೪. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡಂ

೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇನ. ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಗೋತಮಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀತಿ ಭಗವತಾ ಗಹಪತಿಚೀವರೇ ಅನುಞ್ಞಾತೇ ಬಹೂನಿ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಸೇಪಿ ಖನ್ಧೇಪಿ ಕಟಿಯಾಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಚೀವರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ನ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ. ನಹಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಹಾನಂ, ನಹಾನತಿತ್ಥಂ.

೪೬೦. ಏಕೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಬುದ್ಧರತನಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಘರತನಸ್ಸ ಚ ಪೂಜಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಧಮ್ಮರತನಂ ಪೂಜಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಗವಾ ಆಹ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮರತನಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೋ, ಏಕಂ ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಪೂಜೇಹೀ’’ತಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಭನ್ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುಚ್ಛಾತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಭನ್ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಥೇರಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನ ಚೀವರೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನ-ಸದ್ದೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪಠಮಮೇವ ಹಿ ತಂ ತನ್ತವಾಯಕಮ್ಮೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ.

ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ತಥೇವ ಕರೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಏಕಮೇಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾಪಿತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅತಿವಿಯ ಮಮಾಯತೀತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ತಾವ ಮಮಾಯತು ಅಖೀಣಾಸವಭಾವತೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಥನ್ತಿ? ನ ಇದಂ ಮಮಾಯನಂ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನ, ಅಥ ಖೋ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾವಸೇನಾತಿ ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ನವಮಂ ವಾ ದಿವಸಂ ದಸಮಂ ವಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ನವಮೇ ವಾ ದಸಮೇ ವಾ ದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಏವಂ ಸಿಯಾ. ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವುತ್ತದಿವಸಮೇವಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಧಾರೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೪೬೨-೪೬೩. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ, ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾಸಪಟ್ಟಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಇದಂ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮನಿಟ್ಠಾನಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಏತೇಸಮ್ಪೀತಿ ವಿನಟ್ಠಾದಿಂ ಪರಾಮಸತಿ.

ಕಥಿನೇ ಚ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಚ ಉಬ್ಭತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಅಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಾವ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಚ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ದಸಾಹತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರಾ ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋ ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ ಯಾವದತ್ಥಚೀವರಂ ಗಣಭೋಜನಂ ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಅನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ. ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಖೋಮನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಥಾ ಸೇಸಾನಿ. ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕಸುತ್ತೇಹಿ ಕತಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ವಾಕಮಯಮೇವಾತಿ ಕೇಚಿ. ದುಕೂಲಂ ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟಂ ಚೀನಪಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ದುಕೂಲಞ್ಹಿ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ. ಪಟ್ಟುಣ್ಣದೇಸೇ ಸಞ್ಜಾತವತ್ಥಂ ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ. ‘‘ಪಟ್ಟುಣ್ಣಕೋಸೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಹಿ ಅಭಿಧಾನಕೋಸೇ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮಾರದೇಸೇ ಚೀನದೇಸೇ ಚ ಜಾತವತ್ಥಾನಿ ಸೋಮಾರಚೀನಪಟಾನಿ. ಪಟ್ಟುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ. ಇದ್ಧಿಜಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ, ತಂ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಏವ ಅನುಲೋಮಂ. ದೇವತಾಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ದೇವದಿನ್ನಂ, ತಂ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಜಾಲಿನಿಯಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನವತ್ಥಸದಿಸಂ, ತಮ್ಪಿ ಖೋಮಾದೀನಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಂ ಹೋತಿ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವತೋ.

ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೪೮-೩೪೯) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಆಗತಮೇವಾತಿ.

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ ಕಾಲಂ ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರುಣೋ. ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಅರುಣೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿವಸಸದ್ದೇನ ಹಿ ತಂದಿವಸನಿಸ್ಸಿತೋ ಅರುಣೋ ವುತ್ತೋ. ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ರಜ್ಜುಆದೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಾದೀತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ.

ವಚನೀಯೋತಿ ಸಙ್ಘಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅವತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥಮತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನಾತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ. ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದೇಸಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಮ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಮಾಹ ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪುನ ದೇಸಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಂವರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದ್ವೀಸು ಪನ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾತಿ ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಚನಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಞತ್ತಿಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚೀವರದಾನೇಪೀತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ದಾನೇಪಿ. ವತ್ಥುವಸೇನಾತಿ ಚೀವರಗಣನಾಯ. ಗಣಸ್ಸ ವುತ್ತಾ ಪಾಳಿಯೇವೇತ್ಥ ಪಾಳೀತಿ ದ್ವೀಸು ಇಮಾಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ವಚನೇ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ…ಪೇ… ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಇತೋ ಗರುಕತರಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇತೋತಿ ಇತೋ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನತೋ. ಞತ್ತಿಕಮ್ಮತೋ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಗರುಕತರನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತೋ ಗರುಕತರಾನೀ’’ತಿ. ಇಮಾಹಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ.

೪೬೮. ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ಇದಂ ವೇಮತಿಕಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೋಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ, ತಸ್ಸಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಥ ಖೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿಸ್ಸಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸೇಸತ್ತಿಕೇಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಏಸ ನಯೋ ಅವಿನಟ್ಠಾದೀಸುಪೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚೀವರೇಸು ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ಖಾಯಿತೇಸು ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಖಾಯಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನಟ್ಠತೋ ಅವಿಲುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಮಾಹ ‘‘ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನಾ’’ತಿ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಞ್ಹಿ ನಟ್ಠನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಂ ವಿಲುತ್ತನ್ತಿ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಯೇನ ಹಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಅಪರಸ್ಸ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಕಟಂ, ನ ಪನ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಾದೀನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ತಿಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತು ಅಞ್ಞಂ ವಾ, ಯದಿ ತಂ ತಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ‘‘ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಆಗಾಮಿಸಂವಚ್ಛರೇ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ, ತಾವ ಠಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ತಂ ತಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ತತೋ ಪರಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದಿನಾಮಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನಪಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಥಾ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅಞ್ಞನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀತಿ ಠಪೇಮಿ, ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ. ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೇನ ವಾ. ದುವಿಧನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಪರಮ್ಮುಖಭೇದೇಸು ದುವಿಧಂ. ಹತ್ಥಪಾಸೇತಿ ಇದಂ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನೇತ್ಥ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೋ’’ತಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ವಿಸೇಸವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಕಾರಣಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಇದಂ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಚ ಇದಂ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಚೀವರಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ.

ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿವೋಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪುಬ್ಬೇಕತಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುದಾನಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿತಿಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇಪಿ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ನ ತತ್ಥ ದುಪ್ಪರಿಹಾರತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರ’’ನ್ತಿ.

ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದೀಘಸೋ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ತಿರಿಯಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯವಿದತ್ಥಿಞ್ಚ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಚ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇನ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ಸತಿ ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಯುತ್ತೋತಿ? ಏತ್ಥ ತಾವ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ವುತ್ತಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಯಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಪಿ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಪದಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಥಿನಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅವಸಾನದಿವಸೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಕಥಿನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ನ ತೇನ ಸದಿಸಾತಿ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಥಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಹೋತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಅವಿಕಪ್ಪಿತಮೇವ ಹಿ ತಂತಂಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವ. ಏವಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಪಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ದಸಾಹಂ ಪನ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೇದಲಕ್ಖಣೇ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧೇ ವೂಪಸನ್ತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಪನ ಸಮೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ. ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩).

ತತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿವಾಸನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಯದಿ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಅವಿಜಹಿತಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಹೇಮನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಬ್ಭಾವತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಚೇ ವಸ್ಸಾನೇ ಅಪರಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಪುರಿಮವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಮಾಣಯುತ್ತನ್ತಿ ದೀಘಸೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಿಯಡ್ಢಾ, ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತಂ. ಪಮಾಣಿಕಾತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದೀಘಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ತಿರಿಯಂ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ‘‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಪುನ ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೀಯತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಏಕವಚನೇನಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಅಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಇಧ ವಚನೇ ಅಪುಬ್ಬಂ ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ‘‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ನ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಕಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಕೇವಲಂ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸುಯೇವ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ ಚೀವರೇ ನಿರಾಲಯಭಾವೇನೇವ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನಾ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪನ ವಿಬ್ಭಮನ್ತೋಪಿ ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹಿ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಬ್ಭಮನೇನೇವ ಅಸ್ಸಮಣೀಭಾವತೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನಾತಿ ಪನ ಇದಂ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋವ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಯಲಗ್ಗಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖವಸೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತರಘರಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ. ಸಙ್ಘರಿತಟ್ಠಾನೇತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಅನ್ತೇಸು ಸಙ್ಘರಿತಟ್ಠಾನೇ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಮಹನ್ತೇಸು ಪನ ತತೋ ಪರೇನ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ತಿಚೀವರಾದಿಭೇದೇಸು ಸಬ್ಬಚೀವರೇಸು.

ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಯತೋ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ. ತಂ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಭೇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಸ ನಯೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ನ ಸಮೇತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸುತ್ತೇ ಅಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಚನಂ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಇಮಿನಾವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ನಯೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಿಚೀವರಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಚೀವರೇಸು ಛಿದ್ದೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಸೇಸಚೀವರೇಸು ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ನೇಸುಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ತಾದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಅಚೀವರತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಖುದ್ದಕಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಭೇದಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅನೂನಮೇವ ಖುದ್ದಕಚೀವರಂ. ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಂ. ಆಸನ್ನದೂರಭಾವೋ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸಪಿ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಸಚೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ, ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ವಿಕಪ್ಪನಮೇವ ಪಮಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಮಿತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮಿತ್ತೋ ನಾತಿದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ವಿಕಪ್ಪಿತವಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮೇಸಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದಿಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ವುತ್ತವಚನಂ. ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ತಿಚೀವರನೀಹಾರೇನ, ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತುಯ್ಹಂ ದೇಮೀತಿಆದೀಸು ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋಪಿ ಸಚೇ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಥಾ ಪರತೋ ‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ದುದ್ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ವಚನೇನ ‘ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸುದಿನ್ನತ್ತಾ ‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ಅವುತ್ತೇಪಿ ‘ಸುದಿನ್ನಮೇವಾ’’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ಚ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಗಹಣಸ್ಸ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧತಾಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ತದಾ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತೇ ಅನುಪ್ಪಾದಿತೇ ಪಚ್ಛಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಪರೋ ಸಚ್ಚತೋಯೇವ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪುನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ನತ್ಥಿ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪನ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ‘‘ಮಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಅಕತತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯವಾಚಾತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ, ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧಭಾವೋ, ಅತಿರೇಕಚೀವರತಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೧-೪೭೩. ದುತಿಯೇ ಅಥಾನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಕಥಂ ಓಕಾಸಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚ ಆಹಿಣ್ಡತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಥೇರೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿಪ್ಪವಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತದಭಾವತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೪೭೫-೪೭೬. ಏವಂ ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೋತಿ ಏವಂ ಇಮೇಹಿ ಚೀವರನಿಟ್ಠಾನಕಥಿನುಬ್ಭಾರೇಹಿ ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೋ. ಅಧಿಟ್ಠಿತೇಸೂತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇಸು. ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ರುಕ್ಖೋ ಛಿನ್ನೋ, ಪಟೋ ದಡ್ಢೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅವಯವೇಪಿ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

೪೭೭-೪೭೮. ಪರಿಖಾಯ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಸಮನ್ತಾ ನದೀತಳಾಕಾದಿಉದಕೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ. ಆಕಾಸೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಘರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಘರಂ ನಿವೇಸನುದೋಸಿತಾದಿಲಕ್ಖಣಮೇವ, ನ ಪನ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಘರಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ.

೪೭೯. ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಸಭಾಯೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಭಾಯ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಸಭಾಯ-ಸದ್ದಸ್ಸ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತಾವಿಭಾವನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸಭಾ-ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹಿ ಸಭಾಯ-ಸದ್ದೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಯುತ್ತೋ ಇಧ ವುತ್ತೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೇಯೇವ ವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ಯಂ ತಸ್ಸಾ…ಪೇ… ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಸ್ಸಾ ವೀಥಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಸಭಾಯದ್ವಾರಾನಂ ಗಹಣೇನೇವ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಗೇಹಾನಿ ಸಾ ಚ ಅನ್ತರವೀಥಿ ಗಹಿತಾಯೇವ ಹೋತಿ. ಅತಿಹರಿತ್ವಾ ಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ತಂ ವೀಥಿಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇತಿ ಘರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ನಿವೇಸನಾದೀಸು ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಏಕೂಪಚಾರತಾ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ನಾನೂಪಚಾರತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಠಿತಾನಞ್ಹಿ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗಾಮಪರಿಹಾರೋಯೇವಾತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪೀತಿ ಗಾಮಾದೀಸು ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪರಿಯನ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು. ಪರಿಕ್ಖೇಪಾದಿವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಏಕಕುಲಾದೀನಮ್ಪಿ.

೪೮೦-೪೮೭. ಓವರಕೋ ನಾಮ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಞ್ಞೋ ಗಬ್ಭೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋತಿ ಚನ್ದಿಕಙ್ಗಣಯುತ್ತೋ ಪಾಸಾದೋ.

೪೮೯. ಸತ್ಥೋತಿ ಜಙ್ಘಸತ್ಥೋ ಸಕಟಸತ್ಥೋ ವಾ. ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇನ…ಪೇ… ಠಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇನಾತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ನದಿಯಾ ವಾ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇನ. ನದೀಪರಿಹಾರೋ ಚ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಸುಂ ನದೀಪರಿಹಾರಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಗಾಮಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಿಯ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೋಯೇವ ನದೀಪರಿಹಾರೋ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ವಿಹಾರಸೀಮನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಸತ್ಥಸಮೀಪೇಯೇವಾತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಸತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೯೦. ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇತಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಖೇತ್ತೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಾರಮೂಲತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನ್ತೋಖೇತ್ತೇಪಿ ವಸನ್ತೇನ ಚೀವರಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತ್ವಾಯೇವ ವಸಿತಬ್ಬಂ.

೪೯೧-೪೯೪. ‘‘ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಸಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಸಕಲೋ ಆವಾಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಏಕಂ ಗೇಹಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಏಕಕುಲನಾನಾಕುಲಸನ್ತಕತಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಾಪಕಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಏವಾತಿ ಯದಾ ಮಹಾವೀಥಿಯಂ ಉಜುಕಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತದಾ ಯಂ ಓಕಾಸಂ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಗಮನಪಥೇತಿ ಯಂ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾ ನ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೪೯೫. ನದಿಂ ಓತರತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓತರತಿ. ನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಪರಿಭೋಗಾರಹತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಚೀವರಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಅಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಬಹೂನಂ ಸಞ್ಚಾರಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಮನಂ ನ ಸಾರುಪ್ಪನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ…ಪೇ… ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವಿಯ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಠಿತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಞ್ಚ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮುಹುತ್ತಂ ಸಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಸ್ಸಾಹೇ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಪಿ ಗಮನಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಪುನ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಉಸ್ಸಾಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಾ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರತೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಠತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಪುರಾರುಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ವಿನಾವ ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಪಠಮತರಂಯೇವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನತೋ. ಅಥ ‘‘ಪುರಾರುಣಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ಸಹ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಉಸ್ಸಹತ್ತಾ ಪಠಮತರಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ವುತ್ತಾ. ಸತಿಪಿ ಚ ಉಸ್ಸಾಹಭಾವೇ ಏಕತೋ ಗಮನಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಮುಹುತ್ತಂ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಸಹ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯೇವ ವುತ್ತಾ.

ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಗಾಮನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಪಚ್ಛಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ ಗಾಮಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ನೇವ ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ನ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಭಾವತೋ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಚ ನೇಸಂ ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಗತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಾ ಥೇರೇನ ಸರಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಹರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಗನ್ತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಆಗತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರತಾ, ಅನತ್ಥತಕಥಿನತಾ, ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿತಾ, ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭-೪೯೯. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಭಣ್ಡಿಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಭಣ್ಡಿಕಬದ್ಧಾನೀತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಸಾಮಿವಸೇನೇವ ಕರಣವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫೦೦. ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಚೀವರಮಾಸೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಸೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಸಙ್ಖಾತೇ ಚೀವರಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇ ಅಸತಿ ದಸಾಹಪರಿಹಾರೋಯೇವ, ತತೋ ಪರಂ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೬೪೯ ಆದಯೋ) ‘‘ಪವಾರಣಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಪರಿಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮೇವ ಚ ಪರಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೬೪೯) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಚೀವರಮಾಸೇ ದಸಾಹತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಅಕಾಲಚೀವರಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪಠಮಾನಿಯತೇ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ವಿಯ. ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ ಸೇಸೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ಭಾಜೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಕಾಲೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಅನುದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿಯೇವ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಯೇವ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಸ್ಸ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ ಸೇಸೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೇಹಿ ಭಾಜನೀಯತ್ತಾ ಅಕಾಲಚೀವರಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಕೇನಚಿ ಭಾಜನೀಯಂ ಹೋತೀತಿ? ನಾಯಂ ವಿರೋಧೋ ಆದಿಸ್ಸ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಥಾ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾತಿ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಮಾಸಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ’’ನ್ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ಅವತ್ವಾ. ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಭಾವತೋ. ಅನ್ತರಾ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಮಾಸಪರಮಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಠಪೇತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸಾಹಪರಮತಾಯ ಏವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ವೀಸತಿಮದಿವಸತೋ ಉದ್ಧಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ಮೂಲಚೀವರಂ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕರಣಸಮ್ಬನ್ಧತಾಮತ್ತೇನ ಸಕಕಾಲವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ. ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ನತ್ಥಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಸಾಹಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ದಸಾಹೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಾಹುಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದಿಂ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಏಕವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ… ನವಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ…ಪೇ… ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಸತಿಯಾ ಏವ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಮೂಲಚೀವರಮ್ಪಿ ದಸಾಹಂ ಚೇ ಸಮ್ಪತ್ತಂ, ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಠಮತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಸಭಾಗಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಙ್ಗಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಇಧ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೩. ಚತುತ್ಥೇ ಭತ್ತವಿಸ್ಸಗ್ಗನ್ತಿ ಪಾಳಿಪದಸ್ಸ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಭತ್ತಸಂವಿಧಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ. ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಸೋ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ತಾಯ ನಾಮ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ.

೫೦೫. ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪಿತೂನಂ ಪಿತರೋ ಪಿತಾಮಹಾ, ತೇಸಂಯೇವ ಯುಗೋ ಪಿತಾಮಹಯುಗೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಪಿತಾಮಹದ್ವನ್ದಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಮಾತಾಮಹೋಪಿ ಗಹಿತೋತಿ. ‘‘ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉದ್ಧಞ್ಚ ಅಟ್ಠಮಯುಗೋ ಞಾತಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ದೇಸನಾಮುಖಮೇವ ಚೇತನ್ತಿ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಪಿತಾಮಹ-ಗ್ಗಹಣಂ ದೇಸನಾಮುಖಂ ಪಿತಾಮಹೀಮಾತಾಮಹೀಆದೀನಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಪಿತು ಮಾತಾ ಪಿತಾಮಹೀ. ಮಾತು ಪಿತಾ ಮಾತಾಮಹೋ. ಮಾತು ಮಾತಾ ಮಾತಾಮಹೀ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಞ್ಚಸತಸಾಕಿಯಾನೀನಂ ವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ವಸೇನ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾಪಿ ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಾಮ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ವಚನತೋ ದಿನ್ನಕಪ್ಪಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಪುರಾಣಚೀವರಂ ನಾಮ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋಯೇವ ಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೫೦೬. ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಯಾವ ‘‘ಓರತೋ ಠಪೇತೀ’’ತಿ ಪದಂ, ತಾವ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಸಾ ‘‘ಧೋವಾಪೇತುಕಾಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕಞ್ಚಿ ವಿಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಹತ್ಥೇ ದೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ಹತ್ಥೇನ ಹತ್ಥೇ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಇದಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಸತಿ ಹಿ ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಚ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಹೋತಿ. ಉಪರಿ ‘‘ಖಿಪತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಉಪರಿ ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಆಪತ್ತಿ. ಉಪಚಾರಂ ಪನ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಪಚಾರೇತಿ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥಮೇವ ಓಕಾಸಂ ವದತಿ. ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ.

ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಪಠಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ರಜನೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ರಜನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ‘‘ಧೋವಿತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಕತತ್ತಾ. ‘‘ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅವುತ್ತಾ ರಜತಿ, ಅವುತ್ತಾ ಆಕೋಟೇತೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವಾತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ಪರಿಮಾಣಮೇತಾಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾ.

೫೦೭. ಚೀವರಂ ಧೋವಾತಿ…ಪೇ… ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ತಾಯ ಧೋವನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪುರಾಣಚೀವರತಾ, ಉಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಆಣಾಪನಂ, ತಸ್ಸಾ ಧೋವನಾದೀನಿ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೮. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ. ವಿಹಾರವಾರನ್ತಿ ವಿಹಾರಪಟಿಜಗ್ಗನವಾರಂ. ಕೋಟ್ಠಾಸಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಸಕಲಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಅಞ್ಞಚೀವರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಏಕಮೇಕಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಂ. ಅನ್ತರವಾಸಕಾದೀಸು ಹಿ ಪಞ್ಚಸು ಏಕಮೇಕಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಥವಾ ಪಞ್ಚಸು ಚೀವರೇಸು ಏಕಮೇಕಂ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಅನ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಮೇವ ಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಂ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಞ್ಞಂ…ಪೇ… ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಮನೋರಥೋ ನ ಪೂರತೀತಿ ‘‘ಸರೀರಪಾರಿಪೂರಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮನೋರಥೋ ಯಥಾ ನ ಪೂರತಿ. ಏವಂ ಹತ್ಥತಲೇಯೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಸರೀರಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ದಾತಬ್ಬಚೀವರಂ ಹತ್ಥತಲೇ ‘‘ಹನ್ದಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ.

