ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ವಿನಯಪಿಟಕೇ

ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿಯೋಜನಾ

ಪಾಚಿತ್ತಿಯಯೋಜನಾ

ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಂ ನಾಥಂ, ಅಭಿನತ್ವಾ ಸಮಾಸತೋ;

ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿವಣ್ಣನಾಯ, ಕರಿಸ್ಸಾಮತ್ಥಯೋಜನಂ.

೫. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡಂ

೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದ-ಅತ್ಥಯೋಜನಾ

ಖುದ್ದಕಾನನ್ತಿ ಸುಖುಮಾಪತ್ತಿಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಾನಂ, ಗಣನತೋ ವಾ ಪಚುರತ್ತಾ ಬಹುಕಾನಂ. ಯೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಯೇಸ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ಪದೇ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಛಟ್ಠೀ. ಸಙ್ಗಹೀಯತೇ ಸಙ್ಗಹೋ. ‘‘ನವಹಿ ವಗ್ಗೇಹೀ’’ತಿಪದಂ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇ ಕರಣಂ. ದಾನೀತಿ ಕಾಲವಾಚಕೋ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತನಿಪಾತೋ ಇದಾನಿ-ಪರಿಯಾಯೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಾನಂ, ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭವತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿ-ಸದ್ದೋ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ಅನಾಗತಕಾಲಿಕೋ ಹೋತಿ ‘‘ನಿರಯಂ ನೂನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಏತ್ಥ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಂಸಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೩೩೧) ವಿಯ. ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾ ಏಕಂಸವಾಚಕೋ ನೂನಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಭವತೀ’’ತಿ ಪದೇ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾ ನೂನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿಯತ್ಥೇ ಅನಾಗತಕಾಲವಾಚಕೋ ಹೋತಿ ‘‘ಧುವಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಾಮಹ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಬು. ವಂ. ೨.೧೦೯-೧೧೪) ವಿಯ. ಕಾಮಞ್ಹೇತ್ಥ ಯಥಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿಯತ್ಥವಾಚಕೋ ಧುವಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಭವತೀ’’ತಿ ಪದೇ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಧುವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೧. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ನಿದ್ಧಾರಣಸಮುದಾಯೋ, ತೇಸು ನವಸು ವಗ್ಗೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ವಾ, ತೇಸು ಖುದ್ದಕೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕ್ಯಾನಂ ಪುತ್ತೋತಿ ಭಗಿನೀಹಿ ಸಂವಾಸಕರಣತೋ ಲೋಕಮರಿಯಾದಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ, ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದತೋ ವಾ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಯಾ. ಸಾಕವನಸಣ್ಡೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಾ ಸಕ್ಯಾ, ಪುಬ್ಬರಾಜಾನೋ. ತೇಸಂ ವಂಸೇ ಭೂತತ್ತಾ ಏತರಹಿಪಿ ರಾಜಾನೋ ಸಕ್ಯಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಬುದ್ಧಕಾಲೇ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಸಕ್ಯಕುಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವಾದೇನ ಖಿತ್ತೋ, ವಾದಮ್ಹಿ ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತ್ರ ಯತ್ರಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ಯಸ್ಸಂ ದಿಟ್ಠಿಯಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಸ್ಸವೇನ ವಿಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ. ಅವಸದ್ದೋ ಹಿ ವಿಯೋಗತ್ಥವಾಚಕೋ. ‘‘ಅಪಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಅಪನೀತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೋಸನ್ತಿ ಅಯುತ್ತಿದೋಸಂ, ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥೇನ್ತೋ ಕಥೇನ್ತೋತಿ ಅನ್ತಸದ್ದೋ ಮಾನಸದ್ದಕಾರಿಯೋ. ಕಥಿಯಮಾನೋ ಕಥಿಯಮಾನೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ. ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಗುಣಂ. ಪಟಿಪುಬ್ಬೋ ಚರಸದ್ದೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಚರತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಜಾನಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಹಂ ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಹೇತುಂ ನ ವದಾಮಿ, ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ ಪನ ವದಾಮಿ. ತಯಾ ಪನ ದುಸ್ಸುತತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತಿ. ‘‘ಕುರುನ್ದಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ. ತತ್ರಾತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಜಾನನಾವಜಾನನಸ್ಸ. ‘‘ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಭಾಸತೀ’’ತಿಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ. ‘‘ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ’’ನ್ತಿಪದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ‘‘ದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀಸೂ’’ತಿ ಪದಂ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮಪದೇಸೇ’’ತಿ ಪದೇ ನಿದ್ಧಾರಣಸಮುದಾಯೋ.

೩. ಸಮ್ಮಾ ವದತಿ ಅನೇನಾತಿ ಸಂವಾದನಂ, ಉಜುಜಾತಿಕಚಿತ್ತಂ, ನ ಸಂವಾದನಂ ವಿಸಂವಾದನಂ, ವಞ್ಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸಪ್ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ವಾಚಾ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವಚತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾಚಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀತಿ ದಳ್ಹೀಕರಣಜೋತಕಂ, ತದಮಿನಾ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಾಚಾಯೇವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಬ್ಯಪ್ಪಥೋ’’ತಿ ಪದೇ ತುಲ್ಯತ್ಥಂ, ‘‘ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ಪಥಸದ್ದಪರತ್ತಾ ವಾಚಾಸದ್ದಸ್ಸ ಬ್ಯಾದೇಸೋ ಕತೋ. ಸುದ್ಧಚೇತನಾ ಕಥಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಂಸಮುಟ್ಠಿತಸದ್ದಸಹಿತಾತಿ ತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಹ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ ಕಥಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ನಿದಸ್ಸನಂ, ಕರಣಂ ವಾ. ‘‘ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾ. ಅನ್ತೇತಿ ‘‘ವಾಚಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅವಸಾನೇ. ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತಮಾನ-ತಿವಚನಸ್ಸ ಅಕಾರೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲವಾಚಕೇನ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜಿತತ್ತಾ. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿಆದೀಸು. ‘‘ಪಾಳಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ದೇಸನಾ ಕತಾ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ನಿಸ್ಸಿತವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಅವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯಪಸಾದವಸೇನ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಓಳಾರಿಕೇನೇವಾ’’ತಿ.

೪. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ತೀಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ. ‘‘ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ಹೀತಿ ವಿಸೇಸಜೋತಕಂ, ವಿಸೇಸಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ.

೯. ಆದೀನಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ.

೧೧. ಮನ್ದಸದ್ದೋ ಜಳತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮನ್ದತ್ತಾ ಜಳತ್ತಾ’’ತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಭಣತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸಾಮಣೇರೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ಅಪಿಸದ್ದೋ ಪುಚ್ಛಾವಾಚಕೋ, ‘‘ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಅಪಿ ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅಞ್ಞಾ ಪೂರಣಕಥಾಪಿ ತಾವ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಪ್ಪತಾಯ ಊನಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪೂರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಪೂರಣಕಥಾ. ಏಸಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೋ’’ತಿಆದಿ. ಏಸಾ ಹಿ ಗಾಮೇ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ತೇಲಂ ವಾ ಪೂವಖಣ್ಡಂ ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಬಹುಕಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರಣವಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ. ಬಹುಕಾನಿ ತೇಲಾನಿ ವಾ ಪೂವೇ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಕತ್ವಾ ಊನವಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ಊನಕಥಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಬಹುಕಾಯ ಪೂರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಊನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಊನಕಥಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಓಮಸವಾದ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಮಸಧಾತು ವಿಜ್ಝನತ್ಥೇ ಪವತ್ತತಿ ‘‘ಓಮಟ್ಠಂ ಉಮ್ಮಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೧) ವಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಮಸನ್ತೀತಿ ಓವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೩. ‘‘ಇದಂ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಹರೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ನನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ನನ್ದೋ ವಣ್ಣಬಲಾದಿ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ನನ್ದೀ. ವಿಸಾಲಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ವಿಸಾಣಾನಿ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವಿಸಾಲೋ, ನನ್ದೀ ಚ ಸೋ ವಿಸಾಲೋ ಚೇತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಸೋತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ, ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಯುಞ್ಜಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ. ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲೇಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥವಾಚಕೋ, ಪಗೇವ ದ್ವಿಹೇತುಕ ತಿಹೇತುಕ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತೇನ ಚಾ’’ತಿ ಚಕಾರಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಚಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಚಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಸ್ಸ.

೧೫. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಂ ಪದಭಾಜನಿಯಂ, ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಭಜಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ‘‘ಹೀನೇನಾಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವೇಣುಕಾರಜಾತೀತಿ ವಿಲೀವಕಾರಜಾತಿ. ನೇಸಾದಜಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಟ್ಟಜಾತಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ.

ಪು ವುಚ್ಚತಿ ಕರೀಸಂ, ತಂ ಕುಸತಿ ಅಪನೇತೀತಿ ಪುಕ್ಕುಸೋ. ಪುಪ್ಫಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕರೀಸಂ, ಕುಸುಮಂ ವಾ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತೀತಿ ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕೋ.

ಕುಟತಿ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಕೋಟ್ಠೋ, ಸೋಯೇವ ಕೋಟ್ಠಕೋ. ಯಕಾರಭಕಾರೇ ಏಕತೋ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಯಭಾ’’ತಿ ಯೋ ಅಕ್ಕೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಏಸೋ ಹೀನೋ ನಾಮ ಅಕ್ಕೋಸೋತಿ ಯೋಜನಾ.

