೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೬೫೬. ‘‘ತೇನ…ಪೇ… ಸಾಳ್ಹೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ದಬ್ಬಗುಣಕಿರಿಯಾಜಾತಿನಾಮಸಙ್ಖಾತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಸದ್ದೇಸು ಸಾಳ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಸದ್ದಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾಳ್ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾತಿ ವಿಸಾಖಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತತ್ತಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ನಾಮ. ನವಕಮ್ಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ನವಕಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನವಕಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿಇಮಿನಾ ಪಣ್ಡಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ಸಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಇಮಿಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೇಯ್ಯತ್ತಿಕೇನಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಅಞ್ಜತಿ ಪಾಕಟಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿಯತ್ತೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಇದಂ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಕಂ, ಞಾಣಂ, ತೇನ. ‘‘ಪಣ್ಡಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪಞ್ಞಾಯ ‘‘ಮೇಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪಞ್ಞಾಯ ವಿಸೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಳಿಗಹಣೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಮೇಧಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಪಞ್ಞಾ ‘‘ಪಣ್ಡಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪಞ್ಞಾಯ ವಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ ಸತಿಸಹಾಯತ್ತಾ. ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸೋ ‘‘ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ಯೇವಾಪನಕವಣ್ಣನಾ) ವಿಯ. ‘‘ಕಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮುಪಪರಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸು ವಿಚಾರಣಾಯ. ಚಸದ್ದೇನ ‘‘ಕತಾಕತ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ದ್ವನ್ದವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿವೇಸನಟ್ಠಾನೇತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಿಸನ್ತಿ ಪವಿಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿವೇಸನಂ, ತಮೇವ ಠಾನಂ ಪರಿವೇಸನಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ನಿಕೂಟೇತಿ ಏತ್ಥ ಕೂಟಸಙ್ಖಾತಸಿಖರವಿರಹಿತೇ ಓಕಾಸೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೋಣಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ’’ತಿ. ವಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ವಿಕಾರವಾಚಕೋ, ಸರಸದ್ದೋ ಸದ್ದವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪ್ಪಕಾರಸದ್ದೋ’’ತಿ. ಚರತಿ ಅನೇನಾತಿ ಚರಣಂ ಪಾದೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಟ್ಠಿತೋ ಗಿಲಾನೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಚರಣಗಿಲಾನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾದರೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ.

೬೫೭. ‘‘ತಿನ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಸ್ಸುತಸದ್ದೋ ಇಧ ಕಿಲಿನ್ನತ್ಥೇ ಏವ ವತ್ತತಿ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅವಸ್ಸುತಾ’’ತಿಪದಸ್ಸ. ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪದಭಾಜನೇ. ವತ್ಥಂ ರಙ್ಗಜಾತೇನ ರತ್ತಂ ವಿಯ, ತಥಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಸುಟ್ಠು ರತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪೇಕ್ಖಾ ಏತಿಸ್ಸಮತ್ಥೀತಿ ಅಪೇಕ್ಖವತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಇಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಯಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಪದವಿಭಙ್ಗೇಪೀತಿ ‘‘ಅವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ದುತಿಯಪದಭಾಜನೇಪಿ. ಪುಗ್ಗಲಸದ್ದಸ್ಸ ಸತ್ತಸಾಮಞ್ಞವಾಚಕತ್ತಾ ಪುರಿಸಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸೇತಿ. ಅಧೋಉಬ್ಭಇತಿ ನಿಪಾತಾನಂ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಸಮಸಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ’’ತಿಆದಿ. ನನು ಯಥಾ ಇಧ ‘‘ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪದಭಾಜನೇಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಭಾಜನೇ’’ತಿಆದಿ. ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ‘‘ಅಧೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಕ್ಖಕ’’ನ್ತಿ ಚ ಪದಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಅಧಕ್ಖಕಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇಸು. ಸಾಧಾರಣಪಾರಾಜಿಕೇಹೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಪಾರಾಜಿಕೇಹಿ. ನಾಮಮತ್ತನ್ತಿ ನಾಮಮೇವ.

೬೫೯. ಏವನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ‘‘ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಮೂಲಪಾಠೋಯೇವ, ನಾಞ್ಞೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ವಿಸೇಸಮಕತ್ವಾ ‘‘ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಉಭತೋ ಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಭತೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಭಸರೂಪಞ್ಚ ತೋಸದ್ದಸ್ಸ ಛಟ್ಠ್ಯತ್ಥೇ ಪವತ್ತಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀಪುರಿಸಸದ್ದೇಹಿ ಉಭಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸ’’ಇತಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ತೋಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಛಟ್ಠ್ಯತ್ಥಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವಪಚ್ಚಯೇನ ವಿನಾ ಭಾವತ್ಥೋ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಸ್ಸುತಭಾವೇ’’ತಿ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನಾತಿ ‘‘ಅಧಕ್ಖಕಂ, ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನ. ಅತ್ತನೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ. ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ. ಇಧಾಪೀತಿ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇಪಿ.

ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಸು. ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಚೋಪಯಮಾನಾಪೀತಿ ಅಚಾಲಯಮಾನಾಪಿ, ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ, ತೇನ ಚೋಪಯಮಾನಾ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಪನ ಸತೀತಿ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿವಾಸಯಮಾನಾಯ ಸತಿ ಪನ. ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವೋ. ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನಾತಿ ‘‘ವನಚರಕೋ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೦೧; ೩.೧೩೩), ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೮) ವಿಯ ತಸ್ಸಂ ಕಿರಿಯಾಯಂ ಬಹುಲತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನನಯೇನ. ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ.

೬೬೦. ಏತ್ಥಾತಿ ಉಬ್ಭಕ್ಖಕಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇಸು.

೬೬೨. ‘‘ಏಕತೋ ಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತೋಪಚ್ಚಯೋ ಛಟ್ಠ್ಯತ್ಥೇ ಹೋತಿ. ಸಾಮಞ್ಞವಚನಸ್ಸಾಪಿ ವಿಸೇಸೇ ಅವಟ್ಠಾನತೋ, ವಿಸೇಸತ್ಥಿನಾ ಚ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅನುಪಯೋಜಿತಬ್ಬತೋ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವಾ’’ತಿ. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಏಕತೋ ಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇ. ‘‘ತಥೇವಾ’’ತಿಇಮಿನಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಚತೂಸೂತಿ ಮೇಥುನರಾಗ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಗೇಹಸಿತಪೇಮ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ.

೬೬೩. ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ವಾ ಇತ್ಥೀ ಇತಿ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಿಯಾ ವಾತಿ ಯೋಜನಾತಿ. ಪಠಮಂ.