ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ອິຕິວຸຕ຺ຕກ-ອຏ຺ຐກຖາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ມຫາກາຣຸຓິກໍ ນາຖໍ, ເຎຍ຺ຍສາຄຣປາຣຄຸໍ;

ວນ຺ເທ ນິປຸຓຄມ຺ຠີຣ-ວິຈິຕ຺ຣນຍເທສນໍ.

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເຍນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂລກໂຕ;

ວນ຺ເທ ຕມຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປູຊິຕໍ.

ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຐິໂຕ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ໂຍ;

ວນ຺ເທ ອຣິຍສງ຺ຆໍ ຕໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

ວນ຺ທນາຊນິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອິຕິ ຍໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ;

ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຫຸຕ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ເຕຊສາ.

ເອກກາທິປ຺ປເຠເທນ, ເທສິຕານິ ມເຫສິນາ;

ໂລຠາທີນໍ ປຫານານິ, ທີປນານິ ວິເສສໂຕ.

ສຸຕ຺ຕານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ, ອິຕິວຸຕ຺ຕປທກ຺ຂຣໍ;

ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ເຖຣາ, ສງ຺ຄາຍິໍສຸ ມເຫສໂຍ.

ອິຕິວຸຕ຺ຕກມິຈ຺ເຈວ, ນາເມນ ວສິໂນ ປຸເຣ;

ຍໍ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ມິໍ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖປທກ຺ກມໍ.

ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຎາເຓຫິ, ໂອຄາເຫຕພ຺ພຠາວໂຕ;

ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ກຣາ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ມຍາ.

ສຫສໍວຓ຺ຓນໍ ຍສ຺ມາ, ຘຣເຕ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ;

ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫານໍ, ຕິຏ຺ຐເຕວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕສ຺ມາ ຕໍ ອວລມ຺ພິຕ຺ວາ, ໂອຄາເຫຕ຺ວານ ປຎ຺ຈປິ;

ນິກາເຍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານຍໍ.

ນິສ຺ສິຕໍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອນາກຸລໍ;

ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ, ນິປຸຓຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ປຸນປ຺ປຸນາຄຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວານ ສາຘຸກໍ;

ຍຖາພລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກວຓ຺ຓນໍ.

ອິຕິ ອາກງ຺ຂມານສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໍ;

ວິຠຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ, ນິສາມຍຖ ສາຘໂວຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ນາມ ເອກກນິປາໂຕ, ທຸກນິປາໂຕ, ຕິກນິປາໂຕ, ຈຕຸກ຺ກນິປາໂຕຕິ ຈຕຸນິປາຕສງ຺ຄຫໍ. ຕມ຺ປິ ວິນຍປິຏກໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ, ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນໍ; ທີຆນິກາໂຍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ, ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ, ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ນິກາເຍສຸ ຂຸທ຺ທກນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນໍ; ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖາ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ນວສຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ອິຕິວຸຕ຺ຕກງ຺ຄຠູຕໍ.

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິ ສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໑໐໒໗) –

ເອວໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ປຏິຎ຺ຎາເຕສຸ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສຸ ກຕິປຍຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໍ. ສຸຕ຺ຕໂຕ ເອກກນິປາເຕ ຕາວ ສຕ຺ຕວີສຕິ ສຸຕ຺ຕານິ, ທຸກນິປາເຕ ທ຺ວາວີສຕິ, ຕິກນິປາເຕ ປຎ຺ຎາສ, ຈຕຸກ຺ກນິປາເຕ ເຕຣສາຕິ ທ຺ວາທສາຘິກສຸຕ຺ຕສຕສງ຺ຄຫໍ. ຕສ຺ສ ນິປາເຕສຸ ເອກກນິປາໂຕ ອາທິ, ວຄ຺ເຄສຸ ປາຏິໂຠຄວຄ຺ໂຄ, ສຸຕ຺ເຕສຸ ໂລຠສຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາປິ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ ນິທານມາທິ. ສາ ປນາຍໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ວິນຍປິຏເກ ຕນ຺ຕິມາຣຸຬ຺ຫາ ເອວ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ນິທານໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ກຖາມຄ຺ໂຄ, ໂສປິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນິທານວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາຕິອາທິກໍ ນິທານໍ. ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາຕິອາທິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາຕິອາທີນິ ນາມປທານິ. ອິຕີຕິ ນິປາຕປທໍ. ປຊຫຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປ-ອິຕິ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ, ຊຫຖາ-ຕິ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປທວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວຸຕ຺ຕສທ຺ໂທ ຕາວ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈ ວປເນ ວາປສມກຣເຓ ເກໂສຫາຣເຓ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍໍ ປວຸຕ຺ຕຠາເວ ປາວຈນຠາເວນ ປວຕ຺ຕິເຕ ອຊ຺ເຌສເນ ກຖເນຕິ ເອວມາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ –

‘‘ຄາໂວ ຕສ຺ສ ປຊາຍນ຺ຕິ, ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູຫຕິ;

ວຸຕ຺ຕານໍ ຜລມສ຺ນາຕິ, ໂຍ ມິຕ຺ຕານໍ ນ ທຸພ຺ຠຕີ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໙) ວປເນ ອາຄໂຕ. ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ປຏິວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໘໙) ອຏ຺ຐທນ຺ຕກາທີຫິ ວາປສມກຣເຓ. ‘‘ກາປຏິໂກ ມາຓໂວ ທຫໂຣ ວຸຕ຺ຕສິໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໔໒໖) ເກໂສຫາຣເຓ. ‘‘ປນ຺ນໂລໂມ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໓໒) ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ຫຣິຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໙໒; ປາຈິ. ໖໖໖; ມຫາວ. ໑໒໙) ພນ຺ຘນໂຕ ປວຸຕ຺ຕຠາເວ. ‘‘ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປາວຈນຠາເວນ ປວຕ຺ຕິເຕ. ໂລເກ ປນ – ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ ຄໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຣາຍໂນ’’ຕິອາທີສຸ ອຊ຺ເຌເນ. ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐) ກຖເນ. ອິຘາປິ ກຖເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິໂຍ ປນ ວຸຕ຺ຕສທ຺ໂທ ວຈເນ ຈິຓ຺ຓຠາເວ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຫິ-ອິຕິ ຊາຕຸ ວິພ຺ຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂສ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ຠາສິຕຠາວໍ ໂຊເຕຕິ. ວາຈກສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ຫິ ປຍຸຕ຺ຕາ ນິປາຕາ. ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ໂຊເຕນ຺ຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ອຍໍ ເອຕສທ຺ໂທ –

‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ;

ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາທໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມໍ;

ອຣິຍຎ຺ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໐-໑໙໒) –

ອາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອາຄໂຕ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ສີລມຕ຺ຕກໍ, ເຍນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໗) ປນ ວກ຺ຂມາເນ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ເຂ. ອິຘາປິ ວກ຺ຂມາເນເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສງ຺ຄາຍນວເສນ ວກ຺ຂມານຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕທາ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຄວຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວາຕິ ຄຣຸວຈນໍ. ຄຣຸໍ ຫິ ໂລເກ ຠຄວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາຄໂຕ ຈ ສພ຺ພຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຄຣຸ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂປຣາເຓຫິປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠຄວາຕິ ວຈນໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຠຄວາຕິ ວຈນມຸຕ຺ຕມໍ;

ຄຣຸ ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ ໂສ, ຠຄວາ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເສຏ຺ຐວາຈກຎ຺ຫິ ວຈນໍ ເສຏ຺ຐຄຸຓສຫຈຣຓໂຕ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາຕິວຈນໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຠຄວາຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ວຈນີໂຍ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາຕິ ວຈນມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຄຣຸຠາວຍຸຕ຺ໂຕ ຄຣຸຄຸຓໂຍຄໂຕ, ຄຣຸກຣຓໍ ວາ ສາຕິສຍໍ ອຣຫຕີຕິ ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ, ຄາຣວາຣໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຄຣຸຄາຣວາຘິວຈນເມຕໍ ຍທິທໍ ຠຄວາຕິ. ອປິຈ –

‘‘ຠຄີ ຠຊີ ຠາຄີ ວິຠຕ຺ຕວາ ອິຕິ,

ອກາສິ ຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ຄຣູຕິ ຠາຄ຺ຍວາ;

ພຫູຫິ ຎາເຍຫິ ສຸຠາວິຕຕ຺ຕໂນ,

ຠວນ຺ຕໂຄ ໂສ ຠຄວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ນິທ຺ເທເສ ອາຄຕນເຍນ –

‘‘ຠາຄ຺ຍວາ ຠຄ຺ຄວາ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຠເຄຫິ ຈ ວິຠຕ຺ຕວາ;

ຠຕ຺ຕວາ ວນ຺ຕຄມໂນ, ຠເວສຸ ຠຄວາ ຕໂຕ’’ຕິ.

ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ຈ ວເສນ ຠຄວາຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂສ ປນາຍໍ ອຕ຺ໂຖ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຠາຄວາຕິ ຠຄວາ, ຠຕວາຕິ ຠຄວາ, ຠາເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ, ຠເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ, ຠຕ຺ຕວາຕິ ຠຄວາ, ຠເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ, ຠາເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຠາຄວາ ຠຕວາ ຠາເຄ, ຠເຄ ຈ ວນິ ຠຕ຺ຕວາ;

ຠເຄ ວມິ ຕຖາ ຠາເຄ, ວມີຕິ ຠຄວາ ຊິໂນ’’.

ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ຠາຄວາຕິ ຠຄວາ? ເຍ ເຕ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ຄຸຓໂກຏ຺ຐາສາ, ເຕ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ນິຣຕິສຍາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສີລໍ, ສມາຘິ, ປຎ຺ຎາ, ວິມຸຕ຺ຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ, ຫິຣີ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ສທ຺ຘາ, ວີຣິຍໍ, ສຕິ, ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ, ສມໂຖ, ວິປສ຺ສນາ, ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ, ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ, ຕໂຍ ສມ຺ມາວິຕກ຺ກາ, ຕິສ຺ໂສ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎາ, ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍຜລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓານິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ, ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານິ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ, ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຣຓີຍາ ຘາຕຸໂຍ, ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຎາຓານິ, ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ສຎ຺ຎາ, ຉ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ, ຉ ຄາຣວາ, ຉ ນິສ຺ສາຣຓີຍາ ຘາຕຸໂຍ, ຉ ສຕຕວິຫາຣາ, ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ, ຉ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ສຎ຺ຎາ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ, ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສຕ຺ຕ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມາ, ສຕ຺ຕ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນິ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ, ສຕ຺ຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລເທສນາ, ສຕ຺ຕ ຂີຓາສວພລເທສນາ, ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠເຫຕຸເທສນາ, ອຏ຺ຐສມ຺ມຕ຺ຕານິ, ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາຕິກ຺ກໂມ, ອຏ຺ຐ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ, ອຏ຺ຐ ອກ຺ຂຓເທສນາ, ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກາ, ອຏ຺ຐ ອຠິຠາຍຕນເທສນາ, ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ, ນວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ ຘມ຺ມາ, ນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານິ, ນວ ສຕ຺ຕາວາສເທສນາ, ນວ ອາຆາຕປ຺ປຏິວິນຍາ, ນວ ສຎ຺ຎາ, ນວ ນານຕ຺ຕາ, ນວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ, ທສ ນາຖກຣຓາ ຘມ຺ມາ, ທສ ກສິຓາຍຕນານິ, ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ, ທສ ສມ຺ມຕ຺ຕານິ, ທສ ອຣິຍວາສາ, ທສ ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ, ທສ ຕຖາຄຕພລານິ, ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍສາ, ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມຈກ຺ກາກາຣາ, ເຕຣສ ຘຸຕຄຸຓາ, ຈຸທ຺ທສ ພຸທ຺ຘຎາຓານິ, ປຎ຺ຈທສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ໂສຬສວິຘາ ອານາປານສ຺ສຕິ, ໂສຬສ ອປຣນ຺ຕປນີຍາ ຘມ຺ມາ, ອຏ຺ຐາຣສ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ, ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ, ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ, ປຎ຺ຎາສ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓານິ, ປໂຣປຓ຺ຓາສ ກຸສລຘມ຺ມາ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ, ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຈາຣິມຫາວຊິຣຎາຓໍ, ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານປວິຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເທສນາຎາຓານິ, ຕຖາ ອນນ຺ຕາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອນນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍາທິວິຠາວນຎາຓານິ ຈາຕິ, ເອວມາທໂຍ ອນນ຺ຕາ ອປຣິມາຓເຠທາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ນິຣຕິສຍາ ຄຸຓຠາຄາ ຄຸຓໂກຏ຺ຐາສາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄາ ຄຸຓຠາຄາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠາຄວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ. ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຕາວ ຠາຄວາຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຍສ຺ມາ ສີລາທໂຍ ສພ຺ເພ, ຄຸຓຠາຄາ ອເສສໂຕ;

ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ສຸຄເຕ ຕສ຺ມາ, ຠຄວາຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ກຖໍ ຠຕວາຕິ ຠຄວາ? ເຍ ເຕ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ເນຫິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາທິເກ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ກຕມຫາຠິນີຫາເຣຫິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ປຣິປູເຣຕພ຺ພາ ທານປາຣມີ, ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈອຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕາອຸເປກ຺ຂາປາຣມີຕິ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ, ທານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ, ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ນຍນຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄາ, ປຸພ຺ພໂຍໂຄ, ປຸພ຺ພຈຣິຍາ, ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ, ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍາຕິ ເອວມາທໂຍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣຎາຓສມ຺ຠາຣາ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມາ, ເຕ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ຍຖາ ຫານຠາຄິຍາ, ສໍກິເລສຠາຄິຍາ, ຐິຕິຠາຄິຍາ, ວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ; ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສຠາຄິຍາວ ໂຫນ຺ຕິ; ເອວໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນວເສສໂຕ ຠຕາ ສມ຺ຠຕາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຕວາຕິ ຠຄວາ; ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ຕກາຣສ຺ສ ຄກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ຠຕວາຕິ ເຕເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠຣິ ສມ຺ຠຣິ ປຣິປູເຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມ຺ປິ ຠຕວາຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຍສ຺ມາ ສມ຺ໂພຘິຍາ ສພ຺ເພ, ທານປາຣມິອາທິເກ;

ສມ຺ຠາເຣ ຠຕວາ ນາໂຖ, ຕສ຺ມາປິ ຠຄວາ ມໂຕ’’.

ກຖໍ ຠາເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ? ເຍ ເຕ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊນກສມາປຕ຺ຕິຠາຄາ, ເຕ ອນວເສສໂຕ ໂລກຫິຕຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວນິ ຠຊິ ເສວິ ພຫຸລມກາສີຕິ ຠາເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ. ອຖ ວາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກຸສລາທີສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ຈ ເຍ ເຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ອຠິສມຍຠາຄາ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ …ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑) ອເນເກ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາຄາ, ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສມຸທໂຍ ປຫາຕພ຺ໂພ…ເປ… ຊຣາມຣຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ ປຫາຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ປຫາຕພ຺ພຠາຄາ, ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ…ເປ… ຊຣາມຣຓສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຠາຄາ, ‘‘ຈກ຺ຂຸນິໂຣຘຄາມິນີປຏິປທາ ຠາເວຕພ຺ພາ…ເປ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ອເນກເຠທາ ຠາເວຕພ຺ພຠາຄາ ຈ ຘມ຺ມາ, ເຕ ສພ຺ເພ ວນິ ຠຊິ ຍຖາຣຫໍ ໂຄຈຣຠາວນາເສວນານໍ ວເສນ ເສວິ. ເອວມ຺ປິ ຠາເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ. ອຖ ວາ ເຍ ອິເມ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ສາວເກຫິ ສາຘາຣຓາ ຄຸຓໂກຏ຺ຐາສາ ຄຸຓຠາຄາ, ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ເຕ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ມຫາກຣຸຓາຍ ວນິ ອຠິປຕ຺ຖຍິ. ສາ ຈສ຺ສ ອຠິປຕ຺ຖນາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຜລາວຫາ ອໂຫສິ. ເອວມ຺ປິ ຠາເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຍສ຺ມາ ເຎຍ຺ຍສມາປຕ຺ຕິ-ຄຸຓຠາເຄ ຕຖາຄໂຕ;

ຠຊິ ປຕ຺ຖຍິ ສຕ຺ຕານໍ, ຫິຕາຍ ຠຄວາ ຕໂຕ’’.

ກຖໍ ຠເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ? ສມາສໂຕ ຕາວ ກຕປຸຎ຺ເຎຫິ ປໂຍຄສມ຺ປນ຺ເນຫິ ຍຖາວິຠວໍ ຠຊີຍນ຺ຕີຕິ ຠຄາ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິເຍ ຕາວ ຕຖາຄໂຕ ສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ປຣມຸກ຺ກໍສຄເຕ ວນິ ຠຊິ ເສວິ, ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນິຣວເສສໂຕ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ເມ ສມນ຺ນາເນນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມ ປຣິປາເຈສິ. ພຸທ຺ຘຠູໂຕ ປນ ເຕ ນິຣວຊ຺ຊສຸຂູປສໍຫິເຕ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ໂລກຸຕ຺ຕເຣປິ ວນິ ຠຊິ ເສວິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ປເທສຣຊ຺ຊອິສ຺ສຣິຍຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິເທວຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິວເສນ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນມຄ຺ຄຠາວນາຜລ- ສຈ຺ຉິກິຣິຍາທິອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວເສນ ຈ ອເນກວິຫິເຕ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ຠເຄ ວນິ ຠຊິ ເສວິ. ເອວໍ ຠເຄ ວນີຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຍາ ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ໂລເກ, ຍາ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຸຖູ;

ສພ຺ພາ ຕາ ຠຊິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາປິ ຠຄວາ ມໂຕ’’.

