೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೯೮-೬೦೨. ಪತ್ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಸಣ್ಠಾನಜಾತಿರೂಪಾಯತನಕಾರಣಪಮಾಣಗುಣಪಸಂಸಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಸಪ್ಪರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೨) ಹಿ ಸಣ್ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ, ಹೀನೋ ಅಞ್ಞೋ ವಣ್ಣೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೪೦೨) ಜಾತಿ. ‘‘ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೦೩) ರೂಪಾಯತನಂ.

‘‘ನ ಹರಾಮಿ ನ ಭಞ್ಜಾಮಿ, ಆರಾ ಸಿಙ್ಘಾಮಿ ವಾರಿಜಂ;

ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಗನ್ಧತ್ಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ಜಾ. ೧.೬.೧೧೬) –

ಆದೀಸು ಕಾರಣಂ. ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೬೦೨) ಪಮಾಣಂ. ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞುಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ ಗಹಪತಿ ಇಮೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೭೭) ಗುಣೋ. ‘‘ವಣ್ಣಾರಹಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩) ಪಸಂಸಾ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಾನೀ’’ತಿ.

ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾಸಾನಂ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾನಿ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಛಪಸತಾ ನಾಳೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಅಟ್ಠಪಸತಾ’’ತಿ ಅಪರೇ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಂ ಮತೇನ ತಿಪಸತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಏಕಾ ಮಗಧನಾಳಿ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಚತುಪಸತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಏಕಾ ಮಗಧನಾಳಿ. ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ಪನ ‘‘ಪಕತಿಯಾ ಚತುಮುಟ್ಠಿಕಂ ಕುಡುವಂ, ಚತುಕುಡುವಂ ನಾಳಿಕಂ, ತಾಯ ನಾಳಿಯಾ ಸೋಳಸ ನಾಳಿಯೋ ದೋಣಂ, ತಂ ಪನ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದ್ವಾದಸ ನಾಳಿಯೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ನಯೇನ ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಕುಡುವಾನಿ ಏಕಞ್ಚ ಮುಟ್ಠಿಂ ಏಕಾಯ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ತತಿಯಞ್ಚ ಭಾಗಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋತಿ ಜೀರಕಾದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖತೋ. ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಮತ್ತಾ ನಾಮ ಓದನಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೮೭) ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ಸೂಪಸ್ಸೇವ ಓದನಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಇತರಸ್ಸಪಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ.

ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣೋ ಇಧ ಪತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತ್ಥೋದನನ್ತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಪತ್ಥದ್ವಯಂ ಮಗಧನಾಳೀ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಪತ್ಥೋ ಚ ‘‘ಚತುಪಲೋ ಕುಡುವೋ, ಚತುಕುಡುವೋ ಪತ್ಥೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯವೋಹಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿನಾ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ.

೬೦೭. ಧೋತೇತಿ ಪರಿಭೋಗಾವಸಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಧೋತೇಯೇವ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ತತೋ ಪುರೇತರಂ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜನತೋ.

೬೦೮. ಪಞ್ಚಹಿ ದ್ವೀಹೀತಿ ಇದಂ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಕಾಳವಣ್ಣತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯದಿ ಪನ ಏಕೇನಪಿ ಪಾಕೇನ ಕಾಳವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಹತ್ಥಾನಾಗತಸ್ಸಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯದಿಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಚ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಞ್ಚ ಲಭತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ವಾ ವಾತಿ ಪತ್ತಕಾರಕೇನ ಪೇಸಿತಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಾಣತ್ತೋ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ. ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ತೇನ ಅಪೇಸಿತತ್ತಾ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇತಿ ಇದಂ ಉಪಚಾರಮತ್ತಂ, ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಉಪಚಾರಮತ್ತಂ, ಪತ್ತಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಪತ್ತೇ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತೀತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತೋಕಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೧೦. ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಹತ್ಥೇಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತೀತಿ ಪಾಳಿಪದಸ್ಸ ಹತ್ಥೇಸು ಲಭಿತಬ್ಬಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೬೧೨-೬೧೩. ‘‘ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಪತ್ತೋತಿ ವಚನತೋ ಸೋ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವಿಜಹತಿ ಅಪತ್ತತ್ತಾ. ಅಪತ್ತಭಾವತೋಯೇವ ಹಿ ‘ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಂ ಪತ್ತಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಪತ್ತೋತಿ ಇದಂ ‘ಅಞ್ಞಂ ಪತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಸೋ ಪನ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ದಸಙ್ಗುಲಾ, ಸೋ ಬದ್ಧೋಪಿ ಅಬದ್ಧೋಪಿ ಅಪತ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಹಿ ರಾಜೀಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಏಕಾಯ ಪನ ರಾಜಿಯಾ ದಸಙ್ಗುಲಾಯ ಸಚೇ ತತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೋ ಛಿದ್ದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಛಿದ್ದೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ಸಿಯಾತಿ ಯುತ್ತಂ ವತ್ತುಂ. ಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ಸತಿ ಅಸತಿ ವಾ ಬನ್ಧನವಿರಹಿತೋ ಪತ್ತೋ ಅಬನ್ಧನೋತಿ ವುತ್ತೋ, ಬನ್ಧನೋಕಾಸವಿರಹಿತೋಯೇವ ಪನ ಅಬನ್ಧನೋಕಾಸೋತಿ ವುತ್ತೋ.