೫೧೦. ವಿಹತ್ಥತಾಯಾತಿ ವಿಹತಹತ್ಥತಾಯ, ಅಗಣತಾಯ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಮಭಿತುನ್ನತ್ತಾತಿ ಪೀಳಿತತ್ತಾ. ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಪರಿವತ್ತಂ, ಪರಿವತ್ತಮೇವ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದೀಯಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೧೨. ಉಪಚಾರೇತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಉಪಚಾರಂ ವಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓರತೋ ಠಪೇನ್ತಿ, ನ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾತಿ ಯಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀತಕಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಞಾತಿಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ಗಣ್ಹತೋ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸನ್ತಕಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ. ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇನಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಅಸಾಮಿಕಞ್ಹಿ ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಸಾಮಿಕಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಏವಂ ಪನ ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

೫೧೩. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ. ತೀಣಿ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ತಿಕಂ, ತಿಕಞ್ಚ ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೧೪. ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಂ ಯಂಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಮಾ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿ ಮಹನ್ತಾಪಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇಪಿ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಾ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀಸೂತಿ ಮಹತಿಯಾಪಿ ತಾವ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿಯಾ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತತೋ ಖುದ್ದಕತರೇಸು ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೇಸು ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀಸು ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಕಿರಿಯಾ, ಅಪರಿವತ್ತನಂ ಅಕಿರಿಯಾ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಪಾರಿವತ್ತಕಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಹಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ಛಟ್ಠೇ ಪತಿಕಿಟ್ಠೋತಿ ನಿಹೀನೋ, ಲಾಮಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಲಜಾತಿಕೋತಿ ಲೋಲಸಭಾವೋ. ಪಟುಯೇವ ಪಟ್ಟೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಛೇಕೋ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ನಿಪಾತವಸೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ‘‘ಕಿಂಸು ವಿಯಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಪದನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಂಸು ವಿಯಾ’’ತಿ, ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ದುಕ್ಖಂ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸೋ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಧಮ್ಮವಸೇನ ಉಪಚಾರವಸೇನ ನಿಮನ್ತನಾ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನಾತಿ ಪಾಳಿಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ವದೇಯ್ಯಾಥ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸಚ್ಚಮೇವ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಪವಾರಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪವಾರೇತ್ವಾಪಿ ಅದಾತುಕಾಮೋ ಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಪವಾರಿತಾಪವಾರಿತಭಾವಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಞಾತಕೋ ತೇ, ಉಪನನ್ದ, ಅಞ್ಞಾತಕೋ’’ತಿ ಞಾತಕಅಞ್ಞಾತಕಭಾವಂಯೇವ ವಿಚಾರೇಸಿ. ಮುಸಿಂಸೂತಿ ವಿಲುಮ್ಪಿಂಸು.

೫೧೭. ಅನುಪುಬ್ಬಕಥಾತಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ. ಸೇಸಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಹಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಮತ್ತಮೇವ ಅವಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಮತ್ತಂಯೇವ ಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ತಾವ ಆಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅನಾಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅಜಾನನತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೇರೇಹಿ ನೇವ ತಾವ…ಪೇ… ಭಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ದದಮಾನಾ ಸಯಂ ಸಾಖಾಭಙ್ಗೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯಪಿ ಭಞ್ಜಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಈದಿಸೇಸು ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಪಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ನೇವ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನ ತೇಸಂ ಧಾರಣೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಿತ್ಥಿಯದ್ಧಜಾನಂ ಧಾರಣೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ನತ್ಥಿ.

ಯಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ವತ್ಥಾನಿ ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಥೇರಾನಂ ಸಯಮೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ಯದಿ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನೋ ಚೇ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರಚೀವರಂ ವಾ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪವಿಟ್ಠವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಠಿತವಿಹಾರಮ್ಪಿ ಸಚೇ ನಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಏವಂ ತತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ವಾ…ಪೇ… ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಪಾರುಪಿತುಞ್ಚ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ…ಪೇ… ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ವುತ್ತಂ.

ವಿಹಾರಚೀವರನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಚೀವರಂ. ಚಿಮಿಲಿಕಾಹೀತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ. ತಸ್ಸ ಉಪರೀತಿ ಭೂಮತ್ಥರಣಸ್ಸ ಉಪರಿ. ವಿದೇಸಗತೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಿದೇಸಗತೇನ. ಏಕಸ್ಮಿಂ…ಪೇ… ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಲೇಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗತತ್ತಾ ಠಪೇನ್ತೇನ ಚ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನೇವ ಠಪಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ನಿಯಮಿತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಭೋಗೇನೇವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇನ.

೫೧೯-೫೨೧. ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಯಥಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಂ. ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನಾತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಾಪತ್ತಿತೋ ಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಹಿ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ನಾಮ ಪರಿವತ್ತನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಙ್ಘವಸೇನ ಹಿ ಪವಾರಿತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅಧಿಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಯಂ ಪವಾರೇತೀತಿ ಯಂ ಯಂ ಚೀವರಾದಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪವಾರೇತಿ. ವಿಞ್ಞಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದೀಯಮಾನತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುವತ್ತತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ’’ತಿಆದಿ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೨. ಸತ್ತಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲನ್ತಿ ದುಸ್ಸವಾಣಿಜಕಾನಂ ಆಪಣಂ. ‘‘ಪಗ್ಗಾಹಿತಸಾಲ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ.

೫೨೩-೫೨೪. ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸತ್ಥಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ವರ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಇಚ್ಛಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸಹಿತಂ. ಉತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ. ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಚೀವರಸ್ಸ. ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೋ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಸನ್ನಿಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನೀತಿ ಸೋ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ ತಿಚೀವರಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಿಚೀವರಕೇನಾತಿ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಭಾವಂ ಧುತಙ್ಗತೇಚೀವರಿಕಭಾವಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ. ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಅಸಬ್ಬಚೀವರೇನ. ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಾನತೋ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ತೀಸು ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಸಾದಿಯನಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ಅಯಮೇವ ಚ ಅತ್ಥೋ ಪದಭಾಜನೇನ ವಿಭಾವಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಿಚೀವರಕೇನಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ತಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ಬಹೂನಿಪಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪದಭಾಜನಸ್ಸ ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ…ಪೇ… ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪದಭಾಜನೇ ಚ ನ ತಾದಿಸೋ ಅತ್ಥೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಯಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಗ್ಗಹಣಂ ಸರೂಪಕಥನಮತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ತಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ನ ಹಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಮಾಣತೋ ಸಾದಿಯನಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಕಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ, ನ ಚ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ.

ಯಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ತಿಚೀವರತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತದಾತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಲಬ್ಭನೀಯಭಾವತೋ ತೇನಪಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ವಾ ಚರತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನೇವ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ದ್ವೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಾಯ ಅವಟ್ಠಾನತೋ. ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ವಿನಟ್ಠಸೇಸಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೫೨೬. ‘‘ಸೇಸಕಂ ತುಯ್ಹೇವ ಹೋತೂತಿ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ, ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಸಮಯೇಪಿ ‘‘ಸೇಸಕಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಮೇವ. ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಪವಾರಿತಾನಂ. ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯನೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಮೇತಿ. ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಸತಿ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಯುತ್ತಾ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಸಲ್ಲೇಖದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ…ಪೇ… ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ವತ್ಥುನಾ ಸಂಸನ್ದಿಯಮಾನಂ ನ ಸಮೇತಿ. ನ ಹಿ ಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನಾಪತ್ತಿವಚನಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾದಿಯನಪಟಿಬದ್ಧತಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಓಕಾಸೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಥಿತಂ. ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇಸು ಅಧಿಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ತತ್ಥ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿತೋ. ತತುತ್ತರಿತಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕಾರಣತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೭. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಪಿ ಮಯ್ಯಾತಿ ಪಾಠೇಪಿ ಸೋಯೇವತ್ಥೋ. ಅಯ್ಯಾತಿ ಪನ ಬಹುವಚನೇನ ಆಮನ್ತನಂ ಕತಂ.

