໑. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ອິທານິ ຎາຓກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ທິຏ຺ຐິກຖາຍ ອນຸປຸພ຺ພອນຸວຓ຺ຓນາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິກຖາ ຎາຓກຖາຍ ກຕຎາຓປຣິຈຍສ຺ສ ສມຘິຄຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມລວິໂສຘນາ ສຸກຣາ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ຎາຓກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິກາ ປຸຈ຺ຉາ. ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ກຖໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິໂກ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທໂສ, ສພ຺ພາວ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິກາ ທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕສໍສນ຺ທນາຕິ ເອວມິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉເທ ຕາວ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ, ສຠາວປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານີຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈຍປຸຈ຺ຉາ, ກິຕ຺ຕການິ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານີຕິ ສມຸທາຈາຣປຸຈ຺ຉາ ວິກາຣປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ສມຸທາຈາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ສງ຺ຂາປຸຈ຺ຉາ ຄຓນາປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາຕິ ວຕ຺ຖຸປ຺ປເຠທວເສນ ອາຣມ຺ມຓນານຕ຺ຕວເສນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຕໂມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຏິປກ຺ຂປຸຈ຺ຉາ ປຫານູປາຍປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິກາຣຓານິ ຫິ ຂນ຺ຘາທີນິ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາເຕນ ຕາສໍ ກາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ຈ ກາຣຓານິ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ ສມ຺ມາ ຠຸສໍ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ເອຕາສໍ ຉນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທີນິ ຉ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພປຸຈ຺ຉາ. ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສາ ປນ ອນິຈ຺ຈາທິເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຠິນິເວໂສ. ອນິຈ຺ຈາທິອາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິວເສນ ວຕ຺ຕມາໂນ ປຣໂຕ ອາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣາມາໂສ. ອຖ ວາ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິກໍ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣາມາໂສ, ອຠິນິເວໂສ ຈ ໂສ ປຣາມາໂສ ຈາຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ. ເອວໍປກາໂຣ ທິຏ຺ຐີຕິ ກິຈ຺ຈໂຕ ທິຏ຺ຐິສຠາວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຕີຓິ ສຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ສຕານິ, ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ກຕໂມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

໑໒໓. ອິທານິ ກຖໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ຣູປນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຣູປໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ກສິຓຣູປຎ຺ຈ. ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ, ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ, ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ. ເຕເນວ ‘‘ເວທນໍ ເອຕໍ ມມ, ສງ຺ຂາເຣ ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ນປຸໍສກວຈນໍ ເອກວຈນຎ຺ຈ ກຕໍ. ເອໂສຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄກວຈນໍ ກຕໍ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎນາມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານມຎ຺ຎນາມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາ ເອວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອຕໍ ມມາຕິ ມມໍກາຣກປ຺ປນາ, ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ອຫໍກາຣກປ຺ປນາ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຫໍກາຣມມໍກາຣກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ຕຖາ ຍຖາກ຺ກເມເນວ ຕຓ຺ຫາມູລນິເວໂສ ມານປຄ຺ຄາໂຫ, ຕຓ຺ຫາມູລນິວິຏ຺ໂຐ ມານປຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ສງ຺ຂາຣານໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ຕິລກ຺ຂຓາທສ຺ສນເຫຕຸໂກ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ທຸກ຺ເຂ ອສຸເຠ ຈ ສຸຂໍ ສຸຠນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ, ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ, ຈຕຸພ຺ພິຘວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ອາກາຣກປ຺ປນາ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕປຏິລາຠກປ຺ປນາ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກປ຺ປນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ນນ຺ທິຍາ ອຕີຕມນ຺ວາຄເມຕິ, ນນ຺ທິຍາ ອນາຄຕໍ ປຏິກງ຺ຂຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕິ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ອປຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸໂກ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວຈນານໍ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ທິຏ຺ຐິໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຐມໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ. ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນວິຎ຺ຎາຓ- ກາຍສມ຺ຜສ຺ສກາຍເວທນາກາຍສຎ຺ຎາກາຍເຈຕນາກາຍຕຓ຺ຫາກາຍວິຕກ຺ກວິຈາຣຘາຕຸທສກສິຓ- ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣສຸ ຈ ຍຕ຺ຖ ວິສຸໍ ອຠິນິເວໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ສກລສຣີຣາຠິນິເວສວເສເນວ ວິສຸໍ ອຠິນິເວໂສ ວິຍ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ທ຺ວາທສາຍຕນອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸເອກູນວີສຕິອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ໂຍຊນາ ກຕາ. ຕີຓິ ເອກນ຺ຕໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ໂຍຊິຕານິ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ເສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ໂລກິຍາ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປຎ຺ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ຕໂຕ ເຕຘາຕຸກວເສນ ນວວິຘຠວວເສນ ຌານພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄວເສນ ຈ ໂຍຊນາ ກຕາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ສພ຺ພານິ ເຈຕານິ ຣູປາທິການິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕານິ ອຏ຺ຐນວຸຕິສຕໍ ປທານິ ຠວນ຺ຕິ.

