ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄ-ອຏ຺ຐກຖາ

(ທຸຕິໂຍ ຠາໂຄ)

໖໘. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໑. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓນິທ຺ເທເສ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ວຈເນ ອຸທ຺ເທເສ ສຣູປໂຕ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ‘‘ຉ ຎາຓານິ ອສາຘາຣຓານິ ສາວເກຫີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ມາຕິກາ ໑.໗໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ເທເສ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘສ຺ສ ຕຖາຄຕວຈນສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ຄຫຓໍ ກຕໍ. ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີຕິ ຣູປາທີສຸ ຉນ຺ທຣາເຄນ ສຕ຺ຕຕາຍ ລຄ຺ຄຕາຍ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ສຕ຺ເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ ໂອໂລເກຕິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ. ມຫາຣຊກ຺ເຂຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ມຫນ຺ຕໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ມຫນ຺ຕໍ ຣາຄາທິຣໂຊ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍຕິ ຕິກ຺ຂານິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ມຸທູນິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣຕິ ສຸນ຺ທຣາ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ໂກຏ຺ຐາສາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສ຺ວາກາຣາ, ກຸຈ຺ຉິຕາ ຄຣຫິຕາ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ໂກຏ຺ຐາສາ ເອເຕສນ຺ຕິ ທ຺ວາກາຣາ. ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍຕິ ເຍ ກຖິຕໍ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ, ຕພ຺ພິປຣີຕາ ທຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນຕິ ອປິ ເອເກ ປຣໂລກຎ຺ເຈວ ຣາຄາທິວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ປນ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ປຣໂລກສ຺ເສວ ນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາທິໂລເກ ຈ ຣາຄາທິວຊ຺ເຊ ຈ ປຣໍ ພາຬ຺ຫໍ ຠຍໍ ປສ຺ສນສີລາຕິ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ. ເຕ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິເນຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນຕິ ຕພ຺ພິປຣີເຕ. ໂລໂກຕິ ຈ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ວຊ຺ຊນີຍຏ຺ເຐນ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ໂຫຕິ.

ປຸນ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ໂອກປ຺ປນສງ຺ຂາຕາ ສທ຺ຘາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ໂຘ. ໂສ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອສ຺ສທ຺ຘິຍຣຊສ຺ສ ເຈວ ອສ຺ສທ຺ຘິຍມູລກສ຺ສ ເສສາກຸສລຣຊສ຺ສ ຈ ອປ຺ປກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຕິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຣຊສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ອາຣທ຺ຘໍ ວີຣິຍມເນນາຕິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ. ໂສ ໂກສຊ຺ຊຣຊສ຺ສ ເຈວ ໂກສຊ຺ຊມູລກສ຺ສ ເສສາກຸສລຣຊສ຺ສ ຈ ອປ຺ປກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ. ຫີນວີຣິຍຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຕນ ອາກາເຣນ ສີທຕີຕິ ກຸສີໂທ, ກຸສີໂທ ເອວ ກຸສີໂຕ. ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຣຊສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸເປຈ຺ຈ ຐິຕາ ສຕິ ອສ຺ສາຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈຣຊສ຺ສ ເຈວ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈມູລກສ຺ສ ເສສາກຸສລຣຊສ຺ສ ຈ ອປ຺ປກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ. ມຸຏ຺ຐາ ນຏ຺ຐາ ສຕິ ອສ຺ສາຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ. ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຣຊສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ອປ຺ປນາສມາຘິນາ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ສມໍ, ສມ຺ມາ ວາ ອາຫິໂຕ ຐິໂຕຕິ ສມາຫິໂຕ, ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສມາຫິໂຕ. ໂສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຣຊສ຺ສ ເຈວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈມູລກສ຺ສ ເສສາກຸສລຣຊສ຺ສ ຈ ອປ຺ປກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ. ນ ສມາຫິໂຕ ອສມາຫິໂຕ. ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຣຊສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນີ ປຎ຺ຎາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຎວາ. ໂສ ໂມຫຣຊສ຺ສ ເຈວ ໂມຫມູລກສ຺ສ ເສສາກຸສລຣຊສ຺ສ ຈ ອປ຺ປກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ. ໂມຫມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐາ ປຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຣຊສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ພລວຕິຍາ ສທ຺ຘາຍ ສທ຺ໂຘ, ເຕເນວ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ອສ຺ສທ຺ໂຘ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ທຸພ຺ພເລນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ສ຺ວາກາໂຣຕິ ຕາຍ ເອວ ສທ຺ຘາຍ ໂສຠນາກາໂຣ. ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ທ຺ວາກາໂຣຕິ ເຕເນວ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ວິຣູປາກາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສຸວິຎ຺ຎາປໂຍຕິ ສຸເຂນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ທຸວິຎ຺ຎາປໂຍຕິ ທຸກ຺ເຂນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ສທ຺ຘາທີນິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາທິສມ຺ປນ຺ໂນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ, ສຸປຣິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາທິສມ຺ປນ຺ໂນປິ ວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຫິ ສທ຺ຘາທໂຍປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ‘‘ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໑໒. ອິທານິ ‘‘ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ໂລກຎ຺ຈ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂລໂກຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາ ເອວ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ຂນ຺ຘໂລໂກ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິປຕ຺ຕິຠວໂລໂກຕິ ອປາຍໂລໂກ. ໂສ ຫິ ອນິຏ຺ຐຜລຕ຺ຕາ ວິຣູໂປ ລາໂຠຕິ ວິປຕ຺ຕິ, ຠວຕີຕິ ຠໂວ, ວິປຕ຺ຕິ ເອວ ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິຠໂວ, ວິປຕ຺ຕິຠໂວ ເອວ ໂລໂກ ວິປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ. ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກຕິ ອປາຍູປຄໍ ກມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ສມ຺ຠໂວ, ວິປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ, ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ ເອວ ໂລໂກ ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂລໂກຕິ ສຸຄຕິໂລໂກ. ໂສ ຫິ ອິຏ຺ຐຜລຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທໂຣ ລາໂຠຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຠວຕີຕິ ຠໂວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ຠໂວ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠໂວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠໂວ ເອວ ໂລໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ. ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກຕິ ສຸຄຕູປຄໍ ກມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ສມ຺ຠໂວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ຠໂວ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ ເອວ ໂລໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ. ເອໂກ ໂລໂກຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ນປຸໍສກວຈນໍ ອສຸໂກຕິ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກຕໍ. ກິເລສາຕິ ຣາຄາທໂຍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ. ອຠິສງ຺ຂາຣາຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທໂຍ. ຠວຄາມິກມ຺ມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກທານວເສນ ຠວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຠວຄາມິໂນ, ອຠິສງ຺ຂາເຣສຸປິ ວິປາກຊນກາເນວ ກມ຺ມານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣນິທສ຺ສນໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ໂລເກ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ໂລເກ ຈ ວຊ຺ເຊ ຈ. ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາຕິ ພລວຕີ ຠຍສຎ຺ຎາ. ຕິພ຺ພາຕິ ປຣສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຠຍສຎ຺ຎາຕິ ຠຍສທ຺ທສ຺ສ, ໂລກວຊ຺ຊທ຺ວຍມ຺ປິ ຫິ ຠຍວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ສຍຎ຺ຈ ສຠຍຕ຺ຕາ ຠຍໍ, ຠຍມິຕິ ສຎ຺ຎາ ຠຍສຎ຺ຎາ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸເປຈ຺ຈ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກ ວຘເກຕິ ຍຖາ ນາມ ປຫຣິຕຸໍ ອຸຈ຺ຈາຣິຕຂຄ຺ເຄ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂລເກ ຈ ວຊ຺ເຊ ຈ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂປຎ຺ຈກາທີສຸ ທສສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຊານາຕີຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ປຊານາຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ກໂຣຕິ. ອຎ຺ຎາຕີຕິ ສພ຺ພາກາຣມຣິຍາທາຫິ ຊານາຕິ. ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອກເທສໍ ອເສເສຕ຺ວາ ນິຣວເສສທສ຺ສນວເສນ ປຎ຺ຎາຍ ປທາເລຕີຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖໙. ອາສຍານຸສຍຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ອາສຍານຸສຍຎາຓນິທ຺ເທເສ ອິຘ ຕຖາຄໂຕຕິອາທິ ປຎ຺ຈຘາ ຐປິໂຕ ນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ອາສຍານຸສຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ. ຈຣິຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ. ອຘິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສມ຺ປຕິ ກຸສເລ ອກຸສເລ ວາ ຈິຕ຺ຕໂວສຄ຺ໂຄ. ຠພ຺ພາຠພ຺ເພຕິ ຠພ຺ເພ ຈ ອຠພ຺ເພ ຈ. ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ຠພ຺ພາ. ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຊາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ ຠພ຺ພາ, ຠາຊນຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ຠພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂາ ອຠພ຺ພາ.

ກຕໂມ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍຕິອາທິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສໂຕຕິ ນິຈ຺ໂຈ. ໂລໂກຕິ ອຕ຺ຕາ. ອິຘ ສຣີຣໍເຍວ ນສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕາ ປນ ອິຘ ປຣຕ຺ຖ ຈ ໂສເຍວາຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ສຍໍເຍວ ອາໂລເກຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ອນິຈ຺ໂຈ. ອຕ຺ຕາ ສຣີເຣເນວ ສຫ ນສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອນ຺ຕວາຕິ ປຣິຕ຺ເຕ ກສິເຓ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍປຣິຕ຺ຕກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສປຣິຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕວາຕິ ນ ອນ຺ຕວາ ອປ຺ປມາເຓ ກສິເຓ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍອປ຺ປມາຓກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປຣິຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ຊີໂວ ຈ ສຣີຣຎ຺ຈ ຕໍເຍວ. ຊີໂວຕິ ອຕ຺ຕາ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ນປຸໍສກວຈນໍ ກຕໍ. ສຣີຣນ຺ຕິ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ອຎ຺ໂຎ ຊີໂວ ອຎ຺ຎໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຂນ຺ຘາ ອິເຘວ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ສຕ຺ໂຕ ມຣຓໂຕ ປຣໍ ໂຫຕິ ວິຊ຺ຊຕິ ນ ນສ຺ສຕິ. ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຘິວຈນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕຖາຄໂຕຕິ ອຣຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິເມ ‘‘ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປກ຺ເຂ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຂນ຺ຘາປິ ອິເຘວ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາຄໂຕ ຈ ມຣຓໂຕ ປຣໍ ນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ອິເມ ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ປກ຺ເຂ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອິເມ ເອເກກປກ຺ຂປຣິຄ຺ຄເຫ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອຸຠຍປກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເມ ອຸຠຍປກ຺ຂປຣິຄ຺ຄເຫ ອຸຠຍໂທສາປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂຫຕີຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ, ເນວ ໂຫຕີຕິ ຈ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປປກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ’’ຕິອາທີຫິ ທສຫາກາເຣຫິ ທິຏ຺ຐິປເຠໂທວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ໂລໂກຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂລໂກ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສພ຺ພກາລິໂກ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ຕເມວ ໂລກໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອນ຺ຕວາຕິ ປຣິຕ຺ຕກສິຓລາຠິໂນ ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ ກສິເຓ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ກສິຓປຣິຈ຺ເຉທນ຺ເຕນ ‘‘ອນ຺ຕວາ’’ຕິ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’’ຕິ ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິປິ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິປິ. ວິປຸລກສິຓລາຠິໂນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກສິເຓ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ກສິຓປຣິຈ຺ເຉທນ຺ເຕນ ‘‘ນ ອນ຺ຕວາ’’ຕິ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’’ຕິ ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິປິ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິປິ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ເຠທນຘມ຺ມສ຺ສ ສຣີຣສ຺ເສວ ‘‘ຊີວ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຣີເຣ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນ ຊີວມ຺ປິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ທຸຕິຍປເທ ສຣີຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຊີວສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຣີເຣ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນປິ ຊີວໍ ນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ສສ຺ສຕຄ຺ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕຕິອາທີສຸ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ ນາມ, ໂສ ປຣໍ ມຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ປຐມາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ‘‘ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ທຸຕິຍາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ‘‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຕຕິຍາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ‘‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖາ ອມຣາວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐີຕິ.

ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິທສ຺ສນໍ. ຠວທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຠວທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາຕິ ຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສສ຺ສໂຕ, ສສ຺ສຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານທິຏ຺ຐິ ຠວທິຏ຺ຐິ, ຠໂວຕິ ທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານທິຏ຺ຐິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ, ວິຠໂວຕິ ທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ທສວິຘາ ທິຏ຺ຐິ ຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາວ ໂຫຕິ. ຕາສຸ ທ຺ວີສຸ ເອເກກໍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ອປສ຺ສິຕາ ອລ຺ລີນາ ສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອເຕ ວາ ປນ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄິໂຕ ວາ ອຸທກໂຕ ວາ ມິຖຸເຠທາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໒) ວິຍ ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເອເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ທ຺ເວ ປກ຺ເຂ ຈ ນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອນລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ປຫາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນຸໂລມິກາ ວາ ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖວ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສູຕິ ອິເມສໍ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ສມູໂຫ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ເຕ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ສຫ ສມ຺ມາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕສ຺ສາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ ເຕສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ. ອນຸໂລມິກາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອນຸໂລມໂຕ ອນຸໂລມິກາ. ຂນ຺ຕີຕິ ຎາຓໍ. ຎາຓຎ຺ຫິ ຂມນໂຕ ຂນ຺ຕິ. ປຏິລທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ສຕ຺ເຕຫິ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ຂນ຺ຕິຍາ ອຸຈ຺ເຉທຕ຺ຕານຸປຄໂມ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍໍ ອາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍານຸປຣມທສ຺ສເນນ ຜລານຸປຣມທສ຺ສນໂຕ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຂນ຺ຕິຍາ ສສ຺ສຕຕ຺ຕານຸປຄໂມ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍໍ ນວນວານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທທສ຺ສນໂຕ. ເອວເມເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມທສ຺ສເນນ ນ ອຸຈ຺ເຉໂທ ນ ສສ຺ສໂຕຕິ ປວຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ‘‘ອນຸໂລມິກາ ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕທຸຠຍທິຏ຺ຐິປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍຖາຠູຕໍ ວາ ຎາຓນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ຍຖາສຠາວໍ ເນຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕຎາຓມ຺ປິ ວິສຍໂວຫາເຣນ ‘‘ຍຖາຠູຕຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາປຣິຍນ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ‘‘ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ຠຍຕູປຏ຺ຐານຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຠູຕໍ ວາ ຎາຓໍ ສຕ຺ເຕຫິ ປຏິລທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິທານິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທີຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣິຠາວິຕໍ ‘‘ເອເຕ ວາ ປນາ’’ຕິອາທີຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຣິຠາວິຕໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກາມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິອາທີຫິ ເສສາກຸສເລຫິ ເສສກຸສເລຫິ ຈ ປຣິຠາວິຕໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ເສວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕຖາຄໂຕ ຊານາຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເສວນ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອຠິຓ຺ຫສມຸທາຈາຣວເສນ ເສວມານໍ. ປຸພ຺ເພ ອາເສວິຕວເສນ ກິເລສກາໂມ ຄຣຸ ອສ຺ສາຕິ ກາມຄຣຸໂກ. ຕເຖວ ກາໂມ ອາສເຍ ສນ຺ຕາເນ ອສ຺ສາຕິ ກາມາສໂຍ. ສນ຺ຕານວເສເນວ ກາເມ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ລຄ຺ໂຄຕິ ກາມາຘິມຸຕ຺ໂຕ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເນກ຺ຂມ຺ມາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ກາມາທີຫິ ຈ ຕີຫິ ເສສາກຸສລາ, ເນກ຺ຂມ຺ມາທີຫິ ຕີຫິ ເສສກຸສລາ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ’’ຕິ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕານເມວ ທສ຺ເສຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ – ‘‘ອິຕິ ຠວທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ວາ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຠວທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐີຕິ. ສພ຺ພທິຏ຺ຐີນຎ຺ຫິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິເມ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ສຕ຺ຕາ ອິມາວ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ທ຺ວຍນິສ຺ສິໂຕ ຂ຺ວາຍໍ, ກຈ຺ຈານ, ໂລໂກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຖິຕຎ຺ເຈວ ນຕ຺ຖິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕). ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຕ຺ຖິຕາຕິ ສສ຺ສຕໍ. ນຕ຺ຖິຕາຕິ ອຸຈ຺ເຉໂທ. ອຍໍ ຕາວ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ. ອິທານິ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕານໍ ສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອເຕ ວາ ປນ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອເຕ ວາ ປນາ’’ຕິ ເອເຕເຍວ. ‘‘ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ’’ຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາເຕ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ. ‘‘ອນຸປຄມ຺ມາ’’ຕິ ນ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ. ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ເຈວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ຈ. ‘‘ອນຸໂລມິກາ ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ເຈວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ຈ ເອເຕ ອຸໂຠ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທອນ຺ເຕ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາ ປຏິລທ຺ຘາ, ຍຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ອຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ. ອຍໍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕານຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕານຎ຺ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ອາສໂຍ ອິທໍ ວສນຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອຍໍ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຏ຺ຐກຖາ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ນາມ ວາສໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕ຺ວໍ ມຄ຺ໂຄ ວາໂສຕິ ວເທສີ’’ຕິ? ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຣິຍວາສຠາຓໂກ ໂຫສິ ນ ໂຫສີ’’ຕິ? ສເຈ ‘‘ນ ໂຫມີ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ຕ຺ວໍ ອຠາຓກຕາຍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ‘‘ຠາຓໂກສ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຫຣຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອາຫຣຕິ, ສຍໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາວາສາ, ຍທຣິຍາ ອາວສິໍສຸ ວາ ອາວສນ຺ຕິ ວາ ອາວສິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໙). ເອຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາສຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸກຖິຕເມເວຕນ຺ຕິ. ອິມໍ ປນ ຠຄວາ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ອິເມສຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ອິເມສຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາຎາຓມຄ຺ຄຎາຓານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓປິ ຊານາຕິ ເອວ. ຕສ຺ມາເຍວ ຈ ‘‘ກາມໍ ເສວນ຺ຕໍເຍວ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອນຸສຍນິທ຺ເທເສ ອນຸສຍາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ອນຸສຍາ? ອນຸສຍນຏ຺ເຐນ. ໂກ ເອສ ອນຸສຍນຏ຺ໂຐ ນາມາຕິ? ອປ຺ປຫີນຏ຺ໂຐ. ເອເຕ ຫິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸສຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖາປິ ສິຍາ – ອນຸສຍນຏ຺ໂຐ ນາມ ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ, ໂສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ອນຸສຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປຏິວຈນໍ – ນ ອປ຺ປຫີນາກາໂຣ, ອນຸສໂຍຕິ ປນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕກິເລໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສາຣມ຺ມໂຓ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ສເຫຕຸໂກ ເອກນ຺ຕາກຸສໂລ ອຕີໂຕປິ ໂຫຕິ ອນາຄໂຕປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນປິ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ອິເຘວ ຕາວ ອຠິສມຍກຖາຍ (ປຏິ. ມ. ໓.໒໑) ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິເລເສ ປຊຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສຍານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ‘‘ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ໂມຫສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອວິຊ຺ຊາປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ອວິຊ຺ຊາລງ຺ຄີ ໂມໂຫ ອກຸສລມູລໍ, ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂມໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໓໙໐) ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂມຫສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນຸສຍາ ອພ຺ຍາກຕາ ອນຸສຍາ ອເຫຕຸກາ ອນຸສຍາ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ວາທາ ປຏິເສຘິຕາ. ອນຸສຍຍມເກ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມຫາວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວາເຣ ‘‘ຍສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໐໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາ ຕນ຺ຕິປ຺ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍມ຺ປິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສາຣມ຺ມໂຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ. ອນຸສໂຍ ຫິ ນາເມສ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອກຸສລຘມ຺ໂມຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ກາມຣາຄານຸສໂຍຕິອາທີສຸ ກາມຣາໂຄ ຈ ໂສ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍ ຈາຕິ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາມຣາຄານຸສໂຍ ເຈຕ຺ຖ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ມນາເປສຸ ອວເສສກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂລໂຠ. ປຏິຆານຸສໂຍ ຈ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອມນາເປສຸ ອວເສສກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂທໂສ. ມານານຸສໂຍ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ທຸກ຺ຂເວທນາວຊ຺ເຊສຸ ອວເສສກາມາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ຈ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ມາໂນ. ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ. ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄເຕ. ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ທ຺ວາທສສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ. ຕໂຍປິ ອວເສສເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາໂມຫາ. ຠວຣາຄານຸສໂຍ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ສຫຊາຕວເສນ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ປນ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂລໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໑໔. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອນຸສຍານໍ ອນຸສຍນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍໍ ໂລເກຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປິຍຊາຕິກໍ ປິຍສຠາວໍ. ສາຕຣູປນ຺ຕິ ສາຕຊາຕິກໍ ອສ຺ສາທປທຏ຺ຐານໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕານໍ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ກາມຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິຘ ກາມາວຈຣຘມ຺ໂມເຍວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ນາມ ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ສມນ຺ຕາ ຈ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ສຕ຺ຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓາ. ຕຖາ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປຏິຆຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ເອວໍ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຘມ຺ເມສຸ. ອວິຊ຺ຊານຸປຕິຕາຕິ ກາມຣາຄປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອວິຊ຺ຊາ ອນຸປຕິຕາ ອນຸຄຕາ. ວິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາປິ ປາໂຐ. ຕເທກຏ຺ໂຐຕິ ຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ເອກໂຕ ຐິໂຕ. ມາໂນ ຈ ທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈາຕິ ນວວິຘມາໂນ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິວິຘາ ທິຏ຺ຐິ, ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ຕເທກຏ຺ໂຐ ມາໂນ ຈ ຕເທກຏ຺ຐາ ທິຏ຺ຐິ ຈ ຕເທກຏ຺ຐາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ ອວຄນ຺ຕພ຺ພາ. ຕໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ. ຠວຣາຄານຸສໂຍ ປເນຕ຺ຖ ກາມຣາຄານຸສເຍເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຣິຕນິທ຺ເທເສ ເຕຣສ ເຈຕນາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ທ຺ວາທສ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ຈຕສ຺ໂສ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈໂຣ ປຣິຕ຺ຕຠູມໂກ. ອິຕໂຣ ມຫາຠູມໂກ. ຕີສຸປິ ວາ ເອເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ອປ຺ປວິປາໂກ ປຣິຕ຺ຕຠູມໂກ, ມຫາວິປາໂກ ມຫາຠູມໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໑໕. ອຘິມຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທເສ ສນ຺ຕີຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ລາມກຊ຺ຌາສຍາ. ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ກລ຺ຍາຓຊ຺ຌາສຍາ. ເສວນ຺ຕີຕິ ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ. ຠຊນ຺ຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ປຍິຣຸປາສນ຺ຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ສເຈ ຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ນ ສີລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ເຕວາສິກສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ສີລວນ຺ໂຕ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍປິ ນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສທິເສ ສາຣຸປ຺ເປ ຠິກ຺ຂູເຍວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ສເຈປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ສາຣຸປ຺ປາ ຠິກ຺ຂູ, ອິຕເຣ ອສາຣຸປ຺ປາ, ເຕປິ ນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສທິເສ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກເຍວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ປນ ນ ເກວລໍ ເອຕຣຫິເຍວ, ອຕີຕານາຄເຕປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອຕີຕສ຺ມິໍ ກາເລ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິທໍ ປນ ທຸສ຺ສີລານໍ ທຸສ຺ສີລເສວນເມວ, ສີລວນ຺ຕານໍ ສີລວນ຺ຕເສວນເມວ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎານໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎເສວນເມວ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕເສວນເມວ ໂກ ນິຍເມຕີຕິ? ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິຍເມຕີຕິ.

ຠພ຺ພາຠພ຺ພນິທ຺ເທເສ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ເພ ປຐມໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ເພ ປຈ຺ຉາ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ປຐມໍ ອຠພ຺ພາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອຸທ຺ເທເສ ປນ ທ຺ວນ຺ທສມາເສ ອຈ຺ຈິຕສ຺ສ ຈ ມນ຺ທກ຺ຂຣສ຺ສ ຈ ປທສ຺ສ ປຸພ຺ພນິປາຕລກ຺ຂຓວເສນ ຠພ຺ພສທ຺ໂທ ປຸພ຺ພໍ ປຍຸຕ຺ໂຕ. ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມນ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ. ກິເລສາວຣເຓນາຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ອິມານິ ທ຺ເວ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄານໍ ອາວຣຓໂຕ ອາວຣຓານິ. ຠິກ຺ຂຸນີທູສກາທີນິ ກມ຺ມານິປິ ກມ຺ມາວຣເຓເນວ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ວິປາກາວຣເຓນາຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸເຫຕຸການມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸເຫຕຸກາ ປຏິສນ຺ຘິປິ ວິປາກາວຣຓເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອສ຺ສທ຺ຘາຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາຣຫິຕາ. ອຈ຺ຉນ຺ທິກາຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທຣຫິຕາ. ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຣິຫີນາ. ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍປິ ຍສ຺ສ ຠວງ຺ຄໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປາທກໍ ນ ໂຫຕິ, ໂສປິ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎເຍວ ນາມ. ອຠພ຺ພາ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອຠພ຺ພາ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ສມ຺ມາ ສຠາໂວຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ໂສເຍວ ອນນ຺ຕຣຜລທາເນ, ສຍເມວ ວາ ອຈລຠາວໂຕ ນິຍາໂມ, ຕໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ປວິສິຕຸໍ ອຠພ຺ພາ. ນ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ.

ອາສຍານຸສຍຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗໐. ຍມກປາຏິຫີຣຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ຍມກປາຏິຫີຣຎາຓນິທ຺ເທເສ ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫີຕິ ເສສາສາຘາຣຓຎາຓນິທ຺ເທເສ ອຎ຺ຎວຈເນຫິ ໂອກາສາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຎ຺ຎວຈນາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປຣິມກາຍໂຕຕິ ນາຠິຍາ ອຸທ຺ຘໍ ສຣີຣໂຕ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຕໂຊກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ວຸຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ‘‘ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ວຸຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ສຫ ອຘິຏ຺ຐານາ ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ສາ ຫິ ອິຘ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕຕິ ນາຠິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ສຣີຣໂຕ. ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາໂປກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ວຸຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ວຸຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ສຫ ອຘິຏ຺ຐານາ ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອພ຺ໂພຈ຺ເຉທວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ທ຺ເວ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາເຍວ ຍຸຄລາ ຫຸຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຠວງ຺ຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕຕິ ອຠິມຸຂປສ຺ສໂຕ. ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕຕິ ປິຏ຺ຐິປສ຺ສໂຕ. ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ ວາມອກ຺ຂິໂຕຕິອາທິ ສມາສປາໂຐເຍວ, ນ ອຎ຺ໂຎ. ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ ວາມນາສິກາໂສຕໂຕຕິ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາປິ ປຐນ຺ຕິ. ອໍສກູຏໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ກູໂຏ ວິຍາຕິ ກູໂຏ, ອໍໂສເຍວ ກູໂຏ ອໍສກູໂຏ. ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫີຕິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ. ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫີຕິ ອງ຺ຄຸລີນໍ ອນ຺ຕຣິກາຫິ. ເອເກກໂລມໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອເກກໂລມໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອາເມຑິຕວຈເນນ ສພ຺ພໂລມານໍ ປຣິຍາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອເກກໂລມໂຕວ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘອຸທກຘາຣາ ຍຸຄລາ ຍຸຄລາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ເອເກກໂລມໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ. ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອເກກໂລມໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ປາຏິຫີຣສ຺ສ ອຕິສຸຂຸມຕ຺ຕທີປນໂຕ ປນ ປຸຣິມປາໂຐເຍວ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ອິທານິ ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານນ຺ຕິ ໂກ ສມ຺ພນ຺ໂຘ? ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອຸປຣິມກາຍໂຕ’’ຕິອາທີຫິ ອເນເກຫິ ສຣີຣາວຍວາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ສຣີຣາວຍວສມ຺ພນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຈນສມ຺ພນ຺ເຘນ ຈ ຍມກປາຏິຫີຣາຘິກາເຣນ ຈ ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ສຣີຣາວຍວຠູຕານໍ ຣສ຺ມິໂຍ ຍມກາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາມິວຈນສມ຺ພນ຺ເຘນ ຈ ອວສ຺ສໍ ‘‘ຣສ຺ມິໂຍ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພເຍວ. ນີລານນ຺ຕິ ອຸມາປຸປ຺ຜວຓ຺ຓານໍ. ປີຕການນ຺ຕິ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓານໍ. ໂລຫິຕການນ຺ຕິ ອິນ຺ທໂຄປກວຓ຺ຓານໍ. ໂອທາຕານນ຺ຕິ ໂອສຘິຕາຣກວຓ຺ຓານໍ. ມຎ຺ຊິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ມນ຺ທຣຕ຺ຕວຓ຺ຓານໍ. ປຠສ຺ສຣານນ຺ຕິ ປຠາສນປກຕິການໍ ປຠສ຺ສຣວຓ຺ຓານໍ. ປຠສ຺ສຣວຓ຺ເຓ ວິສຸໍ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວຓ຺ເຓສຸ ເຍ ເຍ ປຠາ ສມຸຊ຺ຊລາ, ເຕ ເຕ ປຠສ຺ສຣາ. ຕຖາ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍມກປາຏິຫີຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຍມກປາຏິຫີຣຎາຓພເລເນວ ເກສມສ຺ສູນຎ຺ເຈວ ອກ຺ຂີນຎ຺ຈ ນີລຏ຺ຐາເນຫິ ນີລຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຍາສໍ ວເສນ ຄຄນຕລໍ ອຎ຺ຊນຈຸຓ຺ຓສໂມກິຓ຺ຓໍ ວິຍ ອຸມາປຸປ຺ຜນີລຸປ຺ປລທລສຎ຺ຉນ຺ນໍ ວິຍ ວີຕິປຕນ຺ຕມຓິຕາລວຓ຺ຏໍ ວິຍ ປສາຣິຕເມຈກປຏໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ຉວິໂຕ ເຈວ ອກ຺ຂີນຎ຺ຈ ປີຕກຏ຺ຐາເນຫິ ປີຕຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຍາສໍ ວເສນ ທິສາຠາຄາ ສຸວຓ຺ຓຣສນິສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏປສາຣິຕາ ວິຍ ກຸງ຺ກຸມຈຸຓ຺ຓກຓິກາຣປຸປ຺ຜສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ມໍສໂລຫິເຕຫິ ເຈວ ອກ຺ຂີນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຫິ ໂລຫິຕຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຍາສໍ ວເສນ ທິສາຠາຄາ ຈິນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓຣຎ຺ຊິຕາ ວິຍ ສຸປກ຺ກລາຂາຣສນິສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ຊຍສຸມນປາລິຠທ຺ທກພນ຺ຘຸຊີວກກຸສຸມສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐີຫິ ເຈວ ທນ຺ເຕຫິ ຈ ອກ຺ຂີນຎ຺ຈ ເສຕຏ຺ຐາເນຫິ ໂອທາຕຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຍາສໍ ວເສນ ທິສາຠາຄາ ຣຊຕກຸເຏຫິ ອາສິຎ຺ຈມານຂີຣຘາຣາສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍ ປສາຣິຕຣຊຕປຏ຺ຏວິຕານາ ວິຍ ວີຕິປຕນ຺ຕຣຊຕຕາລວຓ຺ຏາ ວິຍ ກຸນ຺ທກຸມຸທສິນ຺ທຸວາຣສຸມນມລ຺ລິກາທິກຸສຸມສຎ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖຕລປາທຕລາທີຫິ ມນ຺ທຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຫິ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຍາສໍ ວເສນ ທິສາຠາຄາ ປວາຬຊາລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ຣຕ຺ຕກຸຣວກກຸສຸມສໂມກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອຸຓ຺ຓານຂາທີຫິ ປຠສ຺ສຣຏ຺ຐາເນຫິ ປຠສ຺ສຣຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຍາສໍ ວເສນ ທິສາຠາຄາ ໂອສຘິຕາຣກປຸຎ຺ຊປຸຓ຺ຓາ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸປຏລາທິປຣິປຸຓ຺ຓາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

ຠຄວາ ຈງ຺ກມຕີຕິອາທິ ‘‘ຠຄວໂຕ ຈ ນິມ຺ມິຕານຎ຺ຈ ນານາອິຣິຍາປຖກຣຓໍ ຍມກປາຏິຫີເຣເນວ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ນິມ຺ມິຕານໍ ອິຣິຍາປຖາ ຍຸຄລາວ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍທິ ນິມ຺ມິຕາ ພຫຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ນິມ຺ມິໂຕ’’ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ເອກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເຈ? ນິມ຺ມິເຕສຸປິ ເອເກກສ຺ສ ນານາອິຣິຍາປຖຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ພຫຸວຈເນນ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ນິມ຺ມິຕາ ສກິໍ ເອເກກອິຣິຍາປຖິກາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກວຈເນນ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ນິມ຺ມິເຕສຸ ເອເກໂກ ນານາອິຣິຍາປຖິໂກຕິ ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣປິ ຕາວ ນານາອິຣິຍາປຖິກຠິກ຺ຂູນໍ ສຫສ຺ສໍ ມາເປສິ, ກິໍ ປນ ຠຄວາ ຍມກປາຏິຫີເຣ ພຫູ ນິມ຺ມິເຕ ນ ກຣິສ຺ສຕິ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ເອກາວຊ຺ຊເນນ ນານາອິຣິຍປຖິການໍ ນານາຣູປານຎ຺ຈ ນິມ຺ມານໍ ນ ອິຊ຺ຌຕິ. ອນິຍເມຕ຺ວາ ຫິ ນິມ຺ມິຕາ ອິທ຺ຘິມຕາ ສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ວາ ຠາສິຕຕຸຓ຺ຫີຠາວາທີສຸ ວາ ຍໍ ຍໍ ອິທ຺ຘິມາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕເທວ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິສທິສກຣຓໍ ນານາກິຣິຍາກຣຓຎ຺ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອີທິສາ ໂຫນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ອິມໍ ນາມ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປນ ເອກາວຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐາເນເນວ ນານປ຺ປກາຣນິມ຺ມານໍ ອິຊ຺ຌຕິ. ເອວເມວ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘອຸທກຘາຣານິມ຺ມາເນ ຈ ນານາວຓ຺ຓນິມ຺ມາເນ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຈງ຺ກມຕີຕິ ອາກາເສ ວາ ປຖວິຍໍ ວາ ຈງ຺ກມຕິ. ນິມ຺ມິໂຕຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ມາປິຕພຸທ຺ຘຣູປໍ. ຕິຏ຺ຐຕິ ວາຕິອາທີນິປິ ອາກາເສ ວາ ປຖວິຍໍ ວາ. ກປ຺ເປຕີຕິ ກໂຣຕິ. ຠຄວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

ຍມກປາຏິຫີຣຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗໑. ມຫາກຣຸຓາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ມຫາກຣຸຓາຎາຓນິທ຺ເທເສ ພຫຸເກຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ເອກູນນວຸຕິຍາ ປກາເຣຫິ. ປສ຺ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ຈ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ. ໂອກ຺ກມຕີຕິ ໂອຕຣຕິ ປວິສຕິ. ອາທິຕ຺ໂຕຕິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ປີຬາໂຍຄໂຕ ສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ອາທີປິໂຕ. ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕສ຺ສ ເຈວ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ກຣຸຓາຍ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ‘‘ອາທິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣາຄາທີຫິ ອາທິຕ຺ຕຕໍ ປນ ອຸປຣິ ວກ຺ຂຕິ. ອຖ ວາ ອາທິຕ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິເຍວ ອາທິຕ຺ໂຕ. ອຸປຣິ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິພ຺ພາເປຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຖາເປກ຺ຂນວເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ສນ຺ນິວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຕິ ສນ຺ນິວາໂສ, ໂລໂກວ ສນ຺ນິວາໂສ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ທຸກ຺ຂິຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍ ສຕ຺ຕໂວຫາຣສພ຺ຠາວໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາສໂຍຄໂຕ ສຕ຺ຕສມູໂຫປິ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ໂສປິ ຈ ສຫຂນ຺ຘໂກເຍວ. ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອເນເກສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາປາຣຕາຍ ກຕໂຍໂຄ ກຕອຸສ຺ສາໂຫ, ສຕຕກິຈ຺ເຈສຸ ສອຸສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆຏ຺ຏນຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕ. ປຍາໂຕຕິ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ນທີ ວິຍ ອນວຏ຺ຐິຕຄມເນນ ມຣຓາຍ ຍາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ກຸມ຺ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຸປຣິ ປນ ‘‘ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນານາປເທຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປນີຍຕີຕິ ຊຣາວເສນ ມຣຓາຍ ອຸປນີຍຕິ ຫຣີຍຕິ. ຊຣາ ຫິ ‘‘ອາຍຸໂນ ສໍຫານີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒) ວຸຕ຺ຕາ. ອທ຺ຘຸໂວຕິ ນ ຖິໂຣ, ສທາ ຕເຖວ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ອທ຺ຘຸໂວ, ຕສ຺ມາ ອຸປນີຍຕີຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ເອເຕນ ສກາຣຓໍ ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຊຣາປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອຕາໂຓຕິ ຕາຍິຕຸໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ຣຫິໂຕ, ອນາຣກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຠິສ຺ສໂຣຕິ ອຠິສຣິຕ຺ວາ ອຠິຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຍາຫຣເຓນ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ຣຫິໂຕ, ອສຫາໂຍຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອນຠິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ມາ ອຕາໂຓຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ເອເຕນ ສກາຣຓໍ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອສ຺ສໂກຕິ ສກຠຓ຺ຑຣຫິໂຕ. ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍນ຺ຕິ ສກຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ໂລເກນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສໂກຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ເອເຕນ ສກາຣຓໍ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຠຄປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວສຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ຈ ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອສ຺ສໂກ ໂລໂກ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ປຫາຍ ຄມນີຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສ຺ສໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕເຍວ ຈ ເອວເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໖). ອູໂນຕິ ປາຣິປູຣິຣຫິໂຕ. ອຕິຕ຺ໂຕຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປຕ຺ຖນາຍປິ ນ ສຸຫິໂຕ. ອິທໍ ອູນຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຕຓ຺ຫາທາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສຠູໂຕ. ອິທໍ ອຕິຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ເອເຕນ ອິຈ຺ຉາໂຣຄາປເທເສນ ສກາຣຓໍ ພ຺ຍາຘິທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ພ຺ຍາຘິທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາຘິປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອຕາຍໂນຕິ ປຸຕ຺ຕາທີຫິປິ ຕາຍນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອຕາຍໂນ ອນາຣກ຺ໂຂ, ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍເຂໂມ ວາ. ອເລໂຓຕິ ອລ຺ລີຍິຕຸໍ ນິສ຺ສິຕຸໍ ອນຣໂຫ ອລ຺ລີນານມ຺ປິ ຈ ເລຓກິຈ຺ຈາກາຣໂກ. ອສຣໂຓຕິ ນິສ຺ສິຕານໍ ນ ຠຍສາຣໂກ ນ ຠຍວິນາສໂກ. ອສຣຓີຠູໂຕຕິ ປຸເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠາເວເນວ ອສຣໂຓ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມກາລເມວ ອສຣຓີຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ຘໂຕຕິ ສພ຺ພາກຸສເລສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຈ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິພາຫຸລ຺ລໂຕ ອກຸສລສມງ຺ຄີໂລໂກ ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ອຸທ຺ຘໂຕ. ອວູປສນ຺ໂຕຕິ ອວູປສມນລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ເສວ ໂຍເຄນ ອວູປສນ຺ໂຕ ຠນ຺ຕມິຄປຏິຠາໂຄ. ‘‘ອຸປນີຍຕິ ໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ຈ ‘‘ອຸທ຺ຘໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ໂລໂກຕິ ອາຄຕໍ, ເສເສສຸ ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ. ອຸຠຍຖາປິ ໂລໂກເຍວ. ສສລ຺ໂລຕິ ປີຬາຊນກຕາຍ ອນ຺ໂຕຕຸທນຕາຍ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຕາຍ ຈ ສລ຺ລາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕຫິ ຣາຄາທີຫິ ສລ຺ເລຫິ ສຫວຕ຺ຕນໂກ. ວິທ຺ໂຘຕິ ມິຄາທໂຍ ກທາຈິ ປເຣຫິ ວິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ໂລໂກ ນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕນາວ ວິທ຺ໂຘ. ປຸຖຸສລ຺ເລຫີຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ ສລ຺ລານິ – ຣາຄສລ຺ລໍ, ໂທສສລ຺ລໍ, ໂມຫສລ຺ລໍ, ມານສລ຺ລໍ, ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ, ກິເລສສລ຺ລໍ, ທຸຈ຺ຈຣິຕສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໗໔) ວຸຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສລ຺ເລຫິ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ໂລກສນ຺ນິວາສສ຺ສ. ສລ຺ລານໍ ອຸທ຺ຘຕາຕິ ເຕສໍ ສລ຺ລານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາຕິ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ. ເຍປິ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ສລ຺ລານິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠຄວໂຕ ວຈເນເນວ ອຸທ຺ຘຣຓໂຕ ຠຄວາວ ອຸທ຺ຘຣຕິ ນາມ. ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣາວຣໂຓຕິ ອວິຊ຺ຊາ ເອວ ສຠາວທສ຺ສນຈ຺ຉາທເນນ ອນ຺ຘໍ ວິຍ ກໂຣຕີຕິ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາໂຣ, ໂສວ ສຠາວາວຄມນນິວາຣເຓນ ອາວຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣາວຣໂຓ. ກິເລສປຎ຺ຊຣປກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສາ ເອວ ກຸສລຄມນສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຊໂຣຕິ ກິເລສປຎ຺ຊໂຣ, ອວິຊ຺ຊາປຠເວ ກິເລສປຎ຺ຊເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ປາຕິໂຕ. ອາໂລກໍ ທສ຺ເສຕາຕິ ປຎ຺ຎາໂລກໍ ທສ຺ສນສີໂລ, ປຎ຺ຎາໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ຄໂຕ ປວິຏ຺ໂຐ. ນ ເກວລໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓມຕ຺ຕເມວ, ອຖ ໂຂ ຄຫນຄໂຕ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ປຸຣິມໂຕ ວິເສໂສ. ອຓ຺ຑຠູໂຕຕິອາທໂຍ ຈ ວິເສສາເຍວ. ອຓ຺ຑຠູໂຕຕິ ອຓ຺ເຑ ຠູໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອຓ຺ເຑ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ‘‘ອຓ຺ຑຠູຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວມຍໍ ໂລໂກ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຓ຺ຑຠູໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ເຕນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອນທ຺ໂຘ ພທ຺ໂຘ ເວຐິໂຕ.

ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕຕິ ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຠູໂຕ. ຍຖາ ນາມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເປສກາຣານໍ ຕນ຺ຕໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາກຸລໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຂລິຕາ ອາກຸລາ ພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາປິ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິກໍ ທຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉນ ປຫຏໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລກຊາຕໍ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘໍ, ເອວມຍໍ ໂລໂກ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ກຸລກຊາໂຕ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ໂຘ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນິສ຺ສິຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິເຍວ. ກຸລາຄຓ຺ຐິກຊາໂຕຕິ ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວິຍ ຠູໂຕ. ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິກສຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຸລາ ນາມ ສກຸຓິກາ, ຕສ຺ສາ ກຸລາວໂກ’’ຕິປິ ເອເກ. ຍຖາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອາກຸລໍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ວິຍ ປພ຺ພຊຕິຓໍ ວິຍ ຈ ຠູໂຕ ມຸຎ຺ຊຕິຓປພ຺ພຊຕິຓສທິໂສ ຊາໂຕ. ຍຖາ ຕານິ ຕິຓານິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸ ຊິຓ຺ຓກາເລ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓານໍ ‘‘ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຍໍ ໂລໂກ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຄຓ຺ຐິຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປາໂຍຕິ ນິຣໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ອສຸຣກາໂຍ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອປາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕ. ອິຕໂຣ ປນ –

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ ນາຕິກ຺ກມຕິ. ອຖ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຈຸຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄຓ຺ຫມາໂນ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕຸກ຺ຂິຕ຺ຕນາວາ ວິຍ ຍນ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິເຍວ. ອວິຊ຺ຊາວິສໂທສສລ຺ລິຕ຺ໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາເຍວ ອກຸສລຸປ຺ປາທເນນ ກຸສລຊີວິຕນາສນໂຕ ວິສນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາວິສໍ, ຕເທວ ສນ຺ຕານທູສນໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ເຕນ ອນຸສຍປຣິຍຸຏ຺ຐານທຸຈ຺ຈຣິຕຠູເຕນ ຠຸສໍ ລິຕ຺ໂຕ ມກ຺ຂິໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທສສລ຺ລິຕ຺ໂຕ. ກິເລສກລລີຠູໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາທິມູລກາ ກິເລສາ ເອວ ໂອສີທນຏ຺ເຐນ ກລລໍ ກທ຺ທໂມຕິ ກິເລສກລລໍ, ຕທສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກິເລສກລລີ, ເອວໍຠູໂຕ. ຣາຄໂທສໂມຫຊຏາຊຏິໂຕຕິ ໂລຠປຏິຆາວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕາ ຣາຄໂທສໂມຫາ ເອວ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ເວຬຸຄຸມ຺ພາທີນໍ ສາຂາຊາລສງ຺ຂາຕາ ຊຏາ ວິຍາຕິ ຊຏາ, ຕາຍ ຣາຄໂທສໂມຫຊຏາຍ ຊຏິໂຕ. ຍຖາ ນາມ ເວຬຸຊຏາທີຫິ ເວຬຸອາທໂຍ, ເອວໍ ຕາຍ ຊຏາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ຊຏິໂຕ ວິນທ຺ໂຘ ສໍສິພ຺ພິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຏໍ ວິຊເຏຕາຕິ ອິມໍ ເອວໍ ເຕຘາຕຸກໍ ໂລກໍ ຊເຏຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຊຏໍ ວິຊເຏຕາ ສໍຉິນ຺ທິຕາ ສມ຺ປທາລຍິຕາ.

ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາຏປຏິມຸກ຺ໂກຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ເຐນ ສງ຺ຆາໂຏຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາໂຏ, ຕສ຺ມິໍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາເຏ ປຏິມຸກ຺ໂກ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ ອນ຺ໂຕຄໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາຏປຏິມຸກ຺ໂກ. ຕຓ຺ຫາຊາເລນ ໂອຕ຺ຖໂຏຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ຊາລນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຊາລໍ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາຊາເລນ ໂອຕ຺ຖໂຏ ສມນ຺ຕໂຕ ຉາທິໂຕ ປລິເວຐິໂຕ. ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ສໍສາເຣ ອາກຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ໂສໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫຕິ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ. ຕຓ຺ຫາສຎ຺ໂຎຊເນນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ໂລກໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍຊນໂຕ ພນ຺ຘນໂຕ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນໍ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊເນນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ ພທ຺ໂຘ. ຕຓ຺ຫານຸສເຍນ ອນຸສໂຏຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ອນຸສຍນຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ຕຓ຺ຫານຸສໂຍ, ເຕນ ຕຓ຺ຫານຸສເຍນ ອນຸສໂຏ ອນຸຄໂຕ ຖາມຄໂຕ. ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ປວຕ຺ຕິກາເລ ຜລກາເລ ຈ ໂລກໍ ສນ຺ຕາເປຕີຕິ ສນ຺ຕາໂປ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕປ຺ປຕິ ສນ຺ຕາປີຍຕິ. ຕຓ຺ຫາປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ພລວຠູຕາ ປວຕ຺ຕິກາເລ ຜລກາເລ ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ທຫນຏ຺ເຐນ ມຫາປຣິຬາໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາປຣິຬາໂຫ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຑຫີຍຕິ. ທິຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏາທໂຍ ອິມິນາວ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອນຸຄໂຕຕິ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ. ອນຸສໂຏຕິ ອນຸຘາວິໂຕ. ອຠິຠູໂຕຕິ ປີຬິໂຕ. ອພ຺ຠາຫໂຕຕິ ອຠິອາຫໂຕ ອຠິມຸຂໍ ຠຸສໍ ປຫໂຕ. ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ທຸກ຺ເຂ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ສຸຂວິປລ຺ລາເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐ.

ຕຓ຺ຫາຍ ອຸຑ຺ຑິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິໂຕ. ຈກ຺ຂຸ ຫິ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ອາວຸນິຕ຺ວາ ຣູປນາຄທນ຺ເຕ ອຸຑ຺ຑິຕໍ, ໂສຕາທີນິ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ອາວຸນິຕ຺ວາ ສທ຺ທາທິນາຄທນ຺ເຕສຸ ອຸຑ຺ຑິຕານິ. ຕໍສມງ຺ຄີໂລໂກປິ ອຸຑ຺ຑິໂຕເຍວ ນາມ. ຊຣາປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອນຕິກ຺ກມນີຍຏ຺ເຐນ ປາກາຣຠູຕາຍ ຊຣາຍ ປຣິວາຣິໂຕ. ມຈ຺ຈຸປາເສນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຏ຺ເຐນ ປາສຠູເຕນ ມຣເຓນ ພທ຺ໂຘ. ມຫາພນ຺ຘນພທ຺ໂຘຕິ ທຬ຺ຫຕ຺ຕາ ທຸຈ຺ເຉທຕ຺ຕາ ຈ ມຫນ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ. ຣາຄພນ຺ຘເນນາຕິ ຣາໂຄ ເອວ ພນ຺ຘຕິ ສໍສາຣໂຕ ຈລິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ຣາຄພນ຺ຘນໍ. ເຕນ ຣາຄພນ຺ຘເນນ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກິເລສພນ຺ຘເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສເສນ ກິເລສພນ຺ຘເນນ. ທຸຈ຺ຈຣິຕພນ຺ຘເນນາຕິ ຕິວິເຘນ. ສຸຈຣິຕໍ ປນ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕໍ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂຠູຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕາຕິ ຕສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕາ. ພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕາຕິປິ ປາໂຐ, ພນ຺ຘນໂຕ ຕໍ ໂມເຈຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສມ຺ພາຘປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ກຸສລສຎ຺ຈາຣປີຬເນນ ມຫາສມ຺ພາຘສງ຺ຂາຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕຄຫນໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ໂອກາສໍ ທສ຺ເສຕາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິປຎ຺ຎາໂອກາສໍ ທສ຺ເສຕາ. ມຫາປລິໂພເຘນ ປລິພຸທ຺ໂຘຕິ ມຫານິວາຣເຓນ ນິວຸໂຕ. ມຫາເລເປນ ວາ ລິຕ຺ໂຕ. ປລິໂພໂຘຕິ ຈ ຣາຄາທິສຕ຺ຕວິໂຘ ເອວ. ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປລິໂພໂຘ’’ຕິ ເອເກ. ປລິໂພຘໍ ເຉຕາຕິ ຕໍ ປລິໂພຘໍ ຉິນ຺ທິຕາ. ມຫາປປາເຕຕິ ປຎ຺ຈຄຕິປປາເຕ, ຊາຕິຊຣາມຣຓປປາເຕ ວາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ເຐນ ປປາໂຕ. ປປາຕາ ອຸທ຺ຘຕາຕິ ຕມ຺ຫາ ປປາຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕາ. ມຫາກນ຺ຕາຣປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ກນ຺ຕາໂຣ, ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ຕາເຣຕາ. ກນ຺ຕາຣາ ຕາເຣຕາຕິ ວາ ປາໂຐ. ມຫາສໍສາຣປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສໍສາຣາ ໂມເຈຕາຕິ ສໍສາຣໂຕ ໂມເຈຕາ. ສໍສາຣໍ ໂມເຈຕາຕິ ວາ ປາໂຐ. ມຫາວິທຸຄ຺ເຄຕິ ສໍສາຣວິທຸຄ຺ເຄ. ສໍສາໂຣເຍວ ຫິ ທຸຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ ວິທຸຄ຺ໂຄ. ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ຠຸສໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈຣຕິ. ມຫາປລິເປຕິ ມຫນ຺ເຕ ກາມກທ຺ທເມ. ກາໂມ ຫິ ໂອສີທນຏ຺ເຐນ ປລິໂປ. ປລິປນ຺ໂນຕິ ລຄ຺ໂຄ. ມຫາປລິປປລິປນ຺ໂນຕິປິ ປາໂຐ.

ອພ຺ຠາຫໂຕຕິ ສພ຺ໂພປທ຺ທເວຫິ ອພ຺ຠາຫໂຕ. ຣາຄຄ຺ຄິນາຕິ ຣາຄາທໂຍເຍວ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ອຄ຺ຄິ, ເຕນ ຣາຄຄ຺ຄິນາ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸນ຺ນີຕໂກຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີໂຕ, ຊາຕິຍາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊຣາທິອຸປທ຺ທວາຍ ນີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກ-ກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອນຸກມ຺ປາຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຫຎ຺ຎຕິ ນິຈ຺ຈມຕາໂຓຕິ ປຣິຕ຺ຕາຍເກນ ຣຫິໂຕ ສຕຕໍ ປີຬີຍຕິ. ປຕ຺ຕທຓ຺ໂຑຕິ ຣາຊາທີຫິ ລທ຺ຘອາໂຓ. ຕກ຺ກໂຣຕິ ໂຈໂຣ. ວຊ຺ຊພນ຺ຘນພທ຺ໂຘຕິ ຣາຄາທິວຊ຺ຊພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ. ອາຆາຕນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕຕິ ມຣຓຘມ຺ມຄຓ຺ຐິກຏ຺ຐານໍ ອຸເປຈ຺ຈ ຐິໂຕ. ໂກຈິ ພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕາ. ໂກຈິ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕາຕິປິ ປາໂຐ. ອນາໂຖຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ນາໂຖ ອິສ຺ສໂຣ, ສຍໍ ວາ ນ ນາໂຖ ນ ອິສ຺ສໂຣຕິ ອນາໂຖ, ອສຣໂຓຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມກາປຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຊຣາທິປຏິພາຫເນ ອປ຺ປຫຸຕາຍ ອຕີວ ກປຓຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕາເຍຕາຕິ ຣກ຺ຂິຕາ. ຕາຍິຕາຕິ ວາ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ໂນຕິ ຊາຕິທຸກ຺ຂາທີຫິ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ອຠິຕຸນ຺ໂນ ອຕິພ຺ຍາຘິໂຕ ອຕິກມ຺ປິໂຕ ຈ. ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ປີຬິໂຕຕິ ທຸກ຺ເຂເຫວ ທີຆມທ຺ຘານໍ ປີຬິໂຕ ຆຏ຺ຏິໂຕ. ຄຘິໂຕຕິ ເຄເຘນ ຄິທ຺ໂຘ, ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ເຖນ ວາ ຄນ຺ຖິໂຕ. ນິຈ຺ຈໍ ປິປາສິໂຕຕິ ປາຕຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ປິປາສາ, ສາ ຕຓ຺ຫາ ເອວ, ຕຓ຺ຫາປິປາສາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປິປາສິໂຕ.

ອນ຺ໂຘຕິ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂູຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ກາໂຓ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ຘມ຺ມສຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ອຈກ຺ຂຸໂກຕິ ຕໍ ປນ ອນ຺ຘຕ຺ຕໍ ນ ປຈ຺ຉາ ສມ຺ຠູຕໍ, ປກຕິຍາ ເອວ ອວິຊ຺ຊມານຈກ຺ຂຸໂກຕິ ຕເມວ ອນ຺ຘຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕິ. ຫຕເນຕ຺ໂຕຕິ ນຍນຏ຺ເຐນ ເນຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕເຍວ ວິນຏ຺ຐເນຕ຺ຕໂກ. ສມວິສມໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ເນຕີຕິ ເນຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍ ສຸຄຕິຎ຺ຈ ອຄຕິຎ຺ຈ ນຍຕິ. ຫຕເນຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວສ຺ສ ເນຕຸອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປຣິຓາຍໂກຕິ ອາຫ, ອວິຊ຺ຊມານເນຕ຺ຕໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ໂຎປິສ຺ສ ເນຕາ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ວິປຣີໂຕ, ວິສໂມ ວາ ປໂຖ ວິປໂຖ, ຕໍ ວິປຖໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ປວິຏ຺ໂຐ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທ, ມິຈ຺ຉາປຖສງ຺ຂາຕໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຊສາປຣທ຺ໂຘຕິ ອຎ຺ຊເສ ອຸຊຸມຄ຺ຄສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາຍ ອປຣທ຺ໂຘ ວິຣທ຺ໂຘ. ອຣິຍປຖໍ ອາເນຕາຕິ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕາ ປຏິປາທຍິຕາ. ມໂຫຆປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂອຫນນ຺ຕິ ໂອສີທາເປນ຺ຕີຕິ ໂອຆາ, ປກຕິໂອຆໂຕ ມຫນ຺ຕາ ໂອຆາຕິ ມໂຫຆາ. ເຕ ກາໂມໂຆ ຠໂວໂຆ ທິຏ຺ໂຐໂຆ ອວິຊ຺ໂຊໂຆຕິ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ. ເຕ ມໂຫເຆ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ມໂຫຆປກ຺ຂນ຺ໂທ, ສໍສາຣສງ຺ຂາຕໍ ມໂຫຆໍ ວາ ປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ.