೫೨೮-೫೨೯. ಅಪದಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ. ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ. ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಕತ್ತಾತಿ ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಉದ್ದಿಸನಕಿರಿಯಾಯ ಯೋ ಕತ್ತಾ. ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ. ನ-ಕಾರಾಗಮಂ ಕತ್ವಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಚೀವರಚೇತಾಪನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಪಚುರವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಯೇಭುಯ್ಯವೋಹಾರವಸೇನ. ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ಹಿ ಘರಸಾಮಿಕಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ತಸ್ಸ ಘರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ತಥೇವ ಬಹುಲಂ ವೋಹಾರೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೫೩೧. ಸಮಕೇಪಿ ಪನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯದಗ್ಘನಕಂ ಸೋ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತದಗ್ಘನಕೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಮೂಲಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ ಅನಾಪನ್ನತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಪಿ ದಾತುಕಾಮತಂ ಸುತ್ವಾ ಯದಗ್ಘನಕಂ ಸೋ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತದಗ್ಘನಕಂ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕಞ್ಹಿ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕಂ, ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚೀವರಂ ದೇಹೀತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಚೀವರೇ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫೩೨. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ.

೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೭-೫೩೯. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಜ್ಜಣ್ಹೋ’’ತಿ ಪಾಠೇ ‘‘ಅಜ್ಜುಣ್ಹೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಭೋಗೋತಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀತಿ ಇದಂ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಹಿ ‘ಇದಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’ತಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ, ಆಗಮನಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋಪಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಆಗಮನಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಅಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ವಿಸೇಸಪ್ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸತಿಪಿ ಹಿ ಆಗಮನಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧಭಾವೇ ದೂತೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಸಲತಾಯ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವದತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ನತ್ಥಿ, ನ ಚ ದೂತೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ವುತ್ತೇ ದಾಯಕೇನ ಇದಂ ಕಥಂ ಪೇಸಿತನ್ತಿ ಈದಿಸೀ ವಿಚಾರಣಾ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಚ ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ಯದಿ ಪನ ಆಗಮನಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಚೀವರಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದೂತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪೇಸಿತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದಾಯಕೇನ ಕಥಂ ಪೇಸಿತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಅಸತಿಪಿ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯಂ ಸಚೇ ಸೋ ದೂತೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಸಲತಾಯ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ವದತಿ, ದೂತಸ್ಸೇವ ವಚನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಯೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ, ಮೂಲಸಾಮಿಕೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ದೂತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ವದತೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದೂತವಚನಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಇಮಿನಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನಾತಿಆದಿನಾ ಪನ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಕಪ್ಪಿಯ ವಸೇನ ಆಗತಮ್ಪಿ ಚೀವರಮೂಲಂ ಈದಿಸೇನ ದೂತವಚನೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸೋ ದೂತೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಸುವಣ್ಣಂ, ರಜತಂ, ಕಹಾಪಣೋ, ಮಾಸಕೋತಿ ಇಮಾನಿ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂನಿ, ಮುತ್ತಾ, ಮಣಿ, ವೇಳುರಿಯೋ, ಸಙ್ಖೋ, ಸಿಲಾ, ಪವಾಳಂ, ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ, ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ, ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ, ದಾಸಿದಾಸಂ, ಖೇತ್ತಂ, ವತ್ಥು, ಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾದಯೋತಿ ಇಮಾನಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಚೇತಿಯಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಾದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ನ ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಚೀವರಞ್ಚ ಖೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಆಭತತ್ತಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ ಕೋಚಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಸಚೇ ಪನ ದೂತೋ ‘‘ಕೋ ಇಮಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸ ದೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಉಪಾಸಕೋ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾರುಪ್ಪತಾಯ ವುತ್ತಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಪಞ್ಚ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯವಚನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಮೇವ ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಏತಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸೋ ವಾ ಚೇತಾಪೇಸ್ಸತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೋ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪದಪೂರಣೋ, ‘‘ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಸೋ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿ ಪನ ದೂತೇನ ಏವಂ ಆರೋಚಿತೇಯೇವ ತಂ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೇವಾಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಗತಮತ್ತಕಾರಣೇನಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ಏತಾನಿ ಹಿ ವಚನಾನಿ…ಪೇ… ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಚೋದನಾ ಪನ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಚೋದನಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ‘‘ದುತಿಯಮ್ಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನ’’ನ್ತಿ. ಆಗತಕಾರಣಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ.

ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ನಾಮ ಚೀವರಗ್ಗಹಣಂ, ತಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುನ ತಂ ಚೀವರಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ನಾಮ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಚೋದನಾ, ತಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುನ ತಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಚೋದೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಸಯಮೇವ ದೇತಿ, ಮೂಲಸಾಮಿಕೋ ವಾ ದಾಪೇತಿ, ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ನಾಮ ಠಾನಂ, ತಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾ ‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರೇನಾ’ತಿ ಏಕಾಯ ಚೋದನಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಸಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಏಕಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ಆಮಿಸಂ ಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಚೇ ಭಾಸತಿ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾಯ ಏಕಾಯ ವಾಚಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಾದಂ ‘‘ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ನಾಮ ಠಾನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವಾರಿತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಕತೇಸು ಛಸು ಠಾನೇಸು ಏಕಂ ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ರ ತತ್ರ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಇದಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ತತ್ರ ತತ್ರ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ದೂತೋ ವಾ ಪಾಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸಭಾವತೋ ಚೋದೇತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೇನಪಿ ಕಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋತಿ ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ. ಅವಿಚಾರೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ‘‘ನತ್ಥಮ್ಹಾಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ತಾದಿಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇದಮೇವ ಹಿ ‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಮೇಣ್ಡಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಮಹಾವ. ೨೯೯) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಮೇಣ್ಡಕೇನ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿನಾ –

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಗ್ಗಾ ಕನ್ತಾರಾ ಅಪ್ಪೋದಕಾ ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಾ, ನ ಸುಕರಾ ಅಪಾಥೇಯ್ಯೇನ ಗನ್ತುಂ, ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಅನುಜಾನಾತೂ’’ತಿ –

ಯಾಚಿತೇನ ಭಗವತಾ –

‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ. ತಣ್ಡುಲೋ ತಣ್ಡುಲತ್ಥಿಕೇನ, ಮುಗ್ಗೋ ಮುಗ್ಗತ್ಥಿಕೇನ, ಮಾಸೋ ಮಾಸತ್ಥಿಕೇನ, ಲೋಣಂ ಲೋಣತ್ಥಿಕೇನ, ಗುಳೋ ಗುಳತ್ಥಿಕೇನ, ತೇಲಂ ತೇಲತ್ಥಿಕೇನ, ಸಪ್ಪಿ ಸಪ್ಪಿತ್ಥಿಕೇನಾ’’ತಿ –

ವತ್ವಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ತೇ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಹಿರಞ್ಞಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ‘ಇಮಿನಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ದೇಥಾ’ತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ತತೋ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ಸಾದಿತುಂ, ನ ತ್ವೇವಾಹಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ.