໑໒໔. ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາຍປິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍເຍວ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສມານາ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸເຍວ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ອວິຊ຺ຊາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຘີກຕານໍ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐິ ‘ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐິ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ມຫຕີ ໂຂ ເອສາ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸ, ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸ. ຫີນໍ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫີນາ ສຎ຺ຎາ ຫີນາ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໗) ວຈນໂຕ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ຜສ຺ໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕນ ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໒໓) ວຈນໂຕ ຈ ຜສ຺ໂສ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ສຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາກາຣມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ອຍາຖາວສຠາວຄາຫເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຍ –

‘‘ຍານິ ຈ ຕີຓິ ຍານິ ຈ ສຏ຺ຐິ, ສມຓປ຺ປວາທສິຕານິ ຠູຣິປຎ຺ຎ;

ສຎ຺ຎກ຺ຂຣສຎ຺ຎນິສ຺ສິຕານິ, ໂອສຣຓານິ ວິເນຍ຺ຍ ໂອຆຕມຄາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໕໔໓) –

ວຈນໂຕ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐; ມຫານິ. ໑໐໙) ວຈນໂຕ ຈ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ວິຕກ຺ໂກປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ –

‘‘ນເຫວ ສຈ຺ຈານິ ພຫູນິ ນານາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ ນິຈ຺ຈານິ ໂລເກ;

ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐີສຸ ປກປ຺ປຍິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ມຸສາຕິ ທ຺ວຍຘມ຺ມມາຫູ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໙໒) –

ວຈນໂຕ ຈ ວິຕກ຺ໂກ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສ຺ສ ອກຸສລານໍ ອສາຘາຣຓເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙) ວຈນໂຕ ຈ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ປາປມິຕ຺ໂຕປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ພາຫິຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ນ ອຎ຺ຎໍ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫໂຕ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໑໐) ວຈນໂຕ ຈ ປາປມິຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ປຣໂຕປິ ໂຆໂສ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສ ອໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໑໒໖) ວຈນໂຕ ຈ ປຣໂຕ ໂຆໂສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕກຖາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ.

ອິທານິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາ ເຫຕຸ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຈໂຍຕິອາທິມາຫ. ຂນ຺ຘາ ເອວ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປາທາຍ, ຊນກເຫຕຸ ເຈວ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ທິຏ຺ຐິກາຣຓຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໕. ອິທານິ ກິຈ຺ຈເຠເທນ ທິຏ຺ຐິເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ປທານໍ ສາຘາຣຓໍ ມູລປທໍ. ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຄຫນນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ອຍາຖາວທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐີສຸ ຄຕໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ເຫຏ຺ຐາປິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕຄຕຕ຺ຕາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ສາ ເອວ ທິຏ຺ຐິ ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ ຕິຓຄຫນວນຄຫນປພ຺ພຕຄຫນານິ ວິຍ. ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາຣໍ ໂຈຣກນ຺ຕາຣວາຬກນ຺ຕາຣນິຣຸທກກນ຺ຕາຣທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣາ ວິຍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ສກລິງ຺ເຄເນວ ອາຄຕໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ປຏິໂລມຏ຺ເຐນ ຈ ທິຏ຺ຐິວິສູກໍ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ ເຈວ ວິໂລເມຕິ ຈ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ (ຘ. ສ. ໓໙໒, ໑໑໐໕) ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສູກາຍິກ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ກທາຈິ ສສ຺ສຕສ຺ສ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຣູປໍ ຜນ຺ທິຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກທາຈິ ສສ຺ສຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ໂຎຊນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນ຺ໂຕຕຸທນຏ຺ເຐນ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຏ຺ເຐນ ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ປີຬາກຣຓຏ຺ເຐນ ສມ຺ພາໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ພາໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ໂມກ຺ຂາວຣຓຏ຺ເຐນ ປລິໂພໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິປລິໂພໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ປປາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປປາໂຕ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຖາມຄຕຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາເປຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສນ຺ຕາໂປ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸທຫຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຬາໂຫ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ກິເລສກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຄນ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຠຸສໍ ອາທິຍຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອິທໍ ປຣນ຺ຕິ ອາມສຕິ, ປຣໂຕ ວາ ອາມສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ.