೧೬. ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ನಾಮಾದೀಸು ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಅಲಿಕನ್ತಿ ಅಸಚ್ಚಂ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಚನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೋಪಿ ವದತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೬. ಪರಿಹರಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಕಥನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ. ದವಂ ಪರಿಹಾಸಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ದವಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ದವಕಮ್ಯಂ, ತಂಯೇವ ದವಕಮ್ಯತಾ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರಸ್ಸ ಸದಿಸತ್ಥಮಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸದಿಸತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಾಮಣೇರೋವ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನೇನ ಚ ಪುರಿಸಭಾವೇನ ಚ ಸದಿಸತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ಥೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಪಾದಾಯ ವಚನತ್ಥಜಾನನಾಜಾನನಪಕತಿಕಾನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಗಹಿತತ್ತಾ.

೩೫. ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪತ್ತಿಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಕಿರಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಜ್ಜಕಮ್ಮಸದ್ದಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಪೇಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ, ಮಪೇಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ನಿಯತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ನಪುಂಸಕಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ನ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೩೬. ತತಿಯೇ ‘‘ಜಾತಭಣ್ಡನಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಗ್ಯಾಹಿತೋತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವಿಸೇಸನಪರನಿಪಾತವಸೇನ ‘‘ಭಣ್ಡನಜಾತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಜಾತಭಣ್ಡನಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ವಿರುದ್ಧಂ ವದತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿವಾದೋ, ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾ, ತಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ. ಪಿಸತಿ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇತೀತಿ ಪಿಸುಣೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ, ವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಪಿಸುಣವಾಚ’’ನ್ತಿ.

೩೭. ಭಿಕ್ಖುಪೇಸುಞ್ಞೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಂಹಟೇ ಪೇಸುಞ್ಞವಚನೇತಿ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸೋ.

೩೮. ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಭಣನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾ, ದಸ್ಸನಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೪೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಟಿಮುಖಂ ಆದರೇನ ಸುಣನ್ತೀತಿ ಪತಿಸ್ಸಾ, ನ ಪತಿಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸವಾ’’ತಿ.

೪೫. ‘‘ಪದಸೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ-ಪಚ್ಚಯೋ ವಿಚ್ಛತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು. ಪದಂ ನಾಮ ಇಧ ಅತ್ಥಜೋತಕಂ ವಾ ವಿಭತ್ಯನ್ತಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಲೋಕಿಯೇಹಿ ಲಕ್ಖಿತೋ ಗಾಥಾಯ ಚತುತ್ಥಂಸೋ ಪಾದೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದನ್ತಿ ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋ’’ತಿ. ಅನು ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಪದತ್ತಾ ದುತಿಯಪಾದೋ ಅನುಪದಂ ನಾಮ. ಅನು ಸದಿಸಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಪದ-ಪರಿಯಾಯೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪದಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಪುರಿಮಪದೇನ ಪನ ಸದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಪದಮೇವ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಾಮ.

ವಾಚೇನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಏಕಮೇಕಂ ಪದ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ. ‘‘ಥೇರೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತೇ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ಏಕತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಸಹತ್ಥೋ. ಸಾಮಣೇರೋ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಭಣತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಸದ್ದೋ ಮತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಪಕಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಸತಿಪಿ ಲಿಙ್ಗವಿಸೇಸತ್ತೇ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತಾದೀನಿ ದೀಘಸುತ್ತಾನಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೫೦ ಆದಯೋ) ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಚಸದ್ದೇನ ಓಘತರಣಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಂಯುತ್ತಸುತ್ತಾನಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧) ಚ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾದಾನಸುತ್ತಾದೀನಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಸುತ್ತಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨ ಆದಯೋ) ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಸೋತಿ ದೇವತಾಭಾಸಿತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥವಾಚಕೋ, ಪನಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥವಾಚಕೋ. ಮೇಣ್ಡಕಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇಸೂತಿ ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹೇ ಚ ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ ಚ. ಯನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆರಮ್ಮಣಕಥಾ ಬುದ್ಧಿಕಕಥಾ ದಣ್ಡಕಕಥಾ ಞಾಣವತ್ಥುಕಥಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಇಮಾಯೋ ಪಕರಣಾನಿ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ.

೪೮. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಏಕತೋ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೋ’’ತಿ ವಚನೇ. ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯಂ ದೇಸಾಪೇನ್ತಿ ಬಹುಕತ್ತಾರಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಹೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ. ದ್ವೇಪೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ.

ಉಪಚಾರನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ. ಯೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಪಲಾಯನಕಗನ್ಥನ್ತಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಕರಣಂ. ಸಾಮಣೇರೋ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಓಪಾತೇತೀತಿ ಅವಪಾತೇತಿ, ಗಳಿತಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತ್ತೇಪೀತಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸುತ್ತೇಪಿ. ತನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಗನ್ಥಂ. ಪರಿಸಙ್ಕಮಾನನ್ತಿ ಸಾರಜ್ಜಮಾನಂ. ಯಂ ಪನ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೪೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಮುಟ್ಠಾ ಸತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ. ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಪಜಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನಾ. ಭವಙ್ಗೋತಿಣ್ಣಕಾಲೇತಿ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಕಾಲೇ.

೫೦. ‘‘ಪಕತಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ವಿಸೇಸನಂ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಗಾರವೇನಾ’’ತಿ ಪದಞ್ಚ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ಪದಞ್ಚ ‘‘ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು. ಸೀಸಸ್ಸ ಉಪಧಾನಂ ಉಸ್ಸೀಸಂ, ತಸ್ಸ ಕರೀಯತೇ ಉಸ್ಸೀಸಕರಣಂ, ತಂಯೇವ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಉಸ್ಸೀಸಕರಣತ್ಥೋ, ತದತ್ಥಾಯ. ತತ್ರಾತಿ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ, ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ವಚನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸೇಸೋ. ಅಥ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ‘‘ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸೀಲಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೫ ಆದಯೋ) ವಿಯ. ಇದಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯ ಅಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕತ್ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ. ಅಥಾತಿ ಖಿಪನತೋ ಪಚ್ಛಾ. ಇದನ್ತಿ ವತ್ಥು. ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಕಚವರಛಡ್ಡನಕಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಯಸ್ಮತಾ ರಾಹುಲೇನ ಪಾತಿತಂ ನು ಖೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಪರಿಭೋಗಾ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ.

೫೧. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಸಯನಂ ಸೇಯ್ಯಾ, ಕಾಯಪಸಾರಣಕಿರಿಯಾ, ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾ, ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಸೇಸೇನ ವಾ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೇನ ವಾ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಹಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಸೇಯ್ಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ. ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಾಕಟವೋಹಾರನ್ತಿ ಲೋಕೇ ವಿದಿತಂ ವಚನಂ. ದುಸ್ಸಕುಟಿಯನ್ತಿ ದುಸ್ಸೇನ ಛಾದಿತಕುಟಿಯಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪಞ್ಚವಿಧಚ್ಛದನೇಯೇವ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಕೋ ದೋಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚವಿಧಚ್ಛದನೇಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಂ ಪನ ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಾಕಾರೇನ ವಾತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾದಾರುನಾ ವಾ. ಅಞ್ಞೇನ ವಾತಿ ಕಿಲಞ್ಜಾದಿನಾ ವಾ. ವತ್ಥೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಇಟ್ಠಕಾದಿನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸೇಯ್ಯಾಯ. ಉಪರೀತಿ ವಾ ಸಮನ್ತತೋತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ. ಏಕೇನ ದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಾಸಾದಸ್ಸ ವಳಞ್ಜಿತಬ್ಬತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕೂಪಚಾರೋ’’ತಿ. ಸತಗಬ್ಭಂ ವಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಂ ಏಕೂಪಚಾರಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇಯ್ಯಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಾಯಂ ಸೇಯ್ಯಾಯಂ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಾಮಣೇರಾ ಸಚೇ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಚೇ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚಾಸನ್ನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ತೇತಿ ಸಾಮಣೇರಾ. ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏಸೋ ಏವ ನಯೋ, ನ ಅಞ್ಞೋ ನಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏಸೋ ಇವ ನಯೋ, ಏಸೋ ಏತಾದಿಸೋ ನಯೋ ಇವ ಅಯಂ ನಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪಿ ಚಾತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಏಕಾವಾಸಏಕಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಏಕಾವಾಸನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ನಾನಾವಾಸಏಕಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ನಾನಾವಾಸನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಚತುಸಮೂಹಂ, ಚತುಪರಿಮಾಣಂ ವಾ. ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಹಿಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ, ತಂ ವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಮಯಾ ವುಚ್ಚತೇತಿ ವಾ. ದೇವಸಿಕನ್ತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ. ಣಿಕಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ವಿಚ್ಛತ್ಥವಾಚಕೋ. ಯೋಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಾಪೀ’’ತಿ ವಚನೇ.

‘‘ಅಪದಾನಂ ಅಹಿಮಚ್ಛಾ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟೀ;

ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಮಜ್ಜಾರೀ, ವತ್ಥು ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಿಮಾ’’ತಿ. (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೫);

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ. ಗೋಧಾತಿ ಕುಣ್ಡೋ. ಬಿಳಾಲೋತಿ ಆಖುಭುಜೋ. ಮಙ್ಗುಸೋತಿ ನಕುಲೋ.

ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕಸ್ಸ ಕತಪಾಸಾದಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತುಲಾತಿ ಏತ್ಥ ತುಲಾ ನಾಮ ಥಮ್ಭಾನ, ಮುಪರಿ ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ಠಪಿತೋ ದಾರುವಿಸೇಸೋ ಥಲತಿ ಥಮ್ಭೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಕತ್ವಾ. ತಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನ ಪಞ್ಚಸತ್ತನವಾದಯೋ. ನಾನೂಪಚಾರೇ ಪಾಸಾದೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವಾಳಸಙ್ಘಾಟಾದೀಸೂತಿ ವಾಳರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೇಸು ಸಙ್ಘಾಟಾದೀಸು. ಆದಿಸದ್ದೇನ ತುಲಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘಾಟೋ ನಾಮ ತುಲಾನ, ಮುಪರಿ ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾಯಾಮವಸೇನ ಠಪಿತೋ ಕಟ್ಠವಿಸೇಸೋ ಸಮ್ಮಾ ಘಟೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೋಪಾನಸ್ಯಾದಯೋತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇ ಪನ ತಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಕೋಸಬ್ಭನ್ತರೇತಿ ಛದನಕೋಟಿಅಬ್ಭನ್ತರೇ. ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ವಾ ಚತುರಸ್ಸಂ ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಬ್ಭೂಪಚಾರಾ ಸಬ್ಬಗಬ್ಭಾ, ತೇ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಪನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಮುಖೇ. ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ನನು ಪಮುಖೇ ಛನ್ನಮೇವ ಅತ್ಥಿ, ನೋ ಪರಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಬ್ಭಪರಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ.

ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಜಗತೀತಿ ಪಥವಿಯಾ ಚ ಮನ್ದಿರಾಲಿನ್ದವತ್ಥುಸ್ಸ ಚ ನಾಮಮೇತಂ. ಇಧ ಪನ ಮನ್ದಿರಾಲಿನ್ದವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಾ ಭೂಭೇದಾ ಗಹಿತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಯೇಪಿ ಮಹಾಪಾಸಾದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇಸುಪೀತಿ ಮಹಾಪಾಸಾದೇಸುಪಿ.

ಸುಧಾಛದನಮಣ್ಡಪಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸುಧಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಛದನಮಣ್ಡಪಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಮಣ್ಡಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ, ತಂ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತಿ, ತತೋ ವಾ ಜನನ್ತಿ ಮಣ್ಡಪಂ. ನನು ಏಕೂಪಚಾರಂ ಹೋತಿ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಛಿದ್ದತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ವಳಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಏವಾತಿ ಏವಕಾರೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ವಳಞ್ಜನೂಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಸದ್ದನ್ತರತ್ಥಾಪೋಹನೇನ ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಂ ವದತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧; ದೀ. ನಿ. ಟಿ. ೧.೧; ಮ. ನಿ. ಟೀ. ೧.ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.ಓಘತರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.ರುಪಾದಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನ ವಳಞ್ಜನೂಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕವಾಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಾರಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಸತಿ ಚ ದ್ವಾರೇ ಕವಾಟಸ್ಸಾಭಾವತೋ. ಸಂವರಣವಿವರಣಕಾಲೇ ಕವತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತೀತಿ ಕವಾಟಂ.

ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಏಕೂಪಚಾರತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನೇ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಪರವಾದಿನೋ. ಅನುಯೋಗೋ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಿಹಿತದ್ವಾರೇ ಗಬ್ಭೇ. ಸೋತಿ ಪರವಾದೀ. ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಇತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನತಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಪಚ್ಚಾಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಪತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿಆದಿಅಕ್ಖರಪದಮತ್ತೇನೇವ, ನ ಅತ್ಥವಸೇನ. ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಬ್ಯಾಪಿತದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತೋತಿ ಅನಾಪತ್ತಿತೋ, ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನಿಯತೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನಿಯತೇಸು. ಇಧಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ. ಯಂ ಯನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು, ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೫೩. ದ್ವೀಸು ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೇಸು ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋವ ಯುತ್ತೋತಿ ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ.

ಇಮಿನಾಪೀತಿ ಸೇನಮ್ಬಮಣ್ಡಪೇನಾಪಿ. ಏತನ್ತಿ ಜಗತಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಂ. ಯಥಾತಿ ಯಂಸದ್ದತ್ಥೋ ತತಿಯನ್ತನಿಪಾತೋ, ಯೇನ ಸೇನಮ್ಬಮಣ್ಡಪೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೫೫. ಛಟ್ಠೇ ಆಗನ್ತುಕಾ ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆವಸಥೋ, ಆವಸಥೋ ಚ ಸೋ ಅಗಾರಞ್ಚೇತಿ ಆವಸಥಾಗಾರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ವಸನಾಗಾರ’’ನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ವಚನಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಸಾಟಕನ್ತಿ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ, ನಿವತ್ಥವತ್ಥನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಚ್ಚಾಗಮ್ಮಾತಿ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪವತ್ತೋ’’ತಿ. ಯಥಾ ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಕ್ಕೋಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಖತ್ತಿಯಂ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲೋ’’ತಿ ವದತೋ ಅಲಿಕಂ ಭಣತೋಪಿ ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹ ಸಯತೋ ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಮಿನಾವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೬೦. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಾದ್ವಾರೇತಿ ಬಹಿ ಠಿತೇ ಮಹಾದ್ವಾರೇ. ಆಗಮ್ಮ, ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಓವರಕೋ ಆವಸಥೋ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಓವರಕದ್ವಾರೇ’’ತಿ. ಸುನಿಗ್ಗತೇನಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೇನ ಸದ್ದೇನ. ‘‘ಅಞ್ಞಾತು’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ನ ಞಾತು’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಕಾರವಿಕಾರೋ ಅಇತಿ ನಿಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಆಇತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ಪನ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಯಕ್ಖೇನ ಪೇತೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಯಕ್ಖೇನಾತಿ ಯಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ನ ಪೇತೇನ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ.

೬೬. ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಾಚಾಸಿಲಿಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಯೋಜನಸ್ಸಾಭಾವಾ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಪದೇ. ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋ ಏಕಾ ವಾಚಾತಿ ವದನ್ತೋ ಚುಣ್ಣಿಯೇ ವಿಭತ್ಯನ್ತಂ ಏಕಂ ಪದಂ ಏಕಾ ವಾಚಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅತ್ಥಜೋತಕಪದಂ ವಾ ವಾಕ್ಯಪದಂ ವಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಏಕಂ ಪದಂ ಪಾಳಿತೋ, ಪಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಪಾಳಿತೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ’’ತಿಆದಿನಯೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಛಪದಾನತಿಕ್ಕಮೋಯೇವ ಹಿ ಪಮಾಣಂ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ‘‘ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸತಿ ಚ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ಪವತ್ತಾ. ‘‘ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಿಯತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾಪೇಕ್ಖನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಅತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಭೇದಲಿಙ್ಗನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸ್ಯೋಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣಸಮುದಾಯೋ. ‘‘ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಆಭೋಗೋಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಪಠಮನ್ತಿ ಚ ಪಠಮಮೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಪುಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಕಥೇತೀತಿ ಯೋಜನಾತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೬೭. ಅಟ್ಠಮೇ ತತ್ಥಾತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಇಧಾತಿ ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಪಯುತ್ತವಾಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಯುತ್ತಾ ವಾಚಾ. ತಥಾತಿ ತತೋ ಗುಣಾರೋಚನಕಾರಣಾ, ಅರಿಯಾ ಸಾದಿಯಿಂಸೂತಿ ಯೋಜನಾ.

ಯತಸದ್ದಾನಂ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬೇಪೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾರಿಯಾಪಿ. ಭೂತನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಕಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು, ನನು ಅರಿಯೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನಂ ಅನಾರೋಚಿತತ್ತಾ ನ ಪಟಿಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಿಯಾನಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಅರಿಯಾನಮ್ಪಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಮಾ ಭೂತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಭೂತಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಮಾ ಭಾಸಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅರಿಯಾ ಪಟಿಜಾನಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿನೋತಿ ದೋಸಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಧಮ್ಮಾ. ತೇಹೀತಿ ಅರಿಯೇಹಿ, ಭಾಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಞ್ಞೇತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕೇನೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾರಿಯಾನಂ ಸಙ್ಗಹಣೇ ಪವತ್ತೇನೇವ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇಪೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಿಯೇಪಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ.

೭೭. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸುತಾದಿಗುಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತರಾ ವಾತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವಾ. ಅತಿಕಡ್ಢಿಯಮಾನೇನಾತಿ ಅತಿನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೇನ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ, ಫಲಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೭೮. ನವಮೇ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಸಂ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಂ, ತಾಸು ವಾ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು. ವಿಚಾರಣಾತಿ ವೀಮಂಸನಾ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸದ್ದೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸದ್ದತ್ಥಭಾವೇ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಸದ್ದೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅವಿನಾಭಾವತೋ ಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥೋಪಿ ವುತ್ತೋ, ವಿನಾಪಿ ಭಾವಪಚ್ಚಯೇನ ಭಾವತ್ಥಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಭಾವೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸದ್ದತ್ಥಭಾವೇ’’ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸದ್ದೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಏತಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ, ‘‘ತೇರಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ. ಏತಂ ಏವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಾನೀ’’ತಿ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ. ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಮತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಪತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಸಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂ ಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಚಾತಿ ಚಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ, ನ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಏತನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪಜ್ಜನತಂ, ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಓಮಸವಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಾ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾವೇತಿ ಏತ್ಥ ಏವಕಾರೋ ಅಟ್ಠಾನಯೋಗೋ, ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಕಾರಣಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಅಞ್ಞಾ ವಿಚಾರಣಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಞ್ಞಾತಿ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಮೇತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಚಾರಣಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಏವಕಾರೋ ಠಾನಯೋಗೋವ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಚಾತಿ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಾಲೇಪಿ ಚ.

ಏತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಪಮಾಣತಂ. ಸಂವರತ್ಥಾಯ ಏವ, ಅನಾಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಏವ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ತಸ್ಸ’’ತ್ಯಾದಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ನಾಮ ನ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೮೦. ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ‘‘ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು. ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖು. ಹಿತೇಸಿತಾಯಾತಿ ಹಿತಸ್ಸ ಏಸಿತಾಯ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಚ್ಛತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೨. ಸೇಸಾನೀತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದತೋ ಸೇಸಾನಿ ಉಪರಿ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ಘಟೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೮೬. ದಸಮೇ ಭಗವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಥವಿಯಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪಾಸಾಣಾದೀಸು. ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣತೋತಿ ಖಟಕಪಮಾಣತೋ. ಸಾತಿ ಅದಡ್ಢಪಥವೀ. ಹತ್ಥಿಕುಚ್ಛಿಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಠಾನೇ. ಏಕಪಚ್ಛಿಪೂರಂ ಪಥವಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಪಂಸುಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಪದಾನಂ ಏವ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪಾಸಾಣಾದಿಪಞ್ಚಕಂ. ತನ್ತಿ ಕುಸೀತಂ. ಆಣಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಣ ಪೇಸನೇ’’ತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಣಧಾತುಯೇವ ಪೇಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಹೇತ್ವತ್ಥಂ ವದತಿ, ನ ಣಾಪೇಪಚ್ಚಯೋ, ಸೋ ಪನ ಧಾತ್ವತ್ಥೇಯೇವ ವತ್ತತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವುತ್ತೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥಿ ಧಾತ್ವತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸಾಭಾವಾ. ತಾವಾತಿ ಪಠಮಂ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ, ತತೋ ವಾ.

ಪೋಕ್ಖರಂ ಪದುಮಂ ನೇತೀತಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀ. ‘‘ಸೋಧೇನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಅಪನೇತು’’ನ್ತಿ ಪದೇಸು ಭಾವಕತ್ತಾ. ಯೋತಿ ‘‘ತನುಕದ್ದಮೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ತನುಕದ್ದಮೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಟೇಹೀತಿ ಘಟೇಹಿ. ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತುನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ತತ್ರಾತಿ ಸುಕ್ಖಕದ್ದಮೇ, ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಪದೇ ಅವಯವೀಆಧಾರೋ. ಯೋತಿ ಸುಕ್ಖಕದ್ದಮೋ.

ತಟನ್ತಿ ಕೂಲಂ. ಉದಕಸಾಮನ್ತಾತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ. ಓಮಕಚತುಮಾಸನ್ತಿ ಚತುಮಾಸತೋ ಊನಕಂ. ಓವಟ್ಠನ್ತಿ ದೇವೇನ ಓವಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ ಸಚೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಪತತೀತಿ ತಟಂ ಪತತಿ. ಉದಕೇಯೇವಾತಿ ಪಕತಿಉದಕೇಯೇವ. ಉದಕಸ್ಸಾತಿ ವಸ್ಸೋದಕಸ್ಸ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ. ಪಠಮಮೇವಾತಿ ಸೋಣ್ಡಿಖಣನತೋ ಪಠಮಂ ಏವ. ಉದಕೇ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣೇತಿ ಉದಕೇ ಸುಕ್ಖೇ. ಪಚ್ಛಾತಿ ಉದಕಪೂರತೋ ಪಚ್ಛಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಸೋಣ್ಡಿಯಂ. ಉದಕೇಯೇವಾತಿ ಮೂಲಉದಕೇಯೇವ. ಉದಕನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಉದಕಂ. ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಲಗ್ಗತಿ. ತಮ್ಪೀತಿ ಸುಖುಮರಜಮ್ಪಿ. ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ವಳಞ್ಜೇನ ಅಕತೇ ಪಬ್ಭಾರೇ. ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವಮೀಯತಿ, ಘರಗೋಳಿಕಾದಯೋ ವಾ ಸತ್ತೇ ವಮತೀತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ.

ಗಾವೀನಂ ಖುರೋ ಕಣ್ಟಕಸದಿಸತ್ತಾ ಗೋಕಣ್ಟಕೋ ನಾಮ, ತೇನ ಛಿನ್ನೋ ಕದ್ದಮೋ ‘‘ಗೋಕಣ್ಟಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಚ್ಛದನಂ ವಾ ವಿನಟ್ಠಚ್ಛದನಂ ವಾ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತೋತಿ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನತೋ, ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಸೇಸನ್ತಿ ವಿನಟ್ಠಚ್ಛದನತೋ. ಅವಸೇಸಂ ಇಟ್ಠಕಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾತಿ ಇಟ್ಠಕಾದಿನಾ. ಯಾ ಯಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾ. ಅತಿನ್ತಾತಿ ಅನಲ್ಲಾ, ಅಕಿಲಿನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೇ. ಸಬ್ಬೋತಿ ಸಕಲೋ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜಸ್ಸ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅಪನಾಮೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ. ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉದಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ.

ತತ್ಥಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪಾಕಾರೇ. ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಮಣ್ಡಪಥಮ್ಭತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ. ತೇನ ಅಪದೇಸೇನಾತಿ ತೇನ ಪಾಸಾಣಾದಿಪವಟ್ಟನಲೇಸೇನ.

ಪಸ್ಸಾವಧಾರಾಯಾತಿ ಮುತ್ತಸೋತಾಯ. ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಯಾತಿ ಕತ್ತರದಣ್ಡೇನ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಕತ್ತರಯತಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಸಿಥಿಲೋ ಹುತ್ವಾ ಭವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಕತ್ತರೋ ವುಚ್ಚತಿ ಜಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸೋ, ತೇನ ಏಕನ್ತತೋ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಕತ್ತರೇನ ಗಹಿತಾ ಯಟ್ಠಿ, ಕತ್ತರಸ್ಸ ಯಟ್ಠೀತಿ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕತ್ತರದಣ್ಡೋ. ದನ್ತಜಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬೋ. ವೀರಿಯಸಮ್ಪಗ್ಗಹಣತ್ಥನ್ತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಪಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ, ವೀರಿಯಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ.

೮೭. ತತ್ರಾಪೀತಿ ಇಟ್ಠಕಕಪಾಲಾದೀಸುಪಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತೇಸಂ ಅನುಪಾದಾನತ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಇಟ್ಠಕಾದೀನಂ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಅನಿನ್ಧನತ್ತಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾವಾ. ತಾನೀತಿ ಇಟ್ಠಕಾದೀನಿ. ಅವಿಸಯತ್ತಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ. ತಿಣುಕ್ಕನ್ತಿ ತಿಣಮಯಂ ಉಕ್ಕಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಏವ. ಅರೀಯತಿ ಅಗ್ಗಿನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಘಂಸೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅರಣೀ, ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಮನ್ಥನೀಯದಾರು. ಸಹ ಧನುನಾ ಏತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಹಿತೋ, ಉಪರಿ ನಿಮನ್ಥನದಾರು. ಅರಣೀ ಚ ಸಹಿತೋ ಚ ಅರಣೀಸಹಿತೋ, ತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾ ಕರಿಯಮಾನೇ ನ ಡಯ್ಹತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೮೮. ಆವಾಟಂ ಜಾನಾತಿ ಆವಾಟಂ ಕಾತುಂ, ಖಣಿತುಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಏವಂ ಮಹಾಮತ್ತಿಕಂ ಜಾನ, ಥುಸಮತ್ತಿಕಂ ಜಾನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾಲಾಭಂ ಸಮ್ಪದಾನವಾಚಕಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸಾತಿ ಪಥವೀ. ತೇನಾತಿ ಪವಟ್ಟನಾದಿನಾತಿ. ದಸಮಂ.

ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದ-ಅತ್ಥಯೋಜನಾ

೮೯. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ತಸ್ಸಾತಿ ದೇವತಾಯ. ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಫರಸುನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ಖಿತ್ತಂ ಕುಠಾರಿಂ. ನಿಗ್ಗಹೇತುನ್ತಿ ಸಣ್ಠಾತುಂ, ನಿವತ್ತೇತುಂ ವಾ. ಚಕ್ಖುವಿಸಯಾತೀತೇತಿ ಪಸಾದಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಗೋಚರಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ. ಮಹಾರಾಜಸನ್ತಿಕಾತಿ ವೇಸ್ಸವಣಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ. ಥನಮೂಲೇಯೇವಾತಿ ಥನಸಮೀಪೇಯೇವ. ಹಿಮವನ್ತೇತಿ ಹಿಮಉಗ್ಗಿರಣೇ ವನೇ, ಹಿಮಯುತ್ತೇ ವಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಹಿಮವನ್ತೇ, ದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತೇ ವಾ. ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೋತಿ ರುಕ್ಖಸಭಾವೋ. ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ಚ ನಾಮ ಛೇದನಭೇದನಾದೀಸು ರುಕ್ಖಾನಂ ಅಚೇತನತ್ತಾ ಕೋಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ದೇವತಾ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ನಾಮ, ಛೇದನಭೇದನಾದೀಸು ರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಯ ರುಕ್ಖಟ್ಠಕದೇವತಾಯ ಅಕೋಪನಂ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಸನ್ನಿಪಾತದೇವತಾಸು. ಇತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಲಭನಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಲಭನೇ ವಾ, ಆದೀನವನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭಗವತೋ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಪುಬ್ಬಚರಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಇಮಞ್ಚ ಆದೀನವಂ ಅದ್ದಸ, ಭಗವತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಞ್ಚ ಅನುಸ್ಸರೀತಿ ವಾಕ್ಯಸಮ್ಪಿಣ್ಡನವಸೇನ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತೇನಾತಿ ದಸ್ಸನಾನುಸ್ಸರಣಕಾರಣೇನ. ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವತಾಯ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಪಿತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಪಿತಿಕೋ, ಪುತ್ತೋ. (ತಾವಾತಿ ಅತಿವಿಯ, ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ) ‘‘ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ಏತದಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಜನೋ. ವೇತಿ ಏಕನ್ತೇನ. ಉಪ್ಪತಿತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಪತಿತಂ. ಭನ್ತನ್ತಿ ಭಮನ್ತಂ ಧಾವನ್ತಂ, ವಾರಯೇತಿ ನಿವಾರೇಯ್ಯ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತನ್ತಿ ಜನಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಸಾರಥಿ ಭನ್ತಂ ರಥಂ ವಾರಯೇ ಇವ, ತಥಾ ಯೋ ವೇ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಕೋಧಂ ವಾರಯೇ, ತಂ ಅಹಂ ಸಾರಥಿಂ ಇತಿ ಬ್ರೂಮಿ. ಇತರೋ ಕೋಧನಿವಾರಕತೋ ಅಞ್ಞೋ ರಾಜಉಪರಾಜಾದೀನಂ ಸಾರಥಿಭೂತೋ ಜನೋ ರಸ್ಮಿಗ್ಗಾಹೋ ರಜ್ಜುಗ್ಗಾಹೋ ನಾಮಾತಿ.

ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ವೇಜ್ಜೋ ವಿಸಟಂ ವಿತ್ಥತಂ ಸಪ್ಪವಿಸಂ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ವಿಸಂ ಗರಳಂ ಓಸಧೇಹಿ ಭೇಸಜ್ಜೇನ, ಮನ್ತೇನ ಚ ವಿನೇತಿ ಇವ, ತಥಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಕೋಧಂ ಮೇತ್ತಾಯ ವಿನೇತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಉರಗೋ ಭುಜಗೋ ಪುರಾಣಂ ಪುರೇ ಭವಂ ಜಿಣ್ಣಂ ಪುರಾಣತ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಂ ತಚಂ ಜಹಾತಿ ಇವ, ತಥಾ ಓರಪಾರಂ ಅಪಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಂ ಜಹಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾತಿ ದ್ವೀಸು ಗಾಥಾಸು. ವತ್ಥು ಪನ ವಿನಯೇ ಆರೂಳ್ಹನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥಾತಿ ಪಚ್ಛಾ. ಯಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೇನ ದೇವಪುತ್ತೇನ. ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ಸೋತಿ ದೇವಪುತ್ತೋ. ತತೋತಿ ಉಪಗಮನತೋ. ಯದಾ ಹೋತಿ, ತದಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವತಾಸೂತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರಾಸು ದೇವತಾಸು, ಮಹಾತೇಜಾಸು ವಾ. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಪೇನ್ತಿ. ದೇವತಾ ಯಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ. ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ, ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಭಗವತೋ ಸಮೀಪಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನ್ತಿ ತಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ.

೯೦. ‘‘ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರೂಳ್ಹೇ ಮೂಲೇ ನೀಲಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಮಾನಕೇ ತರುಣರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದಿಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಹುವತ್ಥು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಮಹನ್ತರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದಿಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಹುವತ್ಥು’’ನ್ತಿ ಚ ಹಿಯ್ಯತ್ತನಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ತ್ಥುಂ-ವಿಭತ್ತಿಯಾ ಹೂ-ಧಾತುಸ್ಸ ಊಕಾರಸ್ಸ ಉವಾದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಅಹುವತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೂ-ಧಾತುಸ್ಸ ಸತ್ತತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಡ್ಢನತ್ಥಭಾವಂ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ’’ತಿ ನಾಮಂ. ಪೀಯತೇ ಯಥಾಕಾಮಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೀಯತೇ, ಪಾತಬ್ಬಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ಪಾತಬ್ಯಂ, ಪಾಸದ್ದೋ ಯಥಾಕಾಮಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಛೇದನಭೇದನಾದೀಹಿ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

೯೧. ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾಲಸತ್ತಮೀ. ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಬೀಜೇ. ತನ್ತಿ ಬೀಜಂ. ಪಞ್ಚ ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಜಾತಸದ್ದಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವತ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ತಬ್ಭಾವತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಮೂಲೇ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅಸಂಸನ್ದನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಙ್ಗಹಕಾರೇನ ‘‘ನ ಸಮೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಮತೇನ ಸತಿ ಜಾತಸದ್ದಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವತ್ಥಭಾವೇ ‘‘ಮೂಲೇ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಮೂಲೇ ಮೂಲಾನಿ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ತಾನೀತಿ ರುಕ್ಖಾದೀನಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಬೀಜಜಾತಾನೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಬೀಜಜಾತಾನೀ’’ತಿ ನಾಮಂ. ಬೀಜೇಸು ಜಾತಾನಿ ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮೂಲೇ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮೇತಿ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಬೀಜತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ಯೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಜಾತತ್ತಾ’’ತಿ ಪದೇ ಅಪಾದಾನಂ, ಹೇತು ವಾ ‘‘ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕರಣಂ, ಕತ್ತಾ ವಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಬೀಜಾನಂ. ರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವಿರುಹನಂ ಜನೇತೀತಿ ಬೀಜಂ. ‘‘ಬೀಜತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾರಿಯೋಪಚಾರೇನ ಕಾರಣಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರಂ ಪದೀಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ಗಚ್ಛವಲ್ಲಿರುಕ್ಖಾದೀನಿ ಅತ್ಥಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ಗಚ್ಛವಲ್ಲಿರುಕ್ಖಾದೀನಿ ಜಾಯನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಾನೀತಿ ಗಚ್ಛವಲ್ಲಿರುಕ್ಖಾದೀನಿ. ತಞ್ಚ ಮೂಲಂ, ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಹಲಿದ್ದಾದಿ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಏತಂ ಮೂಲಬೀಜಂ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಬೀಜೇಸು, ಖನ್ಧಬೀಜೇಸು ವಾ.

೯೨. ಸಞ್ಞಾವಸೇನಾತಿ ‘‘ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾರಣೋಪಚಾರೇನ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಫಲೂಪಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಬೀಜಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದೇತಂ ಆದಿಪದನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತೇನಾತಿ ಆದಿಪದೇನ. ರವೀಯತಿ ಭಗವತಾ ಕಥೀಯತೀತಿ ರುತಂ, ಪಾಳಿ, ತಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಯಥಾರುತಂ, ಪಾಳಿಅನತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಬೀಜೇ ಬೀಜಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿಪದೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಾ. ಉದಕೇ ಠಾತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಉದಕಟ್ಠೋ, ಏವಂ ಥಲಟ್ಠೋಪಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಉದಕಟ್ಠಥಲಟ್ಠೇಸು. ಸಾಸಪಸ್ಸ ಮತ್ತಂ ಪಮಾಣಂ ಅಸ್ಸ ಸೇವಾಲಸ್ಸಾತಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕೋ. ತಿಲಸ್ಸ ಬೀಜಪಮಾಣಂ ಅಸ್ಸ ಸೇವಾಲಸ್ಸಾತಿ ತಿಲಬೀಜಕೋ. ಪಮಾಣತ್ಥೇ ಕೋ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಖಪಣಕಾದಯೋ ಸೇವಾಲೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ತಿಲಬೀಜಪಮಾಣೋ ಜಲಸಣ್ಠಿತೋ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಯುತ್ತೋ ಸೇವಾಲೋ ತಿಲಬೀಜಂ ನಾಮ, ಸಪತ್ತೋ ಅಪ್ಪಕಣ್ಡೋ ಉಕ್ಖಲಿಪಿಧಾನಾದಿಪಮಾಣೋ ಸಮೂಲೋ ಏಕೋ ಸೇವಾಲವಿಸೇಸೋ ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ, ಭಮರಸಣ್ಠಾನೋ ನೀಲವಣ್ಣೋ ಏಕೋ ಸೇವಾಲವಿಸೇಸೋ ಪಣಕೋ ನಾಮ. ಉದಕಂ ಸೇವತೀತಿ ಸೇವಾಲೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಸೇವಾಲೇಸು. ಯೋತಿ ಸೇವಾಲೋ. ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಸೇವಾಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಮೂಲೇ ವಾ ನಳೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ. ‘‘ಹತ್ಥೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕರಣಂ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸೇವಾಲಸ್ಸ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಯೂಹನಮತ್ತೇನ. ಯೋ ಸೇವಾಲೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಂ ಸೇವಾಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರಿಸ್ಸಾವನನ್ತರೇನಾತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಛಿದ್ದೇನ. ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಅಸ್ಮಿಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀ. ಪದುಮಾನಿ ಅಸ್ಮಿಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ಪದುಮಿನೀ, ಇನೋ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಜೋತಕೋ ಈ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಉದಕೇಯೇವ. ತಾನೀತಿ ವಲ್ಲೀತಿಣಾನಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಅನನ್ತಕೋತಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕೋ ಸೇವಾಲೋ. ಸೋ ಹಿ ನತ್ಥಿ ಅತ್ತತೋ ಅನ್ತೋ ಲಾಮಕೋ ಸೇವಾಲೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅನನ್ತಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅತ್ತನಾಯೇವ ಹಿ ಸುಖುಮೋ, ತತೋ ಸುಖುಮೋ ಸೇವಾಲೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥಾತಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಭಾವೇ. ತಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ. ಪಿಸದ್ದೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಆದಿಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಚನಾಪೇಕ್ಖೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ನ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತೇ. ಏತನ್ತಿ ಅನನ್ತಕಸೇವಾಲಾದಿಂ. ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀತಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ. ಪಿಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಚನಾಪೇಕ್ಖೋ.

ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಬೀಜಗಾಮೋ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ – ಯೋ ಸಯಂ ಭೂತಗಾಮತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಭೂತಗಾಮಂ ಜನೇತಿ, ಅಮ್ಬಟ್ಠಿಆದಿಕೋ. ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ಭೂತಗಾಮತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಭೂತಗಾಮಂ ನ ಜನೇತಿ, ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿಖಾಣು. ಯೋ ಪನ ಸಯಮ್ಪಿ ಭೂತಗಾಮತೋ ಅಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಭೂತಗಾಮಂ ನ ಜನೇತಿ. ಪಾನೀಯಘಟಾದೀನಂ ಬಹಿ ಸೇವಾಲೋತಿ. ಭೂತಗಾಮೋ ಪನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ – ಯೋ ಸಯಂ ಬೀಜಗಾಮತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬೀಜಗಾಮಂ ಜನೇತಿ, ಏತರಹಿ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಾದಿಕೋ. ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ಬೀಜಗಾಮತೋ ಅಹುತ್ವಾವ ಅಞ್ಞಂ ಬೀಜಗಾಮಂ ಜನೇತಿ, ಆದಿಕಪ್ಪಕಾಲೇ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಾದಿಕೋ. ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ಬೀಜಗಾಮತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಬೀಜಗಾಮಂ ನ ಜನೇತಿ, ನೀಲವಣ್ಣೋ ಫಲಿತಕದಲೀರುಕ್ಖಾದಿಕೋ. ಯೋ ಪನ ಸಯಮ್ಪಿ ಬೀಜಗಾಮತೋ ಅಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬೀಜಗಾಮಂ ನ ಜನೇತಿ, ಇಧ ವುತ್ತೋ ಅನನ್ತಕಸೇವಾಲಾದಿಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥಂ ಭೂತಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲಕತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ತತಿಯಬೀಜಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಚತುತ್ಥಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಿಸೇಸೋ – ತತಿಯಬೀಜಗಾಮೇ ಮೂಲಪಣ್ಣಾನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಚತುತ್ಥಭೂತಗಾಮೇ ತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ. ಮೂಲಪಣ್ಣಾನಂ ಅಪಞ್ಞಾಯನತ್ತಾ ಬೀಜಗಾಮೋತಿ ವುತ್ತೋ, ತೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಯನತ್ತಾ ಭೂತಗಾಮೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಇತರಥಾ ಹಿ ವಿರೋಧೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಭಾವತೋ ಗರುಕಂ, ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಆದೀನಂ ವಾದೇ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಭಾವತೋ ಲಹುಕಂ. ಏತನ್ತಿ ಠಾನಂ.

ಏವಂ ಉದಕಟ್ಠಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಥಲಟ್ಠಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಥಲಟ್ಠೇ’’ತಿಆದಿ. ಥಲಟ್ಠೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಹರಿತಖಾಣೂಸು. ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢತೀತಿ ನವಸಾಖಾನಿಗ್ಗಮನೇನ ಛಿನ್ನತೋ ಉಪರಿ ವಡ್ಢತಿ. ಸೋತಿ ಖಾಣು. ಫಲಿತಾಯ ಕದಲಿಯಾ ಖಾಣು ಬೀಜಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಫಲಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಫಲಿತಾ. ತಥಾತಿ ‘‘ಭೂತಗಾಮೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಆಕಡ್ಢತಿ. ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ರತನಪ್ಪಮಾಣಾಪೀತಿ ಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ. ಅಥಾತಿ ಅಪಾದಾನತ್ಥೋ, ತತೋ ರಾಸಿಕರಣತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೂಮಿಯಂ ನಿಖಣನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಮೂಲೇಸು ಚೇವ ಪಣ್ಣೇಸು ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋವ, ನ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಮತ್ತೇಸು ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಬೀಜಾನೀತಿ ಮೂಲಾದಿಬೀಜಾನಿ. ಠಪಿತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಉಪರೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಮೂಲಾನಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥಂ ನಯೇನ ಞಾಪೇತಿ. ನ ಅಙ್ಕುರೇ ನಿಗ್ಗತಮತ್ತೇಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಹರಿತೇ ನೀಲಪಣ್ಣವಣ್ಣೇ ಜಾತೇಯೇವ ಭೂತಗಾಮಸಙ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹರಿತೇ’’ತಿಆದಿ. ತಾಲಟ್ಠೀನಂ ಮೂಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದನ್ತಸೂಚಿ ವಿಯಾತಿ ಹತ್ಥಿದನ್ತಸೂಚಿ ವಿಯ. ಯಥಾ ಅಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ತತಿಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ನ ಆಗತೋ, ನ ಏವಂ ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೋ. ಸೋ ಪನ ಆಗತೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ’’ತಿ. ಅಮೂಲಿಕಲತಾ ವಿಯ ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವನ್ದಾಕಾತಿ ರುಕ್ಖಾದನೀ. ಸಾ ಹಿ ಸಯಂ ರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾಯನ್ತೀಪಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯಾನಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಅದನತ್ತಾ ಭಕ್ಖನತ್ತಾ ವದೀಯತಿ ಥುತೀಯತೀತಿ ‘‘ವನ್ದಾಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞಾ ವಾತಿ ವನ್ದಾಕಾಯ ಅಞ್ಞಾ ವಾ. ತನ್ತಿ ವನ್ದಾಕಾದಿಂ. ತತೋತಿ ರುಕ್ಖತೋ. ವನನ್ತಿ ಖುದ್ದಕೋ ಗಚ್ಛೋ. ಪಗುಮ್ಬೋತಿ ಮಹಾಗಚ್ಛೋ. ದಣ್ಡಕೋತಿ ರುಕ್ಖೋ ದಣ್ಡಯೋಗತೋ. ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಮೂಲಿಕಲತಾಯಪಿ. ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವನ್ದಾಕಾದಿಕಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವಿಯ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಪತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕಪತ್ತೋ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತೋಪಿ ಅಗ್ಗಬೀಜಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಲಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ನಿದಾಘಸಮಯೇತಿ ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ. ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೋತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ನ ವೋಹರಿತಬ್ಬೋ. ವೋಹರಿತುಂ ನ ಅರಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತನ್ತಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತಂ, ‘‘ಸಚೇ…ಪೇ… ಪಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಾ.

ಅಹಿಂ ಸಪ್ಪಂ ಛಾದೇತೀತಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಂ, ತಂಯೇವ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಂ. ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿ ಹಿ ಬ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ, ರುಳ್ಹಿಯಾ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ತತೋ ವಿಕೋಪನತೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕೇ. ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಧ ‘‘ರುಕ್ಖಪಪ್ಪಟಿಕಾಯಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಪ್ಪಟಕಸದ್ದೋ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತನ್ತಿ ಪಪ್ಪಟಿಕಂ. ಠಿತಂ ನಿಯ್ಯಾಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ‘‘ಲಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನಾತಿ ಹತ್ಥಲೋಲೇನ. ‘‘ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು.

ವಾಸತ್ಥಿಕೇನಾತಿ ವಾಸಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ. ‘‘ಓಚಿನಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತೇಹೀತಿ ಉದ್ಧರನ್ತೇಹಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ. ಸಾಖಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಠಪಿತಸ್ಸ ಸಿಙ್ಗೀವೇರಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಛಿಜ್ಜನಕನ್ತಿ ಛಿಜ್ಜನಯುತ್ತಂ, ಛಿಜ್ಜನಾರಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಚಙ್ಕಮಿತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಚಙ್ಕಮನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗಣ್ಠಿಪಿ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾರುಮಕ್ಕಟಕನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಹತ್ಥೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಉಪಚಾರೇನ, ಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯಾತಿ ಮಕ್ಕಟಕೋ, ಸದಿಸತ್ಥೇ ಕೋ. ದಾರುಸಙ್ಖಾತೋ ಮಕ್ಕಟಕೋ ದಾರುಮಕ್ಕಟಕೋ. ತಂ ಆಕೋಟೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಿಯಾಮಿತತ್ತಾತಿ ಇಮನ್ತಿ ಅನಿಯಾಮಿತತ್ತಾ ವಚನಸ್ಸ. ಇದಂ ಮಹಾಸಾಮಞ್ಞಂ, ವಿಸೇಸಸಾಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಚನಂ.