ಹಿರಞ್ಞಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ ಅತ್ಥಿಯೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕತ್ತಂ ಭಜತೀತಿ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ಯದಿ ಮೂಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚೋದೇತಿ, ತಂ ಸಾದಿತಮೇವ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನಾ ಚೋದನಾಠಾನಞ್ಚ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಲೋಕಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ಅನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸಯಮೇವ ಚೀವರಂ ಆನೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಂ ಸಯಂ ಅವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಚ ಯತ್ಥ ಅಞ್ಞಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತತ್ಥ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ಥುಂ. ಯದಿ ಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇನ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ದೂತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಬ್ಯಭಿಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾಪೀ’’ತಿ. ದದನ್ತೇಸೂತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಬ್ಯಭಿಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇಪಿ ಠಾನಚೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪರಿಭೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸ್ವೇವ ಸಾಪತ್ತಿಕೋತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಇದಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪರಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸ್ವೇವ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಸದೋಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಚೋದೇತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಸ್ವೇವ ಸಾಪತ್ತಿಕೋತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಕಟಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಳಾಕಸ್ಸಪಿ ಖೇತ್ತಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಘೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂತಿ ದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಚತು, ತಳಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ತಳಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ‘‘ಇತೋ ತಳಾಕತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇಥಾತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಇದಂ ಈದಿಸಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕಪ್ಪಿಯಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇಸು ಖೇತ್ತತಳಾಕಾದೀಸು ಪನ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತುಂ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ. ಯಸ್ಮಾ ಪರಸನ್ತಕಂ ನಾಸೇತುಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಸಸ್ಸಕಾಲೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಜನಪದಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋತಿ ಇಮಿನಾವ ಯೋ ತಂ ಜನಪದಂ ವಿಚಾರೇತಿ, ತೇನಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉದಕವಾಹಕನ್ತಿ ಉದಕಮಾತಿಕಂ. ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಧಾನಂ ವಕ್ಖಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಉದಕವಸೇನಾತಿ ಉದಕಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಉದಕಪರಿಭೋಗತ್ಥಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಕಾರಾಪಿತೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ. ಪಕತಿಭಾಗೋ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ಚತುಅಮ್ಬಣಮತ್ತಂ. ಅಕಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ನವಸಸ್ಸಂ ನಾಮ. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾಗೇತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಏತ್ತಕೋ ಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾಗೇ.

ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾದೇಹಿಪಿ ಮಿನಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಖಲೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಥೇನೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ಸಚೇ ಪನ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇ ಚೋರಿಕಾಯ ಹರನ್ತಿ, ‘‘ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ನೀಹರಾಪೇತಿ ಪಟಿಸಾಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಪರಿಯಾಯೇನ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ.

ನನು ಚ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತಮತ್ತೇನ ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇ ಚತುತ್ಥಪತ್ತೋ ವಿಯ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೯) ‘‘ಯೋ ಪನ ರೂಪಿಯಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’ತಿ ಪಹಿತಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಾರಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’ತಿ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತೋ, ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ ಮೂಲಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತೇ ಆಹರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಕಹಾಪಣೇ ಸಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಚಾರಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಸಾದಿಯಿತ್ವಾಪಿ ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಕತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುತ್ಥಪತ್ತೋ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಾನಂಯೇವ ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪತಿ, ಇಧ ಪನ ಸಙ್ಘಿಕಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಾದೋ ತೇನ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ.

ಚತುಸಾಲದ್ವಾರೇತಿ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥಿತತ್ತಾತಿ ‘‘ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸೀಮಾ ಗತಾ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ. ಪಕತಿಭೂಮಿಕರಣತ್ಥಂ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಂ ಪಂಸು’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದಾಸಂ ದಮ್ಮೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮನುಸ್ಸಂ ದಮ್ಮೀತಿ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರೇಸು ದೀಯಮಾನೇಸು ‘‘ಇಮೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಸುಖಂ ಜೀವನ್ತು, ಅರಞ್ಞೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೦, ೧೯೪) ಖೇತ್ತಾದೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಭಾವೋ, ದೂತೇನ ಅಪ್ಪಿತತಾ, ತತುತ್ತರಿ ವಾಯಾಮೋ, ತೇನ ವಾಯಾಮೇನ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಕೋಸಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೪೨. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕೋಸಿಯಕಾರಕೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕೋಸಕಾರಕಾತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾನಂ ಪಾಣಕಾನಂ ಕೋಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕೋಸಿಯಂ, ತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕೋಸಿಯಕಾರಕಾ, ತನ್ತವಾಯಾ. ಸಂಹನನಂ ಸಙ್ಘಾತೋ, ವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಕೋಸಿಯತನ್ತುನಾ ಮಿಸ್ಸಂ. ‘‘ಅವಾಯಿಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಾಯಿತ್ವಾ ಚೇ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿತಾನಂ ವಾತಿಆದಿನಾ ವಿತಾನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣೇಪಿ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಏವಮ್ಪಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಾತೇನ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾತಿತೇಪಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕತಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಕರಣಂ ಕಾರಾಪನಂ, ಪಟಿಲಾಭೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫೪೭. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೨. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ದ್ವೇ ಭಾಗಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಾಳಕಾನಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ತತಿಯಂ ಓದಾತಾನಂ ಚತುತ್ಥಂ ಗೋಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ತೇಸಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಳಕಾನಂ ಭಾಗದ್ವಯತೋ ಅಧಿಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇಸಾನಂ ಪನ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಕಾಳಕಾನಂಯೇವ ಚ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಕಾಳಕಾನಂ ಉಪಡ್ಢಂ ಓದಾತಾನಂ ವಾ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ವಾ ಉಪಡ್ಢಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಬಹುತರಂ ಓದಾತಾನಂ ಬಹುತರಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ಸುದ್ಧಂ ಓದಾತಾನಂ ಸುದ್ಧಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಂ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಕಾಳಕೇ ಓದಾತೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಗೋಚರಿಯೇಸುಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಏಕಸ್ಸಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಭಾವೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಧಾರಯಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತುಲಾ ಆದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ ನ ಸಮೇತಿ. ನ ಹಿ ಲೋಮೇ ಗಣೇತ್ವಾ ತುಲಾಧಾರಣಾ ಕರೀಯತಿ, ಅಥ ಗಣೇತ್ವಾವ ಧಾರಯಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಕಿಂ ತುಲಾಧಾರಣಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯುತ್ತೋ ಸಿಯಾ – ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ತುಲಾಯ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಮಂ ತತ್ಥ ಪತೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವತೋ ದ್ವೇ ತುಲಾ ನಾದಾತಬ್ಬಾ, ಊನಕತರಾವ ಆದಾತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ.

ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೭. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ‘‘ಯೇಸಂ ನೋ ಸನ್ಥತೇ ದಾರಕಾ ಉಹದನ್ತಿಪಿ ಉಮ್ಮಿಹನ್ತಿಪಿ, ಯೇಸಂ ನೋ ಸನ್ಥತಾ ಉನ್ದೂರೇಹಿಪಿ ಖಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಳಿಪದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಹದ ಕರೀಸೋಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಮಿಹ ಸೇಚನೇತಿ ಪನಿಮಸ್ಸತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ವಚ್ಚಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಾವಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಪವಾರಣಾಉಪೋಸಥಪಾಟಿಪದದಿವಸೇಸು ಸನ್ಥತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪುನ ಛಟ್ಠೇ ವಸ್ಸೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಪವಾರಣಾಉಪೋಸಥಪಾಟಿಪದದಿವಸೇಸು ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದುತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕರೋನ್ತೋ ಪನ ಅತಿರೇಕಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕರೋತಿ ನಾಮ.

ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೬೫-೬. ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಚೇ ಸಾ ಕತಿಕಾ ಮನಾಪಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮನಾಪತಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸನ್ದಿಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಅಮನಾಪಾ, ಅಮನಾಪತಾಯ ಸನ್ದಿಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪಧಾನಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಸೇಸಾನಿಪಿ ತೇ ಸಮಾದಿಯಿಂಸುಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸನ್ಥತೇ ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯಾ’’ತಿ. ಉಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ.