ತಿಪುಸುತ್ತಕೇನ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪುರಾಣಪೋತ್ಥಕೇಪಿ ಹಿ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸುದ್ಧೇಹಿ…ಪೇ… ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಉಣ್ಹಭೋಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ವಿಲೀಯಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಫಾಣಿತಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಫಾಣಿತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ತಥಾಪಕ್ಕೇನ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೬೧೫. ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪತ್ತೋ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಅಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸೀಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವಾ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಪತ್ತಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಪರಿಯನ್ತಪತ್ತೋ, ಅವಸಾನಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಪತ್ತಂ ಗಾಹಾಪೇನ್ತೇನ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಅಗಾಹಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಧಾರಕನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪೀಠಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಆಧಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಆಧಾರಠಪನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೇನ.

೬೧೬. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ಅಬನ್ಧನಂ ಪತ್ತಂ. ಏಕಬನ್ಧನಂ ಪತ್ತಂ… ದ್ವಿಬನ್ಧನಂ ಪತ್ತಂ… ತಿಬನ್ಧನಂ… ಚತುಬನ್ಧನಂ… ಅಬನ್ಧನೋಕಾಸಂ… ಏಕ… ದ್ವಿ… ತಿ… ಚತುಬನ್ಧನೋಕಾಸಂ ಪತ್ತಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏಕೇಕೇನ ಪತ್ತೇನ ದಸಧಾ ದಸವಿಧಂ ಪತ್ತಂ ಚೇತಾಪನವಸೇನ ಏಕನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸತಂ ವುತ್ತಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹಿತಕಾಳವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಪತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಪತ್ತಸ್ಸ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನತಾ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೨. ತತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಇದಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಮನುಸ್ಸಖೀರಾದೀನಿಪಿ ಹಿ ನೋ ನ ಕಪ್ಪನ್ತಿ, ಕುತೋ ಸಸಸ್ಸ ಸಪ್ಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಸಞ್ಹಿ ಖೀರಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಪ್ಪಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಿಯೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಮಾ ಸಾಮಂಪಾಕೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ನವನೀತಂ ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಾಮಂಪಾಕೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ವತ್ಥುಗತಿಕತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ಸವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹೀತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರದಧೀಹಿ. ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಭಯೇಸಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರದಧೀಹಿ ಚ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಚ ಕತಾನಂ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸಪ್ಪಿಮ್ಹೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ. ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ವಾತಿ ಸಜಾತಿಯಾನಂ ಸಪ್ಪಿಭಾವತೋತಿ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ವಾ.

ಸಪ್ಪಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ನವನೀತೇ. ಧೋತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧೋತಂ ಚೇ, ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಧೋತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಥೇರಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಮೇವ ಖಾದಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಂ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ದಧಿಗುಳಿಕಾದಿಸಹಿತಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪಚ್ಛಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ತಸ್ಮಾ ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ…ಪೇ… ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಮೇವ ಖಾದಿಂಸೂ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘‘ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಂ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ದಧಿಗುಳಿಕಾದಿಸಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ದಧಿಗುಳಿಕಾದಿಆಮಿಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠರಸಂ ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನಾತಿ ಅಧೋವಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ. ದಧಿ ಏವ ದಧಿಗತಂ ಯಥಾ ‘‘ಗೂಥಗತಂ ಮುತ್ತಗತ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೯). ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ವಚನತೋ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಸಪ್ಪಿಆದಿಪಿ ವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸಬ್ಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತಸಪ್ಪಿ ವಾ ನವನೀತಂ ವಾ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ತಾನಿ ಖೀರದಧೀನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ.

ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತಭೇಸಜ್ಜೇಹೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತಯಾವಜೀವಿಕಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ. ವುತ್ತನಯೇನ ಯಥಾ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ನ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ತಥಾ ಲಜ್ಜೀಯೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಲಜ್ಜೀಸಾಮಣೇರಗ್ಗಹಣಂ, ಅಪಿಚ ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಏವಮಾಹ. ತಿಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತತೇಲನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಭಜ್ಜನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಗಹಿತತೇಲಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತತ್ತಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುತೋ ವಿವೇಚಿತತ್ತಾ. ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಚ ಪರೇನ ಚ ಕತಂ. ಯಾವ ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಸತ್ತಮದಿವಸೇ ಕತತೇಲಂ ಸಚೇ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ.

೬೨೩. ಅಚ್ಛವಸನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ವಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಂಸದಿಸಾನಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂಯೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ವಸಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥೂನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸ’’ನ್ತಿ. ಸಂಸಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ. ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಪಿ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಸಂಸಟ್ಠಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಖೀರದಧಿಆದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ಪಚನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಸಟಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತೇಲಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಕ್ಕತೇಲಕಸಟೇ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ವಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ಏತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನನು ಏತಂ ದಧಿಗುಳಿಕಾದೀಹಿ ಪಕ್ಕಂ ನವನೀತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಧುಕರೀಹಿ ನಾಮ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾಹೀತಿ ಅಯಂ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾನಂ ಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾನಞ್ಚ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೋ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದಣ್ಡಕೇಸು ಮಧುಕರಾ ಮಧುಕರೀ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಾಹಿ ಮಧುಕರೀಆದೀಹಿ ತೀಹಿ ಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಕತಂ ಮಧು ನಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾಹೀತಿ ಮಹಾಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ. ಸಿಲೇಸಸದಿಸನ್ತಿ ಘನಪಕ್ಕಂ ವುತ್ತಂ. ಇತರನ್ತಿ ತನುಕಮಧು. ಮಧುಪಟಲನ್ತಿ ಮಧುರಹಿತಂ ಕೇವಲಂ ಮಧುಪಟಲಂ. ‘‘ಸಚೇ ಮಧುಸಹಿತಂ ಪಟಲಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಪಟಲಸ್ಸ ಭಾಜನಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ಮಧುನೋ ವಸೇನ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಮಧುಮಕ್ಖಿತಂ ಪನ ಮಧುಗತಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಂ ನ ಸಮೇತಿ.

‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯ…ಪೇ… ಅವತ್ಥುಕಾ ಉಚ್ಛುವಿಕತಿ ‘ಫಾಣಿತ’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉಚ್ಛುರಸೋಪಿ ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೇನಚಿ ಪನ ‘‘ಮಧುಮ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕಾಲಿಕಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಕ್ಖಿಕಣ್ಡಸೇಳಕಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಅನೇಳಕಂ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ಮಧುಸಿತ್ಥಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ, ತಥಾ ಉಚ್ಛು ವಾ ರಸೋ ವಾ ಸಕಸಟೋ ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ, ಸುದ್ಧಕಸಟಂ ಯಾವಜೀವಿಕ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಪಿ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚಿತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಮಧು ವಾ ಉಚ್ಛುರಸೋ ವಾ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಇದಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಸಮಾನಂ ಗರುತರಮ್ಪಿ ಮುದ್ದಿಕಾಜಾತಿರಸಂ ಅತ್ತನಾ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಲಹುಕಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಭಾವಂ ಉಪನೇನ್ತಂ ಉದಕಂ ಲಹುತರಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಅತ್ತನಾ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಗರುತರಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಭಾವಂ ಉಪನೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಸೋಯೇವ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಉದಕಸಮ್ಭೇದೇನ ಗರುತರಸ್ಸಪಿ ಲಹುಭಾವೋಪಗಮನಂಯೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳಂ, ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳೋದಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೮೪) ವದನ್ತೇನ ಅಗಿಲಾನೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಯುತ್ತೋಪಿ ಗುಳೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ.

ಯಮ್ಪಿ ಚ ‘‘ಉಚ್ಛು ಚೇ ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ಉಚ್ಛುರಸೋ ಚೇ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ, ಫಾಣಿತಂ ಚೇ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ತಚೋ ಚೇ ಯಾವಜೀವಿಕೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಸ್ಸ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಭಾವತೋ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ. ತತೋಯೇವ ಚ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಉದಕೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ನೋಪಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಚ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಛುರಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೦) ಏತ್ಥ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ.

ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಕರಣಸಮಯೇ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಕಸಟಂ ಅಪನೇತ್ವಾವ ಅತ್ತನಾ ಕತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಝಾಮಉಚ್ಛುಫಾಣಿತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢೇ ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತೇ ಝಾಮಉಚ್ಛುನಾ ಕತಫಾಣಿತಂ. ಕೋಟ್ಟಿತಉಚ್ಛುಫಾಣಿತನ್ತಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚ ಸಕಸಟಂ ಫಾಣಿತಂ. ತಾದಿಸಸ್ಸ ಚ ಕಸಟಸ್ಸ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ ‘‘ತಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀತುದಕೇನ ಕತನ್ತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಸೀತೋದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫರಸೇ ಉದಕಗತೇ ಸತಿ ತಂ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಫಾಣಿತಂ. ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಮಧುಕಫಾಣಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕತೇಲಂ ಕಸ್ಮಾ ವಿಕಾಲೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ತೇಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಖೀರಂ ತೇಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಖೀರಭಾವಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಖೀರಜಲ್ಲಿಕನ್ತಿ ಖೀರಫೇಣಂ.

ಭೇಸಜ್ಜೋದಿಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಸತ್ತವಿಧಞ್ಹಿ ಓದಿಸ್ಸಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಇತರಾನಿಪಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ವಿಕಟಾನೀತಿ ಅಪಕತಿಭೇಸಜ್ಜತ್ತಾ ವಿಕಟಾನಿ, ವಿರೂಪಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ವಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಸೋದಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಓಳಾರಿಕಾನಮ್ಪಿ ಆಹಾರತ್ಥಂ ಫರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಭೇಸಜ್ಜನಾಮೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜೋದಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ದುತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಆಹಾರತ್ಥಂ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೬೨೪. ದ್ವಾರವಾತಪಾನಕವಾಟೇಸೂತಿ ಮಹಾದ್ವಾರಸ್ಸ ವಾತಪಾನಾನಞ್ಚ ಕವಾಟಫಲಕೇಸು. ಕಸಾವೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಘುಣಪಾಣಕಾದಿಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಧಿಟ್ಠೇತೀತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಪ್ಪಿಞ್ಚ ತೇಲಞ್ಚ ವಸಞ್ಚ ಮುದ್ಧನಿ ತೇಲಂ ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೬೨೫. ಸಚೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅವಿಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಜ್ಝೇ ಪಾಠೋ ಪರಿಹೀನೋ, ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಸಚೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅವಿಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪನ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋಪಿ ನ ಸಙ್ಗಚ್ಛತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಪಿ ಚ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತಿ ಪರಸನ್ತಕಭಾವತೋ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಅವಿಭತ್ತತ್ತಾ ಉಭಯಸಾಧಾರಣಮ್ಪಿ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಭಾವತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ಇಧ ಪಾಠಸ್ಸ ಪರಿಹೀನಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಾಭಾವತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ತೇಲಂ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ತ್ವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇಯೇವ ಪರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಪಠಮಂ ತಾವ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ಪನ ಏಕೇನ ಇತರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವತೋ ಉಭಯಸಾಧಾರಣತಾ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಭತ್ತಸದಿಸಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಏಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ಉದಾಹು ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಜಾತಂ, ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವತೋಯೇವ ಚ ಇಧ ‘‘ಅವಿಭತ್ತಭಾವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವತೋ ಉಭಯಸಾಧಾರಣತಂ ಪಹಾಯ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಜಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಸನ್ತಕಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ವಿಯ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಸತಿ ಅವಿಭತ್ತೇಪಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಅವಿಭತ್ತಭಾವತೋಯೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಸಚೇ ಪನ ಇತರೋ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಭಾವಮಾಪನ್ನತ್ತಾ ಇತರಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವೇಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಕಸನ್ತಕೇ ವಿಯ ತೇನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಇದಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಣ್ಠಿಪದಕಾರಾದೀಹಿ ಪಪಞ್ಚಿತಂ, ನ ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಮನುಞ್ಞಸ್ಸ ಪತಿತತ್ತಾ ಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ನ ಹೋತಿ. ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಯೇನ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ. ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತ್ತಾ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ದತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೇನ ‘‘ಏವಂ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ದತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಪನ ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ತಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಮುಖದಸ್ಸನಮಿದನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ನಯಿದಂ ಯಾಚಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೋ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೭. ಚತುತ್ಥೇ ಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇನ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮನಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಕಿಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರಜನೇನ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಕರಣೇನ ಚ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಸಮಯೇತಿ ವಸ್ಸಾನಸಮಯೇ.

೬೨೮. ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋತಿ ಅನ್ತೋಸಮಯೋ. ‘‘ಅಯಮೇಕೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋ. ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಅಯಮೇಕೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ವಹಿಸಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಕರಣನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಅವಿರೋಧಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ದೀಪಿತಾ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣಮತ್ತೇನಪಿ ಸಮ್ಭವನ್ತೀ ಆಪತ್ತಿ ತತೋ ಗರುಕತರಾಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ತೇನೇವ ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಕತ್ವಾ ಪನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಚೀವರಂ;

ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ಪಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮತೇ.

