໒. ຊີວິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໑. ທຸຕິຍໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ເທສິຕໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຠຄວຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ວິຫຣນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາເມນ຺ຕາ ສາມເຓຣາ ຈ ລາຠຠາຊນີຍຏ຺ຐາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ປຓາເມສິ. ເຕ ກິຣ ສພ຺ເພວ ນວາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໘) ເຕສໍ ປຓາມິຕຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ໂອກາສໍ ອກາສິ. ອຖ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ‘‘ກຕາວກາໂສ ໂຂມ຺ຫິ ຠຄວຕາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປກ຺ໂກສິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສາຣຊ຺ຊມານຣູປາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ຠຄວາ ເຕສໍ ສປ຺ປາຍເທສນໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ອາມິສເຫຕຸ ປຓາມິຕາ, ປິຓ຺ຑິຍາໂລປຘມ຺ມເທສນາ ເນສໍ ສປ຺ປາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙) ໂກຏ຺ຐາເສ ອາຄໂຕ. ‘‘ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ອນ຺ຕວາ ອຍໍ ໂລໂກ ປຣິວຏຸໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໕໕) ປຣິຈ຺ເຉເທ. ‘‘ຫຣິຕນ຺ຕໍ ວາ ປຖນ຺ຕໍ ວາ ເສລນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໔) ມຣິຍາທາຍໍ. ‘‘ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຄຸຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ຂຸ. ປາ. ໓.ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣ) ສຣີຣາວຍເວ ‘‘ຈຣນ຺ຕິ ໂລເກ ປຣິວາຣຉນ຺ນາ, ອນ຺ໂຕ ອສຸທ຺ຘາ ພຫິ ໂສຠມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໒; ມຫານິ. ໑໙໑) ຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ອຸທການຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໖໙; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໙) ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ.

‘‘ມິຄານໍ ໂກຏ຺ຐຸໂກ ອນ຺ໂຕ, ປກ຺ຂີນໍ ປນ ວາຍໂສ;

ເອຣຓ຺ໂຑ ອນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂານໍ, ຕໂຍ ອນ຺ຕາ ສມາຄຕາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໓.໑໓໕) –

ອາທີສຸ ລາມເກ. ອິຘາປິ ລາມເກ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕມິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຊີວິການນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ອິທໍ ຊີວິການໍ ອນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ລາມກໍ, ສພ຺ພນິຫີນໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍນ຺ຕິ ຍໍ ອິທໍ ປິຓ຺ຑປຣິເຍສເນນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ປິຓ຺ຑາຍ ອຸລຕີຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ, ປິຓ຺ຑປຣິເຍສເນນ ຊີວິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິສາໂປຕິ ອກ຺ໂກໂສ. ກຸປິຕາ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ‘‘ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກປາລຫຕ຺ໂຖ ປິຓ຺ຑໍ ປຣິເຍສມາໂນ ຈເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອກາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ພລວີຣິຍູປປນ຺ໂນປິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ກປໂຓ ປິຓ຺ໂຑໂລ ວິຈຣສິ ປຕ຺ຕປາຓີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິເຍວ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕນ຺ຕິ ຕໍ ເອຕໍ ອຠິສປມ຺ປິ ສມານໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ. ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຸເປນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວສິກາຕິ ມມ ສາສເນ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຖວສິກາ ກາຣຓວສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ກາຣຓວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸເປນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຣາຊາຠິນີຕາຕິອາທີສຸ ເຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພນ຺ຘາປິຕາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ຣຎ຺ຎາ ພນ຺ຘນໍ ອຠິນີຕຕ຺ຕາ ຣາຊາຠິນີຕາ ນາມ. ເຍ ປນ ໂຈເຣຫິ ອຏວິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ມາຣິຍມາເນສຸ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ມຍໍ ສາມິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ເຄຫໍ ອນຊ຺ຌາວສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ພຸທ຺ຘປູຊາທິປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຕໂຕ ຕໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ໂຈຣາຠິນີຕາ ນາມ ໂຈເຣຫິ ມາເຣຕພ຺ພຕໍ ອຠິນີຕຕ຺ຕາ. ເຍ ປນ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ອິຓຏ຺ຏາ ນາມ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມມ ສາສເນ ເນວ ຣາຊາຠິນີຕາ…ເປ… ນ ອາຊີວິກາປກຕາ ອຸເປນ຺ຕິ, ອປິຈ ໂຂ ‘‘ໂອຕິຓ຺ຓມ຺ຫາ ຊາຕິຍາ…ເປ… ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ ອຸເປນ຺ຕີຕິ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ໂອຕິຓ຺ຓມ຺ຫາຕິ ໂອຕິຓ຺ຓາ ອມ຺ຫາ. ຊາຕິຍາຕິອາທີສຸ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ຂນ຺ຘານໍ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຊາຕິ, ປຣິປາໂກ ຊຣາ, ເຠໂທ ມຣຓໍ. ຎາຕິໂຣຄໂຠຄສີລທິຏ຺ຐິພ຺ຍສເນຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕາໂປ ອນ຺ໂຕ ນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກ, ເຕຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ວຈີວິປ຺ປລາໂປ ປຣິເທໂວ. ອນິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພປຏິຫຕກາຍສ຺ສ ກາຍປີຬນໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ອຸປຫຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເຈໂຕປີຬນໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ເອວ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຣິເທເວນປິ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປສມຸຏ຺ຐິໂຕ ຠຸໂສ ອາຍາໂສ ອຸປາຍາໂສ. ເອເຕຫິ ຊາຕິອາທີຫິ ໂອຕິຓ຺ຓາ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ຓາ, ເຕຫິ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ເຂຫິ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ທຸກ຺ຂປເຣຕາຕິ ເຕຫິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວຕ຺ຖູຫິ ອຠິຠູຕາ. ຊາຕິອາທໂຍ ຫິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂາ, ທຸກ຺ຂຠາວໂຕ ຈ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ທຸກ຺ຂາຕິ. ອປ຺ເປວ ນາມ…ເປ… ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ ອິມສ຺ສ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທກຣຓໍ ໂອສານກິຣິຍາ ອປິ ນາມ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ.

ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາລູຕິ ອິທໍ ໂຍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອປຣຠາເຄ ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຕຖາຣູປໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາລູຕິ ປຣຠຓ຺ຑານໍ ອຠິຊ຺ຌາຍິຕາ. ຕິພ຺ພສາຣາໂຄຕິ ພລວຣາໂຄ. ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຍາປາເທນ ປູຕິຠູຕຕ຺ຕາ ວິປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ. ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຕິຂິຓສິງ຺ໂຄ ວິຍ ຈຓ຺ຑໂຄໂຓ ປເຣສໍ ອຸປຆາຕວເສນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີຕິ ຠຕ຺ຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາໂກ ວິຍ, ມໍສນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຸນໂຂ ວິຍ ຈ ນຏ຺ຐສ຺ສຕິ, ອິຘ ກຕໍ ເອຕ຺ຖ ນ ສຣຕິ. ອສມ຺ປຊາໂນຕິ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ ຂນ຺ຘາທິປຣິຈ຺ເຉທຣຫິໂຕ. ອສມາຫິໂຕຕິ ຈຓ຺ຑໂສເຕ ພທ຺ຘນາວາ ວິຍ ອສຓ຺ຐິໂຕ. ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ປນ຺ຖາຣຸຬ຺ຫມິໂຄ ວິຍ ຠນ຺ຕມໂນ. ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ຍຖາ ຄິຫີ ສໍວຣາຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິຊເນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ ອສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ເອວໍ ອສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕິ.

ຉວາລາຕນ຺ຕິ ຉວານໍ ທຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ອລາຕໍ. ອຸຠໂຕປທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖຄຕນ຺ຕິ ປມາເຓນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ອຸຠໂຕ ທ຺ວີສຸ ໂກຏີສຸ ອາທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖມກ຺ຂິຕໍ. ເນວ ຄາເມຕິ ສເຈ ຫິ ຕໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໂຄປານສິປກ຺ຂປາສກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ ສກ຺ກາ ອສ຺ສ ຄາເມ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜເຣຍ຺ຍ. ສເຈ ເຂຕ຺ຕກຸຏິຍາ ກຏ຺ຐຕ຺ຖຣມຎ຺ຈກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ ສກ຺ກາ ອສ຺ສ, ອຣຎ຺ເຎ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜເຣຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖູປມາຫນ຺ຕິ ຕຖູປມໍ ຉວາລາຕສທິສໍ ອຫໍ ອິມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ຄິຫິໂຠຄາ ຈ ປຣິຫີໂນຕິ ໂຍ ອຄາເຣ ວສນ຺ເຕຫິ ຄິຫີຫິ ທາຍຊ຺ເຊ ຠາຊິຍມາເນ ອຎ຺ຎຖາ ຈ ໂຠໂຄ ລທ຺ຘພ຺ໂພ ອສ຺ສ, ຕໂຕ ຈ ປຣິຫີໂນ. ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ນ ປຣິປູເຣຕິ. ອິມໍ ປນ ອຸປມໍ ສຕ຺ຖາ ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວເສນ ອາຫຣິ, ປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ປນ ອລສສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ໂທເສຫິ ທູສິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອາຫຣີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ຄິຫິໂຠຄາຕິ ກາມສຸຂສມ຺ໂຠຄໂຕ. ປຣິຫີໂນຕິ ຊີໂນ. ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຏິເວຘພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ເຈວ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ຈ. ຕາທິໂສ ຫິ ອສຸຕໍ ໂສຕຸໍ ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອລສຠາວໂຕ. ທຸຏ຺ຐຸ ຠໂຄຕິ ທຸພ຺ຠໂຄ, ອລກ຺ຂິໂກ ກາຬກຓ຺ຓິປຸຣິໂສ. ປຣິຘໍສມາໂນຕິ ວິນສ຺ສມາໂນ. ປກິເຣຕີຕິ ວິກິເຣຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕິ. ສພ຺ພເມຕໍ ຠາວິໂນ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉວາລາຕໍວ ນສ຺ສຕີຕິ ໂສ ຕາທິໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຉວາລາຕໍ ວິຍ ກສ຺ສຈິ ອນຸປຍຸຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ນສ຺ສຕິ ອຸຠໂຕ ປຣິຠຏ຺ຐຠາວໂຕ. ເອວໍ ‘‘ກາຍວາຈາຫິ ອກຕວີຕິກ຺ກໂມປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິໂສເຘນ຺ໂຕ ນສ຺ສຕິ, ປເຄວ ກຕວີຕິກ຺ກໂມ ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອປາຍທຸກ຺ຂຠາຄິຠາວທສ຺ສເນນ ທຸສ຺ສີເລ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ສຕ຺ເຕ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ‘‘ກາສາວກຓ຺ຐາ’’ຕິອາທິນາ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.