໒. ທິຏ຺ຐິກຖາ

໑. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ອິທານິ ຎາຓກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ທິຏ຺ຐິກຖາຍ ອນຸປຸພ຺ພອນຸວຓ຺ຓນາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິກຖາ ຎາຓກຖາຍ ກຕຎາຓປຣິຈຍສ຺ສ ສມຘິຄຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມລວິໂສຘນາ ສຸກຣາ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ຎາຓກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິກາ ປຸຈ຺ຉາ. ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ກຖໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິໂກ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທໂສ, ສພ຺ພາວ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິກາ ທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕສໍສນ຺ທນາຕິ ເອວມິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາປຣິຈ຺ເຉເທ ຕາວ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ, ສຠາວປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານີຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈຍປຸຈ຺ຉາ, ກິຕ຺ຕການິ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານີຕິ ສມຸທາຈາຣປຸຈ຺ຉາ ວິກາຣປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ສມຸທາຈາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ກຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ສງ຺ຂາປຸຈ຺ຉາ ຄຓນາປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາຕິ ວຕ຺ຖຸປ຺ປເຠທວເສນ ອາຣມ຺ມຓນານຕ຺ຕວເສນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຕໂມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຏິປກ຺ຂປຸຈ຺ຉາ ປຫານູປາຍປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິກາຣຓານິ ຫິ ຂນ຺ຘາທີນິ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາເຕນ ຕາສໍ ກາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ຈ ກາຣຓານິ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ ສມ຺ມາ ຠຸສໍ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ເອຕາສໍ ຉນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທີນິ ຉ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພປຸຈ຺ຉາ. ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສາ ປນ ອນິຈ຺ຈາທິເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຠິນິເວໂສ. ອນິຈ຺ຈາທິອາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິວເສນ ວຕ຺ຕມາໂນ ປຣໂຕ ອາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣາມາໂສ. ອຖ ວາ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິກໍ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາມສຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣາມາໂສ, ອຠິນິເວໂສ ຈ ໂສ ປຣາມາໂສ ຈາຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ. ເອວໍປກາໂຣ ທິຏ຺ຐີຕິ ກິຈ຺ຈໂຕ ທິຏ຺ຐິສຠາວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຕີຓິ ສຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ສຕານິ, ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ກຕໂມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

໑໒໓. ອິທານິ ກຖໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາຣນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ຣູປນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຣູປໍ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ກສິຓຣູປຎ຺ຈ. ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ, ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ, ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ. ເຕເນວ ‘‘ເວທນໍ ເອຕໍ ມມ, ສງ຺ຂາເຣ ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ນປຸໍສກວຈນໍ ເອກວຈນຎ຺ຈ ກຕໍ. ເອໂສຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄກວຈນໍ ກຕໍ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎນາມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານມຎ຺ຎນາມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາ ເອວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອຕໍ ມມາຕິ ມມໍກາຣກປ຺ປນາ, ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ອຫໍກາຣກປ຺ປນາ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຫໍກາຣມມໍກາຣກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ຕຖາ ຍຖາກ຺ກເມເນວ ຕຓ຺ຫາມູລນິເວໂສ ມານປຄ຺ຄາໂຫ, ຕຓ຺ຫາມູລນິວິຏ຺ໂຐ ມານປຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ສງ຺ຂາຣານໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທສ຺ສນໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ຕິລກ຺ຂຓາທສ຺ສນເຫຕຸໂກ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ທຸກ຺ເຂ ອສຸເຠ ຈ ສຸຂໍ ສຸຠນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ, ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ, ຈຕຸພ຺ພິຘວິປລ຺ລາສຄຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ອາກາຣກປ຺ປນາ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕປຏິລາຠກປ຺ປນາ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກປ຺ປນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ນນ຺ທິຍາ ອຕີຕມນ຺ວາຄເມຕິ, ນນ຺ທິຍາ ອນາຄຕໍ ປຏິກງ຺ຂຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕິ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສຕິ ຈ, ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ອປຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓເຫຕຸໂກ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວຈນານໍ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ທິຏ຺ຐິໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຐມໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ. ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນວິຎ຺ຎາຓ- ກາຍສມ຺ຜສ຺ສກາຍເວທນາກາຍສຎ຺ຎາກາຍເຈຕນາກາຍຕຓ຺ຫາກາຍວິຕກ຺ກວິຈາຣຘາຕຸທສກສິຓ- ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣສຸ ຈ ຍຕ຺ຖ ວິສຸໍ ອຠິນິເວໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ສກລສຣີຣາຠິນິເວສວເສເນວ ວິສຸໍ ອຠິນິເວໂສ ວິຍ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ທ຺ວາທສາຍຕນອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸເອກູນວີສຕິອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ໂຍຊນາ ກຕາ. ຕີຓິ ເອກນ຺ຕໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ໂຍຊິຕານິ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ເສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ໂລກິຍາ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປຎ຺ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ຕໂຕ ເຕຘາຕຸກວເສນ ນວວິຘຠວວເສນ ຌານພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄວເສນ ຈ ໂຍຊນາ ກຕາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ສພ຺ພານິ ເຈຕານິ ຣູປາທິການິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕານິ ອຏ຺ຐນວຸຕິສຕໍ ປທານິ ຠວນ຺ຕິ.

໑໒໔. ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາຍປິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍເຍວ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສມານາ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸເຍວ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ອວິຊ຺ຊາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຘີກຕານໍ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐິ ‘ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐິ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ມຫຕີ ໂຂ ເອສາ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸ, ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸ. ຫີນໍ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫີນາ ສຎ຺ຎາ ຫີນາ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໗) ວຈນໂຕ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ຜສ຺ໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕນ ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໒໓) ວຈນໂຕ ຈ ຜສ຺ໂສ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ສຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາກາຣມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ອຍາຖາວສຠາວຄາຫເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຍ –

‘‘ຍານິ ຈ ຕີຓິ ຍານິ ຈ ສຏ຺ຐິ, ສມຓປ຺ປວາທສິຕານິ ຠູຣິປຎ຺ຎ;

ສຎ຺ຎກ຺ຂຣສຎ຺ຎນິສ຺ສິຕານິ, ໂອສຣຓານິ ວິເນຍ຺ຍ ໂອຆຕມຄາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໕໔໓) –

ວຈນໂຕ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐; ມຫານິ. ໑໐໙) ວຈນໂຕ ຈ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ວິຕກ຺ໂກປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ –

‘‘ນເຫວ ສຈ຺ຈານິ ພຫູນິ ນານາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ ນິຈ຺ຈານິ ໂລເກ;

ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐີສຸ ປກປ຺ປຍິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ມຸສາຕິ ທ຺ວຍຘມ຺ມມາຫູ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໙໒) –

ວຈນໂຕ ຈ ວິຕກ຺ໂກ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສ຺ສ ອກຸສລານໍ ອສາຘາຣຓເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙) ວຈນໂຕ ຈ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ປາປມິຕ຺ໂຕປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ພາຫິຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ນ ອຎ຺ຎໍ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫໂຕ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໑໐) ວຈນໂຕ ຈ ປາປມິຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ. ປຣໂຕປິ ໂຆໂສ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສ ອໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໑໒໖) ວຈນໂຕ ຈ ປຣໂຕ ໂຆໂສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕກຖາ ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓໍ.

ອິທານິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາ ເຫຕຸ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຈໂຍຕິອາທິມາຫ. ຂນ຺ຘາ ເອວ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປາທາຍ, ຊນກເຫຕຸ ເຈວ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ທິຏ຺ຐິກາຣຓຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໕. ອິທານິ ກິຈ຺ຈເຠເທນ ທິຏ຺ຐິເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ປທານໍ ສາຘາຣຓໍ ມູລປທໍ. ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຄຫນນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ອຍາຖາວທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐີສຸ ຄຕໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ເຫຏ຺ຐາປິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕຄຕຕ຺ຕາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ສາ ເອວ ທິຏ຺ຐິ ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ ຕິຓຄຫນວນຄຫນປພ຺ພຕຄຫນານິ ວິຍ. ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາຣໍ ໂຈຣກນ຺ຕາຣວາຬກນ຺ຕາຣນິຣຸທກກນ຺ຕາຣທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣາ ວິຍ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ສກລິງ຺ເຄເນວ ອາຄຕໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ປຏິໂລມຏ຺ເຐນ ຈ ທິຏ຺ຐິວິສູກໍ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ ເຈວ ວິໂລເມຕິ ຈ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ (ຘ. ສ. ໓໙໒, ໑໑໐໕) ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສູກາຍິກ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ກທາຈິ ສສ຺ສຕສ຺ສ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຣູປໍ ຜນ຺ທິຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກທາຈິ ສສ຺ສຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ໂຎຊນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນ຺ໂຕຕຸທນຏ຺ເຐນ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຏ຺ເຐນ ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ປີຬາກຣຓຏ຺ເຐນ ສມ຺ພາໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ພາໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ໂມກ຺ຂາວຣຓຏ຺ເຐນ ປລິໂພໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິປລິໂພໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ປປາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປປາໂຕ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຖາມຄຕຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາເປຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສນ຺ຕາໂປ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸທຫຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຬາໂຫ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ກິເລສກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຄນ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຠຸສໍ ອາທິຍຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອິທໍ ປຣນ຺ຕິ ອາມສຕິ, ປຣໂຕ ວາ ອາມສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ.

໑໒໖. ອິທານິ ຣາສິວເສນ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸທ຺ທິສນ຺ໂຕ ກຕມາ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂໂສມນສ຺ສສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສາເທ ທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕານໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ນຕ຺ຖີຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິປຣີຕາ ທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສຕິ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ, ສນ຺ຕີ ວາ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາໂຕ ສກ຺ກາໂຍ ວຕ຺ຖຸ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສກ຺ກາຍວຕ຺ຖຸກາ. ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຸຈ຺ເຉໂທຕິ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ສສ຺ສຕາທິອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ, ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ວາ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ອຕີຕສງ຺ຂາຕໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນາຄຕສງ຺ຂາຕໍ ອປຣນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ. ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ສຎ຺ໂຎຊນິກາ. ອຫງ຺ກາຣວເສນ ອຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ທິຏ຺ຐິຍາ ມູລຠູເຕນ ວິນິພນ຺ຘາ ຆຏິຕາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຫນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ. ຕຖາ ມມງ຺ກາຣວເສນ ມມນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາເນນ ວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ ມມນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕໂນ ວທນໍ ກຖນໍ ອຕ຺ຕວາໂທ, ເຕນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ພທ຺ຘາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕານໍ ໂລໂກຕິ ວທນໍ ກຖນໍ ໂລກວາໂທ, ເຕນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສສ຺ສຕໍ, ສສ຺ສຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ ຠວທິຏ຺ຐິ. ວິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທິຏ຺ຐິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ.

໑໒໗-໑໒໘. ອິທານິ ຕີຓິ ສຕໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ກຕເມ ຕີຓິ ສຕໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຠິນິເວສວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາໂມ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ, ກຕິຫາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂສຬສນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຠິນິເວສາກາຣຄຓນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕາສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຠິນິເວສາກາຣຄຓນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ຕານິ ຄຓນານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາ ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ກາໂຍ ອີທິໂສ’’ຕິ ຣູປສມ຺ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສິຕໍ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນຏ຺ເຐນ ສຸຂຎ຺ຈ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ຕໍເຍວ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທຕິ ຣູປນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ຕຎ຺ຫິ ສຸຂໍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອສ຺ສາທີຍຕິ ອຸປຠຸຎ຺ຊີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ. ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐີຕິ ໂສ ອສ຺ສາໂທ ສສ຺ສໂຕຕິ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ວາ ສສ຺ສຕໍ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມານໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ໂຍ ຈ ອສ຺ສາໂທຕິ ອສ຺ສາທສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຠາວາຠາເວປິ ອສ຺ສາທໍ ວິນາ ສາ ທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ສມຸຈ຺ຈິຕໍ. ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐີຕິ ອສ຺ສາເທ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ນານາສຸຕ຺ເຕຫິ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຎ຺ຈ ຄຣຫິຕຸກາໂມ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວິນາສກມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຕ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນຕິ ວິປນ຺ນາ ວິນຏ຺ຐາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ, ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ວິປນ຺ໂນ ວິນຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ. ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມເນນ. ນ ຠຊິຕພ຺ໂພ ຈິຕ຺ເຕນ. ນ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ໂພ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທເນນ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ‘‘ຕໍ ເສວນາທິກໍ ເກນ ກາຣເຓນ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ ກາຣຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເສວນາທິກໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຍາ ຣາໂຄຕິ ‘‘ສຸນ຺ທຣາ ເມ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຣາໂຄ. ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ໂຕຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐິຣາເຄນ ຣງ຺ເຄນ ຣຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຣຕ຺ໂຕ. ນ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ວິປາກຜເລນ. ນ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ນິສ຺ສນ຺ທຜເລນ.

ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ໂລກິຍໂວຫາເຣນ ຫິ ປຸຣິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຣີຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິສ຺ມິໍ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຣິໂສ, ປຸໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣໂຍ, ຕໍ ປຸໍ ຄລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຸຄຕິໂຕ ຈຸຕາ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລຕ຺ຕໍ ເກນ ກາຣເຓນ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ. ວິປຊ຺ຊມານາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຣໂຍ. ສມ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ. ຍຎ຺ເຈວ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ສກລິງ຺ຄຘາຣຓປຏິປທານຸໂຍຄອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິ ກາຍກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຈ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ສກສມຍປຣິຍາປຸຓນສຊ຺ຌາຍນເທສນາສມາທປນາທິ ວຈີກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຈ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ອິຘໂລກຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣໂລກຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຕາກຕຈິນ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ມໂນກມ຺ມໍ. ຕິຓກຏ຺ຐຘຎ຺ຎພີເຊສຸ ສຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສ຺ສ ທານານຸປ຺ປທານປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ຈ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານິ. ຍຖາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສານຸຣູປໍ. ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຕເທຕໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານມິຈ຺ຉາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ອິມາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອິມິນາ ທສ຺ສເນນ ສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕເທວ ປນ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຸສາ ຠຓໂຕ ປິສຸຓໍ ຠຓໂຕ ຜຣຸສໍ ຠຓໂຕ ສມ຺ຜໍ ປລປໂຕ ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ລິງ຺ຄຘາຣຓາທິປຣິຍາປຸຓນາທິໂລກຈິນ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເຈຕ຺ຖ ສຸນ຺ທໂຣ.