໑໒໖. ອິທານິ ຣາສິວເສນ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸທ຺ທິສນ຺ໂຕ ກຕມາ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂໂສມນສ຺ສສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສາເທ ທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕານໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ນຕ຺ຖີຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິປຣີຕາ ທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສຕິ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ, ສນ຺ຕີ ວາ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາໂຕ ສກ຺ກາໂຍ ວຕ຺ຖຸ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສກ຺ກາຍວຕ຺ຖຸກາ. ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຸຈ຺ເຉໂທຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ສສ຺ສຕາທິອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ, ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ວາ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ອຕີຕສງ຺ຂາຕໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນາຄຕສງ຺ຂາຕໍ ອປຣນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ສຎ຺ໂຎຊນິກາ. ອຫງ຺ກາຣວເສນ ອຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ທິຏ຺ຐິຍາ ມູລຠູເຕນ ວິນິພນ຺ຘາ ຆຏິຕາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຫນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ. ຕຖາ ມມງ຺ກາຣວເສນ ມມນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ ມມນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕໂນ ວທນໍ ກຖນໍ ອຕ຺ຕວາໂທ, ເຕນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ພທ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕານໍ ໂລໂກຕິ ວທນໍ ກຖນໍ ໂລກວາໂທ, ເຕນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສສ຺ສຕໍ, ສສ຺ສຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ ຠວທິຏ຺ຐິ. ວິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ.

໑໒໗-໑໒໘. ອິທານິ ຕີຓິ ສຕໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ກຕເມ ຕີຓິ ສຕໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຠິນິເວສວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາໂມ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ, ກຕິຫາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂສຬສນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຠິນິເວສາກາຣຄຓນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕາສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຠິນິເວສາກາຣຄຓນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ຕານິ ຄຓນານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ກາໂຍ ອີທິໂສ’’ຕິ ຣູປສມ຺ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສິຕໍ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນຏ຺ເຐນ ສຸຂຎ຺ຈ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ຕໍເຍວ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທຕິ ຣູປນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ຕຎ຺ຫິ ສຸຂໍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອສ຺ສາທີຍຕິ ອຸປຠຸຎ຺ຊີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ. ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ໂສ ອສ຺ສາໂທ ສສ຺ສໂຕຕິ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ວາ ສສ຺ສຕໍ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມານໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ໂຍ ຈ ອສ຺ສາໂທຕິ ອສ຺ສາທສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຠາວາຠາເວປິ ອສ຺ສາທໍ ວິນາ ສາ ທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ສມຸຈ຺ຈິຕໍ. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐີຕິ ອສ຺ສາເທ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ນານາສຸຕ຺ເຕຫິ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຎ຺ຈ ຄຣຫິຕຸກາໂມ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວິນາສກມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຕ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນຕິ ວິປນ຺ນາ ວິນຏ຺ຐາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ, ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ວິປນ຺ໂນ ວິນຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ. ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມເນນ. ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ຈິຕ຺ເຕນ. ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທເນນ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ‘‘ຕໍ ເສວນາທິກໍ ເກນ ກາຣເຓນ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ ກາຣຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເສວນາທິກໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຍາ ຣາໂຄຕິ ‘‘ສຸນ຺ທຣາ ເມ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຣາໂຄ. ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ໂຕຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐິຣາເຄນ ຣງ຺ເຄນ ຣຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຣຕ຺ໂຕ. ນ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວິປາກຜເລນ. ນ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ນິສ຺ສນ຺ທຜເລນ.

ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ໂລກິຍໂວຫາເຣນ ຫິ ປຸຣິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຣີຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິສ຺ມິໍ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຣິໂສ, ປຸໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣໂຍ, ຕໍ ປຸໍ ຄລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຸຄຕິໂຕ ຈຸຕາ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລຕ຺ຕໍ ເກນ ກາຣເຓນ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ. ວິປຊ຺ຊມານາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຣໂຍ. ສມ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ. ຍຎ຺ເຈວ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ສກລິງ຺ຄຘາຣຓປຏິປທານຸໂຍຄອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິ ກາຍກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຈ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ສກສມຍປຣິຍາປຸຓນສຊ຺ຌາຍນເທສນາສມາທປນາທິ ວຈີກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຈ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ອິຘໂລກຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣໂລກຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຕາກຕຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ມໂນກມ຺ມໍ. ຕິຓກຏ຺ຐຘຎ຺ຎພີເຊສຸ ສຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສ຺ສ ທານານຸປ຺ປທານປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ຈ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານິ. ຍຖາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສານຸຣູປໍ. ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຕເທຕໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານມິຈ຺ຉາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ອິມາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອິມິນາ ທສ຺ສເນນ ສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕເທວ ປນ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຸສາ ຠຓໂຕ ປິສຸຓໍ ຠຓໂຕ ຜຣຸສໍ ຠຓໂຕ ສມ຺ຜໍ ປລປໂຕ ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ລິງ຺ຄຘາຣຓາທິປຣິຍາປຸຓນາທິໂລກຈິນ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເຈຕ຺ຖ ສຸນ຺ທໂຣ.

