ຕາ, ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ສກິມ຺ປິ ອໂຘ ຄຈ຺ຉມານາ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເທວທູເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໗໗. ປຸພ຺ພໂລຫິຕມິສ຺ເສຕິ ປຸພ຺ພໂລຫິຕມິສ຺ສາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ. ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ. ຍໍ ຍໍ ທິສກນ຺ຕິ ທິສໍ ວິທິສໍ. ອຘິເສຕີຕິ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອຠິເສຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ທິສໍ ອລ຺ລີຍຕິ ອປສ຺ສຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິລິສ຺ສຕີຕິ ພາຘີຍຕິ. ‘‘ກິລິຊ຺ຊຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປູຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ຜຸສມາໂນຕິ ເຕນ ປຸພ຺ພໂລຫິເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ. ອິທມ຺ປິ ເທວທູເຕ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ.

໖໗໘. ປຸຬວາວສເຖຕິ ປຸຬວານໍ ອາວາເສ. ອຍມ຺ປິ ໂລຫກຸມ຺ຠີເຍວ ເທວທູເຕ ‘‘ຄູຖນິຣໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ປຕິຕສ຺ສ ສູຈິມຸຂປາຓາ ຉວິອາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ຂາທນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕຸໍ ນ ຫິ ຕີຣມປຕ຺ຖີຕິ ອປຄນ຺ຕຸໍ ນ ຫິ ຕີຣໍ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ຕີຣວມຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ຕີຣເມວ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕີຣວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພສມາ ຫິ ສມນ຺ຕກປລ຺ລາຕິ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ກຸມ຺ຠິຍາ ອຸປຣິຠາເຄປິ ນິກຸຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມາ ສມນ຺ຕໂຕ ກຏາຫາ, ຕສ຺ມາ ອປຄນ຺ຕຸໍ ຕີຣໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໖໗໙. ອສິປຕ຺ຕວນໍ ເທວທູເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕຎ຺ຫິ ທູຣໂຕ ຣມຓີຍໍ ອມ຺ພວນໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ອເຖຕ຺ຖ ໂລເຠນ ເນຣຍິກາ ປວິສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເນສໍ ວາເຕຣິຕານິ ປຕ຺ຕານິ ປຕິຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕໍ ປວິສນ຺ຕິ ສມຸຈ຺ຉິທຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໍ ປວິສນ຺ຕິ ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ຉິນ຺ນຄຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຊິວ຺ຫໍ ພຬິເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣຊຍາຣຊຍາ ວິຫນນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອສິປຕ຺ຕວເນ ເວເຄນ ຘາວິຕ຺ວາ ປຕິຕານໍ ມຸສາວາທີນໍ ເນຣຍິການໍ ນິຣຍປາລາ ຊິວ຺ຫໍ ພຬິເສນ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ອລ຺ລຈມ຺ມໍ ຠູມິຍໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຂິເລຫິ ອາໂກເຏນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ຜຣສູຫິ ຜາເລຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ໂກຏິໍ ຉິນ຺ເທຕ຺ວາ ວິຫນນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນຉິນ຺ນາ ໂກຏິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ‘‘ອາຣຈຍາຣຈຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອາວິຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕມ຺ປິ ເທວທູເຕ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ.

໖໘໐. ເວຕຣຓິນ຺ຕິ ເທວທູເຕ ‘‘ມຫຕີ ຂາໂຣທກາ ນທີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໖໙) ວຸຕ຺ຕນທິໍ. ສາ ກິຣ ຄງ຺ຄາ ວິຍ ອຸທກຠຣິຕາ ທິສ຺ສຕິ. ອເຖຕ຺ຖ ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມ ປິວິສ຺ສາມາຕິ ເນຣຍິກາ ປຕນ຺ຕິ. ຕິຓ຺ຫຘາຣຂຸຣຘາຣນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຫຘາຣໍ ຂຸຣຘາຣໍ, ຕິກ຺ຂຘາຣຂຸຣຘາຣວຕິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ນທິຍາ ອຸທ຺ຘມໂຘ ອຸຠຍຕີເຣສຸ ຈ ຕິຓ຺ຫຘາຣາ ຂຸຣາ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕາ ວິຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເຕນ ສາ ‘‘ຕິຓ຺ຫຘາຣາ ຂຸຣຘາຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ຕິຓ຺ຫຘາຣຂຸຣຘາຣໍ ອຸທກາສາຍ ອຸເປນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຸເປນ຺ຕາ ຈ ປາປກມ຺ເມນ ໂຈທິຕາ ຕຕ຺ຖ ມນ຺ທາ ປປຕນ຺ຕິ ພາລາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໘໑. ສາມາ ສພລາຕິ ເອຕໍ ປຣໂຕ ‘‘ໂສຓາ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສາມວຓ຺ຓາ ກມ຺ມາສວຓ຺ຓາ ຈ ໂສຓາ ຂາທນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາໂກລຄຓາຕິ ກຓ຺ຫກາກຄຓາ. ປຏິຄິທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສຎ຺ຊາຕເຄຘາ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຄິຊ຺ຌາ’’ຕິ ເອເກ. ກຸລລາຕິ ກຸລລປກ຺ຂິໂນ, ‘‘ເສນານເມຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ເອເກ. ວາຍສາຕິ ອກຓ຺ຫກາກາ. ອິທມ຺ປິ ເທວທູເຕ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານິປິ ປນ ການິຈິ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ເອເຕສໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຠາຄຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໖໘໒. ອິທານິ ສພ຺ພເມເວຕໍ ນຣກວຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ໂຕ ‘‘ກິຈ຺ຉາ ວຕາຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກິຈ຺ຉາ ວຕ ອຍໍ ອິຘ ນຣເກ ນານປ຺ປກາຣກມ຺ມກຣຓເຠທາ ວຸຕ຺ຕິ, ຍໍ ຊໂນ ຜຸສຕິ ກິພ຺ພິສກາຣີ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ຊີວິຕເສເສ ຊີວິຕສນ຺ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊມານາຍ ອິຘ ໂລເກ ຐິໂຕເຍວ ສມາໂນ ສຣຓຄມນາທິກຸສລຘມ຺ມານຸຏ຺ຐາເນນ ກິຈ຺ຈກໂຣ ນໂຣ ສິຍາ ຠເວຍ຺ຍ. ກິຈ຺ຈກໂຣ ຠວນ຺ໂຕປິ ຈ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາວເສເນວ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ປມຊ຺ເຊ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປມາທມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ຈຍວຓ຺ຓນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ວຸຕ຺ຕາວເສສານິ ປທານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາເນວ, ຕສ຺ມາ ອນຸປທວຓ຺ຓນາ ນ ກຕາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.