ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄ-ອຏ຺ຐກຖາ

(ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ໂຍ ສພ຺ພໂລກາຕິຄສພ຺ພໂສຠາ-

ຍຸຕ຺ເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ;

ໂທເສຫິ ສພ຺ເພຫິ ສວາສເນຫິ,

ມຸຕ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣມຎ຺ຈ ທາຕາ.

ນິຈ຺ຈໍ ທຍາຈນ຺ທນສີຕຈິຕ຺ໂຕ,

ປຎ຺ຎາຣວິຊ຺ໂຊຕິຕສພ຺ພເນຍ຺ໂຍ;

ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ຕມຄ຺ຄຠູຕໍ,

ຠູຕຕ຺ຖນາຖໍ ສິຣສາ ນມິຕ຺ວາ.

ໂຍ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ມຸນີວ ອຄ຺ໂຄ, ອນນ຺ຕສງ຺ເຂສຸ ຊິນຕ຺ຕເຊສຸ;

ອຫູ ທຍາຎາຓຄຸເຓຫິ ສຕ຺ຖຸລີລານຸກາຣີ ຊນຕາຫິເຕສຸ.

ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ມຸນິຣາຊປຸຕ຺ຕໍ, ເຖຣໍ ຖິຣາເນກຄຸຓາຠິຣາມໍ;

ປຎ຺ຎາປຠາວຸຄ຺ຄຕຈາຣຸກິຕ຺ຕິໍ, ສຸສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອໂຖ ນມິຕ຺ວາ.

ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ການຸປວຕ຺ຕເກນ, ສທ຺ຘມ຺ມເສນາປຕິສາວເກນ;

ສຸຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕຖາຄເຕນ, ຠູຕຕ຺ຖເວທິຕ຺ຕມຸປາຄເຕນ.

ໂຍ ຠາສິໂຕ ຠາສິຕໂກວິເທນ, ຘມ຺ມປ຺ປທີປຸຊ຺ຊລນາຍເກນ;

ປາໂຐ ວິສິຏ຺ໂຐ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ, ມຄ຺ໂຄຕິ ຕນ຺ນາມວິເສສິໂຕ ຈ.

ວິຈິຕ຺ຕນານຕ຺ຕນໂຍປຄູຬ຺ໂຫ, ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ເຎຫິ ສທາວຄາຬ຺ໂຫ;

ອຕ຺ຕຕ຺ຖໂລກຕ຺ຖປຣາຍເຓຫິ, ສໍເສວນີໂຍ ສຸຊເນຫິ ນິຈ຺ຈໍ.

ຎາຓປ຺ປເຠທາວຫນສ຺ສ ຕສ຺ສ, ໂຍຄີຫິເນເກຫິ ນິເສວິຕສ຺ສ;

ອຕ຺ຖໍ ອປຸພ຺ພໍ ອນຸວຓ຺ຓຍນ຺ໂຕ, ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນຸກ຺ກມນ຺ໂຕ.

ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕ ສມຍາ ສກາ ຈ, ອນາມສນ຺ໂຕ ສມຍໍ ປຣຎ຺ຈ;

ປຸພ຺ໂພປເທສຏ຺ຐກຖານຍຎ຺ຈ, ຍຖານຸຣູປໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ.

ວກ຺ຂາມຫໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ຊນສ຺ສ, ຫິຕາຍ ສທ຺ຘມ຺ມຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ;

ສກ຺ກຈ຺ຈ ສທ຺ຘມ຺ມປກາສິນິໍ ຕໍ, ສຸຓາຖ ຘາເຣຖ ຈ ສາຘຸ ສນ຺ໂຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ຕນ຺ນາມວິເສສິໂຕ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄຕາ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຈຕສ຺ໂສ ຫິ ປຏິສມ຺ຠິທາ – ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ. ຕາສໍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ມຄ຺ໂຄ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ໂຄ, ປຏິສມ຺ຠິທາປຏິລາຠເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຖມຍໍ ຕາສໍ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ປເຠທໂຕ ເທສິຕາຍ ເທສນາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓາວຫຕ຺ຕາ. ນານາເຠທຠິນ຺ນານຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ນານາເຠທຠິນ຺ນາ ເທສນາ ໂສຕູນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓປ຺ປເຠທຎ຺ຈ ສຎ຺ຊເນຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອາຍຕິໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓປ຺ປເຠທາຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ – ‘‘ປເຠທໂຕ ຫິ ເທສນາ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓາວຫາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.ກາມາວຈຣກຸສລປທຠາຊນີຍ). ອຍຎ຺ຈ ນານາເຠທຠິນ຺ນາ ເທສນາ, ເຕນສ຺ສາ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ມຄ຺ຄຕ຺ຕສິທ຺ຘິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ປເຠທາ. ‘‘ອຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປເຠທາ, ຎາຓສ຺ເສວ ປເຠທາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຎາຓປ຺ປເຠທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ມປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ປຏິຠານປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ປຏິຠາເນ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣີຍຕິ ອຘິຄມີຍຕິ ປາປຸຓີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນິພ຺ພານໍ, ຠາສິຕຕ຺ໂຖ, ວິປາໂກ, ກິຣິຍາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ.

ຘມ຺ໂມຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໍ ວິທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ເຈວ ປາເປຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຠາສິຕໍ, ກຸສລໍ, ອກຸສລນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ອຍເມວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອຠິຘມ຺ເມ (ວິຠ. ໗໑໙-໗໒໕) –

‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຍມ຺ຫາ ຘມ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ຊຣາມຣເຓ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ຊາຕິຍາ ຎາຓໍ…ເປ… ຠເວ ຎາຓໍ…ເປ… ອຸປາທາເນ ຎາຓໍ…ເປ… ຕຓ຺ຫາຍ ຎາຓໍ…ເປ… ເວທນາຍ ຎາຓໍ…ເປ… ຜສ຺ເສ ຎາຓໍ….ເປ… ສຬາຍຕເນ ຎາຓໍ….ເປ… ນາມຣູເປ ຎາຓໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາເຓ ຎາຓໍ…ເປ… ສງ຺ຂາເຣສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ.

ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ຍາ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ອພ຺ຍຠິຈາຣິໂວຫາໂຣ, ຕສ຺ສ ອຠິລາເປ ຠາສເນ ອຸທີຣເຓ ຕໍ ລປິຕໍ ຠາສິຕໍ ອຸທີຣິຕໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ‘‘ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາຍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ມາຄຘິກາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ມູລຠາສາຍ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ເອວມຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາ ນາມ ຊາຕາ, ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາຣມ຺ມຓາ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ‘‘ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ‘‘ຜສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຜສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຎ຺ຎໍ ປເນສ ນາມາຂ຺ຍາຕອຸປສຄ຺ຄນິປາຕພ຺ຍຎ຺ຊນສທ຺ທໍ ຊານາຕິ ນ ຊານາຕີຕິ? ຍທຄ຺ເຄນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕມ຺ປິ ຊານິສ຺ສຕິ. ຕໍ ປນ ນຍິທໍ ປຏິສມ຺ຠິທາກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຠາສໍ ນາມ ສຕ຺ຕາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ກຖິຕໍ – ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ທຫຣກາເລ ກຸມາຣເກ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກຖຍມານາ ຕານິ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ທາຣກາ ເຕສໍ ຕໍ ຕໍ ຠາສໍ ວວຕ຺ຖາເປນ຺ຕິ ‘‘ອິມິນາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ສພ຺ພມ຺ປິ ຠາສໍ ຊານນ຺ຕິ. ມາຕາ ທມິຬີ, ປິຕາ ອນ຺ຘໂກ. ເຕສໍ ຊາຕທາຣໂກ ສເຈ ມາຕຸ ກຖໍ ປຐມໍ ສຸຓາຕິ, ທມິຬຠາສໍ ຠາສິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປິຕຸ ກຖໍ ປຐມໍ ສຸຓາຕິ, ອນ຺ຘກຠາສໍ ຠາສິສ຺ສຕິ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປນ ກຖໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ມາຄຘິກຠາສໍ ຠາສິສ຺ສຕິ.

ໂຍປິ ອຄາມເກ ມຫາອຣຎ຺ເຎ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ກເຖນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ວຈນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ມາຄຘິກຠາສເມວ ຠາສິສ຺ສຕິ. ນິຣເຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເທວໂລເກຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມາຄຘິກຠາສາວ ອຸສ຺ສນ຺ນາ. ຕຕ຺ຖ ເສສາ ໂອຏ຺ຏກິຣາຕອນ຺ຘກໂຍນກທມິຬຠາສາທິກາ ຠາສາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍເມເວກາ ຍຖາຠຸຈ຺ຈພ຺ຣຫ຺ມໂວຫາຣອຣິຍໂວຫາຣສງ຺ຂາຕາ ມາຄຘິກຠາສາ ນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຕນ຺ຕິໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ມາຄຘິກຠາສາຍ ເອວ ອາໂຣເປສິ. ກສ຺ມາ? ເອວຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕຸໍ ສຸຂໍ ໂຫຕິ. ມາຄຘິກຠາສາຍ ຫິ ຕນ຺ຕິໍ ອາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ໂສຕປຖາຄມນເມວ ປປຎ຺ໂຈ. ໂສເຕ ປນ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕມຕ຺ເຕເຍວ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຎ຺ຎາຍ ປນ ຠາສາຍ ຕນ຺ຕິໍ ອາຣຸຬ຺ຫກໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ພຫຸມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຣິຍສາວໂກ ໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຎາເຓສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກຎາຓມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຎາເຓ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ເຕສຸ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ໂຄຈຣກິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິຕ຺ຖາຣຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ.

ອິມາ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ປເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຕເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ປເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ? ເສກ຺ຂຠູມິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠູມິຍຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ ເອວມາທີນໍ ອສີຕິຍາປິ ມຫາເຖຣານໍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ປເຠທໍ ຄຕາ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ, ຘມ຺ມິກສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ, ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ, ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຍ ອຸປາສິກາຍາຕິເອວມາທີນໍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ປເຠທໍ ຄຕາຕິ ອິມາສຸ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສຸ ປເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ? ອຘິຄເມນ, ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ, ສວເນນ, ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ປຸພ຺ພໂຍເຄນ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຄໂມ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ສວນໍ ນາມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິປຸຈ຺ຉາ ນາມ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ຄຓ຺ຐິປທອຕ຺ຖປທວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ອຸຄ຺ຄຫິຕປາຬິອາທີສຸ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ນາມ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ໂຍຄາວຈຣຕາ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກຠາເວນ ຍາວ ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸສມີປໍ ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນານຸໂຍໂຄ. ປຸພ຺ພໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ຫິ ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເອເຕສຸ ປນ ກາຣເຓສຸ ປຣິຍຕ຺ຕິ ສວນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ປເຠທສ຺ເສວ ພລວກາຣຓານິ. ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ອຘິຄມສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈໂຍ, ປເຠທສ຺ສ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂຫຕິ, ນ ປນ ຕຖາ. ປຣິຍຕ຺ຕິສວນປຣິປຸຈ຺ຉາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ໂຫນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ປຸພ຺ພໂຍເຄນ ປນ ປຸພ຺ເພ ເຈວ ເອຕຣຫິ ຈ ສງ຺ຂາຣສມ຺ມສນໍ ວິນາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິເມ ປນ ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິສທາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ອປເຣ ອາຫຸ –

‘‘ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ, ເທສຠາສາ ຈ ອາຄໂມ;

ປຣິປຸຈ຺ຉາ ອຘິຄໂມ, ຄຣຸສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຕຖາ;

ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ເຈວາຕິ, ປຏິສມ຺ຠິທປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ນາມ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ເຖສຸ ຈ ສິປ຺ປາຍຕເນສຸ ຈ ກຸສລຕາ. ເທສຠາສາ ນາມ ເອກສຕໂວຫາຣກຸສລຕາ, ວິເສເສນ ປນ ມາຄຘິເກ ໂກສລ຺ລໍ. ອາຄໂມ ນາມ ອນ຺ຕມໂສ ໂອປມ຺ມວຄ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສປິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ. ປຣິປຸຈ຺ຉາ ນາມ ເອກຄາຖາຍປິ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍປຸຈ຺ຉນໍ. ອຘິຄໂມ ນາມ ໂສຕາປນ຺ນຕາ ວາ ສກທາຄາມິຕາ ວາ ອນາຄາມິຕາ ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ. ຄຣຸສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ນາມ ສຸຕປຏິຠານພຫຸລານໍ ຄຣູນໍ ສນ຺ຕິເກ ວາໂສ. ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ຕຖາຣູປານໍເຍວ ມິຕ຺ຕານໍ ປຏິລາໂຠຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ປຸພ຺ພໂຍຄຎ຺ເຈວ ອຘິຄມຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ສາວກາ ສພ຺ພານິປິ ເອຕານິ ກາຣຓານິ. ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນານຸໂຍໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເສກ຺ຂານໍ ປນ ເສກ຺ຂຜລວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກາ, ອເສກ຺ຂານໍ ອເສກ຺ຂຜລວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກາ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕຖາຄຕານຎ຺ຫິ ທສ ພລານິ ວິຍ ອຣິຍານໍ ອຣິຍຜເລເຫວ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ອິມາສໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ໂຄ, ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ໂຄ ເອວ ປກຣຓໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປ຺ປກຣຓໍ, ປກາເຣນ ກຣີຍນ຺ເຕ ວຸຈ຺ຈນ຺ເຕ ເອຕ຺ຖ ນານາເຠທຠິນ຺ນາ ຄມ຺ຠີຣາ ອຕ຺ຖາ ອິຕິ ປກຣຓໍ.

ຕເທຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປ຺ປກຣຓໍ ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣປ຺ປກາສນໍ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິຜລວິເສສສາຘນໍ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິປກ຺ຂປຏິເສຘນໍ ໂຍຄາວຈຣານໍ ຎາຓວຣຣຕນາກຣຠູຕໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຘມ຺ມກຖາວິລາສວິເສສເຫຕຸຠູຕໍ ສໍສາຣຠີຣຸການໍ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓໍ ຕທຸປາຍທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂນາສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖານຎ຺ຈ ອເນເກສໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖວິວຣເຓນ ສຸຊນຫທຍປຣິໂຕສຊນນຕ຺ຖໍ ຕຖາຄເຕນ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມຫາປທີປາວຠາເສນ ສກລຊນວິຕ຺ຖຕມຫາກຣຸຓາສິເນຫສິນິທ຺ຘຫທເຍນ ເວເນຍ຺ຍຊນຫທຍຄຕກິເລສນ຺ຘກາຣວິຘມນຕ຺ຖມຸຊ຺ຊລິຕສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມມຫາປທີປສ຺ສ ຕທຘິປ຺ປາຍວິກາສນສິເນຫປຣິເສເກນ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສມວິຣຕມຸຊ຺ຊລນມິຈ຺ຉຕາ ໂລການຸກມ຺ປເກນ ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ຍຖາສຸຕເມວ ສງ຺ຄີຕິໍ ອາໂຣປິຕໍ.

ຕເທຕໍ ວິນຍປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນໍ. ທີຆນິກາໂຍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ມຫານິກາເຍສຸ ຂຸທ຺ທກມຫານິກາຍປຣິຍາປນ຺ນໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ນວສຸ ສຕ຺ຖຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເຄຍ຺ຍເວຍ຺ຍາກຣຓງ຺ຄທ຺ວຍສງ຺ຄຫິຕໍ.

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິ ສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໑໐໒໗) –

ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ເຖເຣນ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ເອຕທຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິເຕນ ປຏິຎ຺ຎາຕານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂຸໂຕ ຄຫິເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສຸ ອເນກສຕຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕໍ. ຕສ຺ສ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາ – ມຫາວຄ຺ໂຄ, ມຊ຺ຌິມວຄ຺ໂຄ, ຈູຬວຄ຺ໂຄຕິ. ເອເກກສ຺ມິໍ ວຄ຺ຄສ຺ມິໍ ທສທສກໍ ກຕ຺ວາ ຎາຓກຖາທິກາ ມາຕິກາກຖາປຣິໂຍສານາ ສມຕິໍສ ກຖາ. ເອວມເນກຘາ ວວຕ຺ຖາປິຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພໍ ອປຸພ຺ພປທຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ. ອິມຎ຺ຫິ ປກຣຓໍ ປາຐໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນ ຈ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຎ຺ຈ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນາປິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຘາເຣຕພ຺ພຎ຺ຈ. ຕໍ ກິສ຺ສເຫຕຸ? ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ໂລກຫິຕາຍ ໂລເກ ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ.

ຕຕ຺ຖ ສມຕິໍສາຍ ກຖາສຸ ຎາຓກຖາ ກສ຺ມາ ອາທິໂຕ ກຖິຕາຕິ ເຈ? ຎາຓສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິມລວິໂສຘກຕ຺ເຕນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາທິຠູຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ –

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙)?

ອຸຊຸກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາປິ ຎາຓກຖາ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ‘ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສມ຺ມາວາຈໍ ‘ສມ຺ມາວາຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ‘ມິຈ຺ຉາວາຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ‘ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ‘ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສມ຺ມາອາຊີວໍ ‘ສມ຺ມາອາຊີໂວ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ‘ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສມ຺ມາວາຍາມໍ ‘ສມ຺ມາວາຍາໂມ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາວາຍາມໍ ‘ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສມ຺ມາສຕິໍ ‘ສມ຺ມາສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາສຕິໍ ‘ມິຈ຺ຉາສຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິໍ ‘ສມ຺ມາສມາຘີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິໍ ‘ມິຈ຺ຉາສມາຘີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໖ ອາທໂຍ).

ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠູຕາຍ ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສິທ຺ຘາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີນມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຠາວໍ ຊານິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓໍ ຕາວ ໂສເຘຕຸໍ ຎາຓກຖາ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ.

‘‘ອປິຈຸທາຍິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ອປຣນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ເຕ ເທເສສ຺ສາມິ – ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໗໑) ຈ –

ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕທິຏ຺ຐິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ຎາຓສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຎາຓກຖາ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ.

‘‘ອລໍ, ສຸຠທ຺ທ, ຕິຏ຺ຐເຕຕໍ ‘ສພ຺ເພ ເຕ ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອພ຺ຠຎ຺ຎິໍສຸ, ສພ຺ເພວ ນ ອພ຺ຠຎ຺ຎິໍສຸ, ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ເຈ ອພ຺ຠຎ຺ຎິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ອພ຺ຠຎ຺ຎິໍສູ’ຕິ. ຘມ຺ມໍ ເຕ, ສຸຠທ຺ທ, ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຫິ ສາຘຸກໍ ມນສິກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໓) ຈ –

ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣປ຺ປວາທານໍ ວາເທ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເທສິຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ຈ ມຄ຺ເຄ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປຘານຕ຺ຕາ ຎາຓກຖາ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໔໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໑໑) ຈ –

‘‘ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕິ, ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕິ, ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ຘມ຺ມາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ, ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ, ຉນ຺ທຊາໂຕ ອຸສ຺ສຫຕິ, ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸເລຕິ, ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປທຫຕິ, ປຫິຕຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນໍ ປຏິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໓, ໔໓໒) ຈ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ອາທີນິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐) ຈ –

ອເນການິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປທານິ ອນຸໂລເມນ຺ເຕນ ສຸຕມເຍ ຎາຓໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາກ຺ກເມນ ຎາຓກຖາ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ.