೫೬೭. ನಿಸೀದನಸನ್ಥತತ್ತಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಿಂ ನಿಸಿನ್ನಞ್ಚೇವ ನಿಪನ್ನಞ್ಚಾ’’ತಿ. ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತನ್ತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಇದಞ್ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಿತಾನಾದೀನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿವಚನತೋ ಸಚೇ ನಿಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಪನ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ನಿಸೀದನಚೀವರಮೇವ, ನಾಞ್ಞನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಸ್ಸ ‘‘ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲೇತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ದಸಾ ಕರೀಯನ್ತಿ, ತಾಹಿ ದಸಾಹಿ ಸದಸಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೩೧) ವಚನತೋ ಇಧಾಪಿ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸನ್ಥತೇ ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯಾ’’ತಿ ಚ ವಚನತೋ ತಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ಥತಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಅವಾಯಿಮಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ, ನಿಸೀದನಚೀವರಂ ಪನ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಕರೋತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ, ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಚ ನನ್ತಕಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೭೧. ಏಳಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ಆಸುಮ್ಭೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಸುಮ್ಭೀ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ. ಕಿಲನ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಲನ್ತತಾಯ ತೇ ಓನಮಿತ್ವಾ ಪಾತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ವತ್ಥುಮತ್ತದೀಪನವಸೇನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಧಮ್ಮೇನ ಲಭಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತಿಯೋಜನಪರಮನ್ತಿ ಚ ಗಹಿತಟ್ಠಾನತೋ ತಿಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ದೇಸನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

೫೭೨. ಸಹತ್ಥಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹತ್ಥೇನಾ’’ತಿ. ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಹಾರಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ತಿಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಹತ್ಥಾ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತಿಯೋಜನತೋ ಬಹಿ ಬಹಿತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಯೋಜನತೋ ಬಹಿ ಪಾತೇತೀ’’ತಿ. ತೇನ ಹರಿತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಹಟತ್ತಾ ಚ. ಸತಿಪಿ ಹಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಭಾವೇ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಚೇ ಹರತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ. ಅಞ್ಞೋ ಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾಭಾವತೋ ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾತಿ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ. ಇದಞ್ಚ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ‘‘ತಿಯೋಜನಂ ಹರತೀ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಾ, ವಿಸೇಸತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಚ ನ ಸಮೇತಿ.

ಸಚೇ ಸಾಮಿಕಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ಆಣತ್ತಿಯಾ ಹರಾಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ. ಅಗಚ್ಛನ್ತೇಪೀತಿ ಗಮನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಯಾನೇಪಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ. ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞ-ಗ್ಗಹಣೇನ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀತಿ ವಚನತೋ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಸುಙ್ಕಘಾತೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾಭಾವತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ.

೫೭೫. ‘‘ತಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪುನ ತಿಯೋಜನಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪನ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಙ್ಗೇಸು ‘‘ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ ಸತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ದುತಿಯಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಪುನ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪುನ ತಿಯೋಜನಂ ಹರತೀತಿ ವದೇಯ್ಯ. ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಕತಭಣ್ಡನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಮ್ಬಲಕೋಜವಾದಿಕತಭಣ್ಡಮ್ಪಿ. ಪಕತಿಚೀವರೇ ಲಗ್ಗಲೋಮಾನಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಜನೇನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತನುಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕನ್ತರೇ ಅಘಟ್ಟನತ್ಥಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಪಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ. ನಿಧಾನಮುಖಂ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕತಭಣ್ಡಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಅಕತಭಣ್ಡತಾ, ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ, ಅತ್ತನಾ ಆದಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣಂ, ಅವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫೭೬. ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೮. ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೩-೫೮೪. ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋತಿ ಸತ್ಥುನಾ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ. ಸತ್ಥುನೋ ವಣ್ಣೋ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ, ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ವಿಯ ವಣ್ಣೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋತಿ ಮಜ್ಝಪದಲೋಪೀಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪಾಕತಿಕೋ ನಾಮ ಏತರಹಿ ಪಕತಿಕಹಾಪಣೋ. ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋತಿ ತಿನ್ತಿಣಿಕಾದಿರುಕ್ಖಾನಂ ಫಲಬೀಜೇನ ಕತೋ. ಇಚ್ಚೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಭೇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಜಾತರೂಪಮಾಸಕೋತಿ ಸುವಣ್ಣಕಹಾಪಣೋ.

ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ದೀಯಮಾನಂ ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ವಾ ನಿಪ್ಪರಿಗ್ಗಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ‘‘ಇದಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಮಮ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತುಯ್ಹಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಠಿತಂ ವಾ ಕೇವಲಂ ವಾಚಾಯ ವಾ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸಾದಿಯನಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ. ‘‘ಸಾದಿಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಪರತೋ ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದುಬ್ಬಿಚಾರಣಾಯ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋಪಿ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಚೇತಾಪಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚೇತಾಪಿತಂ ಚೇ, ನತ್ಥಿ ಪರಿಭೋಗುಪಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ವಿನಾವ ಉಪಾಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ನ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಚೇತಾಪಿತ’ನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಆರಾಮಿಕಾನಂ ವಾ ಪತ್ತಭಾಗನ್ತಿ ಇದಂ ಗಿಹೀನಂ ಹತ್ಥಗತೋಪಿ ಸೋಯೇವ ಭಾಗೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ತೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆರಾಮಿಕಾ ದೇನ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚೂಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಹರಿತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪತ್ತಭಾಗತೋ ಹರಿತ್ವಾ. ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಆಲೋಕಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ. ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತತೋ ಗಹಿತಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಚೇ ಗಹಿತಂ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಛಾಯಾಪೀತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀನಂ ಛಾಯಾಪಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಗೇಹಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಛಾಯಾಯ ಗತಗತಟ್ಠಾನಂ ಗೇಹಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಗ್ಗೇನಪೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಚೇ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೀತಾಯಾತಿ ತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಕೀತಾಯ. ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಸಚೇ ಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಅತಿಬಹು ಏತಂ ಹಿರಞ್ಞಂ, ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜೇವ ನ ವಿನಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಠಪಾಪೇತಿ, ಏತಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಉದಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೫೮೫. ಪತಿತೋಕಾಸಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೇನ ಪಾತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವದಸ್ಸನಪರನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಪತಿತಟ್ಠಾನೇ ಞಾತೇಪಿಸ್ಸ ಗೂಥಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವೋಯೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಾಯಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಅನರಹಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಸೀಲವತೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ. ದಾಯಕಾನಮ್ಪಿ ಸೀಲವತೋ ಏವ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನತೋ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ದಾಯಕೇಹಿ ಚ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ. ಇಣವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ‘‘ಸೀಲವತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ಚೀವರಂ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇತಿ ಕಾಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೇ. ಪುರೇಭತ್ತ…ಪೇ… ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಕಾಲವಿಸೇಸವಸೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಕಿಂಯೇವ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ಸಚಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋವ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಇಣಪರಿಭೋಗಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಯಂ ಮಯಾ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ, ತಂ ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ…ಪೇ… ಹಿರಿಕೋಪೀನಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ, ಹಿಯ್ಯೋ ಯೋ ಮಯಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪರಿಭುತ್ತೋ, ಸೋ ನೇವ ದವಾಯಾತಿಆದಿನಾ ಸಚೇ ಅತೀತಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಇಣಪರಿಭೋಗಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇತಿ ಪವೇಸೇ ಪವೇಸೇ. ಏವಂ ಪನ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪುರೇಭತ್ತಾದೀಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ಇಧ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಂ. ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀತಿ ಯದಿಪಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಯುತ್ತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ. ಅಪರೇ ಪನಾಹು ‘‘ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಸತಿಭೇಸಜ್ಜಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿಪೀ’’ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಚ್ಚಯಸಬ್ಭಾವಮತ್ತೇನ.

ನನು ಚ ‘‘ಪರಿಭೋಗೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಪುರಿಮೇಸು ತಾವ ತೀಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ವಿಸೇಸೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ, ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪನ ಯಥಾ ವತಿಂ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಗೋಪಿತೇ ತಸ್ಸ ಫಲಾನಿಪಿ ರಕ್ಖಿತಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲೇ ರಕ್ಖಿತೇ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಮ್ಪಿ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಂ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಮೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಪನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಪುರಿಮಯಾಮಾದೀಸು ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಪುರೇಭತ್ತಞ್ಹಿ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇದಮೇತೇಸಂ ನಾನಾಕರಣಂ.

ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಪಸಙ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸುದ್ಧಿಯೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹಿ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಜ್ಝತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸುದ್ಧಿ, ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ದೇಸನಾವ ಸುದ್ಧಿ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ. ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸಪಿ ಚೇತ್ಥ ದೇಸನಾಯ ಏವ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಛಿನ್ನಮೂಲಾಪತ್ತೀನಂ ಪನ ಅಭಿಕ್ಖುತಾಪಟಿಞ್ಞಾವ ದೇಸನಾ. ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಸಿಟ್ಠೋ ಸಂವರೋವ ಸುದ್ಧಿ ಸಂವರಸುದ್ಧಿ. ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ ಏವ ಸುದ್ಧಿ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿಸುದ್ಧಿ. ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವ ಸುದ್ಧಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧಿ. ಏಸ ತಾವ ಸುದ್ಧೀಸು ಸಮಾಸನಯೋ. ಸುದ್ಧಿಮನ್ತೇಸು ಸೀಲೇಸು ದೇಸನಾ ಸುದ್ಧಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಪುನ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಸಂವರಭೇದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಪಹಾಯಾತಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಅಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ದಾಯಂ, ತಂ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ದಾಯಾದಾ, ಅನನುಞ್ಞಾತೇಸು ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಭೋಗಾಭಾವತೋ ಅನುಞ್ಞಾತೇಸುಯೇವ ಚ ಪರಿಭೋಗಸಬ್ಭಾವಭಾವತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಪಚ್ಚಯಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಕಾ. ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕನ್ತಿ –

‘‘ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ, ಮಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ. ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಾ, ‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೯) –

ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತಞ್ಚ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸಾಧಕಂ.

ಅವೀತರಾಗಾನಂ ತಣ್ಹಾಪರವಸತಾಯ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೇ ಸಾಮಿಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ತದಭಾವೇನ ವೀತರಾಗಾನಂ ತತ್ಥ ಸಾಮಿಭಾವೋ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭೋಗಸಬ್ಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಪಟಿಕೂಲಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರೇನ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಮ್ಪಿ ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರೇನ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಾಕಾರೇನ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ದಾಯಕಾನಞ್ಚ ಮನೋರಥಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತೇ ಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸಬ್ಯಂ ಅತೀತತ್ತಾ ಸಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಸೀಲವತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ, ಸೋ ಇಣಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕತ್ತಾ ಆಣಣ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಇಣಾಯಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಇಚ್ಛಿತದೇಸಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಇಣಪರಿಭೋಗಯುತ್ತೋ ಲೋಕತೋ ನಿಸ್ಸರಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಸೀಲವತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ಆಣಣ್ಯಪರಿಭೋಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಚತುಪರಿಭೋಗವಿನಿಮುತ್ತೋ ವಿಸುಂಯೇವಾಯಂ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಇಧ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತೋ, ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇಯೇವ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ಸೀಲವಾಪಿ ಹಿ ಇಮಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸೇಕ್ಖೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಞ್ಚ.

ಕಥಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಇಮೇ ಪರಿಭೋಗಾ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ? ಉಪಚಾರವಸೇನ. ಯೋ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಪಿ ಸಲ್ಲೇಖಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಗೇಧಂ ಪಹಾಯ ತತ್ಥ ಅನುಪಲಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭೋಗೋ, ಸೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಸೀಲವತೋ ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ ದಾಯಕಾನಂ ಮನೋರಥಸ್ಸ ಅವಿರಾಧನತೋ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇಯೇವ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಸೇಕ್ಖಸಙ್ಗಹತೋ. ಸೇಕ್ಖಸುತ್ತಞ್ಹೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕಂ.

ಲಜ್ಜಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ. ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಅಲಜ್ಜೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇಸುಯೇವ ಆಸಙ್ಕಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ತನೋ ಭಾರಭೂತಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ. ಸೋಪಿ ನಿವಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಯೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಅಲಜ್ಜೀಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಲಜ್ಜಿನೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಲಜ್ಜೀಭಾವತೋ, ‘‘ಅಲಜ್ಜೀಪರಿಭೋಗೋ’’ತಿ ಇದಂ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಅತ್ಥಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

ಅಧಮ್ಮಿಯೋತಿ ಅನೇಸನಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಧಮ್ಮಿಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದೇತೀತಿ ಭತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಸಲಾಕಂಯೇವ ದೇತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಲಜ್ಜೀ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ…ಪೇ… ಅನ್ತರಧಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸೋತೂನಞ್ಚ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮನಯೇನ ‘‘ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋ. ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜಿಭಾವಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾಪೋ ಕಿರಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಮಹಾರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ.

೫೮೬. ರಾಜೋರೋಧಾದಯೋತಿಆದಿ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೇತನಾಮತ್ತಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಸನ್ತೇ ಬದ್ಧಕಹಾಪಣಾದಿ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ, ತತೋ ನೇವ ರೂಪಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ನಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಪನ ದಾಯಕಾನಮೇವ ಪಟಿದಾತಬ್ಬಂ. ತೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ತೇ ಚೇ ದಾಯಕಾ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಕಿಣಿತ್ವಾನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಪ್ಪತಿ ದಾಯಕಾನಂಯೇವ ಸನ್ತಕತ್ತಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಪುಞ್ಞಕಾಮೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪುಞ್ಞಕಾಮಾ…ಪೇ… ರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಯ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ. ತೇನ ಯದಿ ತೇ ದಾಯಕಾ ನೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ದಾಯಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಚೇ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ, ಸಙ್ಘೇ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ. ತವ ಚೋಳಕಂ ಪಸ್ಸಾಹೀಹಿ ಇಮಿನಾ ಗಿಹಿಸನ್ತಕೇಪಿ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವಿಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾನೀತಿ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಭಾವತೋ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾನಿ. ಜಾತರೂಪರಜತಭಾವೋ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ಕಹಾಪಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೭. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಜಾತರೂಪಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಇಧ ರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪರಿವತ್ತನೇತಿ ಸಾದಿತರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನೇ, ಅಸಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಗಾಹೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನೇ.

೫೮೯. ಗ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸೂಪಕ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಪದಭಾಜನೇ ಘನಕತನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಕತಂ. ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋತಿಆದೀಸು ‘‘ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ ಚ…ಪೇ… ಯೇ ಚ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿ ಸಕಸನ್ತಕಂ ವದತಿ. ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀತಿ ಪರಸನ್ತಕಂ ವದತಿ. ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಾ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ‘‘ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿತ್ತಿಕೋ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾನುಲೋಮತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಿಯೇನ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅರೂಪಿಯೇನ ರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಮ್ಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇಪಿ ರೂಪಿಯೇ ಸತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅವುತ್ತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ. ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಿ. ಏಕನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಏಕೇನ ಅನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏಕತೋ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏಕರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಏಕತೋ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇತಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇಪಿ ತಾವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಕಸ್ಮಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ…ಪೇ… ಅರೂಪಿಯೇನ ಚ ರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ತತ್ಥಾತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ತೇನೇವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾಯೇವ.

ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ‘‘ಮಹಾಅಕಪ್ಪಿಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತುನ್ತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಗಿಹೀಹಿ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಪನ ಇಮಿನಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ತೇನ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಯೇ ಪನ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ತೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತೇ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬವತ್ಥುಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಉಪರೂಪರಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂಯೇವ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ ಇಧ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ಅವತ್ವಾ ‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತು’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋಯೇವ ‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಂ, ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’ತಿ ಚ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಯದಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಇಧಾಪಿ ಅವಸಾನವತ್ಥುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಯೋ ಪನ ರೂಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯದಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ‘‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಂ, ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ನ ವದೇಯ್ಯ. ಅಪರೇ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಪಿ ಯಥಾ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.