໑໑໘. ອິທານິ ເອກຸຕ຺ຕຣິກນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີຫິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິເຍວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ‘‘ຄູຖຄຕໍ ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ວິຍ. ຄນ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຕມຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ທິຏ຺ຐີສຸ ຄຕໍ ອິທໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິເຕສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໂຍປິ ຫິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີຕິ ທ຺ເວວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສງ຺ເຂເປນ ສພ຺ພາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວີຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ສມຸທາຈາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ກຸສລຈາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ, ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ອິຕິວຸ. ໔໙).

ຕີຫິ ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫີຕິ ຕິວິຘກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ຈຕຸພ຺ພິຘວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ຕິວິຘມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ. ວິປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ວິຣູປໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍເຄຫິ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຄາ, ອີຕິອຕ຺ເຖນ ວາ ໂຍຄາ, ເຕຫິ ໂຍເຄຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມປ຺ປິໂຕ. ຈຕຸໂຍຄໂຍຊິໂຕຕິ ກາມໂຍໂຄ, ຠວໂຍໂຄ, ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ, ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ສກຏສ຺ມິໍ ໂຍໂຄ ວິຍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂຍຊິໂຕ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມໂຍໂຄ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຌານນິກນ຺ຕິ ຈ, ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຊາໂຕ ຣາໂຄ ຠວວເສນ ປຕ຺ຖນາ ຠວໂຍໂຄ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ. ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ. ເຕ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພລວຠູຕາ ໂອຆາ, ທຸພ຺ພລຠູຕາ ໂຍຄາ.

ຈຕູຫິ ຄນ຺ເຖຫີຕິ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຖາ. ເຕ ອຠິຊ຺ຌາ ກາຍຄນ຺ໂຖ, ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ, ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖຕິ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ. ອຠິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍນມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ອຠິຊ຺ຌາ, ໂລໂຠເຍວ. ນາມກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຆເຏຕີຕິ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ປູຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ພ຺ຍາປາທຍຕິ ວາ ວິນຍາຈາຣຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຫິຕສຸຂາທີນີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘິ ສີລວເຕນ ສຸທ຺ຘີຕິ ປຣາມສນໍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ. ເຕຫິ ຈຕູຫິ ຄນ຺ເຖຫິ ຄນ຺ຖິໂຕ, ພທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫີຕິ ຠຸສໍ ອາທິຍນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຸປາທານາ. ເຕ ກາມຸປາທານໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ. ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ກາມໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ກາມຸປາທານໍ, ກາໂມ ຈ ໂສ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິປິ ກາມຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິ ຈ ສາ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍຕີຕິປິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໔໗) ຫິ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິ ອຸປາທິຍຕິ. ສີລພ຺ພຕໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ, ສີລພ຺ພຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິປິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ. ໂຄສີລໂຄວຕາທີນິ ຫິ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘີຕິ ອຠິນິເວສໂຕ ສຍເມວ ອຸປາທານານິ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປາທານໍ. ກິໍ ວທນ຺ຕິ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ວາ? ອຕ຺ຕານໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວາທຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ, ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ. ຐເປຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສພ຺ພາປິ ທິຏ຺ຐີ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ເຕຫິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ. ອຸປາທີຍຕີຕິ ຠຸສໍ ຄຓ຺ຫີຍຕິ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂລໂກ ອຸປາທາເນຫິ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຠຸສໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈຄຕິສມາຣຸຬ຺ໂຫຕິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏກາຣເຓຫິ ຄມ຺ມຕິ ອຸປສງ຺ກມີຍຕີຕິ ຄຕິ, ສໂຫກາສກາ ຂນ຺ຘາ. ນິຣໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ມນຸສ຺ສາ ເທວາຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ ໂວກ຺ກມນຠາເວນ ຠຸສໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫີຕິ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖຸກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ຣຊ຺ຊຕີຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຣາຄຸປ຺ປາທເນນ ເຕຫິ ຣຎ຺ຊີຍຕິ, ສາຣຕ຺ໂຕ ກຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນີວຣນ຺ຕິ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ. ໂອຕ຺ຖໂຏຕິ ອຸປຣິໂຕ ປິຫິໂຕ.

ຉຫິ ວິວາທມູເລຫີຕິ ຉຫິ ວິວາທສ຺ສ ມູເລຫິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລານິ. ກຕມານິ ຉ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ, ສງ຺ເຆປິ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ, ສງ຺ເຆປິ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ, ໂສ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ໂຫຕິ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປໍ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປໍ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ. ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີ. ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີ. ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີ. ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ…ເປ… ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໗໒; ອ. ນິ. ໖.໓໖).

ຕຕ຺ຖ ໂກຘໂນຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂເຓນ ໂກເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຸປນາຫີຕິ ເວຣອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນລກ຺ຂເຓນ ອຸປນາເຫນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິວາໂທ ກຖໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ? ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑ ອາທໂຍ) ວິຍ ທ຺ວີສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິວາທໍ ອາປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວິວທຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາປິ ວິວທນ຺ຕິ. ອຖ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີນໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ອຘມ຺ມວາທິນິໂຍ. ຕໂຕ ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມຏ຺ຐເທວຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີຫິ ປນ ອຘມ຺ມວາທິໂນວ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຍໍ ພຫຸເກຫິ ຄຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາວ ອຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຘມ຺ມໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິວາໂທ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິສາຍ ວາ. ພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ ປເຣສໍ ປຣິສາຍ ວາ. ມກ຺ຂີຕິ ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂຓລກ຺ຂເຓນ ມກ຺ເຂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຬາສີຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນ ປຬາເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິສ຺ສຸກີຕິ ປເຣສໍ ສກ຺ກາຣາທິອິສ຺ສາຍນລກ຺ຂຓາຍ ອິສ຺ສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຈ຺ຉຣີຕິ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມຈ຺ຉຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສໂຐຕິ ເກຣາຏິໂກ. ມາຍາວີຕິ ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທໂກ. ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉໂກ ທຸສ຺ສີໂລ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ນຕ຺ຖິກວາທີ ອເຫຕຸກວາທີ ອກິຣິຍວາທີ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີຕິ ສຍໍ ທິຏ຺ຐິເມວ ປຣາມສຕິ. ອາຘານຄ຺ຄາຫີຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫີ. ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຄຫິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸໍ. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ວິວາທມູລານິ? ໂກໂຘ ມກ຺ໂຂ ອິສ຺ສາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ປາປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສິຕາ, ອິມານິ ຉ ວິວາທມູລານີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໔໔) ປຘານວເສນ ເອເກໂກເຍວ ຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຉຫິ ຕຓ຺ຫາກາເຍຫີຕິ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ, ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ, ຄນ຺ຘຕຓ຺ຫາ, ຣສຕຓ຺ຫາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ, ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໔໔) ວຸຕ຺ຕາຫິ ຉຫິ ຕຓ຺ຫາຫິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເອເກກາເຍວ ຕຓ຺ຫາ ອເນກວິສຍຕ຺ຕາ ເອເກກສ຺ມິມ຺ປິ ວິສເຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອເນກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສມູຫຏ຺ເຐນ ກາຍສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາກາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາກາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ. ຣຊ຺ຊຕີຕິ ສຍໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຣຊ຺ຊຕິ, ສາຣຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ຉຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີຕິ ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອຕ຺ຕນາວ ອນຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອນຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ວາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ ‘ໂຍ ເມ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ວໂທ ເວເທຍ຺ໂຍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ປນ ເມ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສຕີ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙).

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພກາເລສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕຕິ ຠູຕໂຕ ຈ ຖິຣໂຕ ຈ, ‘‘ອິທໍ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ທຬ຺ຫຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຠວຄ຺ຄຫຓໂຕ. ອຖ ວາ ປຸຣິມາປິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຫຓໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ, ປຈ຺ຉິມາປິ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຫຓໂຕ ‘‘ຠສ຺ສນ຺ຕາ ອາຫຸຕິໂຍ’’ຕິ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ວິຍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ອຕີເຕ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນກສ຺ສ ວິຍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສີເສນ ຂນ຺ເຘ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ອວເສສກ຺ຂນ຺ເຘ ສຎ຺ຊານໂຕ ອິມິນາ ອຕ຺ຕນາ ອິມໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີຕິ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕນາວ ອນຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍເຍວ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ເຕ ສຎ຺ຊານໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ. ອນຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ເຕ ສຎ຺ຊານໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພາປິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍວ. ວໂທ ເວເທຍ຺ໂຍຕິອາທໂຍ ປນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ອຠິນິເວສາກາຣາ. ຕຕ຺ຖ ວທຕີຕິ ວໂທ, ວຈີກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເວທຍຕີຕິ ເວເທຍ຺ໂຍ, ຊານາຕິ ອນຸຠວຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ເວເທຕີຕິ? ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ໂຍນິຄຕິຐິຕິນິວາສນິກາເຍສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ວາ. ນິຈ຺ໂຈຕິ ອຸປ຺ປາທວຍຣຫິໂຕ. ຘຸໂວຕິ ຖິໂຣ ສາຣຠູໂຕ. ສສ຺ສໂຕຕິ ສພ຺ພກາລິໂກ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຠາວໍ ອວິຊຫນຘມ຺ໂມ, ກກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣຕໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ສສ຺ສຕິສມນ຺ຕິ ຈນ຺ທສູຣິຍສມຸທ຺ທມຫາປຖວີປພ຺ພຕາ ໂລກໂວຫາເຣນ ສສ຺ສຕິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສສ຺ສຕີຫິ ສມໍ ສສ຺ສຕິສມໍ. ຍາວ ສສ຺ສຕິໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ຕເຖວ ຐສ຺ສຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ.

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ນ ໂສ ຊາໂຕ ນາໂຫສິ, ນ ໂສ ຊາໂຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ວາ ປນສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໔໘) ຉ ທິຏ຺ຐີ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ນ ໂສ ຊາໂຕ ນາໂຫສີຕິ ໂສ ອຕ຺ຕາ ອຊາຕິຘມ຺ມໂຕ ນ ຊາໂຕ ນາມ, ສທາ ວິຊ຺ຊມາໂນເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ອຕີເຕ ນາໂຫສິ, ອນາຄເຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ຫິ ຊາໂຕ, ໂສ ອໂຫສິ. ໂຍ ຈ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ນ ໂສ ຊາໂຕ ນາໂຫສີຕິ ໂສ ສທາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຕີເຕປິ ນ ຊາຕຸ ນ ອໂຫສິ, ອນາຄເຕປິ ນ ຊາຕຸ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນຸສຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ.

ສຕ຺ຕຫິ ສຎ຺ໂຎຊເນຫີຕິ ສຕ຺ຕກນິປາເຕ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສຕ຺ຕິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍຊນານິ. ກຕມານິ ສຕ຺ຕ? ອນຸນຍສໍໂຍຊນໍ, ປຏິຆສໍໂຍຊນໍ, ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສໍໂຍຊນໍ, ມານສໍໂຍຊນໍ, ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ, ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໘).

ຕຕ຺ຖ ອນຸນຍສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ. ສພ຺ພາເນເວຕານິ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນານິ.

ສຕ຺ຕຫິ ມາເນຫີຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ມາໂນ, ອຕິມາໂນ, ມານາຕິມາໂນ, ໂອມາໂນ, ອຘິມາໂນ, ອສ຺ມິມາໂນ, ມິຈ຺ຉາມາໂນ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໕໐).

ຕຕ຺ຖ ມາໂນຕິ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຊາຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ອຸນ຺ນຕິ. ອຕິມາໂນຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ‘‘ມຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸນ຺ນຕິ. ມານາຕິມາໂນຕິ ‘‘ອຍໍ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ສທິໂສ, ອິທານິ ອຫໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຍໍ ຫີນຕໂຣ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ໂອມາໂນຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ, ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນເຍວ. ອຘິມາໂນຕິ ອນຘິຄເຕເຍວ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ອຘິຄໂຕຕິ ມາໂນ. ອຍໍ ປນ ອຘິມາໂນ ປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂສ຺ສ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູປາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ‘‘ອຫໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາມາໂນຕິ ປາປເກນ ກມ຺ມາຍຕນາທິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ.

ໂລກຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ. ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ເຫຕຸຠູເຕຫິ ລາຠາທີສຸ ຈຕູສຸ ອນຸໂຣຘວເສນ, ອລາຠາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຏິວິໂຣຘວເສນ ຠຸສໍ ນິວຕ຺ຕຕິ, ປກຕິຠາວໍ ຊຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ. ນິຍ຺ຍາໂຕຕິ ຄໂຕ ປກ຺ຂນ຺ໂທ, ອຠິຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐຫິ ປຸຣິສໂທເສຫີຕິ ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ອຸປມາຫິ ສຫ, ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ອຸປມໍ ວິນາ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສໂທສາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘ນ ສຣາມິ ນ ສຣາມີ’ຕິ ອສ຺ສຕິຍາວ ນິພ຺ເພເຐຕິ. ອຍໍ ປຐໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ໂຈທກໍເຍວ ປຏິປ຺ຜຣຕິ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ, ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ມໍ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ? ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ໂຈທກໍເຍວ ປຈ຺ຈາໂຣເປຕິ ‘ຕ຺ວມ຺ປິ ໂຂສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ປຐມໍ ປຏິກໂຣຫີ’ຕິ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ພາຫາວິກ຺ເຂປກໍ ຠຓຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ໂຈທກໍ ສາປຕ຺ຕິໂກວ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ຉຏ຺ໂຐ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘ເນວາຫໍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນ ປນາຫໍ ອນາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’ຕິ ໂສ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ສງ຺ຆໍ ວິເຫເສຕິ. ອຍໍ ສຕ຺ຕໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ເອວມາຫ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ມຍິ ພ຺ຍາວຏາ? ອິທານາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘ອິທານິ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫຖາ’ຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ປຸຣິສໂທໂສ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສໂທສາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໕໗; ອ. ນິ. ໘.໑໔).