‘‘ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತಿ, ಞಾತಕಾಞಾತಕಾದಿನೋ;

ತೇಸುಯೇವ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ, ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದನೇ ತಥಾ’’ತಿ.

ಕೇನಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಚೀವರಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಕೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಪರಿಣತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚೋದನಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ ನೋ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಪರಿಣತನ್ತಿ. ಅಥ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಾತಿ ಚೇ, ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಚ ಞಾತಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಞಾತಕೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕತ್ಥಂ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೇನ ಆಪತ್ತಿಂ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ.

ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ದಿನ್ನಪುಬ್ಬೇಸು ಪನ ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ…ಪೇ… ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಇದನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ. ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕಾ ನಾಮ ಸಙ್ಘವಸೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ವಾ ಅಪವಾರೇತ್ವಾ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾನಂ ದಾಯಕಾ. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಿನಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೇ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ‘‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ದೇಥ ಮೇತಿ ಇದಞ್ಹಿ ಪರಿಯೇಸನಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ಏವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪನ ‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

೬೨೯. ‘‘ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವಾತಿ ವಚನತೋ ಛದನಕೋಟಿಯಾ ಪತಿತಉದಕೇನ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

೬೩೦. ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ಏತೇನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಪಿ ಯಾವ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸಾ ಅಕತಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಮೂಲಚೀವರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮುಪೋಸಥದಿವಸೇಯೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಗಿಮ್ಹಾನತೋ ಏಕೂನತಿಂಸದಿವಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಏಕಮಾಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ…ಪೇ… ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ, ದ್ವೀಹಾನಾಗತಾಯ…ಪೇ… ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ, ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವಾ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತತ್ಥ ಆಸಾಳ್ಹಿಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪುಣ್ಣಮಿಯಂ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ‘‘ಏಕಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಸ್ಸ ಛಟ್ಠಿಯಂ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಾವ ಪಠಮಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಪುಣ್ಣಮೀ, ತಾವ ಅನ್ತೋತೇಮಾಸೇ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ‘‘ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಠಮಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಪುಣ್ಣಮಿತೋ ಪರಞ್ಹಿ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಯಾವ ಚೀವರಕಾಲೋ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಾವ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನ ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ ಸಮ್ಭವತಿ.

ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ವಸ್ಸಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ ಅನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಲದ್ಧಾ ತೇಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನ್ತೇನ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಖೇತ್ತತ್ತಾ. ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ಲದ್ಧಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ.

ನನು ಚ ವಸ್ಸಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಖೇತ್ತಭೂತೇಪಿ ದಿವಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ಯಥಾ ‘‘ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಲದ್ಧಾಪಿ ಯಾವ ನ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಕತಾಯ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತಸದಿಸಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತದಿವಸಾ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತಾಯ ಗಣನೂಪಗಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ನಿಟ್ಠಿತದಿವಸೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವಸ್ಸಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತಭೂತಾಪಿ ದಿವಸಾ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಣನೂಪಗಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಛಟ್ಠಿಯಂ ಲದ್ಧಾ ಪುಣ್ಣಮಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ ‘‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ವಚನೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಚೇ? ವಸ್ಸಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ದಸಾಹೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಪಯೋಜನಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾತಿ ತೇಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಪಠಮಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಪುಣ್ಣಮಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸತ್ತಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ದಸಾಹೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಯೇವ ಚೀವರಕಾಲಂ ಓತಿಣ್ಣತ್ತಾ ತತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಂ ದೀಪೇತಿ – ಅಕತಾ ಚೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ, ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಕತತ್ತಾಯೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಕತಾಯ ಪನ ದಸಾಹಪರಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹಾರೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ.

ಯದಾ ವಾ ತದಾ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚಾತುಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ದಸಾಹೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಕದಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಯದಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಕುರುನ್ದಿವಚನೇನ ಅಕತಾಯ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಚಾತುಮಾಸಂ ಪರಿಹಾರೋ, ಕತಾಯ ದಸಾಹಮೇವ ಪರಿಹಾರೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ.

ಪಾಳಿಯಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಉದಾಹು ನಗ್ಗಸ್ಸ ನಹಾಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ? ಕಿಮೇತ್ಥ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಹಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಮೂಲಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ಆರಭೀಯತೀತಿ ಇಧಾಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ ವತ್ತುಂ. ನ ಹಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ವುತ್ತಾಯ ಏವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ಆರಭೀಯತೀತಿ. ತೇನೇವ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸೇಸಚೀವರಸ್ಸ ನಟ್ಠಸೇಸಚೀವರಸ್ಸ ಚ ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿವತ್ಥಂ ಚೋರಾ ಹರನ್ತೀತಿ ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಅನಿವತ್ಥಂ ಚೋರಾ ಹರನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಆಪದಾಸು ವಾ ನಿವಾಸಯತೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನಹಾಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನಗ್ಗಾನಂ ಕಾಯೋವಸ್ಸಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರುಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಉಭಯೇನಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧನ್ತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ, ಏವಮ್ಪಿ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸೇಸಚೀವರಸ್ಸ ನಟ್ಠಸೇಸಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸ್ಸ ನಟ್ಠವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸ್ಸ ವಾ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನಹಾಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆಪದಾಸು ಅನಿವತ್ಥಂ ಚೋರಾ ಹರನ್ತೀತಿ ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರಾ ಹರನ್ತಿ, ನಗ್ಗಸ್ಸ ನಹಾಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಅಙ್ಗೇಸು ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ಅಸಮಯೇ ಪರಿಯೇಸನತಾ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನಿ ತಾವ ಪರಿಯೇಸನಾಪತ್ತಿಯಾ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಚೀವರತಾ, ಆಪದಾಭಾವೋ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಸಕಭಾವೋ, ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ನಿವಾಸನಾಪತ್ತಿಯಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೩೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಯಮ್ಪಿ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಂ ಕಾರಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಹಂ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರಂ ಅದಾಸಿಂ, ತಂ ನ ಕರೋಸೀತಿ ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ. ಯನ್ತಿ ವಾ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಮ್ಪಿ ತೇ ಅಹಂ ಚೀವರಂ ಅದಾಸಿಂ, ತಂ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದೀ’’ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ.

೬೩೩. ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಏಕಚೀವರವಿಸಯತ್ತಾ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಇದಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಆಣತ್ತಿಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ ಏಕಮೇವ.

೬೩೪. ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಾನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಸಿಥಿಲಂ ಗಾಳ್ಹಞ್ಚ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಸು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಬಹುತ್ತಂ ಏಕತ್ತಞ್ಚ ಅತಿದಿಸ್ಸತಿ.

೬೩೫. ಆವುಸೋ, ಮಯನ್ತಿಆದೀಸು ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ತೇನೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸಪಿ ದಾನಂ ದೀಪೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ದತ್ವಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋಯೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ದೇತೀತಿ ತುಟ್ಠೋ ವಾ ಕುಪಿತೋ ವಾ ದೇತಿ. ರುನ್ಧಥಾತಿ ನಿವಾರೇಥ. ಏವಂ ಪನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ನ ತಾವ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಹರಾಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ಭತಿಸದಿಸತ್ತಾ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅದತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖೇನ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನಂ. ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ವಿನಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರತಾ, ಸಾಮಂ ದಿನ್ನತಾ, ಸಕಸಞ್ಞಿತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಕೋಧವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೩೬. ಛಟ್ಠೇ ಪಾಳಿಯಂ ಚೀವರಕಾರಸಮಯೇತಿ ಇಮಿನಾ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಕಮ್ಮಸಮಯತ್ತಾ ಚೀವರಮಾಸೋ ವುತ್ತೋ, ಅಥಞ್ಞೋಪಿ ಪನ ಚೀವರಕಮ್ಮಕಾಲೋ ಚೀವರಕಾರಸಮಯೋತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೬೩೮. ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಖೋಮಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ. ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಯತ್ಥ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತುರೀತಿ ಅಧಿವಚನಂ. ಸುತ್ತಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತಾ ಘನಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಂ ವೇಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಂ ಯನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಪಯೋಗಂ. ತನ್ತೂನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದೀಘತೋ…ಪೇ… ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ಚೀವರಂ ವಡ್ಢತಿ, ತಾವ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಆಪತ್ತಿಯೋ ವಡ್ಢನ್ತಿ.