ເຈຕນາທີສຸ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ເຈຕນາ ເຈຕນາ ນາມ. ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ປຕ຺ຖນາ ປຕ຺ຖນາ ນາມ. ເຈຕນາປຕ຺ຖນານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາ ປຓິຘິ ນາມ. ເຕຫິ ປນ ເຈຕນາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ອນິຏ຺ຐາຍາຕິອາທີຫິ ທຸກ຺ຂເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ສຸຂກາເມຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ນ ເອສິຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐໍ. ອປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກນ຺ຕໍ. ມນສ຺ສ ອວຑ຺ຒນໂຕ, ມນສິ ອວິສປ຺ປນໂຕ ຈ ອມນາປໍ. ອາຍຕິໍ ອຠທ຺ທຕາຍ ອຫິຕໍ. ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍ ເອວໍ ສໍວຕ຺ຕນໍ ເກນ ກາຣເຓນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິສ຺ສ ກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ ປາປິກາຕິ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ ລາມກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລ຺ລາຍ ປຖວິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທເກນ ຕິນ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ໂຣປິຕໍ. ປຖວີຣສໍ ອາໂປຣສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຖວິຍາ ຈ ສມ຺ປທໍ ອາປສ຺ສ ຈ ສມ຺ປທໍ. ພີຊນິກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຫິ ນ ສພ຺ພາ ປຖວີ ນ ສພ຺ໂພ ອາໂປ ຈ ພີຊໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ໂຍ ປນ ເຕສໍ ປເທໂສ ພີຊໍ ຜຸສຕິ, ໂສເຍວ ພີຊໍ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ພີຊໂປສນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕເຍວ ໂສ ປເທໂສ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣສສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂລເກ ຈ ‘‘ສຸຣໂສ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ ຎາຍຕິ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ຫິ ປເທໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠມານໍ ພີຊໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ສພ຺ພໍ ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຣສຊາຕໍ. ຕິຕ຺ຕກຕ຺ຕາຍາຕິ ໂສ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສ ຈ ອຕິຕ຺ຕໂກ ສມາໂນປິ ຕິຕ຺ຕກໍ ພີຊໍ ນິສ຺ສາຍ ນິມ຺ພຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເຕສໍ ຜລານຎ຺ຈ ຕິຕ຺ຕກຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ກຏຸກຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕ, ອມ຺ໂພຍໍ ອຫຸວາ ປຸເຣ;

ຕເມວ ປູຊໍ ລຠມາໂນ, ເກນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໗໑) –

ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ຫິ ອິຘາປິ ຕິຕ຺ຕກເມວ ອປ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ກຏຸກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສາຕຕ຺ຕາຍາຕິ ອມຘຸຣຠາວາຍ. ອສາທຸຕ຺ຕາຍາຕິປິ ປາໂຐ, ອສາທຸຠາວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທູຕິ ຫິ ມຘຸຣໍ. ພີຊໍ ຫິສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ນິມ຺ພາທິກສ຺ສ ພີຊໍ. ເອວເມວນ຺ຕິ ເອວໍ ເອວໍ. ຍສ຺ມາ ສຸຂາ ເວທນາ ປຣໂມ ອສ຺ສາໂທ, ຕສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ທຸກ຺ຂເວທນາວເສນ ອາທີນໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ປຸນ ອຏ຺ຐາຣສເຠເທນ ທິຏ຺ຐິຍາ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ອາກາເຣຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ໂຎໂຄຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ສໍສາເຣ ພນ຺ຘນໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໙. ຍສ຺ມາ ປນ ທິຏ຺ຐິຠູຕານິປິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ອຕ຺ຖິ ອທິຏ຺ຐິຠູຕານິປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ເຈວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນສ຺ເສວ ອນຸນຍສຎ຺ໂຎຊນນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອນຸນຍສຎ຺ໂຎຊນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຣາຄຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສຂນ຺ຘາຍຕນາທິມູລເກສຸປິ ວາເຣສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທນາປຣມຕ຺ຕາ ຈ ອສ຺ສາທສ຺ສ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ເອວ ເທສນາ ກຕາ. ສຎ຺ຎາທໂຍ ນ ຄຫິຕາ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນາທີນິ ປຎ຺ຈ ຉກ຺ການິ ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈຕິໍສ ວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນອສ຺ສາທາຣມ຺ມຓວເສນ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ.

ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໐. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍໍ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິປຏິເສຘກໂຣ ເນວ ອາຄໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ອຘິຄໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອາຄມາຘິຄມານໍ ອຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນາຄໂມ ຈ ສຸຕຜລຕ຺ຕາ ເຫຕຸໂວຫາຣວເສນ ອຘິຄໂມ ຈ, ຕໍ ສຸຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຕວາ, ນ ສຸຕວາ ອສ຺ສຸຕວາ. ສ຺ວາຍໍ –

ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ.

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາປຣິຬາເຫຫິ ປຣິທຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຕາ ນິວຸຕາ ໂອວຸຕາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໙໔). ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມຸທາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ, ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. –

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິອາທີສຸ ອຣິຍາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ຈ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ຈ ໂລເກນ ອຣຓີຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ເອວ ວາ ອິຘ ອຣິຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘).

ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ‘‘ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໂຍເຄນ ໂສຠນາ ປຸຣິສາຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ. ສພ຺ເພເຍວ ວາ ເອເຕ ທ຺ເວຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ອຣິຍາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ;

ທຸຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈ ກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈໍ, ຕຖາວິຘໍ ສປ຺ປຸຣິສໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໗໘);

ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ, ‘‘ທຸຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈ ກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ. ອິທານິ ໂຍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີໂລ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣີ, ໂສ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີຕິ ທຸວິໂຘ. ເຕສຸ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາປິ ອທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕຄຫຓໂຕ ນ ອຣິຍຠາວໂຄຈຣໂຕ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍປິ ຫິ ຈກ຺ຂຸນາ ອຣິເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວິໂນ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນໍ ນ ທສ຺ສນໍ, ຎາເຓນ ທສ຺ສນເມວ ທສ຺ສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ, ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຎາເຓນ ອຣິເຍຫິ ທິຏ຺ຐໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຣິຍາຘິຄຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຣິຍກຣຘມ຺ມານໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອກຸສໂລ. ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ –

ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມ, ເອກເມເກຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຘາ;

ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ, ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນໂຍ ປຫານວິນໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸວິເຘປິ ວິນເຍ ເອກເມໂກ ວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສໍວຣວິນໂຍປິ ຫິ ສີລສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ປຫານວິນໂຍປິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ, ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ສີລສໍວໂຣ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔) –

ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ‘‘ສໍວໂຣ’’, ວິນຍນໂຕ ‘‘ວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສໍວຣວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ຍໍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທີປາໂລເກນ ວິຍ ຕມສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສເນນ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຍ, ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລມຎາເຓນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣນ ວິຍ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ອິທໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສ ກິເລສຄ຺ຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຫານໍ, ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ອິທໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຫານໍ ຍສ຺ມາ ຈາຄຏ຺ເຐນ ປຫານໍ, ວິນຍນຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍຕໍປຫານວໂຕ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕເປຕໍ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ປຫານວິນໂຍປິ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວມຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ, ປເຠທໂຕ ຈ ທສວິໂຘ ວິນໂຍ ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຍສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ນິນ຺ນານາກາຣຓຎ຺ຫິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຍວ ເຕ ອຣິຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍາ. ໂຍວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ. ໂຍວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ. ເຍວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ. ອຣິເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິເສຕິ ວາ, ອຣິຍຘມ຺ເມຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມຕິ ວາ, ອຣິຍວິນເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສວິນເຍຕິ ວາ ເອເສເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍາ ກຕເມຫິ ວີສຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ‘‘ອິຘ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ນິທ຺ທິສີຕິ? ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອາວິກາຕຸໍ ປຐມໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ນິທ຺ທິສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓໑. ເອວໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠິນິເວສຸທ຺ເທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ກສິຓຣູປຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ນິທ຺ເທເສ ປນສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ອຠິນິເວໂສ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຘິກາຣຕ຺ຕາ ປາກໂຏຕິ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ກສິຓຣູປເມວ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປວນ຺ຕໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ສຸທ຺ຘຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ກຖິຕໍ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ສຎ຺ຎໍ, ສງ຺ຂາເຣ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ກຖິຕໍ. ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ. ຕາ ປນ ວີສຕິປິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ມຄ຺ຄາວຣຓາ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ.

ອິທານິ ຕໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ກຖໍ ຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ປຖວີມຓ຺ຑລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ສກລຜຣຓວເສນ ປຖວີກສິຓໍ. ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ສນ຺ຘາຍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ. ອທ຺ວຍນ຺ຕິ ເອກເມວ. ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສາຕິ ເຕລຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປທີປສ຺ສ. ຌາຍໂຕຕິ ຊລໂຕ. ຍາ ອຈ຺ຈິ, ໂສ ວຓ຺ໂຓຕິອາທິ ອຈ຺ຈິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ຍຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູຕິ ຕທຸຠຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຣູປວຕ຺ຖຸກາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາໂປກສິຓາທີນິ ອາປາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປາທິຕກສິຓນິມິຕ຺ຕາເນວ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓໍ ປນ ຣູປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ອາກາສກສິຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຣູປຊ຺ຌານາຣມ຺ມເຓນ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສນ ສໍກິຓ຺ຓໍ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປາຘິກາຣຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວາຕິ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວທນໍ ສຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາເຣ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຄຫຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຣເຓ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິມິນາ ຣູເປນ ຣູປວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣີຣຣູປມ຺ປິ ກສິຓຣູປມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ຉາຍາສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຉາຍາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນ ອວິຣໂຬ. ຕເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອນ-ສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕເມຕນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຉາຍາວາຕິ ວິຊ຺ຊມານຈ຺ຉາໂຍ. ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ອຄ຺ຄຫິເຕປິ ຣູປໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຣູປວຕ຺ຖຸກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ສຣີຣຣູປສ຺ສ ກສິຓຣູປສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ອຣູປສມຸທາເຍ ອຕ຺ຕນິ ຕໍ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຄນ຺ໂຘຕິ ຆາຍິຕຄນ຺ຘໍ ອາຫ. ອິມສ຺ມິໍ ປຸປ຺ເຜຕິ ປຸປ຺ຜນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຄນ຺ຘສ຺ສ ເອວມາຫ.

ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຣູປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ຣູປນິສ຺ສິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອຣູປສມຸທາຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ຣູປສ຺ສ ໂອຬາຣິກາຘາຣໍ ກຣຓ຺ຑກມາຫ.

໑໓໒. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນນ຺ຕິອາທີສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເວທນາຍ ທິຏ຺ຐິຄຫເຓ ອສຕິປິ ເວທນາຕິ ເອກຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິເຕ ສພ຺ພາສໍ ເວທນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍຊນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສ ຫິ ອນຸຠວນວເສນ ເວທນາຍ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ເວທນໍເຍວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາເຣ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ສຎ຺ຎາທໂຍ ອຣູປຘມ຺ເມ ຣູປຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍຖາ ຍຖາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໓໓. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ສຎ຺ຎນ຺ຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຊານນວເສນ ສຎ຺ຎາຍ ປາກຏຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສໍ ເວທນາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓໔. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເຈຕນນ຺ຕິອາທີສຸ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເຈຕນາຍ ປຘານຕ຺ຕາ ປາກຏຕ຺ຕາ ຈ ເຈຕນາ ເອວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ຕາຍ ອິຕເຣປິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ເຈຕສິກຠາວວເສນ ປາກຏຕ຺ຕາ ເຈຕນໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໓໕. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຊານນວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໖. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ. ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍ – ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິກຕ຺ຕາ ທານຜລໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກຍຎ຺ໂຎ. ຫຸຕນ຺ຕິ ມຫາຍຎ຺ໂຎ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຜລໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກຕິ ທານຜລສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີລາທີນໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານໍ, ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປາປກມ຺ມານໍ ຜລໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກຕິ ປຸເຣ ກເຕນ ກມ຺ມຸນາ. ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກຕິ ອິຘ ກເຕນ ກມ຺ມຸນາ. ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາຕິ ເຕສຸ ກຕກມ຺ມານໍ ຜລໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາຕິ ກມ຺ມເຫຕຸກໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ…ເປ… ປເວເທນ຺ຕີຕິ ອິຘໂລກປຣໂລເກ ປສ຺ສິຕຸໍ ອຠິຎ຺ຎາປຏິລາຠາຍ ປຏິປທໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອິຘ ປາຬິຍໍ ປນ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖູຕິ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ທານໍ, ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍວາໂທ ມິຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ວາໂທ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໗. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ປນ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິເຍວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາຄຕປຣິຍາຍວຈນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ສກ຺ກາຍວຕ຺ຖຸກາຍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາຕິ ກມ຺ມຘາຣຍສມາໂສ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິອາທີນໍ ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ວຈນານໍ ອນ຺ເຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ, ປາໂຐ ວາ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ນ ຆຏີຍຕີຕິ. ເອວໍ ‘‘ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເສສາ ຈຸທ຺ທສ ສໍຂິຕ຺ຕາ.

ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໙. ສກ຺ກາຍວຕ຺ຖຸກາຍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ເອວໍ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເສສາ ຈຕສ຺ໂສ ສໍຂິຕ຺ຕາ.

ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຐມວາເຣ ອາກາຣປຸຈ຺ຉາ. ທຸຕິເຍ ອາກາຣຄຫຓໍ. ຕຕິເຍ ອາກາຣວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລໂກຕິ ອຕ຺ຕາ. ໂສ ອນ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິປກ຺ເຂສຸ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທນ຺ເຕສຸ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາເຫ ສສ຺ສຕນ຺ໂຕ, ອສສ຺ສຕຄ຺ຄາເຫ ອຸຈ຺ເຉທນ຺ໂຕ. ປຣິຕ຺ຕໍ ໂອກາສນ຺ຕິ ສຸປ຺ປມຕ຺ຕໍ ວາ ສຣາວມຕ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ຐານໍ. ນີລກໂຕ ຜຣຕີຕິ ນີລນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ໂລໂກຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວຏຸໂມຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ເຉທວາ. ອນ຺ຕສຎ຺ຎີຕິ ອນ຺ຕວາຕິສຎ຺ຎີ. ອນ຺ໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍໍ ຜຣຕີຕິ ຍໍ ກສິຓຣູປໍ ຜຣຕິ. ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂລໂກ ຈາຕິ ຕໍ ກສິຓຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ອາໂລກິຍຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ຈ. ເຍນ ຜຣຕີຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕາ ເຈວ ໂລໂກ ຈາຕິ ອຕ຺ຕານມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ຄໍ ກຕໍ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕາ ເຈວ ອາໂລກນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕວາຕິ ອນ຺ໂຕ. ໂອກາສກໂຕ ຜຣຕີຕິ ອາໂລກກສິຓວເສນ ເຕໂຊກສິຓວເສນ ໂອທາຕກສິຓວເສນ ວາ ໂອຠາໂສຕິ ຜຣຕິ. ນີລາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຠສ຺ສຣກສິຓານໍເຍວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຖວີອາໂປວາໂຍກສິຓວເສນ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ວິປຸລໍ ໂອກາສນ຺ຕິ ຂລມຓ຺ຑລມຕ຺ຕາທິວເສນ ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ. ອນນ຺ຕວາຕິ ວຸທ຺ຘອນນ຺ຕວາ. ອປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ວຸທ຺ຘອປຣິຍນ຺ໂຕ. ອນນ຺ຕສຎ຺ຎີຕິ ອນນ຺ໂຕຕິສຎ຺ຎີ. ຕໍ ຊີວນ຺ຕິ ໂສ ຊີໂວ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ຊີໂວຕິ ຈ ອຕ຺ຕາ ເອວ. ຣູປາທີນິ ປຎ຺ຈປິ ປຣິວຏຸມຏ຺ເຐນ ສຣີຣໍ. ຊີວໍ ນ ສຣີຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ຊີໂວ ຣູປສງ຺ຂາຕໍ ສຣີຣໍ ນ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາທີສຸ. ຕຖາຄໂຕຕິ ສຕ຺ໂຕ. ອຣຫນ຺ຕິ ເອເກ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ມຣຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ, ປຣໂລເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປໍ ອິເຘວ ມຣຓຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາກຏກ຺ຂນ຺ຘສີເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ໂລເກ ນສ຺ສນປກຕິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສກ຺ຂນ຺ເຘສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ເຠທໂຕ ປຣໍ. ອິມິນາ ວຈເນນ ‘‘ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຫຕິປີຕິອາທີສຸ ໂຫຕີຕິ ມູລປທໍ. ຈຕູສຸປິ ອປິ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສສ຺ສຕຕ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ຈວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊໂຍນິປເວສວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ສໍເສທຊໂອປປາຕິກໂຍນິປເວສວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ປພນ຺ຘາຠາວວເສນ. ວິນສ຺ສຕີຕິ ຠງ຺ຄວເສນ. ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ປຸຣິມປທານໍ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ, ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິການໍ ທິຏ຺ຐິ, ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ໂຫຕິ, ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວຠາເວນ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ພຊີວສ຺ສ ອຠາເວນ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິການໍ ທິຏ຺ຐິ, ໂຫຕີຕິ ຈ ເນວ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸວາທຠຍາ ມຸສາວາທຠຍາ ຈ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຈ ປຸພ຺ພວຸຕ຺ຕນຍສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ທສນ຺ນໍ ປຎ຺ຈການໍ ວເສນ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ.

ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີສຸ ສສ຺ສຕໍ ວທນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕວາທາ. ອຖ ວາ ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ທິຏ຺ຐິຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ວາໂທປິ ສສ຺ສຕໂຍເຄນ ສສ຺ສໂຕ, ສສ຺ສໂຕ ວາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ສສ຺ສຕວາທາ. ຕຖາ ເອກຈ຺ຈໍ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ວາໂທ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສໂຕ, ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ. ຕຖາ ອນ຺ຕວາ, ອນນ຺ຕວາ, ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ, ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາຕິ ປວຕ຺ໂຕ ວາໂທ ອນ຺ຕານນ຺ໂຕ, ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ. ນ ມຣຕີຕິ ອມຣາ. ກາ ສາ? ‘‘ເອວມ຺ປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໖໒-໖໓) ນເຍນ ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ເຈວ ວາຈາ ຈ. ວິວິໂຘ ເຂໂປ ວິກ຺ເຂໂປ, ອມຣາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ, ວາຈາຍ ວາ ວິກ຺ເຂໂປ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ. ອປໂຣ ນໂຍ – ອມຣາ ນາມ ມຈ຺ຉຊາຕິ, ສາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນນິມຸຊ຺ຊນາທິວເສນ ອຸທເກ ສນ຺ຘາວມານາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວເມວໍ ອຍມ຺ປິ ວາໂທ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສນ຺ຘາວຕິ, ຄາຫໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອກາຣຓສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ທສ຺ສນໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ.

ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໒. ສຎ຺ຎິໍ ວທນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎີວາທາ. ອສຎ຺ຎິໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອສຎ຺ຎີວາທາ. ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ວທນ຺ຕີຕິ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ. ອຖ ວາ ສຎ຺ຎີຕິ ປວຕ຺ໂຕ ວາໂທ ສຎ຺ຎີວາໂທ, ໂສ ເຍສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕ ສຎ຺ຎີວາທາ, ຕຖາ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ ຈ. ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ໂມ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ຘອຕ຺ຕຠາວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ທຸກ຺ຂວູປສໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ວທນ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ວິຕ຺ຖາຣິຍມາເນ ສາຏ຺ຐກຖໍ ສກລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອຕິປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕີຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ. ຕທຕ຺ຖິເກຫິ ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐-໑໒. ສຎ຺ໂຎຊນິກາທິທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໓. ຍສ຺ມາ ສຎ຺ໂຎຊນິກາ ທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສາຘາຣຓາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສຎ຺ໂຎຊນຕ຺ຕາ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສາຘາຣໂຓ ອຕ຺ໂຖ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ໂສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານາເນວ.