ເຈຕນາທີສຸ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ເຈຕນາ ເຈຕນາ ນາມ. ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ປຕ຺ຖນາ ປຕ຺ຖນາ ນາມ. ເຈຕນາປຕ຺ຖນານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາ ປຓິຘິ ນາມ. ເຕຫິ ປນ ເຈຕນາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ອນິຏ຺ຐາຍາຕິອາທີຫິ ທຸກ຺ຂເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ສຸຂກາເມຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ນ ເອສິຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐໍ. ອປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກນ຺ຕໍ. ມນສ຺ສ ອວຑ຺ຒນໂຕ, ມນສິ ອວິສປ຺ປນໂຕ ຈ ອມນາປໍ. ອາຍຕິໍ ອຠທ຺ທຕາຍ ອຫິຕໍ. ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ເອວໍ ສໍວຕ຺ຕນໍ ເກນ ກາຣເຓນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິສ຺ສ ກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ ລາມກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລ຺ລາຍ ປຖວິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທເກນ ຕິນ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ໂຣປິຕໍ. ປຖວີຣສໍ ອາໂປຣສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຖວິຍາ ຈ ສມ຺ປທໍ ອາປສ຺ສ ຈ ສມ຺ປທໍ. ພີຊນິກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຫິ ນ ສພ຺ພາ ປຖວີ ນ ສພ຺ໂພ ອາໂປ ຈ ພີຊໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ໂຍ ປນ ເຕສໍ ປເທໂສ ພີຊໍ ຜຸສຕິ, ໂສເຍວ ພີຊໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ພີຊໂປສນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕເຍວ ໂສ ປເທໂສ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣສສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂລເກ ຈ ‘‘ສຸຣໂສ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ ຎາຍຕິ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ຫິ ປເທໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠມານໍ ພີຊໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ສພ຺ພໍ ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຣສຊາຕໍ. ຕິຕ຺ຕກຕ຺ຕາຍາຕິ ໂສ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສ ຈ ອຕິຕ຺ຕໂກ ສມາໂນປິ ຕິຕ຺ຕກໍ ພີຊໍ ນິສ຺ສາຍ ນິມ຺ພຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເຕສໍ ຜລານຎ຺ຈ ຕິຕ຺ຕກຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ກຏຸກຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕ, ອມ຺ໂພຍໍ ອຫຸວາ ປຸເຣ;

ຕເມວ ປູຊໍ ລຠມາໂນ, ເກນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໗໑) –

ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ຫິ ອິຘາປິ ຕິຕ຺ຕກເມວ ອປ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ກຏຸກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສາຕຕ຺ຕາຍາຕິ ອມຘຸຣຠາວາຍ. ອສາທຸຕ຺ຕາຍາຕິປິ ປາໂຐ, ອສາທຸຠາວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທູຕິ ຫິ ມຘຸຣໍ. ພີຊໍ ຫິສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ນິມ຺ພາທິກສ຺ສ ພີຊໍ. ເອວເມວນ຺ຕິ ເອວໍ ເອວໍ. ຍສ຺ມາ ສຸຂາ ເວທນາ ປຣໂມ ອສ຺ສາໂທ, ຕສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ທຸກ຺ຂເວທນາວເສນ ອາທີນໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ປຸນ ອຏ຺ຐາຣສເຠເທນ ທິຏ຺ຐິຍາ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ອາກາເຣຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ໂຎໂຄຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ສໍສາເຣ ພນ຺ຘນໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໙. ຍສ຺ມາ ປນ ທິຏ຺ຐິຠູຕານິປິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ອຕ຺ຖິ ອທິຏ຺ຐິຠູຕານິປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ເຈວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນສ຺ເສວ ອນຸນຍສຎ຺ໂຎຊນນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອນຸນຍສຎ຺ໂຎຊນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຣາຄຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສຂນ຺ຘາຍຕນາທິມູລເກສຸປິ ວາເຣສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທນາປຣມຕ຺ຕາ ຈ ອສ຺ສາທສ຺ສ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ເອວ ເທສນາ ກຕາ. ສຎ຺ຎາທໂຍ ນ ຄຫິຕາ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນາທີນິ ປຎ຺ຈ ຉກ຺ການິ ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈຕິໍສ ວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນອສ຺ສາທາຣມ຺ມຓວເສນ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ.

ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.