ສາ ປນາຍໍ ຎາຓກຖາ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວເສນ ທ຺ວິຘາ ຐິຕາ. ອຸທ຺ເທເສ ‘‘ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ ມາຕິກາວເສນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ນິທ຺ເທເສ ‘‘ກຖໍ ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓໍ. ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’ຕິ ໂສຕາວຘານໍ, ຕໍປຊານນາ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕານິເຍວ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານີຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໑) ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ຎາຓກຖາ

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໑. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທເສ ຕາວ ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຕສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ. ຕຖາ ເຫສ –

ມໍສວິຎ຺ຎາຓຎາເຓສຸ, ຕຓ຺ຫາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ;

ຘາຣາຍໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ, ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິຍມ຺ປິ ຈ.

‘‘ໂສຕາຍຕນໍ ໂສຕຘາຕຸ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໑໕໗) ຫິ ອຍໍ ໂສຕສທ຺ໂທ ມໍສໂສເຕ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙໕) ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓ. ‘‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໖) ຎາຓໂສເຕ. ‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ຍານິ ເອຕານິ ໂສຕານິ ມຍາ ກິຕ຺ຕິຕານິ ປກິຕ຺ຕິຕານິ ອາຈິກ຺ຂິຕານິ ເທສິຕານິ ປຎ຺ຎປິຕານິ ປຏ຺ຐປິຕານິ ວິວຣິຕານິ ວິຠຕ຺ຕານິ ອຸຕ຺ຕານີກຕານິ ປກາສິຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຕຓ຺ຫາໂສໂຕ ທິຏ຺ຐິໂສໂຕ ກິເລສໂສໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕໂສໂຕ ອວິຊ຺ຊາໂສໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔) ຕຓ຺ຫາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໑) ອຸທກຘາຣາຍໍ. ‘‘ອຣິຍສ຺ເສຕໍ, ອາວຸໂສ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ຍທິທໍ ໂສໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ອຣິຍມຄ຺ເຄ. ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໂສຕໍ ປຊານາຕິ ອຸຠຍໂຕ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອິຘ ໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ປຣໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໙) ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິຍໍ. ອິຘ ປນາຍໍ ມໍສໂສເຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ໂສເຕນ ເຫຕຸຠູເຕນ, ກຣຓຠູເຕນ ວາ ອວຘີຍຕິ ອວຕ຺ຖາປີຍຕິ ອປ຺ປີຍຕີຕິ ໂສຕາວຘານໍ. ກິໍ ຕໍ? ສຸຕໍ. ສຸຕຎ຺ຈ ນາມ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໓໙) ວິຍ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕໍ ອວຘາຣິຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ, ຕໍ ອິຘ ໂສຕາວຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂສຕາວຘານສງ຺ຂາເຕ ສຸເຕ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ. ປຎ຺ຎາຕິ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ປຎ຺ຎາປນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ເຕນ ເຕນ ວາ ອນິຈ຺ຈາທິນາ ປກາເຣນ ຘມ຺ເມ ຊານາຕີຕິປິ ປຎ຺ຎາ.

ສຸຕມເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕສທ຺ໂທ ຕາວ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈ –

ຄມເນ ວິສ຺ສຸເຕ ຕິນ຺ເຕນຸໂຍໂຄປຈິເຕປິ ຈ;

ສທ຺ເທ ຈ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາຣຎາເຕ ຈ ທິສ຺ສຕິ.

ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ເສນາຍ ປສຸໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໑໑; ມຫາວ. ໕) ວິສ຺ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອວສ຺ສຸຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໕໗) ຕິນ຺ຕາ ຕິນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຍ ຌານປສຸຕາ ຘີຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໘໑) ອນຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໗.໑໒; ເປ. ວ. ໒໕) ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໓໙) ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາຣວິຎ຺ຎາຕຘໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນສ຺ສ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕໍ ອຸປຘາຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕມເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ຍາ ເອສາ ເອຕໍ ສຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ອວຘາຣິຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມຎ຺ຈ ອປຣາປຣຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ, ຕໍ ‘‘ສຸຕມເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຸຕມຍໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕມເຍຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນເມຕໍ, ຍຖາ ‘‘ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ (ກຖາ. ໑, ໑໕-໑໘). ‘‘ວນປ຺ປຄຸມ຺ເພ ຍຖາ ຜຸສ຺ສິຕຄ຺ເຄ’’ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໓; ສຸ. ນິ. ໒໓໖). ‘‘ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕກາເຣ ນຕ຺ຖິ ປຣກາເຣ ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສກາເຣ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໘) ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຕມຍໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ສຸເຕນ ປກໂຕ ຜສ຺ສາທິໂກ ຘມ຺ມປຸຎ຺ໂຊ ສຸຕມໂຍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸຕມເຍ ຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ປວຕ຺ຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ສຸຕມເຍ ຎາຓໍ. ສຠາວສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ຘມ຺ເມ ຊານາຕີຕິ ຎາຓໍ. ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ປຣິຍາຍວຈເນນ ອຘິປ຺ປາຍປກາສນຕ຺ຖໍ ອນິຍເມນ ‘‘ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ນາມ ສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓໍ, ອກ຺ຂລິຕປຏິເວຘລກ຺ຂຓໍ ວາ ກຸສລິສ຺ສາສຂິຕ຺ຕອຸສຸປຏິເວໂຘ ວິຍ, ວິສໂຍຠາສນຣສໍ ປທີໂປ ວິຍ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ອຣຎ຺ຎຄຕສຸເທສໂກ ວິຍ. ‘‘ສມາຫິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໗໑) ວຈນໂຕ ສມາຘິປທຏ຺ຐານໍ. ລກ຺ຂຓາທີສຸ ຫິ ສຠາໂວ ວາ ສາມຎ຺ຎໍ ວາ ລກ຺ຂຓໍ ນາມ, ກິຈ຺ຈໍ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ຣໂສ ນາມ, ອຸປຏ຺ຐານາກາໂຣ ວາ ຜລໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ, ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒. ສຸຕ຺ວານ ສໍວເຣ ປຎ຺ຎາຕິ –

ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ສຕີ ເຈວ, ຎາຓໍ ຂນ຺ຕິ ຕເຖວ ຈ;

ວີຣິຍໍ ປຎ຺ຈິເມ ຘມ຺ມາ, ສໍວຣາຕິ ປກາສິຕາ.

‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປາຄໂຕ ສມຸປາຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອາຄໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ນເຍນ ອາຄໂຕ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ),

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ . (ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໖໐; ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) –

ອາຄໂຕ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນາສໍວໂຣ, ໂສປິ ຎາຓສໍວເຣເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປິປາສາຍ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣິສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອາຄໂຕ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ‘‘ອິຘ ອຣິຍສາວໂກ ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໘) ອາຄໂຕ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສໍວໂຣ, ໂສປິ ວີຣິຍສໍວເຣເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ສໍວເຣສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສໍວຣາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ, ເຕສຸ ຈ ວິເສເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸຕມຍຎາເຓ ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ສໍວຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສໍວເຣ ປວຕ຺ຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ‘‘ສຸຕ຺ວານ ສໍວເຣ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ສຸຕ຺ວາຕິ ວຈນສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ສຸຕເຫຕຸນາ ສໍວເຣ ປຎ຺ຎາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີລມເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ກິມິທໍ ສີລນໍ ນາມ? ສມາຘານໍ ວາ, ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘາຣຓໍ ວາ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐາວເສນ ອາຘາຣຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕເທວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓວິທູ ອນຸຊານນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ອຘິເສວນຏ຺ເຐນ ອາຈາຣຏ຺ເຐນ ຕສ຺ສີລຏ຺ເຐນ ສິຣຏ຺ເຐນ ສີຕລຏ຺ເຐນ ສິວຏ຺ເຐນ ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ສີລນໍ ລກ຺ຂຓໍ ຕສ຺ສ, ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ອເນກຘາ;

ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ຣູປສ຺ສ, ຍຖາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ເນກຘາ.

ຍຖາ ຫິ ນີລປີຕາທິເຠເທນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ນີລາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສນິທສ຺ສນຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ, ຕຖາ ສີລສ຺ສ ເຈຕນາທິເຠເທນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຍເທຕໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສມາຘານວເສນ ກຸສລານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລນໍ, ຕເທວ ລກ຺ຂຓໍ ເຈຕນາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສມາຘານປຕິຏ຺ຐານຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ. ເອວໍລກ຺ຂຓສ຺ສ ປນສ຺ສ –

‘‘ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຕາ, ອນວຊ຺ຊຄຸໂຓ ຕຖາ;

ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ເຖນ, ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສີລໍ ນາມ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຣເສນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣເສນ ອນວຊ຺ຊຣສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຕຍິທໍ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຫິ;

ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ຫິຣີ ເຈວ, ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ. –

ຕຍິທໍ ສີລໍ ‘‘ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ ມໂນໂສເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໖໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ສຸຈິຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ ຄຫຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ປນ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎູຫິ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ, ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ຫິ ສຕິ ສີລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ ຈ, ອສຕິ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອວໍວິເຘນ ສີເລນ ສຫຄຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ສີລມເຍ ຎາຓໍ. ອຖ ວາ ສີລເມວ ປກຕໍ ສີລມຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ສີລມເຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ອສໍວເຣ ອາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຈ, ສໍວເຣ ອານິສໍສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຈ, ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຈ, ສໍວຣສໍກິເລສໂວທານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຈ ສີລມຍຎາເຓເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ.

໓. ສໍວຣິຕ຺ວາ ສມາທຫເນ ປຎ຺ຎາຕິ ສີລມຍຎາເຓ ວຸຕ຺ຕສີລສໍວເຣນ ສໍວຣິຕ຺ວາ ສໍວຣໍ ກຕ຺ວາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສມາທຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມາທຫເນ ປວຕ຺ຕາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອາທຫນໍ ຐປນນ຺ຕິ ຈ ສມາທຫນໍ, ສມາຘິສ຺ເສເວຕໍ ປຣິຍາຍວຈນໍ.

ສມາຘິຠາວນາມເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສມາຘິ. ເກນຏ຺ເຐນ ສມາຘິ? ສມາຘານຏ຺ເຐນ ສມາຘິ. ກິມິທໍ ສມາຘານໍ ນາມ? ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອາຘານໍ, ຐປນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສານຸຠາເວນ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອວິກ຺ຂິປມານາ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອິທໍ ສມາຘານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ສມາຘິສ຺ສ –

ລກ຺ຂຓໍ ຕຸ ອວິກ຺ເຂໂປ, ວິກ຺ເຂປວິທ຺ຘໍສນໍ ຣໂສ;

ອກມ຺ປນມຸປຏ຺ຐານໍ, ປທຏ຺ຐານໍ ສຸຂໍ ປນ.

ຠາວີຍຕິ ວຑ຺ຒີຍຕີຕິ ຠາວນາ, ສມາຘິ ເອວ ຠາວນາ ສມາຘິຠາວນາ, ສມາຘິສ຺ສ ວາ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ ສມາຘິຠາວນາ. ສມາຘິຠາວນາວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ຠາວນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ສມາຘິຠາວນາມເຍ ຎາຓໍ.

໔. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈ ຜລເມຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ວິນາ ເຕນ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ອຸປກາຣກຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫ ວວຕ຺ຖາປເນ ຈ ປຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ.

ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ຕາວ ສຠາວປຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາປຕ຺ຕິປຣິຍຕ຺ຕິນິສ຺ສຕ຺ຕຕາວິກາຣຄຸຓປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ສຠາເວ ທິສ຺ສຕິ.

‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ສ ເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໙໐) –

ອາທີສຸ ປຎ຺ຎາຍໍ.

‘‘ນ ຫິ ຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມ ຈ, ອຸໂຠ ສມວິປາກິໂນ;

ອຘມ຺ໂມ ນິຣຍໍ ເນຕິ, ຘມ຺ໂມ ປາເປຕິ ສຸຄ຺ຄຕິ’’ນ຺ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໔) –

ອາທີສຸ ປຸຎ຺ເຎ. ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ນິຣຸຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ອຘິວຈນຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໐໖-໑໐໘) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໓-໒໓໔) ອາປຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໗໓) ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໑). ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ໑.໑໑໕) ນິສ຺ສຕ຺ຕຕາຍໍ. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ ມຣຓຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໐໗) ວິກາເຣ. ‘‘ຉນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໕໐) ຄຸເຓ. ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ປຈ຺ຈເຍ. ‘‘ຐິຕາວ ສາ ຘາຕຸ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ ຘມ຺ມນິຍາມຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐; ອ. ນິ. ໓.໑໓໗) ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ວາ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ຘາຣີຍນ຺ຕີຕິ ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິປູຣກໍ ອປາເຍສຸ ອປຕມານໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ວາ, ສກສກລກ຺ຂເຓ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ວາ, ຈິຕ຺ເຕນ ອວຘາຣີຍນ຺ຕີຕິ ວາ ຍຖາໂຍຄໍ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຘາຣີຍນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ, ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ເອຕາຍາຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ, ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ສໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສມາຘິຠາວນາມຍຎາເຓ ວຸຕ຺ຕສມາຘິນາ ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ໂຍຄມາຣຠິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖາປິຕນາມຣູປສ຺ສ ເຕສໍ ນາມຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫປຣິຍາຍໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ເອວ ກສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫເນວ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ອປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ກາຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓຄຫເຓເນວ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕໍ ປຸພ຺ເພ ສິທ຺ຘໍ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ທຸຕິຍຕຕິຍຎາຓໍ ວິຍ ‘‘ສມາທຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ຍຸຄນທ຺ຘຕ຺ຕາ.