ಸೇಸೋ ಕಪ್ಪಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಯಾಚನವಸೇನ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ದೀಘಸೋ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ ತಿರಿಯಂ ಹತ್ಥಮತ್ತೇ ಚ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ತೇನೇವಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ. ತಥೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕೇದಾರಬದ್ಧಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಚ್ಛಿಮಣ್ಡಲಬದ್ಧಾದಿ ಗಹಿತಂ. ತನ್ತೇ ಠಿತಂಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ವೀತಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಗತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅವೀತಂ ಹೋತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪ್ಪಮಾಣಮತ್ತೇ ವೀತೇ ತನ್ತೇ ಠಿತಂಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತಂ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವಾಯಾಪನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಪನ ವಾಯಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚೀವರಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ವಾಯಥಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾಯಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಅಙ್ಗೇಸುಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾಯಾಪನ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಥಾವಿಧಂ ಪನ ವಿಸೇಸವಚನಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಸುತ್ತತನ್ತವಾಯಾನಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇನ ಬಹುಧಾ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನಾತಿ. ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾಯಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವದನ್ತೇನ ಅಯಂ ನಾಮ ಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೪೨. ಸತ್ತಮೇ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ಅನುಪದಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ದಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ ಸುತ್ತವಡ್ಢನವಸೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಪದಭಾಜನೇಪಿ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಆಯತಂ ವಾ ವಿತ್ಥತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತವಡ್ಢನಾಕಾರಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಮತ್ತೇನ ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಚೀವರಸಾಮಿಕಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಆಯತಂ ವಾ ವಿತ್ಥತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಥ ತೇಸಂ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಆಯತಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ಆಕಾರೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ತಯೋ ಆಕಾರೇ ಸುತ್ತವಡ್ಢನೇನ ವಿನಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತವಡ್ಢನಆಕಾರಮೇವ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಸುವೀತಾದಯೋ ಹಿ ಆಕಾರೇ ವಿನಾಪಿ ಸುತ್ತವಡ್ಢನೇನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ತನ್ತವಾಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪಮಾಪಜ್ಜನತಾ, ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಸುತ್ತವಡ್ಢನಂ, ಚೀವರಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೪೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥನ್ತಿ ದಸಾಹಾನಾಗತಪದೇ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ. ಪಠಮಪದಸ್ಸಾತಿ ದಸಾಹಾನಾಗತಪದಸ್ಸ. ತಾನಿ ದಿವಸಾನೀತಿ ತೇಸು ದಿವಸೇಸು. ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಉಜುಕಂ ಅತ್ತನೋಯೇವ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಪಞ್ಚಮಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಪರಿಹಾರಮೇವ ಲಭತಿ. ಉಜುಕಂ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇ, ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದೀಹಿ ತಙ್ಖಣುಪ್ಪನ್ನಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಂ. ಆರೋಚಿತಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಚೀವರಂ. ಛಟ್ಠಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಏಕಾದಸಮೋ ಅರುಣೋ ಚೀವರಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪೀತಿ ಪಧಾನಚೀವರದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ‘‘ಚೀವರಮಾಸೇಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕುತೋ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ವಿಸುಂ ಅನನುಞ್ಞಾತೇಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೋ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’ತಿ ವದನ್ತೇನ ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನ’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇನ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ಕೇಚಿ.

೬೫೦. ಇದಾನಿ ಪಠಮಕಥಿನಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಪರಿಹಾರಂ ಇಧೇವ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇತಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸ್ಸ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’’ತಿ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧೋ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಂ ವತ್ವಾ ‘‘ದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾತಿ ಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಪಮಾದಪಾಠತ್ತಾ. ನ ಹಿ ದಸಾಹೇನ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾಯ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಚೀವರಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ ದಿವಸಾ ಅಧಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ನವಾಹಾನಾಗತಂ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪವಾರಣಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿಧಾನಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧೋ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸೋಪಿ ಪಮಾದಪಾಠೋಯೇವ. ‘‘ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತ್ಥೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋಪಿ ಸಿಯಾ, ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಇಮಮೇವ ಚ ಪಮಾದಪಾಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ ಚ –

‘‘ತಸ್ಸಾಚ್ಚಾಯಿಕವತ್ಥಸ್ಸ, ಕಥಿನೇ ತು ಅನತ್ಥತೇ;

ಪರಿಹಾರೇಕಮಾಸೋವ, ದಸಾಹಪರಮೋ ಮತೋ.

‘‘ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ತಸ್ಸ, ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಪಕಾಸಿತಾ;

ಪರಿಹಾರೋ ಮುನಿನ್ದೇನ, ದಸಾಹಪರಮಾ ಪನಾ’’ತಿ. –

ವುತ್ತಂ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸದಿಸೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಚೀವರಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ, ತಸ್ಮಾ ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪುನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞೀ ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಅವಿಕಪ್ಪಿತತಾ, ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೨. ನವಮೇ ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತರೇ ಘರಾನಿ ಏತ್ಥ, ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅನ್ತರಘರನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಗೋಚರಗಾಮೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋಗಾಮೇ’’ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ವಿಪ್ಪವಸನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಾ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಿಹಾರೇ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತತ್ಥ ವಾಸೋ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ದುಬ್ಬಲಚೋಳಾ ದುಚ್ಚೋಳಾ ವಿರೂಪಚೋಳಾ ವಾ, ದುಚ್ಚೋಳತ್ತಾ ಏವ ಲೂಖಚೀವರಾ.