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິສໂທສາຕິ ປຸຣິສານໍ ໂທສາ, ເຕ ປນ ປຸຣິສສນ຺ຕານໍ ທູເສນ຺ຕີຕິ ໂທສາ. ນ ສຣາມິ ນ ສຣາມີຕິ ‘‘ມຍາ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຏ຺ຐານໍ ນສ຺ສຣາມິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂມີ’’ຕິ ເອວໍ ອສ຺ສຕິຠາເວນ ນິພ຺ເພເຐຕິ ໂມເຈຕິ. ໂຈທກໍເຍວ ປຏິປ຺ຜຣຕີຕິ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຜຣຕິ, ປຏິອາຓິຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ ນາມ ກິໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເນວ ວຕ຺ຖຸໍ, ນ ອາປຕ຺ຕິໍ, ນ ໂຈທນໍ ຊານາສີຕິ ທີເປຕິ. ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ເອວໍ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ໂຕ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ປຈ຺ຈາໂຣເປຕີຕິ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ໂຂສີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຕິອາໂຣເປຕິ. ປຏິກໂຣຫີຕິ ເທສນາຄາມິນິໍ ເທເສຫິ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຫິ, ຕໂຕ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ໂຈເທສ຺ສສີຕິ ທີເປຕິ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ, ວຈເນນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ, ວຈນໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ. ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຍາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕໍ ອຸປເນຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕີຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ‘‘ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ກຖໍ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ຂິປຕິ. ໂກປນ຺ຕິ ກຸປິຕຠາວໍ, ໂທສນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຠາວໍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ໂກຘສ຺ເສວ ນາມໍ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາກາຣໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປາຕຸກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ປກາເສຕິ. ພາຫາວິກ຺ເຂປກໍ ຠຓຕີຕິ ພາຫໍ ວິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອລຊ຺ຊິວຈນໍ ວທຕິ. ອນາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕີກາເຣນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວຊານິຕ຺ວາ, ອນາທໂຣ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫເສຕີຕິ ວິເຫເຐຕິ ພາຘຕິ. ອຕິພາຬ຺ຫນ຺ຕິ ອຕິທຬ຺ຫໍ ອຕິປ຺ປມາຓໍ. ມຍິ ພ຺ຍາວຏາຕິ ມຍິ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປນ຺ນາ. ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ຫີນສ຺ສ ຄິຫິຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕມນາ ໂຫຖາຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ‘‘ມຍາ ລຠິຕພ຺ພໍ ລຠຖ, ມຍາ ວສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ວສຖ, ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂວ ມຍາ ກໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ທຸສ຺ສຕີຕິ ທຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ.

ນວຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູຫີຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ກຖິຕານິ. ຍຖາຫ –

‘‘ນວຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ນວ? ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ອຈຣິ, ອນຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອນຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຈຣິ, ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໒໙).

ຕຕ຺ຖ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີຕິ ອາຆາຕກາຣຓານິ. ອາຆາຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂກໂປ, ໂສເຍວ ອຸປຣູປຣິ ໂກປສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸ. ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ໂກປໍ ພນ຺ຘຕິ ກໂຣຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖໍ ເມ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕິ. ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕິ. ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໕; ວິຠ. ໙໖໐; ຘ. ສ. ໑໐໖໖) ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕານິ ອປຣານິປິ ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ ອິເມເຫວ ນວຫິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ອາຆາຕິໂຕຕິ ຆຏ຺ຏິໂຕ.

ນວວິຘມາເນຫີຕິ ກຕເມ ນວວິຘມານາ? ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ. ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ສທິສສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ. ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ຫີນສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ. ອິເມ ນວວິຘມານາ (ວິຠ. ໙໖໒).

ເອຕ຺ຖ ປນ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ ຣາຊູນຎ຺ເຈວ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘເນນ ວາ ວາຫເນຫິ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘເນນ ວາ ວາຫເນຫິ ວາ ອຎ຺ຎຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຘນໍ ວາ ວາຫນາທີນິ ວາ ນາຕິສມ຺ປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຣາຊາຕິ ໂວຫາຣສຸຂມຕ຺ຕກເມວ, ກິໍ ຣາຊາ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ອປ຺ປລາຠສກ຺ກາໂຣ ‘‘ອຫໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາເຖໂຣຕິ ກຖາມຕ຺ຕເມວ, ກິໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມາຫໍ, ກິໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນາມາຫໍ, ກິໍ ມຫາເຖໂຣ ນາມາຫໍ, ຍສ຺ສ ເມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມານາທໂຍ ອມຈ຺ຈາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອມຈ຺ໂຈ ວາ ຫິ ຣຏ຺ຐິໂຍ ວາ ‘‘ໂຠຄຍານວາຫນາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ອມຈ຺ໂຈຕິ ນາມເມວ ມຍ຺ຫໍ, ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ອມຈ຺ໂຈ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມານາທໂຍ ທາສາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທາໂສ ຫິ ‘‘ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ທາໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຫຕຸ ທາສາ ນາມ ຊາຕາ, ອຫໍ ປນ ປເວຓິອາຄຕຕ຺ຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປເວຓິອາຄຕຠາເວນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິກທາສຕ຺ເຕນ ອສຸກທາເສນ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ກຸຈ຺ຉິວເສນາຫໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ, ມາຕາປິຕຸໂກຏິຍາ ປນ ເມ ທາສຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ທາໂສ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈ ທາໂສ, ເອວໍ ປຸກ຺ກຸສຈຓ຺ຑາລາທໂຍປິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຖາ ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຕ຺ຖ ຍາຖາວມານາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ອຍາຖາວມານາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາຕິ.

ຕຓ຺ຫາມູລກາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ຣຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເກວລໍ ຣາເຄເນວ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາມູລການໍ ປຣິເຍສນາທີນມ຺ປິ ສມ຺ຠວໂຕ ຕຓ຺ຫາມູລເກຫິ ສພ຺ເພຫິ ອກຸສລຘມ຺ເມຫິ ຣຊ຺ຊຕິ, ຍຸຊ຺ຊຕິ ພຊ຺ຌຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫີຕິ ກຕມານິ ທສ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ? ໂລໂຠ, ໂທໂສ, ໂມໂຫ, ມາໂນ, ທິຏ຺ຐິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ຖິນໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ອຫິຣິກໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິມານິ ທສ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ (ວິຠ. ໙໖໖).

ຕຕ຺ຖ ກິເລສາ ເອວ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ, ວສນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຂີຓາສວາ ສຕ຺ຕາ ໂລຠາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຖູນິ, ກິເລສາ ຈ ເຕ ຕປ຺ປຕິຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຕ຺ຖູນິ ຈາຕິ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທິຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາປິ ກິເລສາ ວສນ຺ຕິ ເອວ ນາມ, ຕສ຺ມາ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖູນີຕິປິ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ. ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ລຸພ຺ຠຕິ, ລຸພ຺ຠນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂລໂຠ. ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ທຸສ຺ສຕິ, ທຸສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂທໂສ. ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ມຸຍ຺ຫຕິ, ມຸຍ຺ຫນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂມໂຫ. ມຎ຺ຎຕີຕິ ມາໂນ. ທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາວ. ນ ຫິຣີຍຕີຕິ ອຫິຣິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຫິຣິກໍ. ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ. ເຕສຸ ອຫິຣິກໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ອຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ ເຕເຫວ ອສາຣຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ, ກິລິສ຺ສຕີຕິ ອຸປຕາປີຍຕິ ວິພາຘີຍຕິ.

ທສຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູຫີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕຫິ ນວຫິ ຈ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນາຆາໂຕ ຊາຍຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໖໖) ວຸຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ທສຫິ. ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີຕິອາທີນິປິ ຫິ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທິມ຺ຫິປິ ອຏ຺ຐາເນ ອາຆາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ທສຫິ ອກຸສລກມ຺ມປເຖຫີຕິ ກຕເມ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐)? ປາຓາຕິປາໂຕ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ມຸສາວາໂທ, ປິສຸຓາ ວາຈາ, ຜຣຸສາ ວາຈາ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ອຠິຊ຺ຌາ, ພ຺ຍາປາໂທ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ອິເມ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລກມ຺ມານິ ຈ ຕານິ ປຖາ ຈ ທຸຄ຺ຄຕິຍາຕິ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ.

ທສຫິ ສຎ຺ໂຎຊເນຫີຕິ ກຕມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານິ (ຘ. ສ. ໑໑໑໘)? ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ, ປຏິຆສໍໂຍຊນໍ, ມານສໍໂຍຊນໍ, ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສໍໂຍຊນໍ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສໍໂຍຊນໍ, ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ, ອິສ຺ສາສໍໂຍຊນໍ, ມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນໍ, ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນໍ, ອິມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານິ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາຕິ ກຕມາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ (ວິຠ. ໙໗໑)? ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ. ອຍໍ ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ.

ຕຕ຺ຖ ທສວຕ຺ຖຸກາຕິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ທສວຕ຺ຖຸກາ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ທິນ຺ນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສກ຺ກາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸນ຺ຕິ ຊານາຕິ. ທິນ຺ນສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍິຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຍາໂຄ, ຕໍ ຍຊິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຊານາຕິ. ຍິຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຫຸຕນ຺ຕິ ອາຫຸນປາຫຸນມງ຺ຄລກິຣິຍາ, ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸກຕທຸກ຺ກຏານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ສຸກຕກມ຺ມານິ ນາມ, ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມານິ ນາມ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຕິ. ຜລໍ ວິປາໂກ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກຕິ ປຣໂລເກ ຐິໂຕ ອິມໍ ໂລກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກຕິ ອິຘໂລເກ ຐິໂຕ ປຣໂລກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ມາຕາ ນຕ຺ຖິ ປິຕາຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຕິ. ເຕສຸ ກຕປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ໂກຈິ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາຕິ ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາຕິ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂລກສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ…ເປ… ປເວເທນ຺ຕີຕິ ອິມຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ປເວທນສມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ພຸທ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິກໍ ເອເກກໍ ອນ຺ຕໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ອຖ ວາ ອນ຺ຕສ຺ສ ຄາໂຫ ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ຕາຍ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ. ສາ ປນ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕຫີຕິ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣໍ ສຕໍ ອຏ຺ຐສຕໍ. ສໍສາເຣ ປປຎ຺ເຈຕິ ຈິຣໍ ວສາເປຕີຕິ ປປຎ຺ໂຈ, ຕຓ຺ຫາ ເອວ ປປຎ຺ໂຈ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ໂຈ, ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ຕຓ຺ຫານໍ ພຫຸກຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ ກຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈານໍ ສຕໍ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສຕໍ. ເຕນ ‘‘ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາສວເສນ ‘‘ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອຏ຺ຐສຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາເຕນ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐ ອພ຺ໂພຫາຣິການິ ກຕ຺ວາ ສຕເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ອາຄຕໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ, ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ, ຕເທກຊ຺ຌໍ ອຠິສຎ຺ຎຸຫິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ, ອນາຄຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕເທກຊ຺ຌໍ ອຠິສຎ຺ຎຸຫິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕສຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໔໒).

ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈາເຍວ ປເນຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາສມຸທາຈາຣາ ຕຓ຺ຫາປວຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ (ວິຠ. ໙໗໓) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍ – ຣູປາຣມ຺ມຓາເຍວ ກາມຕຓ຺ຫາ, ຠວຕຓ຺ຫາ, ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓາຕິ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ອຏ຺ຐາຣສ, ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາ ເອວ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ອຏ຺ຐຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕສຕໍ ໂຫຕິ. ປປຎ຺ຈິໂຕຕິ ອາຣມ຺ມເຓ, ສໍສາເຣ ວາ ປປຎ຺ຈິໂຕ ຈິຣວາສິໂຕ.

ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີຕິ ‘‘ກຕມານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ເວຍ຺ຍາກຣເຓ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ, ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ປຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ອິມານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ເວຍ຺ຍາກຣເຓ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໗໗). ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ຕິຓ຺ໂຓຕິ ອຫຎ຺ຈ ຈຕຸໂຣຆໍ, ສໍສາຣສມຸທ຺ທໍ ວາ ຕິຓ຺ໂຓ ອມ຺ຫິ ຠວາມິ. ມຸຕ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທິພນ຺ຘເນຫິ ມຸຕ຺ໂຕ. ທນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພິເສວໂນ ນິປ຺ປຣິປ຺ຜນ຺ໂທ. ສນ຺ໂຕຕິ ສີຕີຠູໂຕ. ອສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ນິພ຺ພານທສ຺ສເນ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ປໂຫມີຕິ ສມຕ຺ໂຖມ຺ຫິ. ໂຂອິຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປເຣ ຈ ປຣິນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປເຣ ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປເຣ ຈ ຕາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີຫິປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ.

ມຫາກຣຸຓາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗໒-໗໓. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນິທ຺ເທເສ ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ສມຄຕິກຕ຺ຕາ ເຕເນວ ສຫ ອນາວຣຓຎາຓໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ນ ຫິ ອນາວຣຓຎາຓໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖິ, ເອກເມວ ເຫຕໍ ຎາຓໍ ອາກາຣເຠທໂຕ ທ຺ເວຘາ ວຸຈ຺ຈຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘາພລາທີນິ ວິຍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ຫິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອາວຣຓນ຺ຕິ, ເກນຈິ ຘມ຺ເມນ, ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ ອາວຣຓໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອນາວຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ. ອຎ຺ເຎ ປນ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນາຫຸ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓິກຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ອິນ຺ທວຊິຣໍ ວິຍ ວິສເຍສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຕ຺ຕາ ອນາວຣຓຎາຓໍ. ອນຸປຸພ຺ພສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາປຏິກ຺ເຂໂປ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ສກິໍສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາປຏິກ຺ເຂໂປ ອນາວຣຓຎາຓໍ, ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາເຠນປິ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຈ ອນຸປຸພ຺ພສພ຺ພຎ຺ຎູ. ອນາວຣຓຎາຓປຏິລາເຠນປິ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຈ ສກິໍສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ.

ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕມສງ຺ຂຕໍ ອນວເສສໍ ຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພນ຺ຕິ ຊາຕິວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ເສສປຣິຍາທານໍ. ອນວເສສນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພາກາຣວເສນ ນິສ຺ເສສປຣິຍາທານໍ. ສງ຺ຂຕມສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາ ປເຠທທສ຺ສນໍ. ສງ຺ຂຕຎ຺ຫິ ເອໂກ ປເຠໂທ, ອສງ຺ຂຕໍ ເອໂກ ປເຠໂທ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕໍ. ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ຕຖາ ນ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕໍ. ນິພ຺ພານໍ. ສງ຺ຂຕໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ອນວເສສໍ ຊານາຕິ, ອສງ຺ຂຕໍ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ອນວເສສໍ ຊານາຕິ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ຈ ອວເສໂສຕິ ອນວເສສໍ. ສງ຺ຂຕໍ ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ. ອເນກເຠທາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອກຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂຕປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອເນກເຠທໂຕ ຊານາຕິ. ອຖ ວາ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ. ອນວເສສນ຺ຕິ ນິປ຺ປເທສຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອນວເສເສ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂເຕ ນິສ຺ສງ຺ຄຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາວຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕເທວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອນາວຣຓຎາຓໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໐. ອິທານິ ອເນກວິສຍເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕີຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໍ ອນາຄຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ກາລເຠທໂຕ ທສ຺ສິຕໍ, ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ຣູປາ ຈາຕິອາທິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓເຠທໂຕ. ເອວໍ ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸຣູປານໍ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ຍາວຕາຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ອນິຈ຺ຈຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓເຠທໂຕ ທສ຺ສິຕໍ. ອນິຈ຺ຈຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ ອນິຈ຺ຈາກາຣໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ເຖ ວາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເອສ ນໂຍ ເອທິເສສຸ. ຣູປສ຺ສາຕິອາທິ ຂນ຺ຘເຠທໂຕ ທສ຺ສິຕໍ. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ…ເປ… ຊຣາມຣຓສ຺ສາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເປຍ຺ຍາລນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິອາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຎາຓາເນວ. ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຠິຊານນສຠາວໍ. ເອສ ນໂຍ ເອທິເສສຸ. ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ກຸສລຕ຺ຕິກວເສນ ເຠໂທ. ກາມາວຈເຣ ຘມ຺ເມຕິອາທິ ຈຕຸຠູມກວເສນ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ‘‘ສພ຺ເພ ຊານາຕີ’’ຕິ ພຫຸວຈນປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ເອກວຈນໂສເຕ ປຕິຕຕ຺ຕາ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ເອກວຈເນນ ລິຂິຕໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິອາທິ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຎາຓານໍ ວິສຍເຠໂທ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ເຕ ຎາຓນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຕ຺ຕາ. ວິສຍເຠທໂຕ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕໍ ຎາຓໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສໂຍ ໂຫຕິເຍວ.

ປຸນ ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໒໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຠູມິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາວຕາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຫ ເທເວຫິ ສເທວກສ຺ສ. ສຫ ມາເຣນ ສມາຣກສ຺ສ. ສຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ. ສຫ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ. ສຫ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ປຊາຍ. ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສມາຣກວຈເນນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິວຈເນນ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ, ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ, ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂອກາສໂລໂກ, ທ຺ວີຫິ ປຊາວເສນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ, ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ, ສພ຺ຣຫ຺ມກຄ຺ຄຫເຓນ ຣູປາວຈຣພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕຸປຣິສວເສນ, ສມ຺ມຸຕິເທເວຫິ ວາ ສຫ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອວເສສສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ສພ຺ພສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິຊານນຠາວໍ ສາເຘຕິ. ຕໂຕ ເຍສໍ ສິຍາ ‘‘ມາໂຣ ມຫານຸຠາໂວ ຉກາມາວຈຣິສ຺ສໂຣ ວສວຕ຺ຕີ, ກິໍ ຕສ຺ສາປິ ທິຏ຺ຐາທິໍ ຊານາຕີ’’ຕິ, ເຕສໍ ວິມຕິໍ ວິຘມນ຺ໂຕ ‘‘ສມາຣກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ເຍສໍ ປນ ສິຍາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫານຸຠາໂວ ເອກງ຺ຄຸລິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ທ຺ວີຫິ…ເປ… ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ຌານສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ກິໍ ຕສ຺ສາປິ ທິຏ຺ຐາທິໍ ຊານາຕີ’’ຕິ, ເຕສໍ ວິມຕິໍ ວິຘມນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ເຍສໍ ສິຍາ ‘‘ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ, ກິໍ ເຕສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐາທິໍ ຊານາຕີ’’ຕິ, ເຕສໍ ວິມຕິໍ ວິຘມນ຺ໂຕ ‘‘ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ທິຏ຺ຐາທິຊານນຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຖ ສມ຺ມຸຕິເທເວ ອວເສສມນຸສ຺ເສ ຈ ອຸປາທາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເສສສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິຊານນຠາວໍ ປກາເສຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິກ຺ກໂມ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ສເທວກສ຺ສາຕິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລກສ຺ສ. ສມາຣກສ຺ສາຕິ ມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລກສ຺ສ. ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສາຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໂລກສ຺ສ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ຕິຠວູປເຄ ສຕ຺ເຕ ຕີຫາກາເຣຫິ ຕີສຸ ປເທສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປຣິຍາທາຕຸໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ເຕນ ເຕນ ອາກາເຣນ ເຕຘາຕຸກເມວ ປຣິຍາທິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ.

ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ. ມຸຕນ຺ຕິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ, ຣສາຍຕນໍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິຕໍ. ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕໍ. ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ ອິມິນາ ເອຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍໍ ອປຣິມານາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ‘‘ນີລໍ ປີຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໖໑໙) ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຊານາຕິ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ‘‘ເຠຣິສທ຺ໂທ, ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທ’’ຕິອາທິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ມູລຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໖໒໔-໖໒໗) ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຆານທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ມູລຣໂສ, ຂນ຺ຘຣໂສ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໖໒໘-໖໓໑) ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກກ຺ຂຬໍ, ມຸທຸກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໖໔໗-໖໕໐) ປຖວີຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸເຠທໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຊານາຕິ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິເຠທໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຊານາຕິ. ອິມສ຺ສ ປນ ມຫາຊນສ຺ສ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ. ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

໑໒໑. ປຸນ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ນ ຕສ຺ສາຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຕສ຺ສ ອທ຺ທິຏ຺ຐມິຘຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ເຕຘາຕຸເກ ໂລເກ, ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ອຕ຺ຖິ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕມານກາລິກໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ. ອິມິນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລິກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ທ-ກາໂຣ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອໂຖ ອວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຖອິຕິ ວຈໂນປາທາເນ ນິປາໂຕ. ອວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອຕີຕກາລິກໍ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມຊາຕໍ. ນາໂຫສີຕິ ປາຐເສໂສ. ອພ຺ຍຍຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິສທ຺ທສ຺ສ ຄຫເຓ ປາຐເສສໍ ວິນາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ອິມິນາ ອຕີຕກາລິກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາຄຕກາລິກໍ ອຊານິຕພ຺ພໍ ນາມ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນຕ຺ຖິ ວາ. ອິມິນາ ອນາຄຕກາລິກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຊານນກິຣິຍາວິເສສນມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ. ສພ຺ພໍ ອຠິຎ຺ຎາສິ ຍທຕ຺ຖິ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ເຕກາລິກໍ ວາ ກາລວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ເນຍ຺ຍໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຎ຺ຎາສິ ອຘິເກນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຊານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິສທ຺ເທນ ເຕກາລິກສ຺ສ ກາລວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຫຓາ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ໂທ ອພ຺ຍຍຠູໂຕເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຄໂຕ ເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ກາລວເສນ ໂອກາສວເສນ ຈ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ສມນ຺ຕາ ສພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ອສ຺ສາຕິ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສາຘິຕໍ.

ປຸນ ພຸທ຺ຘຎາຓານໍ ວິສຍວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ວຸຕ຺ຕປເທ ຍໍ ຕໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ຕໍ ເກນຏ຺ເຐນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ໂຖ ປນສ຺ສ ຍາວຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐຕິອາທີຫິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ຍຖາຫ – ‘‘ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ໂຘຕກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓໒). ຕສ຺ມິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ເຕ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ. ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ຎາຓານີຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓານິ. ທຸກ຺ເຂ ຎາຓາທີນິປິ ຫິ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ປນ ເອກເທສມຕ຺ເຕເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາວກສາຘາຣຓານີຕິ ປນ ເອກເທເສນາປິ ອຕ຺ຖິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ໂພ ຎາໂຕຕິ ສພ຺ໂພ ຎາເຓນ ຎາໂຕ. ອຎ຺ຎາໂຕ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ປຏິເສເຘນ ວິຠາເວຕິ. ສພ຺ໂພ ທິຏ຺ໂຐຕິ ນ ເກວລໍ ຎາຕມຕ຺ໂຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ໂຐ ວິຍ ກໂຕ. ສພ຺ໂພ ວິທິໂຕຕິ ນ ເກວລໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ໂຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ປາກໂຏ. ສພ຺ໂພ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ນ ເກວລໍ ວິທິໂຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ຎາຓປຏິລາຠວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂີກໂຕ. ສພ຺ໂພ ຜສ຺ສິໂຕຕິ ນ ເກວລໍ ສຈ຺ຉິກໂຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍຖາຣຸຈິ ສມຸທາຈາຣວເສນ ຜຸຏ຺ໂຐຕິ. ອຖ ວາ ຎາໂຕ ສຠາວລກ຺ຂຓວເສນ. ທິຏ຺ໂຐ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ. ວິທິໂຕ ຣສວເສນ. ສຈ຺ຉິກໂຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານວເສນ. ຜສ຺ສິໂຕ ປທຏ຺ຐານວເສນ. ອຖ ວາ ຎາໂຕ ຎາຓຸປ຺ປາທວເສນ. ທິຏ຺ໂຐ ຈກ຺ຂຸປ຺ປາທວເສນ. ວິທິໂຕ ປຎ຺ຎຸປ຺ປາທວເສນ. ສຈ຺ຉິກໂຕ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທວເສນ. ຜສ຺ສິໂຕ ອາໂລກຸປ຺ປາທວເສນ. ‘‘ຍາວຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ, ສພ຺ໂພ ທິຏ຺ໂຐ, ອທິຏ຺ໂຐ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈ ‘‘ຍາວຕາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ສພ຺ພໍ ຎາຕໍ, ອຎ຺ຎາຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈ ວິຕ຺ຖາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຄາຖາ ນິຄມນວເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໍນິຄມເນເຍວ ຫິ ກເຕ ຎາຓນິຄມນມ຺ປິ ກຕເມວ ໂຫຕີຕິ.

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປກາສິນິຍາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທິຏ຺ຐິກຖາ

໑. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ອິທານິ ຎາຓກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ທິຏ຺ຐິກຖາຍ ອນຸປຸພ຺ພອນຸວຓ຺ຓນາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິກຖາ ຎາຓກຖາຍ ກຕຎາຓປຣິຈຍສ຺ສ ສມຘິຄຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມລວິໂສຘນາ ສຸກຣາ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ຎາຓກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິກາ ປຸຈ຺ຉາ. ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ກຖໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິໂກ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທໂສ, ສພ຺ພາວ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິກາ ທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕສໍສນ຺ທນາຕິ ເອວມິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉເທ ຕາວ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ, ສຠາວປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານີຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈຍປຸຈ຺ຉາ, ກິຕ຺ຕການິ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານີຕິ ສມຸທາຈາຣປຸຈ຺ຉາ ວິກາຣປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ສມຸທາຈາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ສງ຺ຂາປຸຈ຺ຉາ ຄຓນາປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາຕິ ວຕ຺ຖຸປ຺ປເຠທວເສນ ອາຣມ຺ມຓນານຕ຺ຕວເສນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຕໂມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຏິປກ຺ຂປຸຈ຺ຉາ ປຫານູປາຍປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິກາຣຓານິ ຫິ ຂນ຺ຘາທີນິ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາເຕນ ຕາສໍ ກາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ຈ ກາຣຓານິ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ ສມ຺ມາ ຠຸສໍ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ເອຕາສໍ ຉນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທີນິ ຉ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພປຸຈ຺ຉາ. ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສາ ປນ ອນິຈ຺ຈາທິເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຠິນິເວໂສ. ອນິຈ຺ຈາທິອາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິວເສນ ວຕ຺ຕມາໂນ ປຣໂຕ ອາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣາມາໂສ. ອຖ ວາ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິກໍ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣາມາໂສ, ອຠິນິເວໂສ ຈ ໂສ ປຣາມາໂສ ຈາຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ. ເອວໍປກາໂຣ ທິຏ຺ຐີຕິ ກິຈ຺ຈໂຕ ທິຏ຺ຐິສຠາວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຕີຓິ ສຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ສຕານິ, ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ກຕໂມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

໑໒໓. ອິທານິ ກຖໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ຣູປນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຣູປໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ກສິຓຣູປຎ຺ຈ. ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ, ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ, ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ. ເຕເນວ ‘‘ເວທນໍ ເອຕໍ ມມ, ສງ຺ຂາເຣ ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ນປຸໍສກວຈນໍ ເອກວຈນຎ຺ຈ ກຕໍ. ເອໂສຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄກວຈນໍ ກຕໍ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎນາມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານມຎ຺ຎນາມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາ ເອວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອຕໍ ມມາຕິ ມມໍກາຣກປ຺ປນາ, ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ອຫໍກາຣກປ຺ປນາ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຫໍກາຣມມໍກາຣກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ຕຖາ ຍຖາກ຺ກເມເນວ ຕຓ຺ຫາມູລນິເວໂສ ມານປຄ຺ຄາໂຫ, ຕຓ຺ຫາມູລນິວິຏ຺ໂຐ ມານປຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ສງ຺ຂາຣານໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ຕິລກ຺ຂຓາທສ຺ສນເຫຕຸໂກ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ທຸກ຺ເຂ ອສຸເຠ ຈ ສຸຂໍ ສຸຠນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ, ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ, ຈຕຸພ຺ພິຘວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ອາກາຣກປ຺ປນາ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕປຏິລາຠກປ຺ປນາ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກປ຺ປນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ນນ຺ທິຍາ ອຕີຕມນ຺ວາຄເມຕິ, ນນ຺ທິຍາ ອນາຄຕໍ ປຏິກງ຺ຂຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕິ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ອປຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸໂກ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວຈນານໍ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ທິຏ຺ຐິໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຐມໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ. ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນວິຎ຺ຎາຓ- ກາຍສມ຺ຜສ຺ສກາຍເວທນາກາຍສຎ຺ຎາກາຍເຈຕນາກາຍຕຓ຺ຫາກາຍວິຕກ຺ກວິຈາຣຘາຕຸທສກສິຓ- ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣສຸ ຈ ຍຕ຺ຖ ວິສຸໍ ອຠິນິເວໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ສກລສຣີຣາຠິນິເວສວເສເນວ ວິສຸໍ ອຠິນິເວໂສ ວິຍ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ທ຺ວາທສາຍຕນອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸເອກູນວີສຕິອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ໂຍຊນາ ກຕາ. ຕີຓິ ເອກນ຺ຕໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ໂຍຊິຕານິ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ເສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ໂລກິຍາ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປຎ຺ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ຕໂຕ ເຕຘາຕຸກວເສນ ນວວິຘຠວວເສນ ຌານພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄວເສນ ຈ ໂຍຊນາ ກຕາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ສພ຺ພານິ ເຈຕານິ ຣູປາທິການິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕານິ ອຏ຺ຐນວຸຕິສຕໍ ປທານິ ຠວນ຺ຕິ.