໑໔໔. ມານວິນິພນ຺ຘທິຏ຺ຐີສຸ ຈກ຺ຂຸ ອຫນ຺ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິ ມານປຸພ຺ພໂກ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສ. ນ ຫິ ທິຏ຺ຐິ ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຈ ມານວິນິພນ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມານປຏິພນ຺ຘາ ມານມູລກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໕. ຈກ຺ຂຸ ມມນ຺ຕິ ອຠິນິເວສປຣາມາໂສຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ມມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ອນຸນາສິກາຄໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາຍ ຣູປາທີນິປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາເນວ. ນ ຫິ ກສິຓຣູປໍ ວິນາ ພາຫິຣານິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາຍ ປນ ພາຫິຣານິປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ພາຫິຣານິປິ ຫິ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມານວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຉ ເວທນາ ຕາສໍ ມູລປຈ຺ຈຍາ ຉ ຜສ຺ສາ ຈ ນ ຄຫິຕາ. ສຎ຺ຎາທໂຍ ປນ ອິຘ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສໍໂຍຊນິກາທິທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິເຍວ. ອຕ຺ຕາຕິ ວາເທນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໔. ໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ໂສ ເອວ ອຕ຺ຕາ ຈ ອາໂລກນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສສ຺ສໂຕຕິ ສສ຺ສຕວາທານໍ ທິຏ຺ຐິ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທານໍ. ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິການໍ. ເນວ ສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິການໍ. ອນ຺ຕວາຕິ ປຣິຕ຺ຕກສິຓລາຠີນໍ ຕກ຺ກິການຎ຺ຈ ນິຄຓ຺ຐາຊີວິການຎ຺ຈ. ອຖ ວາ ອຸຈ຺ເຉທວາທິໂນ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຊາຕິຍາ ປຸພ຺ພນ຺ຕວາ, ມຣເຓນ ອປຣນ຺ຕວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຊາຕິຍາ ປຸພ຺ພນ຺ຕວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕວາຕິ ອປ຺ປມາຓກສິຓລາຠີນໍ. ສສ຺ສຕວາທິໂນ ປນ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ອນນ຺ຕວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ ‘‘ອປຣນ຺ເຕນ ອນນ຺ຕວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈາຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ອວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ວຑ຺ຒິຕກສິຓານໍ. ເນວ ອນ຺ຕວາ ນ ອນນ຺ຕວາຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິການໍ.

ໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕-໑໖. ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ຠວວິຠວທິຏ຺ຐີນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໂຕ ວິສຸໍ ອຠິນິເວສາຠາວໂຕ ວິສຸໍ ນິທ຺ເທສໍ ອກຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐີນໍເຍວ ວເສນ ‘‘ໂອລີຍນໍ ອຕິຘາວນ’’ນ຺ຕິ ເອເກກໍ ອາກາຣໍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ປຸຈ຺ຉໍ ອກຕ຺ວາ ຈ ໂອລີຍນາຠິນິເວໂສ ຠວທິຏ຺ຐິ, ອຕິຘາວນາຠິນິເວໂສ ວິຠວທິຏ຺ຐີຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠວນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໔໙) ວຸຕ຺ຕໂອລີຍນາຠິນິເວໂສ, ສສ຺ສຕສຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ພານໂຕ ສງ຺ໂກຈນາຠິນິເວໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠເວເນວ ໂຂ ປເນເກ ອຏ຺ຏີຍມານາ ຫຣາຍມານາ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ວິຠວໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອຕິຘາວນາຠິນິເວໂສ, ອຸຈ຺ເຉທສຎ຺ຎາຍ ນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາຕິກ຺ກມນາຠິນິເວໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕາວ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ສພ຺ພທິຏ຺ຐີສຸ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິກາ ສສ຺ສຕໍ ວາ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈຕິໍສາກາຣາປິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິໂຍ ສິຍາ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ, ສິຍາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເອເກກາປິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫວເສນ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາຫວເສນ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍາ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຣູປາທິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕສຸ ອຸຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຄຫຓໂຕ ປຎ຺ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສເສສຸ ປຎ຺ຈທສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປາທິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕສຸ ອຸຈ຺ຉິນ຺ເນສຸປິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ສສ຺ສໂຕຕິ ຄຫຓໂຕ ປນ຺ນຣສ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ‘‘ສພ຺ພາວ ຕາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕວານນ຺ຕວາທິຏ຺ຐີສຸ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຌານລາຠິໂນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປຘາຕຸຍາ ຈວິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ເນ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຠວທິຏ຺ຐິໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ, ສິຍາວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຈາຕິ ຠວທິຏ຺ຐິ, ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເນວ ໂຫຕີຕິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ, ນ ນ ໂຫຕີຕິ ຠວທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ ສສ຺ສຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອສສ຺ສຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ ອນ຺ຕານນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິສທິສາ ຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ ຠວທິຏ຺ຐິໍ ວາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ວາຈາວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອວເສສາ ປນ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍວ. ຕສ຺ມາ ເຕ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍາ ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ, ອວເສສາ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ. ຕສ຺ມາ ເຕ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ໂຎຊນິກທິຏ຺ຐິຍາ ສພ຺ພທິຏ຺ຐີນໍ ວເສນ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຫນ຺ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວິນາເສ ອຕ຺ຕາ ວິນຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພາວ ຕາ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂຍ ວິຍ ມມນ຺ຕິ ມານວິນິພນ຺ຘາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ຈກ຺ຂາທິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວິນາເສປິ ອຕ຺ຕາ ນ ວິນສ຺ສຕີຕິ ສພ຺ພາວ ຕາ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໔໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິ ປາກຏາເຍວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐາທິກາ ວິຠວທິຏ຺ຐິປຣິໂຍສານາ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຕີຓິສຕຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ ຈ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ຈ ອຕ຺ຕວາທປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກາ ປຣິຍາເຍນ ຕິວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຎ຺ໂຎຊນິກາ ປນ ທິຏ຺ຐິ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ສພ຺ພາປິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິທານິ ສພ຺ພາວ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິໂຍຕິອາທິ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຍາເຍນ ຍຖາໂຍຄໍ ທິຏ຺ຐິສໍສນ຺ທນາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພາວ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ອນວເສສາ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາສ຺ສາທນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐິໂຍ, ອຕ຺ຕສິເນຫານຸຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂຍ, ວິປຣີຕທສ຺ສນຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ, ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໂຍ, ເອເກກສ຺ສ ອນ຺ຕສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ, ອນຕ຺ຖສໍໂຍຊນິກຕ຺ຕາ ສຎ຺ໂຎຊນິກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ, ອຕ຺ຕວາເທນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ອິມາ ສຕ຺ຕ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສງ຺ຄາຫິກາ, ເສສາ ປນ ນວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສງ຺ຄາຫິກາ.

ອິທານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພາວ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທ຺ວີສຸເຍວ ທິຏ຺ຐີສຸ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐິທ຺ວຍນິສ຺ສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠວຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິຄາຖມາຫ. ສພ຺ພາປິ ຫິ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຠວທິຏ຺ຐີ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຠວທິຏ຺ຐີ ວາ. ຠວຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ວິຠວຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຈ-ສທ຺ໂທ ທິຏ຺ຐິເມວ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ, ນ ນິສ຺ສຍໍ. ນ ຫິ ເອໂກ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິທ຺ວຍໍ ນິສ຺ສຍຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຕິ ຠວທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຠວທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໓). ຕກ຺ກິກາຕິ ຕກ຺ເກນ ວທນ຺ຕີຕິ ຕກ຺ກິກາ. ເຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ສຠາວປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍ ອຠາວາ ເກວລໍ ຕກ຺ເກນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຍປິ ຈ ຌານລາຠິໂນ ອຠິຎ຺ຎາລາຠິໂນ ວາ ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕປິ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຄຫຓໂຕ ຕກ຺ກິກາ ເອວ. ນິສ຺ສິຕາເສຕິ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກເມວ ປທໍ, ‘‘ເສ’’ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ວາ. ເຕສໍ ນິໂຣຘມ຺ຫິ ນ ຫຕ຺ຖິ ຎາຓນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ຎາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິທ຺ວຍໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ກາໂຣ ກາຣໂຓປເທເສ ນິປາໂຕ. ຍຕ຺ຖາຍໍ ໂລໂກ ວິປຣີຕສຎ຺ຎີຕິ ຍຕ຺ຖ ສຸເຂ ນິໂຣຘມ຺ຫິ ອຍໍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິໂຣຘມ຺ຫິ ນ ຫຕ຺ຖິ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸກ຺ຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎິຕາຍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ຜສ຺ສາ ຘມ຺ມາ ຈ ເກວລາ;

ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ຈ, ຍາວຕຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ເອເຕ ໂວ ສຸຂສມ຺ມຕາ;

ຍຕ຺ຖ ເຈເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍ ເນສໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ມຕໍ.