೬೫೩. ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೋ ಪಟಿಲಾಭೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾ’’ತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಾಹ. ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅಖಣ್ಡಂ ವಸಿತ್ವಾ. ‘‘ಯೇನ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ದೂರಟ್ಠಮ್ಪಿ ಚ ತಸ್ಸ ತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ…ಪೇ… ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉಪವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ. ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಠಪೇಯ್ಯ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇನ ಆರಞ್ಞಕೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೇನ ಸಕಲಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ. ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಚೀವರಮಾಸೇ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂಯೇವ ಅಸಮಾದಾನಚಾರಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಚೀವರಮಾಸೇಪಿ ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಾರಣನ್ತಿ ‘‘ಉಪವಸ್ಸ ಉಪವಸ್ಸಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿವಿಚಾರಣಂ. ತಸ್ಸಪೀತಿ ‘‘ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಭಙ್ಗಪದಸ್ಸ. ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಚ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವರೂಪಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ’’ತಿ. ಸೇನಾಸನೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾರೂಪೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಘರೂಪಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ತೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇಪಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೧) ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಪಠಮನ್ತಿ ಗಾಮಾಭಿಮುಖದಿಸಾಭಾಗತೋ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ. ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾತಿ ತಂ ಪಠಮಸೇನಾಸನಾದಿಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಇದಞ್ಚ ವಿನಯಧರಾನಂ ಮತೇನ ವುತ್ತಂ, ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ಪನ ‘‘ಸೇನಾಸನಾದೀನಂ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಏಕಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕನ್ತಿ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ ಪಞ್ಚಧನುಸತಪ್ಪಮಾಣಂ. ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತೀತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ. ಧುತಙ್ಗಚೋರೋತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

‘‘ಸಾಸಙ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಾನೀತಿ ಚೋರಾನಂ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಾದಿದಸ್ಸನೇನ ‘‘ಸಾಸಙ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಾನಿ. ಸನ್ನಿಹಿತಬಲವಭಯಾನೀತಿ ಚೋರೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತವಿಲುತ್ತಾಕೋಟಿತಭಾವದಸ್ಸನತೋ ಸನ್ನಿಹಿತಬಲವಭಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಭಾವೇತಿ. ಯತ್ರ ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಮೇವ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಸಙ್ಕಂ ವಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ವಾ ಹೋತು, ವಟ್ಟತಿಯೇವ.

ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಿಯಾ ಚ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೋಚಿದೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಕಿಚ್ಚೇ ಸತಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ವುತ್ತೋ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ. ತೇನ ಚ ‘‘ಪುನ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇನಾಸನಂ, ಅಯಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ ಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋಯೇವ ಚ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಛಾರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ ಪನ ಪಾಕಟತರಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತೇನ –

‘‘ಯಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖು ಆರಞ್ಞಕೇ ವಸೇ;

ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಠಪೇತುಂ ತಂ, ಮಾಸಮೇಕನ್ತು ವಟ್ಟತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ಮತಂ;

ಅಯಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ.

‘‘ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಕಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೋಸಮ್ಬಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಮ್ಮುತಿ ಕೋಸಮ್ಬಕಸಮ್ಮುತಿ. ಸೇನಾಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ವುಸಿತವಿಹಾರಸ್ಸೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅತಿದೂರತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗತಟ್ಠಾನೇ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೭-೬೫೯. ದಸಮೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಪಿತಭಾಗೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಘರೇಪಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ‘‘ಏಕಂ ಮಯ್ಹಂ, ಏಕಂ ಇಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏಕವಾಚಾಯ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಆಭತಾನೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತಾನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ. ಪರಿಣತಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಮೇವ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದೇಥಾತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

೬೬೦. ಪುಪ್ಫಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಪರಿಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಿತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸೇಸಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ. ಇಮಸ್ಸ ಸುನಖಸ್ಸ ಮಾ ದೇಹಿ, ಏತಸ್ಸ ದೇಹೀತಿ ಇದಂ ಪರಿಣತೇಯೇವ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಪನ ತಂ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭುಞ್ಜಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಕತ್ಥ ದೇಮಾತಿಆದಿನಾ ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ, ಏವಂ ಪನ ಅಪುಚ್ಛಿತೇಪಿ ಅಪರಿಣತಂ ಇದನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ದಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛಥ, ತತ್ಥ ದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ದಾಪೇತುಂ ಲಭತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಯತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ. ಸಙ್ಘಪರಿಣತಭಾವೋ, ತಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನಂ, ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಪತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.