ກຖໍ ຠຕ຺ຕວາຕິ ຠຄວາ? ຠຕ຺ຕາ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິກາ ອສ຺ສ ພຫູ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ມຫາກຣຸຓາສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອປຣິມິຕນິຣຸປມປ຺ປຠາວຄຸຓວິເສສສມງ຺ຄິຠາວໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ, ສພ຺ພານຕ຺ຖປຣິຫາຣປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ນິຣວເສສຫິຕສຸຂວິຘານຕປ຺ປຣາຍ ນິຣຕິສຍາຍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ປຊາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປກາຣິຕາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາທິ- ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຄຸຓວິເສສປຏິມຓ຺ຑິຕຣູປກາຍຕາຍ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓາຘິຄເຕນ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ໂລກຕ຺ຕຍພ຺ຍາປິນາ ສຸວິປຸເລນ ສຸວິສຸທ຺ເຘນ ຈ ຖຸຕິໂຆເສນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາສຸ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາທີສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໂຕ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊາທິນິຣຕິສຍຄຸຓວິເສສສມງ຺ຄິຠາວໂຕ ຈ ຣູປປ຺ປມາໂຓ ຣູປປ຺ປສນ຺ໂນ, ໂຆສປ຺ປມາໂຓ ໂຆສປ຺ປສນ຺ໂນ, ລູຂປ຺ປມາໂຓ ລູຂປ຺ປສນ຺ໂນ, ຘມ຺ມປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ມປ຺ປສນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ຈຕຸປ຺ປມາຓິເກ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ສພ຺ພຖາປິ ປສາທາວຫຠາເວນ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕາ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສເທວມນຸສ຺ສານໍ ອາທຣພຫຸມານຄາຣວາຍຕນຕາຍ ປຣມເປມສມ຺ຠຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ເຍ ຈ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກນຈິ ອສໍຫາຣິຍາ ເຕສໍ ສມ຺ຠຕ຺ຕິ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາເຄປິ ຕຕ຺ຖ ປສາທໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ອາຓໍ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ;

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໗໘);

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ມຍາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໒໐; ອຸທາ. ໔໕; ຈູຬວ. ໓໘໕) ຈ.

ເອວໍ ຠຕ຺ຕວາຕິ ຠຄວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ເອກສ຺ສ ຕກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ຄກາຣໍ ກຕ຺ວາ.

‘‘ຄຸຓາຕິສຍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຍສ຺ມາ ໂລກຫິເຕສິໂນ;

ສມ຺ຠຕ຺ຕາ ພຫໂວ ສຕ຺ຖຸ, ຠຄວາ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ກຖໍ ຠເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ? ຍສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕປິ ປຸຣິມາສຸ ຊາຕີສຸ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ຠຄສງ຺ຂາຕໍ ສິຣິໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ຍສຎ຺ຈ ວມິ ອຸຄ຺ຄິຣິ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ອນເປກ຺ໂຂ ຉຑ຺ຑຍິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ໂສມນສ຺ສກຸມາຣກາເລ, ຫຕ຺ຖິປາລກຸມາຣກາເລ, ອໂຍຆຣປຓ຺ຑິຕກາເລ, ມູຄປກ຺ຂປຓ຺ຑິຕກາເລ, ຈູຬສຸຕໂສມກາເລຕິ ເອວມາທີສຸ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິປູຣຓວເສນ ເທວຣຊ຺ຊສທິສາຍ ຣຊ຺ຊສິຣິຍາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ຈຣິມຕ຺ຕຠາເວປິ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ ເທວໂລກາຘິປຈ຺ຈສທິສໍ ຈຕຸທ຺ທີປິສ຺ສຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິສນ຺ນິສ຺ສຍໍ ສຕ຺ຕຣຕນສມຸຊ຺ຊລໍ ຍສຎ຺ຈ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ນິຣເປກ຺ໂຂ ປຫາຍ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາ ອິເມ ສິຣິອາທິເກ ຠເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ. ອຖ ວາ ຠານິ ນາມ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ, ເຕຫິ ສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຠຄາ, ສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸຫິມວນ຺ຕາທິຠາຊນໂລກວິເສສສນ຺ນິສ຺ສຍາ ໂສຠາ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍຠາວໂຕ. ເຕປິ ຠຄວາ ວມິ ຕໍນິວາສິສຕ຺ຕາວາສສມຕິກ຺ກມນໂຕຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ປຊຫີຕິ. ເອວມ຺ປິ ຠເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ ຍສ຺ມາ, ຍສໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ສຸຂໍ;

ປຫາສິ ໂລກຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ສຸຄໂຕ ຠຄວາ ຕໂຕ’’.

ກຖໍ ຠາເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ? ຠາຄາ ນາມ ໂກຏ຺ຐາສາ. ເຕ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕາທິວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ຣູປເວທນາທິວເສນ, ອຕີຕາທິວເສນ ຈ ອເນກວິຘາ. ເຕ ຈ ຠຄວາ ສພ຺ພໍ ປປຎ຺ຈໍ, ສພ຺ພໍ ໂຍຄໍ, ສພ຺ພໍ ຄນ຺ຖໍ, ສພ຺ພໍ ສໍໂຍຊນໍ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອມຕຘາຕຸໍ ສມຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວມິ ອຸຄ຺ຄິຣິ ອນເປກ຺ໂຂ ຉຑ຺ຑຍິ, ນ ປຈ຺ຈາຄມິ. ຕຖາ ເຫສ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຖວິໍ, ອາປໍ, ເຕຊໍ, ວາຍໍ, ຈກ຺ຂຸໍ, ໂສຕໍ, ຆານໍ, ຊີວ຺ຫໍ, ກາຍໍ, ມນໍ, ຣູເປ, ສທ຺ເທ, ຄນ຺ເຘ, ຣເສ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ, ຘມ຺ເມ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ …ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ສຎ຺ຎໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ສຎ຺ຎໍ; ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເຈຕນໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເຈຕນໍ; ຣູປຕຓ຺ຫໍ …ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫໍ; ຣູປວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ຘມ຺ມວິຕກ຺ກໍ; ຣູປວິຈາຣໍ…ເປ… ຘມ຺ມວິຈາຣນ຺ຕິອາທິນາ ອນຸປທຘມ຺ມວິຠາຄວເສນປິ ສພ຺ເພວ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສ ອນວເສສໂຕ ວມິ ອຸຄ຺ຄິຣິ ອນເປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຉຑ຺ຑຍິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍໍ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕໍ ວນ຺ຕໍ ມຸຕ຺ຕໍ ປຫີນໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໑໘໓) –

ເອວມ຺ປິ ຠາເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ. ອຖ ວາ ຠາເຄ ວມີຕິ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາກຸສເລ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ເຊ ຫີນປ຺ປຓີເຕ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາເຄ ຘມ຺ເມ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓມຸເຂນ ວມິ ອຸຄ຺ຄິຣິ ອນເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈຊິ ປຊຫິ, ປເຣສຎ຺ຈ ຕຖຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫາຕພ຺ພາ ປເຄວ ອຘມ຺ມາ, ກຸລ຺ລູປມໍ, ໂວ ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ໂນ ຄຫຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ. (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐) –

ເອວມ຺ປິ ຠາເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕາທິ-ຘມ຺ມເຠທາ ມເຫສິນາ;

ກຓ຺ຫສຸກ຺ກາ ຍໂຕ ວນ຺ຕາ, ຕໂຕປິ ຠຄວາ ມໂຕ’’.

ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠາຄວາ ຠຕວາ ຠາເຄ, ຠເຄ ຈ ວນິ ຠຕ຺ຕວາ;

ຠເຄ ວມິ ຕຖາ ຠາເຄ, ວມີຕິ ຠຄວາ ຊິໂນ’’ຕິ.

ເຕນ ຠຄວຕາ. ອຣຫຕາຕິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອນວເສສານໍ ວາ ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ວາ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ອຣຫຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຄວຕາຕິ ອິມິນາສ຺ສ ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີປເນນ ກປ຺ປານໍ ອເນເກສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸ ອຸປຈິຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣຠາວໂຕ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓຘຣສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ- ພ຺ຍາມປ຺ປຠາເກຕຸມາລາທິປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິທີປິຕາ ໂຫຕິ. ອຣຫຕາຕິ ອິມິນາສ຺ສ ອນວເສສກິເລສປ຺ປຫານທີປເນນ ອາສວກ຺ຂຍປທຏ຺ຐານສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມປຣິທີປນໂຕ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຉອສາຘາຣຓຎາຓອຏ຺ຐາຣສາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມາທິ- ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ຕທຸຠເຍນປິ ໂລກິຍສຣິກ຺ຂການໍ ພຫຸມຕຠາໂວ, ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕຫິ ອຠິຄມນີຍຕາ, ຕຖາ ອຠິຄຕານຎ຺ຈ ເຕສໍ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂາປນຍເນ ປຏິພລຠາໂວ, ອາມິສທານຘມ຺ມທາເນຫິ ອຸປກາຣິຕາ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣຫິ ຄຸເຓຫິ ສໍໂຍຊນສມຕ຺ຖຕາ ຈ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ.

ຕຖາ ຠຄວຕາຕິ ອິມິນາ ຈຣຓຘມ຺ເມສຸ ມຸທ຺ຘຠູຕທິພ຺ພວິຫາຣາທິວິຫາຣວິເສສສມາໂຍຄປຣິທີປເນນ ຈຣຓສມ຺ປທາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ອຣຫຕາຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພວິຊ຺ຊາສຸ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕອາສວກ຺ຂຍຎາຓາຘິຄມປຣິທີປເນນ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປທາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມນ ວາ ອນ຺ຕຣາຍິກນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມານໍ ອວິປຣີຕວິຠຕ຺ຕຠາວທີປເນນ ປຈ຺ຉິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສມາໂຍໂຄ, ປຈ຺ຉິເມນ ສວາສນນິຣວເສສກິເລສປ຺ປຫານທີປເນນ ປຸຣິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສມາໂຍໂຄ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຖາ ປຸຣິເມນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາສຈ຺ຈວຈີສຈ຺ຈຎາຓສຈ຺ຈປຣິທີປເນນ, ກາມຄຸຓໂລກິຍາຘິປຈ຺ຈຍສລາຠສກ຺ກາຣາທິປຣິຈ຺ຈາຄປຣິທີປເນນ, ອນວເສສກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ຈາຄປຣິທີປເນນ, ຈ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານຈາຄາຘິຏ຺ຐານປາຣິປູຣິ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ; ທຸຕິເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣູປສມສມຘິຄມປຣິທີປເນນ, ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິປຣິທີປເນນ ຈ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານປາຣິປູຣິ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ມຫາກຣຸຓາໂຍເຄນ ຍຖາປຏິຎ຺ຎໍ ສພ຺ພປາຣມິຕານຸຏ຺ຐາເນນ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ປາຣມິຕາປຏິປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ປາຣມິຕາຄຸເຓຫິ ຈິຕ຺ຕວູປສເມນ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ, ປາຣມິຕາຫິ ເອວ ປຣຫິຕູປາຍໂກສລ຺ລໂຕ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ ປາຣິປູຣິຄຕໍ.

ຕຖາ ‘ຍາຈກຊນໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ປຏິຊານເນນ ປຏິຎ຺ຎໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ທາເນນ ຈ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ເທຍ຺ຍປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫກທານເທຍ຺ຍປຣິກ຺ຂເຍສຸ ໂລຠໂທສໂມຫຠຍວູປສເມນ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ, ຍຖາຣຫໍ ຍຖາກາລໍ ຍຖາວິຘິ ຈ ທາເນນ ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣຕາຍ ຈ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ ປາຣິປູຣິຄຕໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປາຣມີສຸປິ ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐານປາຣິປູຣິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພາ ຫິ ປາຣມິໂຍ ສຈ຺ຈປ຺ປຠາວິຕາ ຈາຄາຠິພ຺ຍຎ຺ຊິຕາ ອຸປສມານຸພ຺ຣູຫິຕາ ປຎ຺ຎາປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສີລວິສຸທ຺ຘິ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອາຊີວວິສຸທ຺ຘິ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ. ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນສ຺ສ ສໍວາເສນ ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສໍໂວຫາເຣນ ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອາປທາສຸ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສາກຈ຺ຉາຍ ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອທຸຏ຺ໂຐ ອຘິວາເສຕິ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອລຸທ຺ໂຘ ປຏິເສວຕິ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອຠີໂຕ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອມູຬ຺ໂຫ ວິໂນເທຕິ. ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ຈສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ປວິເວກສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອຸປສມສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສມ຺ໂພຘິສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ວາ ວິເວກຊປີຕິສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສມາຘິຊປີຕິສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອປີຕິຊກາຍສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຊອຸເປກ຺ຂາສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓປຈ຺ຈຍສຸຂສມາໂຍໂຄ ປຣິທີປິໂຕ ໂຫຕິ ອວິສໍວາທນໂຕ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິລກ຺ຂຓສຠາວສຸຂສມາໂຍໂຄ ອໂລຠຠາວໂຕ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ກຕປຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓເຫຕຸສຸຂສມາໂຍໂຄ ກິເລເສຫິ ອນຠິຠູຕຠາວໂຕ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓທຸກ຺ຂູປສມສຸຂສມາໂຍໂຄ ປຣິທີປິໂຕ ໂຫຕິ, ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພານາຘິຄມນໂຕ.

ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອຣິຍສ຺ສ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸໂພຘປ຺ປຏິເວຘສິທ຺ຘິ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອຣິຍສ຺ສ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອຣິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອຣິຍສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸໂພຘປ຺ປຏິເວຘສິທ຺ຘິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ຈ ຕປສິທ຺ຘິ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄສິທ຺ຘິ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສິທ຺ຘິ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ພຸທ຺ຘິສິທ຺ຘິ, ເຕນ ຈ ນິພ຺ພານສິທ຺ຘິ. ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ຈຕຸອຣິຍສຈ຺ຈາຠິສມຍປ຺ປຏິລາໂຠ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ຈຕຸອຣິຍວໍສປ຺ປຏິລາໂຠ, ໐.ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ຈຕຸອຣິຍວິຫາຣປ຺ປຏິລາໂຠ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣເຓນ ຈຕຸອຣິຍໂວຫາຣປ຺ປຏິລາໂຠ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຠຄວຕາຕິ ເອເຕນ ສຕ຺ຕານໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິອຠິກງ຺ຂາທີປເນນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກຣຸຓາ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ. ອຣຫຕາຕິ ເອເຕນ ປຫານສມ຺ປຕ຺ຕິທີປເນນ ປຫານປຎ຺ຎາ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍສ຺ສ ຘມ຺ມຣຊ຺ຊປຕ຺ຕິ, ກຣຸຓາຍ ຘມ຺ມສໍວິຠາໂຄ; ປຎ຺ຎາຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂນິພ຺ພິທາ, ກຣຸຓາຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂສຫນໍ; ປຎ຺ຎາຍ ປຣທຸກ຺ຂປຣິຊານນໍ, ກຣຸຓາຍ ປຣທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກາຣາຣມ຺ໂຠ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິນິພ຺ພານາຠິມຸຂຠາໂວ, ກຣຸຓາຍ ຕທຘິຄໂມ; ປຎ຺ຎາຍ ສຍໍ ຕຣຓໍ, ກຣຸຓາຍ ປເຣສໍ ຕາຣຓໍ; ປຎ຺ຎາຍ ພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິ, ກຣຸຓາຍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ. ກຣຸຓາຍ ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ສໍສາຣາຠິມຸຂຠາໂວ, ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິ. ຕຖາ ກຣຸຓາຍ ປເຣສໍ ອວິຫິໍສນໍ, ປຎ຺ຎາຍ ສຍໍ ປເຣຫິ ອຠາຍນໍ; ກຣຸຓາຍ ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຕຖາ ກຣຸຓາຍ ອປຣນ຺ຕໂປ, ປຎ຺ຎາຍ ອນຕ຺ຕນ຺ຕໂປ. ເຕນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາທີສຸ ຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ຕຖາ ກຣຸຓາຍ ໂລກນາຖຕາ, ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕນາຖຕາ; ກຣຸຓາຍ ຈສ຺ສ ນິນ຺ນຕາຠາໂວ, ປຎ຺ຎາຍ ອຸນ຺ນຕາຠາໂວ. ຕຖາ ກຣຸຓາຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຊນິຕານຸຄ຺ຄໂຫ, ປຎ຺ຎານຸຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ; ປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ກຣຸຓານຸຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານຸຄ຺ຄຫາຍ ປວຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ກຣຸຓາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສິເນຫໂສກວິຣຫິຕາ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ອຫໍກາຣມມໍກາຣວິນິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິໂສຘິຕາ ປຣມວິສຸທ຺ຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາເຂຕ຺ຕໍ ພລານິ, ກຣຸຓາເຂຕ຺ຕໍ ເວສາຣຊ຺ຊານິ. ເຕສຸ ພລສມາໂຍເຄນ ປເຣຫິ ນ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ, ເວສາຣຊ຺ຊສມາໂຍເຄນ ປເຣ ອຠິຠວຕິ. ພເລຫິ ສຕ຺ຖຸສມ຺ປທາສິທ຺ຘິ, ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ສາສນສມ຺ປທາສິທ຺ຘິ. ຕຖາ ພເລຫິ ພຸທ຺ຘຣຕນສິທ຺ຘິ, ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ຘມ຺ມຣຕນສິທ຺ຘີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ‘‘ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຍຊນາຍ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ອນຸສ຺ສວປຏິກ຺ເຂເປນ ນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ເກນຈິ ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຍທິປິ ຈ ຊານນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ປເຣນປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຈ ຕໍ ເຕນ ວຸຕ຺ຕເມວ, ອປິຈ ໂຂ ສຸຕມ຺ປິ, ນ ເອວມິຘ. ຠຄວຕາ ຫິ ປຣໂຕ ອສຸຕ຺ວາ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຠຄວຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຎ຺ເຎນ, ວຸຕ຺ຕເມວ ຈ, ນ ສຸຕນ຺ຕິ. ອຘິກວຈນຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ ນ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ.

ຕຖາ ປຸພ຺ພຣຈນາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕາຍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປ຺ປຏິຠາເນນ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນ ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ທານາທີນໍ ວິຍ ປຸພ຺ພຣຈນາກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ປຸພ຺ພຣຈນາວເສນ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ, ອປິຈ ໂຂ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຐານໂສ ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ.

ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍວຈນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຸຕ຺ຕເມວ ຕໍ, ນ ເກນຈິ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ກາ ອກ຺ຂຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ເອຕໍ ຠຄວຕາ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ເກນຈິ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໗).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ‘ນ ຍິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ຍໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອຫມິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. –

ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍວຈນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ໂສຕູນໍ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜາທກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ອາສຍາທິໍ ອຊານນ຺ເຕນ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ອເທເສ ອກາເລ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຈ຺ຈມ຺ປິ ສມານໍ ໂສຕູນໍ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜາທເນ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອວຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສິຍາ, ປເຄວ ອສຈ຺ຈໍ. ຠຄວຕາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໂຕ ສມ຺ມເທວ ປເຣສໍ ອາສຍາທິໍ ເທສກາລໍ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິຎ຺ຈ ຊານນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ໂສຕູນໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖນິປ຺ຜາທນໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕາປຣິຍາໂຍ. ຕສ຺ມາ ໂສຕູນໍ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜາທກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ຍຖາ ນ ຕໍ ສຸຕໍ ນາມ, ຍໍ ນ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖໍ ຍຎ຺ຈ ນ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ນໍ, ເອວໍ ນ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນາມ, ຍໍ ນ ສມ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຠຄວໂຕ ປນ ວຈນໍ ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ສມ຺ມເທວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ອຣິເຍຫິ ອວິຣຸທ຺ຘວຈນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຠຄວາ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊເຠເທ ຘມ຺ເມ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ເຖ ຈ ອວິສໍວາເທນ຺ໂຕ ວທຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິປ຺ປຠຸຕໂຍ ອຣິຍາປິ ຠຄວຕິ ຘຣມາເນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຈ ຕສ຺ເສວ ເທສນໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ນານາວາທຕາ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາ ຕໂຕ ປຣຠາເຄ ອຣຫຕາ ອຣິຍສງ຺ເຆນາປີຕິ ເອວໍ ອຣິເຍຫິ ອວິຣຸທ຺ຘວຈນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ປຸຣິເມຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ວຸຕ຺ຕນຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ຫິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາຍຸປ຺ປມາຓາທິວິເສເສ ທສພລາທິຄຸເຓຫິ ວິຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ເຕ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອວິຣຸທ຺ຘເມວ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘຫິ ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຸພ຺ເພ, ອິທານິປິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣຫຕາຕິ ເອວໍ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘຫິ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ ວຸຕ຺ຕນຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອວິໂຣໂຘ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍເທຕໍ ທຸຕິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ອຣຫນ຺ຕວຸຕ຺ຕຠາວວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິກໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ວຈນນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍເທຕໍ ທຸຕິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ນ ວຈນຕ຺ຖໍ, ອຖ ໂຂ ວປນຕ຺ຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ, ນ ກຖິຕມຕ຺ຕໍ; ອຖ ໂຂ ເວເນຍ຺ຍານໍ ກຸສລມູລໍ ວປິຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍເທຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸຕິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ. ອຍໍ ຫິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ, ອປິຈ ຕທຕ຺ຖຊາຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ. ເຕນ ‘‘ຍຖາ ວາທີ ຠຄວາ ຕຖາ ກາຣີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອຣຫຕາ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປກຖາອຸທ຺ທິສນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ປຸນ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣກຖານິທສ຺ສນໍ. ຠຄວາ ຫິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ທຸຣຸຕ຺ຕວຈນາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພທາ ຎາຓານຸຄຕວຈີກມ຺ມຕາຍ ຫິ ຠຄວໂຕ ສວາສນປຫີນສພ຺ພໂທສສ຺ສ ອກ຺ຂລິຕພ຺ຍປ຺ປຖສ຺ສ ກທາຈິປິ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ເກຈິ ໂລເກ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ທວາ ວາ ຣວາ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ອຖ ປຏິລທ຺ຘສຎ຺ຎາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ ປຏິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ວາ, ນ ເອວໍ ຠຄວາ. ຠຄວາ ປນ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສມາຫິໂຕ. ອສມ຺ໂມສຘມ຺ໂມ ອສມ຺ໂມຫຘມ຺ໂມ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມຸປພ຺ຍູຬ຺ຫາຍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຍ ອຸປນີຕມຕ຺ຖໍ ອປຣິມິຕກາລໍ ສມ຺ຠຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສມຸທາຄເຕຫິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓຫິ ວິສທວິສຸທ຺ເຘຫິ ກຣຓວິເສເສຫິ ໂສຕາຍຕນຣສາຍນຠູຕໍ ສຸຓນ຺ຕານໍ ອມຕວສ຺ສໍ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ໂສຕພ຺ພສາຣໍ ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ວຈນໍ ວທຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ, ກຸໂຕ ປນ ທຸຣຸຕ຺ຕາວກາໂສ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ, ນ ອວຸຕ຺ຕໍ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ວາ ກທາຈິ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ – ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ – ‘‘ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປຸນຣຸຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ອຍໍ ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸປຣິສມາປນາທິປທຕ຺ຖວິປຣິຍາຍປກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣຓາທິອເນກຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ. ຕຖາ ເຫສ – ‘‘ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ. ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອນຸກມ຺ປາ – ກິນ຺ຕິ ເມ ສາວກາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐) ປຣິສມາປເນ. ‘‘ອິຕິ ວາ ອິຕິ ເອວຣູປາ ວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐) ອາທິອຕ຺ເຖ. ‘‘ມາຄຓ຺ຑິໂຍຕິ ວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມໍ ນາມກມ຺ມໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຠິລາໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໗໕) ປທຕ຺ຖວິປຣິຍາເຍ. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປຏິຠໂຍ ພາໂລ, ອປ຺ປຏິຠໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ; ສອຸປທ຺ທໂວ ພາໂລ, ອນຸປທ຺ທໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ; ສອຸປສຄ຺ໂຄ ພາໂລ, ອນຸປສຄ຺ໂຄ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑) ປກາເຣ. ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕) ນິທສ຺ສເນ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ສຕາ, ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖີຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິໍປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໙໖) ອວຘາຣເຓ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວາຍມິຘ ປກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣເຓສຸ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ປກາຣຕ຺ເຖນ ອິຕິສທ຺ເທນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ – ນານານຍນິປຸຓມເນກຊ຺ຌາສຍສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສກສກຠາສານຸຣູປໂຕ ໂສຕປຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ໂກ ສມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ສພ຺ພຖາເມນ ປນ ໂສຕຸກາມຕໍ ຊເນຕ຺ວາປິ ອິຕິ ເມ ສຸຕໍ, ມຍາປິ ເອເກນ ປກາເຣນ ສຸຕນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕອພ຺ຍາປາຣເອວໍຘມ຺ມຕາສງ຺ຂາຕາ ນນ຺ທິຍາວຕ຺ຕຕິປຸກ຺ຂລສີຫວິກ຺ກີຬິຕທິສາໂລຈນອງ຺ກຸສສງ຺ຂາຕາ ຈ ວິສຍາທິເຠເທນ ນານາວິຘາ ນຍາ ນານານຍາ. ນຍາ ວາ ປາຬິຄຕິໂຍ, ຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວເສນ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິໂລກິຍາທິຕທຸຠຍໂວມິສ຺ສຕາທິວເສນ, ກຸສລາທິວເສນ, ຂນ຺ຘາທິວເສນ, ສງ຺ຄຫາທິວເສນ, ສມຍວິມຸຕ຺ຕາທິວເສນ, ຐປນາທິວເສນ, ກຸສລມູລາທິວເສນ, ຕິກປຏ຺ຐານາທິວເສນ ຈ ນານປ຺ປກາຣາຕິ ນານານຍາ. ເຕຫິ ນິປຸຓໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມນ຺ຕິ ນານານຍນິປຸຓໍ.

ອາສໂຍວ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ຈ ສສ຺ສຕາທິເຠເທນ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຕາທິເຠເທນ ຈ ອເນກວິໂຘ. ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິໂກ ເອວ ວາ ອເນໂກ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອເນກຊ຺ຌາສໂຍ. ໂສ ສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ອເນກຊ຺ຌາສຍສມຸຏ຺ຐານໍ.

ກຸສລາທິອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕພ຺ພິຠາວນພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ກາສນປກາສນວິວຣຓວິຠຊນອຸຕ຺ຕານີກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຉຫິ ອຕ຺ຖປເທຫິ ອກ຺ຂຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນາກາຣນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວເສນ ຉຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ.

ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີເຠເທນ ເຕສຸ ຈ ເອເກກສ຺ສ ວິສຍາທິເຠເທນ ວິວິຘໍ ພຫຸວິຘໍ ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ ຣາຄາທິກິເລສາປນຍນໂຕ ປຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຠຄວໂຕ ປຏິປກ຺ຂາ ຣາຄາທໂຍ ນ ສນ຺ຕິ ເຍ ຫຣິຕພ຺ພາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ອຏ຺ຐຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຫຕປຏິປກ຺ເຂ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໂວຫາເຣນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍຄຕາ ຈ ກິເລສາ ປຏິປກ຺ຂາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ສາສນສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ຂາ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ເຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຫຣຓວເສນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປກາສເນ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີຫິ ຫຣິຕາ ອປນີຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏີຕິ ວາ ປຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ກຕກິຈ຺ເຈນ ປຈ຺ຉາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິຫາຣິຍໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມຄ຺ເຄຫິ ຫຣິເຕສຸ ປຈ຺ຉາ ຫຣຓໍ ປຏິຫາຣິຍໍ. ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິໂຍ ຈ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສນ ກຕກິຈ຺ເຈນ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ປຸນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຫຣິເຕສຸ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ປຣສນ຺ຕາເນ ອຸປກ຺ກິເລສຫຣຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິຫາຣິຍານິ ຠວນ຺ຕິ. ປຏິຫາຣິຍເມວ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ປຏິຫາຣິເຍ ວາ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິສມຸທາເຍ ຠວໍ ເອເກກໍ ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິຫາຣິຍໍ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ມຄ຺ໂຄ ຈ ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ, ຕໂຕ ວາ ອາຄຕນ຺ຕິ ປາຏິຫາຣິຍໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຕນ຺ຕິອຕ຺ຖເທສນາຕພ຺ໂພຫາຣາຠິສມຍສງ຺ຂາຕາ ເຫຕຸເຫຕຸຜລຕທຸຠຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິເວຘສງ຺ຂາຕາ ວາ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘາ ຄມ຺ຠີຣາ, ອນຸປຈິຕສມ຺ຠາເຣຫິ ສສາທີຫິ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ທຸກ຺ໂຂຄາຬ຺ຫາ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ຈ. ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ຈຕູຫິ ຄມ຺ຠີຣຠາເວຫິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣໍ.

ເອໂກ ເອວ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາໂຆໂສ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວຕ຺ຕມາໂນ ນານາຠາສານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາສາວເສນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ຄຫຓູປໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖາຘິຄມາຍ ໂຫຕິ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສກສກຠາສານຸຣູປໂຕ ໂສຕປຖມາຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ – ‘‘ນາຫໍ ສຍມ຺ຠູ, ນ ມຍາ ອິທໍ ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈນ຺ໂຕ – ‘‘ອິຕິ ເມ ສຸຕໍ, ມຍາປິ ເອວໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສກລໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ, ຄຕິມນ຺ຕານໍ, ສຕິມນ຺ຕານໍ, ຘິຕິມນ຺ຕານໍ, ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙-໒໒໓) ເອວໍ ຠຄວຕາ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຕ຺ຖກຸສໂລ ຘມ຺ມກຸສໂລ ພ຺ຍຎ຺ຊນກຸສໂລ ນິຣຸຕ຺ຕິກຸສໂລ ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໙) ເອວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ປສຕ຺ຖຠາວານຸຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘາຣຓພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ໂສຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ – ‘‘ອິຕິ ເມ ສຸຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວາ ອນູນມນຘິກໍ, ເອວເມວ, ນ ອຎ຺ຎຖາ, ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕາກາຣໂຕ ອຎ຺ຎຖາ, ນ ປນ ຠຄວຕາ ເທສິຕາກາຣໂຕ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາ ຫິ ຠຄວໂຕ ເທສນາ, ສາ ນ ສພ຺ພາກາເຣນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ສຸຕາກາຣາວິຣຸຊ຺ຌນເມວ ຫິ ຘາຣຓພລໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕາປຣິຫາໂຣ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຖານໍ ເອກວິສຍຕ຺ຕາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສພ຺ພຖາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ສມຕ຺ໂຖ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ວາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

ເມ-ສທ຺ໂທ ຕີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ – ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໔; ສຸ. ນິ. ໘໑) ມຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໘໘; ໕.໓໘໑; ອ. ນິ. ໔.໒໕໗) ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ມມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ‘‘ມຍາ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ມມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖທ຺ວເຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ສກສນ຺ຕາເນ ວຕ຺ຕນໂຕ ຕິວິໂຘປິ ເມ-ສທ຺ໂທ ຍທິປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ທິສ຺ສຕິ, ກຣຓສມ຺ປທານາທິວິເສສສງ຺ຂາໂຕ ປນສ຺ສ ວິຊ຺ຊເຕວາຍໍ ອຕ຺ຖເຠໂທຕິ ອາຫ – ‘‘ເມ-ສທ຺ໂທ ຕີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ສຸຕນ຺ຕິ ອຍໍ ສຸຕ-ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈ ຄມນວິສ຺ສຸຕກິລິນ຺ນູປຈິຕານຸໂຍຄໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂສຕທ຺ວາຣານຸສາຣວິຎ຺ຎາຕາທິອເນກຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ກິຣິຍາວິເສສໂກ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ໂຊຕກຠາວໂຕ ປນ ສຕິປິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ-ສທ຺ໂທ ເອວ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ອນຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ສຸຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ສອຸປສຄ຺ໂຄປິ ອຸທາຫຣີຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ເສນາຍ ປສຸໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໑໑) ວິສ຺ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອວສ຺ສຸຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໕໗) ກິລິນ຺ນາ ກິລິນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໗.໑໒) ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຍ ຌານປ຺ປສຸຕາ ຘີຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໘໑) ຌານານຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໓໙) ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາຣວິຎ຺ຎາຕຘໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນສ຺ສ ‘‘ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຸປຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເມ-ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ມຍາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ‘‘ອິຕິ ເມ ສຸຕໍ, ມຍາ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ‘‘ອິຕິ ມມ ສຸຕໍ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວເມເຕສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ ຍສ຺ມາ ສຸຕສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ປຍຸຕ຺ເຕນ ອິຕິສທ຺ເທນ ສວນກິຣິຍາໂຊຕເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ອິຕີຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທສ຺ສນໍ. ເມຕິ ວຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລນິທສ຺ສນໍ. ສພ຺ພານິປິ ວາກ຺ຍານິ ເອວກາຣຕ຺ຖສຫິຕານິເຍວ ອວຘາຣຓຜລຕ຺ຕາ. ເຕນ ສຸຕນ຺ຕິ ອສ຺ສວນຠາວປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນູນາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ຫິ ສຸຕໍ ສຸຕເມວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ຕໍ ສມ຺ມາ ສຸຕໍ ອນູນຄ຺ຄຫຓໍ ອວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫນວເສນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ, ຍສ຺ມາ ສຸຕນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ອສຸຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ສຸຕນ຺ຕິ ອສ຺ສວນຠາວປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນູນາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິຕິ ເມ ສຸຕໍ, ນ ທິຏ຺ຐໍ, ນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຕໍ, ນ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ອຸປລທ຺ຘໍ, ອປິຈ ສຸຕໍວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສມ຺ມເທວາຕິ. ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ອິຕິສທ຺ເທ ອຍມຕ຺ຖໂຍຊນາຕິ ຕທເປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ນິຍມຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອສ຺ສວນຠາວປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ, ອນູນາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສວນເຫຕຸສວນວິເສສວເສນ ປທຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຖາ ອິຕີຕິ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ປວຕ຺ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ນານຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໂຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິຠາວປ຺ປກາສນໍ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ອິຕິສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ. ເມຕິ ອຕ຺ຕປ຺ປກາສນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມປ຺ປກາສນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ນານປ຺ປກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ກາຣຓຠູຕາຍ ມຍາ ນ ອຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ອິທໍ ປນ ກຕໍ, ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸໂຕຕິ.

ຕຖາ ອິຕີຕິ ນິທສ຺ສິຕພ຺ພປ຺ປກາສນໍ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພສ຺ສ ນິທສ຺ສິຕພ຺ພຕ຺ຕາຠາວາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິຕິສທ຺ເທນ ສກລມ຺ປິ ສຸຕໍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເມຕິ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປກາສນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ. ສຸຕ-ສທ຺ເທນ ຫິ ລພ຺ຠມານາ ສວນກິຣິຍາ ສວນວິຎ຺ຎາຓປ຺ປພນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາໂຣ. ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາຣຣຫິເຕ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ເຘ ສວນກິຣິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສິສ຺ສາມິ, ຕໍ ມຍາ ອິຕິ ສຸຕນ຺ຕິ.

ຕຖາ ອິຕີຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ນານາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນານຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນານາກາຣນິທ຺ເທໂສ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ອິຕິສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ. ອິຕີຕິ ຫິ ອຍໍ ອາກາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ. ເມຕິ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິສຍນິທ຺ເທໂສ. ໂສຕພ຺ໂພ ຫິ ຘມ຺ໂມ ສວນກິຣິຍາກຕ຺ຕຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສວນກິຣິຍາວເສນ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານປ຺ປກາຣປ຺ປວຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນນ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ກຕ຺ຕຸ ວິສເຍ ຄຫຓສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ອິຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ. ສຸຕານຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ຄຫິຕາກາຣສ຺ສ ນິທສ຺ສນສ຺ສ ອວຘາຣຓສ຺ສ ວາ ປກາສນຠາເວນ ອິຕິສທ຺ເທນ ຕທາກາຣາທິຘາຣຓສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາຣູປາທານຘມ຺ມພ຺ຍາປາຣຠາວໂຕ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ. ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນປິ ຫິ ສວນກິຣິຍາ ວິຎ຺ຎາຓນິຣເປກ຺ຂາ ນ ໂຫຕີຕິ. ເມຕິ ອຸຠຍກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ. ເມຕິ ຫິ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຕ຺ຕວິເສສວິສຍາ, ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ສໂມທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ມຍາ ສວນກິຈ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ລທ຺ຘສ຺ສວນກິຈ຺ຈໂວຫາເຣນ ສຸຕນ຺ຕິ.

ຕຖາ ອິຕີຕິ ຈ ເມຕິ ຈ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສພ຺ພສ຺ສ ຫິ ສທ຺ທາຘິຄມນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຸເຂເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສພ຺ພປຎ຺ຎຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊມານາທີສຸ ຉສ຺ເວວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ອວໂຣໂຘ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ມາຍາມຣີຈິອາທໂຍ ວິຍ ອຠູຕຕ຺ໂຖ, ອນຸສ຺ສວາທີຫິ ຄເຫຕພ຺ໂພ ວິຍ ອນຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ ຈ ນ ໂຫຕິ. ໂສ ຣູປສທ຺ທາທິໂກ ຣຸປ຺ປນານຸຠວນາທິໂກ ຈ ປຣມຕ຺ຖສຠາໂວ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ອິຕີຕິ ຈ ເມຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອາກາຣາທິອປຣມຕ຺ຖສຠາໂວ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ອນຸປລພ຺ຠມາໂນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ, ກິເມຕ຺ຖ ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ອິຕີຕິ ວາ ເມຕິ ວາ ນິທ຺ເທສໍ ລເຠຖ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ໂສເຕນ ອຸປລທ຺ຘໍ, ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ.

ຕຖາ ອິຕີຕິ ໂສຕປຖມາຄເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ເຕສໍ ອຸປຘາຣິຕາກາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈາມສນວເສນ. ເມຕິ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ຂນ຺ເຘ ກຣຓາທິວິເສສວິສິຏ຺ເຐ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐາທີນິ ອຸປນິຘາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐາທິສຠາວຣຫິເຕ ສທ຺ທາຍຕເນ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ສຸຕໂວຫາໂຣ ທຸຕິຍໍ, ຕຕິຍນ຺ຕິ ອາທິໂກ ວິຍ ປຐມາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຍໍ ນ ທິຏ຺ຐມຸຕວິຎ຺ຎາຕນິຣເປກ຺ຂໍ, ຕໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐາທີນິ ອຸປນິຘາຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອສຸຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຫິ ສຸຕນ຺ຕິ ປກາສິໂຕຍມຕ຺ໂຖຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອິຕີຕິ ວຈເນນ ອສມ຺ໂມຫໍ ທີເປຕິ. ປຏິວິທ຺ຘາ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປກາຣວິເສສາ ອິຕີຕິ ອິຘ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐາ, ເຕນສ຺ສ ອສມ຺ໂມໂຫ ທີປິໂຕ. ນ ຫິ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ນານປ຺ປກາຣປ຺ປຏິເວຘສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ໂລຠປ຺ປຫານາທິວເສນ ນານປ຺ປກາຣາ ທຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ ຈ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ນິທ຺ທິສີຍນ຺ຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ວຈເນນ ອສມ຺ໂມສໍ ທີເປຕິ ສຸຕາກາຣສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສິຍມານຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ຫິ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ນ ໂສ ກາລນ຺ຕເຣ ມຍາ ສຸຕນ຺ຕິ ປຏິຊານາຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອສມ຺ໂມເຫນ ສມ຺ໂມຫາຠາເວນ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວາ ສວນກາລສມ຺ຠູຕາຍ ຕທຸຕ຺ຕຣິກາລປຎ຺ຎາສິທ຺ຘິ, ຕຖາ ອສມ຺ໂມເສນ ສຕິສິທ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ສຕິຍາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາວຘາຣຓສມຕ຺ຖຕາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານຎ຺ຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອາກາໂຣ ນາຕິຄມ຺ຠີໂຣ, ຍຖາສຸຕຘາຣຓເມວ ຕຕ຺ຖ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ສຕິຍາ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຘິໂກ, ປຎ຺ຎາ ຕຕ຺ຖ ຄຸຓີຠູຕາ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ກຕ຺ວາ. ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິເວຘສມຕ຺ຖຕາ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອາກາໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ປຎ຺ຎາຍ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຘິໂກ, ສຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຸຓີຠູຕາ ໂຫຕິ ສຕິຍາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕທຸຠຍສມຕ຺ຖຕາໂຍເຄນ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມໂກສສ຺ສ ອນຸປາລນສມຕ຺ຖຕາຍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕສິທ຺ຘິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອິຕີຕິ ວຈເນນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອາກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣຓຕ຺ຖານໍ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານານໍ ນານປ຺ປກາຣປ຺ປຏິເວຘໂຊຕການໍ ອວິປຣີຕສທ຺ຘມ຺ມວິສຍຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ນານປ຺ປກາຣປ຺ປຏິເວໂຘ ສມ຺ຠວຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ວຈເນນ ອວິກ຺ເຂປໍ ທີເປຕິ, ນິທານປຸຈ຺ຉາວເສນ ປກຣຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສວນໍ ນ ສມາຘານມນ຺ຕເຣນ ສມ຺ຠວຕິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສວນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ນ ມຍາ ສຸຕໍ, ປຸນ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິໍ ປຸພ຺ເພກຕປຸຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ສມ຺ມາ ອປ຺ປຓິຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ອກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຕທຠາວໂຕ. ອວິກ຺ເຂເປນ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍຣຫິຕສ຺ສ ຈ ຕທຠາວໂຕ. ນ ຫິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ຈ ສປ຺ປຸຣິເສ ອນຸປສ຺ສຍມານສ຺ສ ສວນໍ ອຕ຺ຖິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ນານາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນານຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນານາກາຣນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂສ ຠຄວໂຕ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປເຠທປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສກລສາສນສມ຺ປຕິໂອຄາຫເນນ ນິຣວເສສປຣຫິຕປາຣິປູຣິກາຣຓຠູໂຕ ເອວໍຠທ຺ທໂກ ອາກາໂຣ ນ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຓິຫິຕຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພ ອກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຕີຕິ ອິມິນາ ຠທ຺ທເກນ ອາກາເຣນ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂນ ທີເປຕິ, ສຸຕນ຺ຕິ ສວນໂຍເຄນ ປຸຣິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ນ ຫິ ອປ຺ປຕິຣູເປ ເທເສ ວສໂຕ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍຣຫິຕສ຺ສ ວາ ສວນໍ ອຕ຺ຖິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ອາສຍສຸທ຺ຘິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ປຓິຫິຕຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ໂຎ ວິສຸທ຺ຘາສໂຍ ໂຫຕິ, ຕທວິສຸທ຺ຘິເຫຕູນໍ ກິເລສານໍ ທູຣີຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາ ປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເສຍ຺ຍໂສ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໔໓) ‘‘ກຕປຸຎ຺ໂຎສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊ, ຂິປ຺ປໍ ໂຫຫິສິ ອນາສໂວ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໐໗) ຈ. ປຸຣິມຈກ຺ກທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ. ປຕິຣູປເທສວາເສນ ຫິ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສເຍນ ຈ ສາຘູນໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນນປິ ວິສຸທ຺ຘປ຺ປໂຍໂຄ ໂຫຕິ. ຕາຍ ຈ ອາສຍສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິຄມພ຺ຍຕ຺ຕິສິທ຺ຘິ, ປຸພ຺ເພ ເອວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສໍກິເລສານໍ ວິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິຍາ ອາຄມພ຺ຍຕ຺ຕິສິທ຺ຘິ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘກາຍວຈີປໂຍໂຄ ຫິ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາວໂຕ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ວິສາຣໂທ ໂຫຕິ. ອິຕິ ປໂຍຄາສຍສຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວຈນໍ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸທຍໂຕ, ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ວິຍ ຈ ກຸສລຘມ຺ມສ຺ສ, ອຣຫຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ຐາເນ ນິທານໍ ຐເປນ຺ໂຕ ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອິຕີຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນານປ຺ປກາຣປ຺ປຏິເວຘທີປເກນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາສມ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໍ ທີເປຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຕິສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ວກ຺ຂມານາເປກ຺ຂາຍ ວາ ໂສຕພ຺ພເຠທປ຺ປຏິເວຘທີປເກນ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາສມ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໍ ທີເປຕິ. ອິຕີຕິ ຈ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣທີປກໍ ວຈນໍ ຠາສມາໂນ ‘‘ເອເຕ ມຍາ ຘມ຺ມາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຫິ ‘‘ອິຘ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ອິຘ ສມາຘິ, ອິຘ ປຎ຺ຎາ, ເອຕ຺ຕກາ ເອຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ ອນຸສ຺ສວາກາຣປຣິວິຕກ຺ກສຫິຕາຍ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຠູຕາຍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ‘‘ອິຕິ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘາ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕສຸຂາວຫາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສວນໂຍຄປຣິທີປກວຈນໍ ຠາສມາໂນ ‘‘ພຫູ ມຍາ ຘມ຺ມາ ສຸຕາ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ໂສຕາວຘານປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ສວນຘາຣຓປຣິຈຍາ. ຕທຸຠເຍນປິ ຘມ຺ມສ຺ສ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຠາເວນ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປາຣິປູຣິໍ ທີເປນ຺ໂຕ ສວເນ ອາທຣໍ ຊເນຕິ. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໍ ອາທເຣນ ອສ຺ສຸຓນ຺ໂຕ ມຫຕາ ຫິຕາ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕີຕິ ອາທຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ໂສຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສກເລນ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອທຫນ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິສຠູມິໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ສາວກຕ຺ຕໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕຖາ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ‘‘ເກວລໍ ສຸຕເມເວຕໍ ມຍາ, ຕສ຺ເສວ ປນ ຠຄວໂຕ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອປທິສຕິ, ຊິນວຈນໍ ອປ຺ເປຕິ, ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ.

ອປິຈ ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິຕຠາວໍ ອປ຺ປຏິຊານນ຺ໂຕ ປຸຣິມສ຺ສວນໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມິທໍ ມຍາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣທສ຺ສ ທສພລຘຣສ຺ສ ອາສຠຏ຺ຐານຏ຺ຐາຍິໂນ ສີຫນາທນາທິໂນ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມສ຺ສ ຘມ຺ມິສ຺ສຣສ຺ສ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ຘມ຺ມາຘິປຕິໂນ ຘມ຺ມທີປສ຺ສ ຘມ຺ມສຣຓສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ນ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖ ວາ ຘມ຺ເມ ວາ ປເທ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ວາ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ກາຕພ຺ພາຕິ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ວິນາເສຕິ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ວິນາສຍຕິ ອສ຺ສທ຺ຘໍ, ສທ຺ຘໍ ວຑ຺ເຒຕິ ສາສເນ;

ອິຕິ ເມ ສຸຕມິຈ຺ເຈວໍ, ວທໍ ໂຄຕມສາວໂກ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ, ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ’ຕິອາທິນາ ກາລເທເສ ອປທິສິຕ຺ວາວ ນິທານໍ ຠາສິຕໍ, ເອວໍ ນ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ? ອປເຣ ຕາວ ອາຫຸ – ນ ປນ ເຖເຣນ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຫິ ນິທານໍ ນ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຐມໍ ຠາສິຕໍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຍ ປນ ຠຄວຕາ ອຸປາສິກາສຸ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາເວນ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕາຍ ເສກ຺ຂປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕາຍ ອຣິຍສາວິກາຍ ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ ປຐມໍ ຠາສິຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີກຖາ – ອິໂຕ ກິຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຫໍສວຕິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຫໍສວຕິຍໍ ເອກາ ກຸລຘີຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຫິ ອຸປາສິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມໍ ຄຕາ. ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສຕ຺ຖາປິ ນໍ ພ຺ຍາກາສິ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວິການໍ ອຸປາສິການໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຄ຺ຄາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ມນຸສ຺ເສສູຕິ ເອວໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕິຍາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ໂຆສກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຸຕ຺ຕຣາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສາ ຊາຕກາເລ ຂຸຊ຺ຊາ ອໂຫສີຕິ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ສາ ອປຣຠາເຄ ໂຆສກເສຏ຺ຐິນາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສ ສາມາວຕິຍາ ທິນ຺ນກາເລ ຕສ຺ສາ ປຣິຈາຣິກຠາເວນ ທິນ຺ນາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸເຣ ວສຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ໂກສມ຺ພິຍໍ ໂຆສກເສຏ຺ຐິກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິປາວາຣິກເສຏ຺ຐິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໂຍ ວິຫາເຣ ກາເຣຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ເຕ ຕຖາຄເຕ ໂກສມ຺ພິນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາເຣ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ມຫາທານານິ ປວຕ຺ເຕສຸໍ, ມາສມຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ສພ຺ພໂລການຸກມ຺ປກາ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ໂອກາສໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກສມ຺ພິນຄຣວາສິໂນປິ ຊນສ຺ສ ໂອກາສໍ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນາຄຣາ ວີຖິສຠາເຄນ ຄຓສຠາເຄນ ມຫາທານໍ ເທນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ມາລາກາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເຄເຫ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ສາມາວຕິຍາ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕຸໍ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ອາທາຍ ຕໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ມາລາກາຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ອຊ຺ຊ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸປ຺ຜານິ ທາຕຸໍ ຂໂຓ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສາມິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ປຣິເວສນາຍ ສຫາຍິກາ ໂຫຫິ, ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ສາ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸປນິສິນ຺ນກຖາວເສນ ກຖິຕໍ ສພ຺ພເມວ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ອນຸໂມທນໍ ປນ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ສາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈຠາເວນ ປຣສນ຺ຕເກ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປິ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມາວຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ຕ຺ວໍ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ນ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣສິ, ອຊ຺ຊ ປນ ພຫຸການິ, ກິໍ ໂນ ຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ? ສາ ມຸສາ ວຕ຺ຕຸໍ ອຠພ຺ພຕາຍ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ອຖ ‘‘ກສ຺ມາ ອຊ຺ຊ ພຫູນິ ອາຫຣສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິໍ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ນ ວຎ຺ເຈມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐທາສິ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຍາ ຄຫິເຕ ກຫາປເຓ ເທຫີ’’ຕິ ອຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາ ໂຈທິຍມານາ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຍາ ປີຕໍ ອມຕໍ, ອມ຺ເຫປິ ປາເຍຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ນ຺ຫາເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສຬສຫິ ຄນ຺ໂຘທກຆເຏຫິ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມຏ຺ຐສາຏເກ ທາເປສິ. ສາ ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິຈິຕ຺ຣພີຊນິໍ ອາທາຍ ນີຈາສເນສຸ ນິສິນ຺ນານິ ປຎ຺ຈ ມາຕຸຄາມສຕານິ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເສຂປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມເນວ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາວສາເນ ຕາ ສພ຺ພາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ຕ຺ວໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໍ ມາ ກຣິ, ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ປຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ຐປຍິໍສຸ.

ກສ຺ມາ ປເນສາ ທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ? ສາ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອກາຍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣິຍາ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ຄຕາຍ ‘‘ເອຕໍ ເມ ອຍ຺ເຍ, ປສາຘນເປຬິກໍ ເທຖາ’’ຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ. ເຖຣີປິ ‘‘ອເທນ຺ຕິຍາ ມຍິ ອາຆາຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເທນ຺ຕິຍາ ປເຣສໍ ທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ນິຣຍສນ຺ຕາປໂຕ ທາສິຠາໂວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອນຸທ຺ທຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອກາສິ. ສາ ເຕນ ກມ຺ເມນ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປເຣສໍ ທາສີເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.