‘‘ສຸຂນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐມຣິເຍຫິ, ສກ຺ກາຍສ຺ສຸປໂຣຘນໍ;

ປຈ຺ຈນີກມິທໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໂລເກນ ປສ຺ສຕໍ.

‘‘ຍໍ ປເຣ ສຸຂໂຕ ອາຫຸ, ຕທຣິຍາ ອາຫຸ ທຸກ຺ຂໂຕ;

ຍໍ ປເຣ ທຸກ຺ຂໂຕ ອາຫຸ, ຕທຣິຍາ ສຸຂໂຕ ວິທູ.

‘‘ປສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ທຸຣາຊານໍ, ສມ຺ປມູຬ຺ເຫຕ຺ຖວິທ຺ທສຸ;

ນິວຸຕານໍ ຕໂມ ໂຫຕິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອປສ຺ສຕໍ.

‘‘ສຕຎ຺ຈ ວິວຏໍ ໂຫຕິ, ອາໂລໂກ ປສ຺ສຕາມິວ;

ສນ຺ຕິເກ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຄາ ຘມ຺ມສ຺ສໂກວິທາ.

‘‘ຠວຣາຄປເຣເຕຫິ, ຠວໂສຕານຸສາຣິຠິ;

ມາຣເຘຍ຺ຍານຸປນ຺ເນຫິ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸສມ຺ພຸໂຘ.

‘‘ໂກ ນຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຣິເຍຠິ, ປທໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘຸມຣຫຕິ;

ຍໍ ປທໍ ສມ຺ມທຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕິ ອນາສວາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໖໔-໗໗໑);

໑໔໙. ອິທານິ ສພ຺ພາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ທິຏ຺ຐິທ຺ວຍຠາວໍ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາຕກຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ທ຺ວີຫິ ຠິກ຺ຂເວຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິ. ຕຕ຺ຖ ເທວາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂອລີຍນ຺ຕີຕິ ສງ຺ກຸຈນ຺ຕິ. ອຕິຘາວນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ. ຠວາຣາມາຕິ ຠໂວ ອາຣາໂມ ອຠິຣມຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠວາຣາມາ. ຠວຣຕາຕິ ຠເວ ອຠິຣຕາ. ຠວສມ຺ມຸທິຕາຕິ ຠເວນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ. ເທສິຍມາເນຕິ ຕຖາຄເຕນ ວາ ຕຖາຄຕສາວເກນ ວາ ເທສິຍມາເນ. ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວາ ຠວນິໂຣຘໍ ວາ ນ ປວິສຕິ. ນ ປສີທຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ປສາທໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຆນຠາວໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຏ຺ຏີຍມານາຕິ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓມານາ. ຫຣາຍມານາຕິ ລຊ຺ຊໍ ປາປຸຓມານາ. ຊິຄຸຈ຺ຉມານາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉໍ ປາປຸຓມານາ. ວິຠວໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ເຉທໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຠຕິ ອາລປນເມຕໍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພຸຕໍ. ປຓີຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາຠາວໂຕ ປຓີຕໍ, ປຘານຠາວໍ ນີຕນ຺ຕິ ວາ ປຓີຕໍ. ຍາຖາວນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ຠູຕນ຺ຕິ ເຫຕຸໂຕ ສຎ຺ຊາຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຠູຕໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ຠູຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພິທາຍາຕິ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ. ນິໂຣຘາຍາຕິ ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ. ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຕທນຸຣູປໍ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິຍຎາເຓນ, ປຏິເວຘກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາເຓນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອິທານິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຕສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຠູເຕຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາຠິສມຍວເສນ ຍຖາສຠາເວ ນິໂຣເຘ ‘‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຓີຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ຠວຕຓ຺ຫາ ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຕິປິ ເຈຕ຺ຖ ສຈ຺ຈານໍ ນານາຠິສມຍຕ຺ເຕ ‘‘ທິສ຺ວາ’’ຕິ ປຸພ຺ພກາລິກວຈນໍ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຸພ຺ພໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສມານກາລເມວ ໂຫຕິ. ສມານກາເລປິ ວາ ປຸພ຺ພກາລິການິ ປທານິ ຠວນ຺ຕີຕິ ນ ໂທໂສ. ສ ເວຕິ ເອກໍເສນ ໂສ ອຣຫໍ. ຠູຕປຣິຎ຺ຎາໂຕຕິ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຕວາ. ວີຕຕຓ຺ໂຫຕິ ວິຄຕຕຓ຺ໂຫ. ຠວາຠເວຕິ ຂຸທ຺ທເກ ຈ ມຫນ຺ເຕ ຈ ຠເວ. ວຸທ຺ຘິອຕ຺ເຖປິ ຫິ ອ-ກາຣສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ອຠໂວຕິ ມຫາຠໂວ. ໂສ ປນ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕຠາໂວ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຠເວຕິ ສສ຺ສເຕ. ອຠເວຕິ ອຸຈ຺ເຉເທ. ຕທຸຠເຍປິ ທິຏ຺ຐິຣາຄາຠາເວນ ວີຕຕຓ຺ໂຫ. ຠູຕສ຺ສ ວິຠວາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທາ. ນາຄຈ຺ຉຕິ ປຸນພ຺ຠວນ຺ຕິ ອຣຫໂຕ ປຣິນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໕໐. ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາຕິອາທິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຄຣຫຓຕ຺ຖໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກປສໍສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຣູປຠາວໍ ປນ຺ນາ ຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐີ. ສຸນ຺ທຣຠາວໍ ປນ຺ນາ ຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐີ. ຕິຕ຺ຖິໂຍຕິ ຕິຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທິຏ຺ຐິ, ຕໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ເຖ ສາຘຸ, ຕິຕ຺ຖໍ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ຕິຕ຺ຖິໂຍ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄໂຕ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິມາປນ຺ໂນ ຄຫຏ຺ໂຐ. ໂຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ຕທຸຠຍຠາວໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຍ ກາຍຈິ ທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ.

ຕຖາຄໂຕຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕຖາຄຕສາວໂກຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຜລປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ. ໂຍ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ.

ຄາຖາສຸ ໂກຘໂນຕິ ໂຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌຕິ, ໂສ. ອຸປນາຫີຕິ ຕເມວ ໂກຘໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸປນນ຺ຘນສີໂລ. ປາປມກ຺ຂີຕິ ລາມກຠູຕມກ຺ຂວາ. ມາຍາວີຕິ ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທນວາ. ວສໂລຕິ ຫີນຊຈ຺ໂຈ. ວິສຸທ຺ໂຘຕິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ວິສຸທ຺ໂຘ. ສຸທ຺ຘຕໍ ຄໂຕຕິ ມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາຕໍ ສຸທ຺ຘຠາວໍ ຄໂຕ. ເມຘາວີຕິ ປຎ຺ຎວາ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ເອວ ໂຖມິໂຕ.

ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐິໂຍ ສມ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາຣໍ ປຫາຍ ຘມ຺ມເມວ ຄຣຫນ຺ໂຕ ໂຖເມນ຺ໂຕ ຈ ອາຫ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎນວເສນ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານມຎ຺ຎນມູລິກາ ທິຏ຺ຐິ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນເມວ.

ເອຕໍ ມມາຕິ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິອາທີຫິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐີນໍ ວິຠາຄຎ຺ຈ ຄຓນຎ຺ຈ ກາລສງ຺ຄຫຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອເນກາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ກຕມາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມນ຺ຕານຸຄ຺ຄຫິຕາຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕສງ຺ຂາຕກາລທ຺ວເຍ ກຕເມນ ກາເລນ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ, ອນຸພທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕໍ ມມ ອໂຫສິ, ເອວໍ ມມ ອໂຫສິ, ເອຕ຺ຕກໍ ມມ ອໂຫສີ’’ຕິ ອຕີຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ປຣາມສຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸຄ຺ຄຫິຕາ ຈ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເອໂສສ຺ມິ ວິສຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນາຄຕຜລໍ ອຸປາທາຍ ປຣາມສຕິ, ຕສ຺ມາ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ. ອປຣນ຺ຕານຸຄ຺ຄຫິຕາ ຈ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ ອຕີຕານາຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນສນ຺ຕຕິໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຣາມສຕິ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວເສນ ຈ ປຣາມສຕິ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕານຸຄ຺ຄຫິຕາ ຈ ຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປ຺ປມຸຂາເຍວ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາເຕເນວ ຈ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປ຺ປມຸເຂນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປ຺ປມຸເຂນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິທ຺ວາເຣນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປ຺ປມຸຂານີຕິ ປາໂຐ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ປມຸຂາ ອາທິ ເອເຕສນ຺ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປ຺ປມຸຂານິ. ການິ ຕານິ? ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ.

‘‘ກາ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ, ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ‘‘ກຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປ຺ປມຸຂານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສາເຍວ ປນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນສາມຎ຺ເຎນ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາ ວຸຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕວາທປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິປິ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫຕິ.

໑໕໑. ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິສຸຕ຺ຕາຫຣຓໍ ສມ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິປຸຄ຺ຄລສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິປຸຄ຺ຄລວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິຏ຺ຐໍ ຄຕາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓວເສນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ ນິຈ຺ຉຍໍ ຄຕາ, ນິພ຺ເພມຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຏ຺ຐາຄຕາຕິ ປາໂຐ ສມາສປທໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ໂສເຍວ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸນ຺ທຣຠາວໍ ຄຕາ. ອິຘ ນິຏ຺ຐາຕິ ອິມິສ຺ສາ ກາມຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານໍ. ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ຐາຕິ ອິມໍ ກາມຠວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຣິນິພ຺ພານໍ. ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍປຣມາ ສຕ຺ຕວາຣປຣມາ ຠວູປປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ອສ຺ສ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນາທິຍຕີຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ. ໂກລໍໂກລສ຺ສາຕິ ກຸລໂຕ ກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂກລໍໂກໂລ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ນີເຈ ກຸເລ ອຸປປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຫາໂຠຄກຸເລສຸເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ໂກລໍໂກລສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ. ເອກພີຊິສ຺ສາຕິ ຂນ຺ຘພີຊໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ເອກໍເຍວ ຂນ຺ຘພີຊໍ ອຕ຺ຖິ, ເອກໍ ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໍ, ໂສ ເອກພີຊີ ນາມ. ຕສ຺ສ ເອກພີຊິສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ. ຠຄວຕາ ຄຫິຕນາມວເສເນເວຕານິ ເອເຕສໍ ນາມານິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຐານໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂກລໍໂກໂລ, ເອຕ຺ຕກໍ ເອກພີຊີຕິ ຠຄວຕາ ເອເຕສໍ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ຠຄວາ ຫິ ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕານິ ຕານິ ນາມານິ ອຄ຺ຄເຫສິ. ມຸທຸປຎ຺ໂຎ ຫິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ນາມ, ມຊ຺ຌິມປຎ຺ໂຎ ປຣໍ ຉຏ຺ຐໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂກລໍໂກໂລ ນາມ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ເອກໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ເອກພີຊີ ນາມ. ຕໍ ປເນຕໍ ເຕສໍ ມຸທຸມຊ຺ຌິມຕິກ຺ຂປຎ຺ຎຕໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍເມຕິ. ອິເມ ຕໂຍປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ກາມຠວວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຣູປາຣູປຠເວ ປນ ພຫຸກາປິ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສກທາຄາມິສ຺ສາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສກິໍ ກາມຠວໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສກທາຄາມີ. ຕສ຺ສ ສກທາຄາມິສ຺ສ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຣຫາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຣຫາ. ອຣຫນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອິຘ ນິຏ຺ຐາຕິ ກາມຠວໍ ສໍສຣນ຺ເຕເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຣູປຠເວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ອຣິຍາ ກາມຠເວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ.

ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາຕິ ອາຍຸເວມຊ຺ຌສ຺ສ ອນ຺ຕຣາເຍວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ. ໂສ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສ ອນາຄາມິໂນ. ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາຕິ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວາ ກາລກິຣິຍໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາຄາມິໂນ. ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາຕິ ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປໂຍຄໍ ອກຕ຺ວາວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນຘມ຺ມສ຺ສ ອນາຄາມິໂນ. ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາຕິ ສສງ຺ຂາເຣນ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນຘມ຺ມສ຺ສ ອນາຄາມິໂນ. ອຸທ຺ຘໍໂສຕສ຺ສ ອກນິຏ຺ຐຄາມິໂນຕິ ອຸທ຺ຘໍວາຫິຠາເວນ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕໍ ວາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ, ອຸທ຺ຘໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ມຄ຺ຄໂສຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ, ອກນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ. ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍໂສຕສ຺ສ ອກນິຏ຺ຐຄາມິໂນ ອນາຄາມິສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ອນາຄາມີ ຈຕຸປ຺ປເຠໂທ – ໂຍ ອວິຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ຕໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ສຸທສ຺ສີພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ອິໂຕ ອກນິຏ຺ຐເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູສຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມາຕິ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ອນາຄາມິໂນ ສຸທ຺ຘາວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອນາຄາມິໂນ ປນ ຣູປຣາຄາຣູປຣາຄານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອາກງ຺ຂມານາ ເສສຣູປາຣູປຠເວສຸປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄວເສນ ຊານິຕ຺ວາ ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຈລປ຺ປສາເທນ ປສນ຺ນາ. ໂສຕາປນ຺ນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປນ຺ນາ. ອິມິນາ ສພ຺ເພປິ ອຣິຍຜລຏ຺ຐາ ປຸຄ຺ຄລາ ຄຫິຕາຕິ.

ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປກາສິນິຍາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍ

ທິຏ຺ຐິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.