‘‘ສມາທຫິຕ຺ວາ ຍຖາ ເຈ ວິປສ຺ສຕິ, ວິປສ຺ສມາໂນ ຕຖາ ເຈ ສມາທເຫ;

ວິປສ຺ສນາ ຈ ສມໂຖ ຕທາ ອຫຸ, ສມານຠາຄາ ຍຸຄນທ຺ຘາ ວຕ຺ຕເຣ’’ຕິ. –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສມາຘິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມາຘິຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຕາວ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕. ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖາເນ ປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ, ອຸປ຺ປາທາທິກ຺ຂຓໍ ວາ ປຕ຺ວາ ອຕິ ອິຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕີຕາ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ອາຄຕາ ນ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອນາຄຕາ, ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປາທາທິອຸທ຺ຘໍ ປນ຺ນາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ. ອທ຺ຘາ ສນ຺ຕຕິຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕສໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ ເອເກກກ຺ຂນ຺ຘລກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກລາປວເສນ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖາເນ ນິຈ຺ຉຍເນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປເນ ປຎ຺ຎາ.

ສມ຺ມສເນ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອາມສເນ ອນຸມຊ຺ຊເນ ເປກ຺ຂເຓ ຎາຓໍ, ກລາປສມ຺ມສນຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຫິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານຎາຓານນ຺ຕຣໍ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓ ຐິຕສ຺ສ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ອນຕ຺ຕໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ເອກໍ ສມ຺ມສນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມສນວເສນ ປຸພ຺ເພ ວວຕ຺ຖາປິເຕ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ກລາປສມ຺ມສນຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໖. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາຕິ ສນ຺ຕຕິວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ ວິປຣິຓາມທສ຺ສເນ ຠງ຺ຄທສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ. ຍສ຺ມາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸທຍໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ເຠເທເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ອຸທໂຍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ທສ຺ສເນນ ວາ ອຸທຍທສ຺ສນສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸທໂຍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອຸທຍໍ ວິນາ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕໍ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ຈ ອຸທຍທສ຺ສນໍ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕີຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍສມ຺ມສເນເຍວ ປາກຏີຠູເຕ ອຸທຍພ຺ພເຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຣິຈ຺ເຉທກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ອາຣຠນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຸທຍພ຺ພເຍ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໗. ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຠງ຺ຄໂຕ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຊານິຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສເນ ຎາຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຠງ຺ຄໂຕ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສເນ ຍາ ປຎ຺ຎາ, ຕໍ ‘‘ວິປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສນາຕິ ຈ ວິວິຘາ ປສ຺ສນາ ວິປສ຺ສນາ. ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂາ ຊານນາ ປສ຺ສນາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ ‘‘ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ເອວ ວິປສ຺ສນາ ສິຂໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ວິເສເສຕ຺ວາ ອິທເມວ ‘‘ວິປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ຐິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ສິທ຺ຘາຍ ຕໍ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອວຕ຺ວາວ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ເອວ ວິປສ຺ສນາສິຂໍ ຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ສຸປຣິທິຏ຺ຐອຸທຍພ຺ພຍສ຺ສ ສຸປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ວຫນ຺ເຕ ອຸທຍໍ ປຫາຍ ຠງ຺ເຄ ເອວ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ນາມ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໘. ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາຕິ ອຸປ຺ປາທປວຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕອາຍູຫນາປຏິສນ຺ຘີນໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາເນ ປີຬາໂຍຄໂຕ ສປ຺ປຏິຠຍວເສນ ຄຫຓູປຄມເນ ປຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ. ອຖ ວາ ຠຍໂຕ ອຸປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານໍ, ປຎ຺ຎາ, ຕໍ ‘‘ຠຍຕຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອາທີນເວ ຎາຓນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວຈນເມວ. ‘‘ຍາ ຈ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ, ຍຎ຺ຈ ອາທີນເວ ຎາຓໍ, ຍາ ຈ ນິພ຺ພິທາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອກຏ຺ຐາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກມິວ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທິ ວິຍ ຕິວິຘເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານອາທີນວານຸປສ຺ສນາສຸ ສິທ຺ຘາສຸ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕາປິ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄາຣມ຺ມຓໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕິຠວຈຕຸໂຍນິປຎ຺ຈຄຕິສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິນວສຕ຺ຕາວາເສສຸ ປເຠທກາ ສງ຺ຂາຣາ ສຸເຂນ ຊີວິຕຸກາມສ຺ສ ຠີຣຸກປຸຣິສສ຺ສ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉຍກ຺ຂຣກ຺ຂສຈຓ຺ຑໂຄຓຈຓ຺ຑກຸກ຺ກຸຣປຠິນ຺ນ- ມທຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໂຆຣອາສິວິສອສນິວິຈກ຺ກສຸສານຣຓຠູມິຊລິຕອງ຺ຄາຣກາສຸອາທໂຍ ວິຍ ມຫາຠຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຕີຕາ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອນາຄຕາປິ ເອວເມວ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ເນວ ຕາຓໍ ນ ເລຓໍ ນ ຄຕິ ນ ປຏິສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິນິວາສຄເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກສງ຺ຂາເຣປິ ປຕ຺ຖນາ ວາ ປຣາມາໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ, ຕໂຍ ຠວາ ວີຕຈ຺ຈິຕງ຺ຄາຣປຸຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໂຍ ວິຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ໂຆຣວິສາ ອາສິວິສາ ວິຍ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກາ ວຘກາ ວິຍ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ ສຸຎ຺ຎຄາໂມ ວິຍ, ຉ ພາຫິຣາຍຕນານິ ຄາມຆາຕກໂຈຣາ ວິຍ, ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ນວ ຈ ສຕ຺ຕາວາສາ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ ສໂຊຕິຠູຕາ ວິຍ ຈ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຄຓ຺ຑຠູຕາ ໂຣຄຠູຕາ ສລ຺ລຠູຕາ ອຆຠູຕາ ອາພາຘຠູຕາ ວິຍ ຈ ນິຣສ຺ສາທາ ນິຣສາ ມຫາອາທີນວຣາສິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ຊີວິຕຸກາມສ຺ສ ຠີຣຸກປຸຣິສສ຺ສ ຣມຓີຍາກາຣສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ ສວາຬກມິວ ວນຄຫນໍ, ສສທ຺ທູລາ ວິຍ ຄຸຫາ, ສຄາຫຣກ຺ຂສໍ ວິຍ ອຸທກໍ, ສມຸສ຺ສິຕຂຄ຺ຄາ ວິຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ, ສວິສໍ ວິຍ ໂຠຊນໍ, ສໂຈໂຣ ວິຍ ມຄ຺ໂຄ, ອາທິຕ຺ຕມິວ ອຄາຣໍ, ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕເສນາ ວິຍ ຣຓຠູມິ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ເອຕານິ ສວາຬກວນຄຫນາທີນິ ອາຄມ຺ມ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທີນວເມວ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ໂສ ໂຍຄາວຈໂຣ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ສມນ຺ຕໂຕ ນິຣສໍ ນິຣສ຺ສາທໍ ອາທີນວເມວ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປສ຺ສໂຕ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ໂສ ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ອາທີນວໂຕ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສຄເຕ ສເຠທເກ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ ນາຠິຣມຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕປາທາຠິຣໂຕ ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍໂສ ອສຸຈິມ຺ຫິ ຈຓ຺ຑາລຄາມທ຺ວາຣອາວາເຏ ນາຠິຣມຕິ, ສຕ຺ຕສຸ ມຫາສເຣສຸເຍວ ອຠິຣມຕິ, ເອວເມວ ອຍໍ ໂຍຄີຣາຊຫໍໂສ ສຸປຣິທິຏ຺ຐາທີນເວ ສເຠທເກ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນາຠິຣມຕິ, ຠາວນາຣາມຕາຍ ປນ ຠາວນາຣຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸເຍວ ອຠິຣມຕິ. ຍຖາ ຈ ສຸວຓ຺ຓປຎ຺ຊເຣປິ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ນາຠິຣມຕິ, ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖເຕ ປນ ຫິມວນ຺ເຕເຍວ ຣມຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ໂຍຄີສີໂຫ ຕິວິເຘ ສຸຄຕິຠເວປິ ນາຠິຣມຕິ, ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸເຍວ ຣມຕິ. ຍຖາ ຈ ສພ຺ພເສໂຕ ສຕ຺ຕປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ນາຠິຣມຕິ, ຫິມວຕິ ຉທ຺ທນ຺ຕຣຫເທເຍວ ຣມຕິ, ເອວມຍໍ ໂຍຄີວຣວາຣໂຓ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນາຠິຣມຕິ, ‘‘ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໓) ນເຍນ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ສນ຺ຕິປເທເຍວ ຣມຕິ, ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣມານໂສ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ.

໙. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ປຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ຈຊິຕຸໍ ກາເມຕິ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ, ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມສ຺ສ ຠາໂວ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂຕີຕິ ປຏິສງ຺ຂາ, ປຏິສງ຺ຂານໍ ວາ ປຏິສງ຺ຂາ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ, ສນ຺ຕິຏ຺ຐນໍ ວາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ຈ ສາ ປຏິສງ຺ຂາ ຈ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ຈາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ. ອິຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນິພ຺ພິທາຎາເຓນ ນິພ຺ພິນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາທີນິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸກາມຕາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ. ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍກຣຓຕ຺ຖໍ ມຊ຺ເຌ ປຏິສງ຺ຂານໍ ປຏິສງ຺ຂາ. ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອວສາເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ. ເອວໍ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ຕິປ຺ປກາຣາ ປຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາສຸ ຎາຓໍ, ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາສງ຺ຂາຕານໍ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ຠິນ຺ນານໍ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ປຎ຺ຎານໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສູ’’ຕິ ຈ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ, ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ເອກຕ຺ຕາ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ – ‘‘ຍາ ຈ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ຍາ ຈ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ຍາ ຈ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອກຏ຺ຐາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໗). ເກຈິ ປນ ‘‘ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສູຕິ ພຫຸວຈນໍ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານໍ ພຫຸຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສູຕິ ຈ ກິຣິຍາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ປນ ເຕນ ນິພ຺ພິທາຎາເຓນ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສຄເຕສຸ ສເຠທເກສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ລຄ຺ຄຕິ ນ ພຊ຺ຌຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມໍ ຉຑ຺ເຑຕຸກາມໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ຊາລພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ ມຈ຺ໂຉ, ສປ຺ປມຸຂຄໂຕ ມຓ຺ຑູໂກ, ປຎ຺ຊຣປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວນກຸກ຺ກຸໂຏ, ທຬ຺ຫປາສວສໍຄໂຕ ມິໂຄ, ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄໂຕ ສປ຺ໂປ, ມຫາປງ຺ກປກ຺ຂນ຺ໂທ ກຸຎ຺ຊໂຣ, ສຸປຓ຺ຓມຸຂຄໂຕ ນາຄຣາຊາ, ຣາຫຸມຸຂປວິຏ຺ໂຐ ຈນ຺ໂທ, ສປຕ຺ຕປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສຕິເອວມາທໂຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມາ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມາວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມໍ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘‘ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມສ຺ສ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ’’ຕິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ອຸປ຺ປາທໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ’’ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຸປ຺ປາທາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິໂມ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ອຖສ຺ສ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຄຕາລຍສ຺ສ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມສ຺ສ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເອວໍ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສຄເຕ ສເຠທເກ ສງ຺ຂາເຣ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ປຸນ ເຕ ເອວ ສງ຺ຂາເຣ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວິປສ຺ສໂຕ ຈສ຺ສ ອນິຈ຺ຈວເສນ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ຂວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນຕ຺ຕວເສນ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ວິປ຺ປຫາຍ ຠຣິຍາຍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠຣິໂຍ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສາ ຠຣິຍາຍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີໂນ ໂຫຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປທຸມປລາເສ ອີສກໍ ໂປເຓ ອຸທກຜຸສິຕານິ ປຕິລີຍນ຺ຕິ ປຏິກຸຏນ຺ຕິ ປຏິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເອວມສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຣິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓສ຺ສ ສາຘກໍ ອນຸໂລມຎາຓໍ ປຸພ຺ພາປຣຎາເຓຫິ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸໂລມິກາຍ ຂນ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ອນຸໂລມິກາຍ ຂນ຺ຕິຍາ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ອໂນກ຺ກມມາໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວາ ສກທາຄາມິຜລໍ ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໖.໙໘; ປຏິ. ມ. ໓.໓໖).

ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘ກຕິຫາກາເຣຫິ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕິ? ກຕິຫາກາເຣຫິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມຕິ? ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕິ, ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໗).

ປຏ຺ຐາເນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ອນຸໂລມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອນຸໂລມໍ ໂວທານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗).

ຕສ຺ສ ຫິ ຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຘິໂມກ຺ຂສທ຺ຘາ ພລວຕຣາ ໂຫຕິ, ວີຣິຍໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ, ສຕິ ສູປຏ຺ຐິຕາ, ຈິຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິຕໍ, ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ຕິກ຺ຂຕຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ສ ອິທານິ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ກຕນເຍເນວ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຸຣຸມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕເຖວ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ຊວນຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ອນຸໂລມຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຸຣິມານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓານໍ ຕຖກິຈ຺ຈຕາຍ ອນຸໂລເມຕິ, ອຸປຣິ ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພານໍ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ອນຸໂລເມຕິ. ຍຖາ ຫິ ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ໂວຫາຣິກມຫາມຕ຺ຕານໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຄຕິຄມນໍ ປຫາຍ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທມາໂນ ເຕສຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ອນຸໂລເມຕິ, ໂປຣາຓສ຺ສ ຈ ຣາຊຘມ຺ມສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ວິຍ ອນຸໂລມຎາຓໍ, ອຏ຺ຐ ໂວຫາຣິກມຫາມຕ຺ຕາ ວິຍ ອຏ຺ຐ ວິປສ຺ສນາຎາຓານິ, ໂປຣາຓຣາຊຘມ຺ໂມ ວິຍ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ, ຍຖາ ຣາຊາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທມາໂນ ໂວຫາຣິການຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ຣາຊຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອນຸໂລເມຕິ, ເອວມິທໍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາຎາຓານໍ ຕຖກິຈ຺ຈຕາຍ ອນຸໂລເມຕິ, ອຸປຣິ ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພານໍ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ. ຕສ຺ມາ ອນຸໂລມຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໐. ພຫິທ຺ຘາ ວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏເນ ປຎ຺ຎາ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫິທ຺ຘາຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ພຫິທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ພຫິທ຺ຘາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐາຕິ ວິຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຏ຺ຐານໍ, ວິວຏ຺ຏຕິ ປຣາວຏ຺ຏຕິ ປຣມ຺ມຸຂໍ ໂຫຕີຕິ ວິວຏ຺ຏນໍ, ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕໍ ວິວຏ຺ຏນຎ຺ຈາຕິ ວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏນໍ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ສມຸທຍສ຺ສ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ປວຕ຺ຕາ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ປນ ນິມິຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເອກໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໒໗).

ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕາຠິຠວນໂຕ ອຣິຍໂຄຕ຺ຕຠາວນໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ອິທຎ຺ຫິ ອນຸໂລມຎາເຓຫິ ປທຸມປລາສໂຕ ອຸທກມິວ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ປຕິລີຍມານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂລມຎາຓສ຺ສ ອາເສວນນ຺ເຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຸຣຸມານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສງ຺ຂໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິໍ ອຕິກ຺ກມມານໍ ອຣິຍໂຄຕ຺ຕໍ ອຣິຍສງ຺ຂໍ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມມານໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ປຐມາວຕ຺ຕນປຐມາໂຠຄປຐມສມນ຺ນາຫາຣຠູຕໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣາເສວນອຸປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕວເສນ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຍ ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ອປຸນຣາວຕ຺ຕກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໑໑. ທຸຠໂຕ ວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏເນ ປຎ຺ຎາ ມຄ຺ເຄ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸຠໂຕຕິ ອຸຠໂຕ, ທ຺ວຍໂຕຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ກິເລເສຫິ ຈ ຕທນຸວຕ຺ຕກກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ຈ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ເຕຫິ ຈ ວຸຏ຺ຐາຕິ ວິວຏ຺ຏຕີຕິ ທຸຠໂຕ ວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏເນ ປຎ຺ຎາ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິປິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ ອນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສມຸທຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ປວຕ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ທຸຠໂຕ ວຸຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໒໗).

ມຄ຺ເຄ ຎາຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຕິ ເປກ຺ຂຕິ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ວາ ມຄ຺ຄີຍຕິ ອນ຺ເວສີຍຕິ, ກິເລເສ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ. ຊາຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເອກວຈນໍ ກຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຸຣຸມານໍ ສຍໍວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ນິຣວເສສໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທມານໍ ອນມຕຄ຺ຄສໍສາຣວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສມຸທ຺ທໍ ໂສສຍມານໍ ສພ຺ພາປາຍທ຺ວາຣານິ ປິທຫມານໍ ສຕ຺ຕອຣິຍຘນສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ກຸຣຸມານໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄໍ ປຊຫມານໍ ສພ຺ພເວຣຠຍານິ ວູປສມຍມານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂອຣສປຸຕ຺ຕຠາວມຸປນຍມານໍ ອຎ຺ຎານິ ຈ ອເນການິ ອານິສໍສສຕານິ ປຏິລາຠຍມານໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉໍ ປຸຣິໂສ, ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ມາຕິກາຍ ປຣຕີເຣ;

ເວເຄນາຄມ຺ມ ຍຖາ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂອຣິມຕິຣຕຣຸພທ຺ຘໍ.

ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ທຓ຺ຑໍ ວາ, ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວານ ປາຣນິນ຺ນຕນຸ;

ປາຣາປນ຺ໂນ ປນ ຕໍ, ມຸຎ຺ຈິຍ ເວຘໍ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ປາເຣ.

ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ສກ຺ກາຍມຍມ຺ຫິ ໂອຣິເມ ຕີເຣ;

ທິຏ຺ຐຠໂຍ ອຠເຍ ປນ, ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉໍ ອມຕປາເຣ.

ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສ, ປຠຸຕິກເວເຄນ ອາຄໂຕ ຣຊ຺ຊຸໍ;

ຣູປາວ຺ຫໍ ທຓ຺ຑໍ ວາ, ຕທິຕຣຂນ຺ຘາວ຺ຫຍໍ ສມ຺ມາ.

ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນ, ຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ປຸພ຺ພວຸຕ຺ຕນຍໂຕວ;

ອນຸໂລເມຫຸລ຺ລງ຺ຆິຍ, ນິພ຺ພຸຕິນິນ຺ໂນ ຕທາສໂນປຄໂຕ.

ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ, ອລທ຺ຘອາເສວເນນ ຕຸ ປເວຘໍ;