໑໒໔. ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາຍປິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍເຍວ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສມານາ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸເຍວ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ອວິຊ຺ຊາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຘີກຕານໍ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐິ ‘ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐິ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ມຫຕີ ໂຂ ເອສາ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸ, ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸ. ຫີນໍ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫີນາ ສຎ຺ຎາ ຫີນາ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໗) ວຈນໂຕ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ຜສ຺ໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕນ ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໒໓) ວຈນໂຕ ຈ ຜສ຺ໂສ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ສຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາກາຣມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ອຍາຖາວສຠາວຄາຫເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຍ –

‘‘ຍານິ ຈ ຕີຓິ ຍານິ ຈ ສຏ຺ຐິ, ສມຓປ຺ປວາທສິຕານິ ຠູຣິປຎ຺ຎ;

ສຎ຺ຎກ຺ຂຣສຎ຺ຎນິສ຺ສິຕານິ, ໂອສຣຓານິ ວິເນຍ຺ຍ ໂອຆຕມຄາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໕໔໓) –

ວຈນໂຕ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐; ມຫານິ. ໑໐໙) ວຈນໂຕ ຈ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ວິຕກ຺ໂກປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ –

‘‘ນເຫວ ສຈ຺ຈານິ ພຫູນິ ນານາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ ນິຈ຺ຈານິ ໂລເກ;

ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐີສຸ ປກປ຺ປຍິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ມຸສາຕິ ທ຺ວຍຘມ຺ມມາຫູ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໙໒) –

ວຈນໂຕ ຈ ວິຕກ຺ໂກ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສ຺ສ ອກຸສລານໍ ອສາຘາຣຓເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙) ວຈນໂຕ ຈ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ປາປມິຕ຺ໂຕປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ພາຫິຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ນ ອຎ຺ຎໍ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫໂຕ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໑໐) ວຈນໂຕ ຈ ປາປມິຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ປຣໂຕປິ ໂຆໂສ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສ ອໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໑໒໖) ວຈນໂຕ ຈ ປຣໂຕ ໂຆໂສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕກຖາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ.

ອິທານິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາ ເຫຕຸ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຈໂຍຕິອາທິມາຫ. ຂນ຺ຘາ ເອວ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປາທາຍ, ຊນກເຫຕຸ ເຈວ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ທິຏ຺ຐິກາຣຓຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໕. ອິທານິ ກິຈ຺ຈເຠເທນ ທິຏ຺ຐິເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ປທານໍ ສາຘາຣຓໍ ມູລປທໍ. ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຄຫນນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ອຍາຖາວທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐີສຸ ຄຕໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ເຫຏ຺ຐາປິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕຄຕຕ຺ຕາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ສາ ເອວ ທິຏ຺ຐິ ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ ຕິຓຄຫນວນຄຫນປພ຺ພຕຄຫນານິ ວິຍ. ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາຣໍ ໂຈຣກນ຺ຕາຣວາຬກນ຺ຕາຣນິຣຸທກກນ຺ຕາຣທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣາ ວິຍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ສກລິງ຺ເຄເນວ ອາຄຕໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ປຏິໂລມຏ຺ເຐນ ຈ ທິຏ຺ຐິວິສູກໍ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ ເຈວ ວິໂລເມຕິ ຈ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ (ຘ. ສ. ໓໙໒, ໑໑໐໕) ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສູກາຍິກ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ກທາຈິ ສສ຺ສຕສ຺ສ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຣູປໍ ຜນ຺ທິຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກທາຈິ ສສ຺ສຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ໂຎຊນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນ຺ໂຕຕຸທນຏ຺ເຐນ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຏ຺ເຐນ ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ປີຬາກຣຓຏ຺ເຐນ ສມ຺ພາໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ພາໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ໂມກ຺ຂາວຣຓຏ຺ເຐນ ປລິໂພໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິປລິໂພໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ປປາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປປາໂຕ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຖາມຄຕຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາເປຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສນ຺ຕາໂປ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸທຫຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຬາໂຫ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ກິເລສກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຄນ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຠຸສໍ ອາທິຍຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອິທໍ ປຣນ຺ຕິ ອາມສຕິ, ປຣໂຕ ວາ ອາມສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ.

໑໒໖. ອິທານິ ຣາສິວເສນ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸທ຺ທິສນ຺ໂຕ ກຕມາ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂໂສມນສ຺ສສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສາເທ ທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕານໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ນຕ຺ຖີຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິປຣີຕາ ທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສຕິ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ, ສນ຺ຕີ ວາ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາໂຕ ສກ຺ກາໂຍ ວຕ຺ຖຸ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສກ຺ກາຍວຕ຺ຖຸກາ. ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຸຈ຺ເຉໂທຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ສສ຺ສຕາທິອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ, ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ວາ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ອຕີຕສງ຺ຂາຕໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນາຄຕສງ຺ຂາຕໍ ອປຣນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ສຎ຺ໂຎຊນິກາ. ອຫງ຺ກາຣວເສນ ອຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ທິຏ຺ຐິຍາ ມູລຠູເຕນ ວິນິພນ຺ຘາ ຆຏິຕາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຫນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ. ຕຖາ ມມງ຺ກາຣວເສນ ມມນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ ມມນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕໂນ ວທນໍ ກຖນໍ ອຕ຺ຕວາໂທ, ເຕນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ພທ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕານໍ ໂລໂກຕິ ວທນໍ ກຖນໍ ໂລກວາໂທ, ເຕນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສສ຺ສຕໍ, ສສ຺ສຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ ຠວທິຏ຺ຐິ. ວິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ.

໑໒໗-໑໒໘. ອິທານິ ຕີຓິ ສຕໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ກຕເມ ຕີຓິ ສຕໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຠິນິເວສວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາໂມ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ, ກຕິຫາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂສຬສນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຠິນິເວສາກາຣຄຓນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕາສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຠິນິເວສາກາຣຄຓນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ຕານິ ຄຓນານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ກາໂຍ ອີທິໂສ’’ຕິ ຣູປສມ຺ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສິຕໍ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນຏ຺ເຐນ ສຸຂຎ຺ຈ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ຕໍເຍວ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທຕິ ຣູປນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ຕຎ຺ຫິ ສຸຂໍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອສ຺ສາທີຍຕິ ອຸປຠຸຎ຺ຊີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ. ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ໂສ ອສ຺ສາໂທ ສສ຺ສໂຕຕິ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ວາ ສສ຺ສຕໍ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມານໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ໂຍ ຈ ອສ຺ສາໂທຕິ ອສ຺ສາທສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຠາວາຠາເວປິ ອສ຺ສາທໍ ວິນາ ສາ ທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ສມຸຈ຺ຈິຕໍ. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐີຕິ ອສ຺ສາເທ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ນານາສຸຕ຺ເຕຫິ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຎ຺ຈ ຄຣຫິຕຸກາໂມ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວິນາສກມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຕ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນຕິ ວິປນ຺ນາ ວິນຏ຺ຐາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ, ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ວິປນ຺ໂນ ວິນຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ. ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມເນນ. ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ຈິຕ຺ເຕນ. ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທເນນ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ‘‘ຕໍ ເສວນາທິກໍ ເກນ ກາຣເຓນ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ ກາຣຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເສວນາທິກໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຍາ ຣາໂຄຕິ ‘‘ສຸນ຺ທຣາ ເມ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຣາໂຄ. ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ໂຕຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐິຣາເຄນ ຣງ຺ເຄນ ຣຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຣຕ຺ໂຕ. ນ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວິປາກຜເລນ. ນ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ນິສ຺ສນ຺ທຜເລນ.

ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ໂລກິຍໂວຫາເຣນ ຫິ ປຸຣິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຣີຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິສ຺ມິໍ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຣິໂສ, ປຸໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣໂຍ, ຕໍ ປຸໍ ຄລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຸຄຕິໂຕ ຈຸຕາ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລຕ຺ຕໍ ເກນ ກາຣເຓນ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ. ວິປຊ຺ຊມານາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຣໂຍ. ສມ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ. ຍຎ຺ເຈວ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ສກລິງ຺ຄຘາຣຓປຏິປທານຸໂຍຄອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິ ກາຍກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຈ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ສກສມຍປຣິຍາປຸຓນສຊ຺ຌາຍນເທສນາສມາທປນາທິ ວຈີກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຈ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ອິຘໂລກຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣໂລກຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຕາກຕຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ມໂນກມ຺ມໍ. ຕິຓກຏ຺ຐຘຎ຺ຎພີເຊສຸ ສຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສ຺ສ ທານານຸປ຺ປທານປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ຈ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານິ. ຍຖາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສານຸຣູປໍ. ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຕເທຕໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານມິຈ຺ຉາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ອິມາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອິມິນາ ທສ຺ສເນນ ສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕເທວ ປນ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຸສາ ຠຓໂຕ ປິສຸຓໍ ຠຓໂຕ ຜຣຸສໍ ຠຓໂຕ ສມ຺ຜໍ ປລປໂຕ ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ລິງ຺ຄຘາຣຓາທິປຣິຍາປຸຓນາທິໂລກຈິນ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເຈຕ຺ຖ ສຸນ຺ທໂຣ.

ເຈຕນາທີສຸ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ເຈຕນາ ເຈຕນາ ນາມ. ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ປຕ຺ຖນາ ປຕ຺ຖນາ ນາມ. ເຈຕນາປຕ຺ຖນານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາ ປຓິຘິ ນາມ. ເຕຫິ ປນ ເຈຕນາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ອນິຏ຺ຐາຍາຕິອາທີຫິ ທຸກ຺ຂເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ສຸຂກາເມຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ນ ເອສິຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐໍ. ອປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກນ຺ຕໍ. ມນສ຺ສ ອວຑ຺ຒນໂຕ, ມນສິ ອວິສປ຺ປນໂຕ ຈ ອມນາປໍ. ອາຍຕິໍ ອຠທ຺ທຕາຍ ອຫິຕໍ. ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ເອວໍ ສໍວຕ຺ຕນໍ ເກນ ກາຣເຓນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິສ຺ສ ກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ ລາມກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລ຺ລາຍ ປຖວິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທເກນ ຕິນ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ໂຣປິຕໍ. ປຖວີຣສໍ ອາໂປຣສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຖວິຍາ ຈ ສມ຺ປທໍ ອາປສ຺ສ ຈ ສມ຺ປທໍ. ພີຊນິກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຫິ ນ ສພ຺ພາ ປຖວີ ນ ສພ຺ໂພ ອາໂປ ຈ ພີຊໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ໂຍ ປນ ເຕສໍ ປເທໂສ ພີຊໍ ຜຸສຕິ, ໂສເຍວ ພີຊໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ພີຊໂປສນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕເຍວ ໂສ ປເທໂສ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣສສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂລເກ ຈ ‘‘ສຸຣໂສ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ ຎາຍຕິ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ຫິ ປເທໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠມານໍ ພີຊໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ສພ຺ພໍ ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຣສຊາຕໍ. ຕິຕ຺ຕກຕ຺ຕາຍາຕິ ໂສ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສ ຈ ອຕິຕ຺ຕໂກ ສມາໂນປິ ຕິຕ຺ຕກໍ ພີຊໍ ນິສ຺ສາຍ ນິມ຺ພຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເຕສໍ ຜລານຎ຺ຈ ຕິຕ຺ຕກຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ກຏຸກຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕ, ອມ຺ໂພຍໍ ອຫຸວາ ປຸເຣ;

ຕເມວ ປູຊໍ ລຠມາໂນ, ເກນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໗໑) –

ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ຫິ ອິຘາປິ ຕິຕ຺ຕກເມວ ອປ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ກຏຸກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສາຕຕ຺ຕາຍາຕິ ອມຘຸຣຠາວາຍ. ອສາທຸຕ຺ຕາຍາຕິປິ ປາໂຐ, ອສາທຸຠາວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທູຕິ ຫິ ມຘຸຣໍ. ພີຊໍ ຫິສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ນິມ຺ພາທິກສ຺ສ ພີຊໍ. ເອວເມວນ຺ຕິ ເອວໍ ເອວໍ. ຍສ຺ມາ ສຸຂາ ເວທນາ ປຣໂມ ອສ຺ສາໂທ, ຕສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ທຸກ຺ຂເວທນາວເສນ ອາທີນໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ປຸນ ອຏ຺ຐາຣສເຠເທນ ທິຏ຺ຐິຍາ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ອາກາເຣຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ໂຎໂຄຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ສໍສາເຣ ພນ຺ຘນໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໙. ຍສ຺ມາ ປນ ທິຏ຺ຐິຠູຕານິປິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ອຕ຺ຖິ ອທິຏ຺ຐິຠູຕານິປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ເຈວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນສ຺ເສວ ອນຸນຍສຎ຺ໂຎຊນນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອນຸນຍສຎ຺ໂຎຊນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຣາຄຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສຂນ຺ຘາຍຕນາທິມູລເກສຸປິ ວາເຣສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທນາປຣມຕ຺ຕາ ຈ ອສ຺ສາທສ຺ສ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ເອວ ເທສນາ ກຕາ. ສຎ຺ຎາທໂຍ ນ ຄຫິຕາ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນາທີນິ ປຎ຺ຈ ຉກ຺ການິ ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈຕິໍສ ວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນອສ຺ສາທາຣມ຺ມຓວເສນ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ.

ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໐. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍໍ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິປຏິເສຘກໂຣ ເນວ ອາຄໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ອຘິຄໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອາຄມາຘິຄມານໍ ອຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນາຄໂມ ຈ ສຸຕຜລຕ຺ຕາ ເຫຕຸໂວຫາຣວເສນ ອຘິຄໂມ ຈ, ຕໍ ສຸຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຕວາ, ນ ສຸຕວາ ອສ຺ສຸຕວາ. ສ຺ວາຍໍ –

ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ.

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາປຣິຬາເຫຫິ ປຣິທຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຕາ ນິວຸຕາ ໂອວຸຕາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໙໔). ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມຸທາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ, ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. –

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິອາທີສຸ ອຣິຍາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ຈ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ຈ ໂລເກນ ອຣຓີຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ເອວ ວາ ອິຘ ອຣິຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘).

ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ‘‘ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໂຍເຄນ ໂສຠນາ ປຸຣິສາຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ. ສພ຺ເພເຍວ ວາ ເອເຕ ທ຺ເວຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ອຣິຍາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ;