೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೯೮-೬೦೨. ಪತ್ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಸಣ್ಠಾನಜಾತಿರೂಪಾಯತನಕಾರಣಪಮಾಣಗುಣಪಸಂಸಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಸಪ್ಪರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೨) ಹಿ ಸಣ್ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ, ಹೀನೋ ಅಞ್ಞೋ ವಣ್ಣೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೪೦೨) ಜಾತಿ. ‘‘ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೦೩) ರೂಪಾಯತನಂ.

‘‘ನ ಹರಾಮಿ ನ ಭಞ್ಜಾಮಿ, ಆರಾ ಸಿಙ್ಘಾಮಿ ವಾರಿಜಂ;

ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಗನ್ಧತ್ಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ಜಾ. ೧.೬.೧೧೬) –

ಆದೀಸು ಕಾರಣಂ. ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೬೦೨) ಪಮಾಣಂ. ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞುಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ ಗಹಪತಿ ಇಮೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೭೭) ಗುಣೋ. ‘‘ವಣ್ಣಾರಹಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩) ಪಸಂಸಾ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಾನೀ’’ತಿ.

ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾಸಾನಂ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾನಿ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಛಪಸತಾ ನಾಳೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಅಟ್ಠಪಸತಾ’’ತಿ ಅಪರೇ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಂ ಮತೇನ ತಿಪಸತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಏಕಾ ಮಗಧನಾಳಿ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಚತುಪಸತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಏಕಾ ಮಗಧನಾಳಿ. ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ಪನ ‘‘ಪಕತಿಯಾ ಚತುಮುಟ್ಠಿಕಂ ಕುಡುವಂ, ಚತುಕುಡುವಂ ನಾಳಿಕಂ, ತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ಸೋಳಸ ನಾಳಿಯೋ ದೋಣಂ, ತಂ ಪನ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದ್ವಾದಸ ನಾಳಿಯೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ನಯೇನ ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಕುಡುವಾನಿ ಏಕಞ್ಚ ಮುಟ್ಠಿಂ ಏಕಾಯ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ತತಿಯಞ್ಚ ಭಾಗಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋತಿ ಜೀರಕಾದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖತೋ. ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಮತ್ತಾ ನಾಮ ಓದನಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೮೭) ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ಸೂಪಸ್ಸೇವ ಓದನಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಇತರಸ್ಸಪಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ.

ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣೋ ಇಧ ಪತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತ್ಥೋದನನ್ತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಪತ್ಥದ್ವಯಂ ಮಗಧನಾಳೀ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಪತ್ಥೋ ಚ ‘‘ಚತುಪಲೋ ಕುಡುವೋ, ಚತುಕುಡುವೋ ಪತ್ಥೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯವೋಹಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿನಾ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ.

೬೦೭. ಧೋತೇತಿ ಪರಿಭೋಗಾವಸಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಧೋತೇಯೇವ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ತತೋ ಪುರೇತರಂ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜನತೋ.

೬೦೮. ಪಞ್ಚಹಿ ದ್ವೀಹೀತಿ ಇದಂ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಕಾಳವಣ್ಣತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯದಿ ಪನ ಏಕೇನಪಿ ಪಾಕೇನ ಕಾಳವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಹತ್ಥಾನಾಗತಸ್ಸಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯದಿಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಚ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಞ್ಚ ಲಭತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ವಾ ವಾತಿ ಪತ್ತಕಾರಕೇನ ಪೇಸಿತಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಾಣತ್ತೋ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ. ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ತೇನ ಅಪೇಸಿತತ್ತಾ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇತಿ ಇದಂ ಉಪಚಾರಮತ್ತಂ, ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಉಪಚಾರಮತ್ತಂ, ಪತ್ತಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಪತ್ತೇ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತೀತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತೋಕಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.