‘‘ಇಮಂ ಜಾನಾತಿಆದೀಸೂ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಇಮಂ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ ಇಮಂ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಂ ಯೋಜಿತುಂ ಜಾನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಜಾನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಮತ್ತೇನ. ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಮಣವೋಹಾರೇನ, ವೋಹಾರಸ್ಸ ವಾ ಯುತ್ತಂ ಅನುರೂಪಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನೇ. ನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಮೇವಾತಿ ಫಲತೋ ನಿಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕತಂ ಬೀಜಂ ಏವ. ತತ್ಥಾತಿ ಸುತ್ತೇ. ಕರೋನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಠಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಸತ್ಥನಖಾನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲೋಹಮಯಸತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಅಯತಮ್ಬಾದಿಲೋಹಮಯಸ್ಸ ಸತ್ಥಸ್ಸ. ತೇಹೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ನಖೇಹಿ. ತೇಹೀತಿ ಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಖುರೇಹಿ. ತೇಹೀತಿ ಹತ್ಥಿನಖೇಹಿ. ಯೇಹೀತಿ ನಖೇಹಿ. ತತ್ಥಜಾತಕೇಹಿಪೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ಥೇ ಜಾತಕೇಹಿಪಿ, ನಖೇಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಮಪೇಕ್ಖತಿ. ‘‘ಉಚ್ಛುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಚ್ಛುಮೇವ ವಿಜ್ಝತಿ, ಪಗೇವ. ‘‘ದಾರುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಚ್ಛುಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ‘‘ದಾರುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಾರುಮೇವ ವಾ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿ ಏಕಾಬದ್ಧತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ತನ್ತಿ ರಜ್ಜುಂ ವಾ ವಲ್ಲಿಂ ವಾ. ಸಬ್ಬಂ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಮರಿಚಪಕ್ಕೇಸು. ಕಟಾಹನ್ತಿ ಏಕಾಯ ಭಾಜನವಿಕತಿಯಾ ನಾಮಮೇತಂ. ಇಧ ಪನ ಬೀಜಾನಂ ಭಾಜನಭಾವೇನ ತಂಸದಿಸತ್ತಾ ಫಲಫೇಗ್ಗುಪಿ ‘‘ಕಟಾಹ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏಕಾಬದ್ಧನ್ತಿ ಕಟಾಹೇನ ಏಕತೋ ಆಬದ್ಧಂ.

ತಾನೀತಿ ತಿಣಾನಿ. ತೇನಾತಿ ರುಕ್ಖಪವಟ್ಟನಾದಿನಾ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಪನಪಾತನಟ್ಠಾನೇ. ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಸಾಮಞ್ಞಾಧಾರೋ. ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಓಪಾತೇತಿ ಆವಾಟೇ. ಸೋ ಹಿ ಅವಪತನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ಓಪಾತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ರುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟರುಕ್ಖಂ. ಭೂಮಿನ್ತಿ ಓಪಾತಥಿರಭೂಮಿಂ. ಜೀವಿತಹೇತೂತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ಜೀವಿತಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಕ್ಖಾಮೇತು’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಭಾವಕತ್ತಾ, ಕಾರಿತಕತ್ತಾ ವಾ. ‘‘ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಓಪಾತಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇ, ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ವಾ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುತ್ತಸ್ಸ. ಪರೋ ಪನ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತಮ್ಪೀತಿ ಕಾರುಞ್ಞಮ್ಪಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೯೪. ದುತಿಯೇ ಅನಾಚಾರನ್ತಿ ಅಚರಿತಬ್ಬಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರವೀತಿಕ್ಕಮಂ. ಸಬ್ಬನಾಮಸ್ಸ ಅನಿಯಮತ್ಥತ್ತಾ ಇಧ ವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಅಞ್ಞಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ. ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕೋತಿ ಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ. ಕಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ. ಕನ್ತಿ ಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ. ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ವಚನಂ.

ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ಅಸಾರುಪ್ಪನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ. ಏಸೋತಿ ಏಸೋ ಅತ್ಥೋ, ವಿಭವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತನ್ತಿ ವತ್ಥು. ಭಣನ್ತೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಸನೇ. ಸೋತನ್ತಿ ಸೋತದ್ವಾರಂ. ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಂ.

೯೮. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅಪುಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ. ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಅಭಾಸನಸ್ಸ. ಆತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆರೋಪೇತೂ’’ತಿ. ಏವಂ ‘‘ಅರೋಪಿತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಪಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾರೋಪಿತೇ’’ತಿ.

೧೦೧. ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕವಿಹೇಸಕರೋಪನಕಮ್ಮಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಹೋತಿ ವಾ.

೧೦೨. ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ವಚನಂ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾದಿಸೋ ಬ್ಯಾಧಿ ಮುಖೇ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ತತೋ ಕಥಿತಕಾರಣಾತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೦೩. ತತಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಕಾರಿತಕಮ್ಮತ್ತಾ ಕರಣತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ. ಓಕಾರವಿಪರೀತೋ ಉಕಾರೋತಿ ಚ ಝೇಸದ್ದೋ ಞಾಣತ್ಥೋತಿ ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅವಜಾನಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅವಜಾನಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ. ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನಂ ಝೇಸದ್ದೋ ಓಲೋಕನತ್ಥೋ ಚ ಚಿನ್ತನತ್ಥೋ ಚ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ. ಛನ್ದಾಯಾತಿ ಛನ್ದತ್ಥಂ. ಯೇಸಂ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸತಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ತನಿ ಪೇಮತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಛನ್ದಾಯಾತಿ ಛನ್ದೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸನಯೋ ವುತ್ತೋ. ಪರೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪೇಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕ್ಖಪಾತೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ಪಾತಾಪನೇನ.

೧೦೫. ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿ ಅನೇನಾತಿ ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ. ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ಅನೇನಾತಿ ಖಿಯ್ಯನಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ವಚನೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

೧೦೬. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಮಙ್ಕುಕತ್ತುಕಾಮೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಬಜ್ಝನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅಯಸಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ವಸೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ವಿಸೇಸನಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ‘‘ಖಿಯ್ಯನಕ’’ನ್ತಿ ಪದಂ. ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಉಜ್ಝಾಪನಕೋ ಚ ಖಿಯ್ಯನಕೋ ಚ ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು. ಅಥಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಉಜ್ಝಾಪನಕಖಿಯ್ಯನಕಕರತ್ತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ.

‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಉಜ್ಝಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಉಜ್ಝಾಪೇತೀ’’ತಿ ಕಾರಿತಕಿರಿಯಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಖಿಯ್ಯತೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಕಿರಿಯಾಯ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ. ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮೇನ ಅಸಮ್ಮತಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪನ ಅಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ದ್ವೇ ತಯೋ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮನಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಅಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ರಾ’’ತಿಆದಿ. ಯತ್ರಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ. ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ದಾತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಪುಬ್ಬವೋಹಾರವಸೇನ ಸಮ್ಮತನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ತನ್ತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೇ ಠಿತಂ. ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಯತ್ತಸ್ಸ. ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಕತೋತಿ ಯೋಜನಾತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೦೮. ಚತುತ್ಥೇ ಹಿಮಮೇವ ಹಿಮನ್ತೋ, ಹಿಮನ್ತೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೋ, ಕಾಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹೇಮನ್ತಕಾಲೇ’’ತಿ. ಓತಾಪೇನ್ತಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಾಲಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದತ್ತಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀ’’ತಿ. ಹಿಮವಸ್ಸೇನಾತಿ ಹಿಮೇನ ಚ ವಸ್ಸೇನ ಚ.

೧೧೦. ‘‘ವಸ್ಸಿಕೋ’’ತಿ ನ ಸಙ್ಕೇತಾತಿ ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತಾ. ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಹೇಮನ್ತಿಕಗಿಮ್ಹಿಕಮಾಸಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ’’ತಿಆದಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ. ನ ಊಹದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಕಾಕಾ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಸಕುನ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ, ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ರುಕ್ಖೇ, ಕತ್ವಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಭವತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇಸು ಜನಪದೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ತೇಸುಪೀತಿ ಜನಪದೇಸುಪಿ. ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತೇ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಭವತೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಜನಪದೇಸು. ‘‘ವಿಗತವಲಾಹಕಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ನಭಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಚೇ ಅವಿಗತವಲಾಹಕಂ ಅವಿಸುದ್ಧಂ ನಭಂ ಹೋತಿ, ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಏವರೂಪೇ ಕಾಲೇ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ.

ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೇನಾಪೀತಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಧುತಙ್ಗಯುತ್ತೇನಾಪಿ. ಪಿಸದ್ದೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಸ್ಸ ಅಪೇಕ್ಖಕೋ. ವತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಸ್ಸ. ಹಿಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮಞ್ಚಕೇಯೇವ. ಸಙ್ಘಿಕಂ ಮಞ್ಚನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವೀತಮಞ್ಚಕೋತಿ ವಾಯಿತಮಞ್ಚಕೋ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವೀತಮಞ್ಚಕೇ. ಪುರಾಣಮಞ್ಚಕೋ ನಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಅನಗ್ಘೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರಾಣಮಞ್ಚಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಚಮ್ಮೇನ ಅವನಹಿತಬ್ಬೋತಿ ಓನದ್ಧೋ, ಸೋ ಏವ ಓನದ್ಧಕೋ. ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಸಮಯೇತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಖಾತೇ ಅಕಾಲೇ. ಚತುಗ್ಗುಣೇನಾಪೀತಿ ಚತುಪಟಲೇನಪಿ. ವಟ್ಟನ್ತಿ ವಲಾಹಕಾ ಆವಟ್ಟನ್ತಿ ಅಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ವಟ್ಟುಲೋ, ಸೋ ಏವ ವಟ್ಟಲಿಕೋ, ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟಲಿಕೋ, ಸತ್ತಾಹೋ ವಾ ವಟ್ಟಲಿಕೋ ಸತ್ತಾಹವಟ್ಟಲಿಕೋ, ಸೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತಾನೀತಿ ಸತ್ತಾಹವಟ್ಟಲಿಕಾದೀನಿ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸತ್ತಾಹತೋ ಊನಾಧಿಕಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಕಾಯಂ ಅನುಗಮಕತ್ತಾ ಕಾಯಸದಿಸತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಣ್ಣಕುಟೀಸೂತಿ ಪಣ್ಣೇನ ಛಾದಿತಕುಟೀಸು. ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಠಾನೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಲಗ್ಗೇತ್ವಾತಿ ಲಮ್ಬೇತ್ವಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಠಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪದೇ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ. ಧೋವಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ. ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸೂತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಪರಿವೇಣಾದೀನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಸಾಲಾಯಂ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ. ಪಾಕತಿಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಪಕತಿಯಾ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ. ತತ್ರ ತತ್ರೇವಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀಸುಯೇವ. ಅಸನಸಾಲನ್ತಿ ಅಸನ್ತಿ ಭಕ್ಖನ್ತಿ ಅಸ್ಸಂ ಸಾಲಾಯನ್ತಿ ಅಸನಾ, ಅಸನಾ ಚ ಸಾ ಸಾಲಾ ಚೇತಿ ಅಸನಸಾಲಾ, ಭೋಜನಸಾಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ‘‘ವತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೇ ವಾ. ಮಜ್ಝತೋತಿ ಪವಿತ್ತತೋ, ಸುದ್ಧಟ್ಠಾನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಟ್ಠಾನಂ ಅಭಿಮುಖಾ. ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಂಸು ಚ ವಾಲಿಕಾ ಚ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ. ಸಮ್ಮುಞ್ಚನೀಸಲಾಕಾಯ ಪರಂ ಪೇಲ್ಲೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಬಹೀತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬತಲತೋ ಬಹಿ.

೧೧೧. ಮಸಾರಕೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ನಾಮಪರಿಯಾಯೋ, ಮಸಾರಕೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಬುನ್ದಿಕಾಬದ್ಧೋತೀತಿಆದೀಸುಪಿ. ಪಾದೇ ಮಸಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಟನಿಯೋ ಪವೇಸೇತಬ್ಬಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಮಸಾರಕೋ. ಬುನ್ದೋ ಏವ ಬುನ್ದಿಕೋ, ಪಾದೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಬದ್ಧಾ ಬನ್ಧಿತಾ ಅಟನೀ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬುನ್ದಿಕಾಬದ್ಧೋ. ಕುಳೀರಸ್ಸ ಪಾದೋ ವಿಯ ಪಾದೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಕುಳೀರಪಾದಕೋ, ಯಥಾ ಕುಳೀರೋ ವಙ್ಕಪಾದೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಙ್ಕಪಾದೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಹಚ್ಚ ಅಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪವೇಸಿತೋ ಪಾದೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೋ. ಆಣಿನ್ತಿ ಅಗ್ಗಖಿಲಂ. ಮಞ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಮಞ್ಚೋ. ಪೀಠತಿ ವಿಸಮದುಕ್ಖಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಪೀಠಂ. ಪಣವೋತಿ ಏಕೋ ತೂರಿಯವಿಸೇಸೋ, ತಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಹಿ ಏತರಹಿ ಬುದ್ಧಪಟಿಮಸ್ಸ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸಣ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ತನ್ತಿ ಕೋಚ್ಛಂ. ಕರೋನ್ತಿ ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೇ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತನ್ತಿ ಕೋಚ್ಛಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಮಹಗ್ಘತ್ತಾ ಭದ್ದಪೀಠನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ. ‘‘ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಂ ನಿವತ್ತೇತಿ.

ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪದೇ. ಥೇರೋ ಆಣಾಪೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಣಾಪೇತೀತಿ ಚ ಆಣ-ಧಾತುಯಾ ಏವ ಪೇಸನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಹೇತ್ವತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕತ್ತಾ ಣಾಪೇಸದ್ದೋ ಸ್ವತ್ಥೋವ. ಸೋತಿ ದಹರೋ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಥೇರೇನ ವುತ್ತೋ, ತಥಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ, ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ವಾ. ತತೋತಿ ಠಪನಕಾಲತೋ. ಪರಿಬುನ್ಧೇತಿ ಹಿಂ ಸೇತೀತಿ ಪಲಿಬೋಧೋ, ಪರಿಸದ್ದೋ ಉಪಸಗ್ಗೋ, ಸೋ ವಿಕಾರವಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾ ಜಾತೋ. ಸೋ ಪಲಿಬೋಧೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಆವಾಸಾದಿಕೋ, ಇಧ ಪನ ಸನ್ಥರಾಪಿತಮಞ್ಚಾದಿಕೋ. ಸಾಯನ್ತಿ ಸಾಯನ್ಹೇ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಥೇರೋ ಭಣತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ. ‘‘ಬಾಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನುಗ್ಗಹಿತವತ್ತೋ’’ತಿ. ಅನುಗ್ಗಹಿತಂ ವತ್ತಂ ಯೇನಾತಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತವತ್ತೋ, ಥೇರೋ. ತಜ್ಜೇತೀತಿ ಉಬ್ಬೇಜೇತಿ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ದಹರೇ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ.

ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪೇಸನಕ್ಖಣೇಯೇವ. ದಹರೋ ವದತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಥೇರೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ನನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ, ‘‘ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ’’ತಿಪದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ನನ್ತಿ ದಹರಂ ವಾ. ‘‘ವತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಯೇವ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ. ತತ್ಥಾತಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ. ಭೋಜನಸಾಲತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಭೋಜನಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಪಞ್ಞಾಪನಟ್ಠಾನತೋ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಥೇರೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇಯೇವ. ಯತ್ರಿಚ್ಛತೀತಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತರಸನ್ನಿಪಾತೇತಿ ಸಕಲಂ ಅಹೋರತ್ತಂ ಅಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಅನ್ತರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಆಗನ್ತುಕಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತೋತಿ ಗಣ್ಹನತೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ. ಯೇಹೀತಿ ಆವಾಸಿಕೋ ವಾ ಹೋತು, ಆಗನ್ತುಕೋ ವಾ, ಯೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ. ತೇತಿ ನಿಸಿನ್ನಕಭಿಕ್ಖೂ. ಉದ್ಧಂ ಪಾಳಿಪಾಠಂ ಸಾರೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಉಸ್ಸಾರಕೋ. ಧಮ್ಮಕಥಾಯಂ ಸಾಧೂತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಉಸ್ಸಾರಕೇ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇ ವಾ. ಅಹೋರತ್ತನ್ತಿ ಅಹೋ ಚ ರತ್ತಿ ಚ ಅಹೋರತ್ತಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗಪದಂ. ಇತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಠಮಂ ನಿಸಿನ್ನಭಿಕ್ಖುತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಟ್ಠೇಯೇವಾತಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಠಿತೇಯೇವ, ಅನಾದರೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಆಪತ್ತಿವಾರಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇಸು.

೧೧೨. ಚಿಮಿಲಿಕಂ ವಾತಿಆದೀಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಚಿಮಿಲಿಕತ್ಥರಣಂ. ಉತ್ತರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಉತ್ತರತ್ಥರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಸುಧಾದಿಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಅಕತಾಯಂ ಪಕತಿಭೂಮಿಯಂ. ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋತಿ ಏತ್ಥ ಚಮ್ಮಂಯೇವ ಅನ್ತೇ ಖಣ್ಡತ್ತಾ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನನು ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಿ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಪರಿಹರಣೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಪುಗ್ಗಲಿಕನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ಹರಣೇಯೇವ. ಪಾದೋ ಪುಞ್ಛೀಯತಿ ಸೋಧೀಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪಾದಪುಞ್ಛನೀತಿ ಕತ್ವಾ ರಜ್ಜುಪಿಲೋತಿಕಾಯೋ ಪಾದಪುಞ್ಛನೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾದಪುಞ್ಛನೀ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಯಸದ್ದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಕಪೀಠನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಫಲಕಪೀಠಂ ನಾಮ ಫಲಕಮಯಂ ಪೀಠ’’ನ್ತಿ. ಫಲಕಞ್ಚ ಪೀಠಞ್ಚ ಫಲಕಪೀಠನ್ತಿ ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಫಲಕಪೀಠ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ. ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಕರಣಂ, ಕತ್ತಾ ವಾ. ಬೀಜನಿಪತ್ತಕನ್ತಿ ಚತುರಸ್ಸಬೀಜನೀಯೇವ ಸಕುಣಪತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ಬೀಜನಿಪತ್ತಕಂ, ಸದಿಸತ್ಥೇ ಕೋ. ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಚಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಪಚನಸಾಲಾಯಂ. ಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಲೇಣಸದಿಸೇ ಪಬ್ಭಾರೇ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ.

ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮಿವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೧೩. ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಲಜ್ಜೀ ಹೋತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಲಜ್ಜೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಲಿಬೋಧಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ. ಯೋತಿ ಆಪುಚ್ಛಕೋ ಭಿಕ್ಖು. ‘‘ಕೇನಚಿ ಉಪದ್ದುತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹಿಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ. ವುಡ್ಢತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಂ ಪದೇಸನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಟ್ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ. ಆಪದಾಸೂತಿ ವಿಪತ್ತೀಸೂತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೧೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಮಞ್ಚಕಭಿಸೀತಿ ಮಞ್ಚೇ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬೋ ಮಞ್ಚಕೋ, ಸೋಯೇವ ಭಿಸೀತಿ ಮಞ್ಚಕಭಿಸಿ. ಏವಂ ಪೀಠಕಭಿಸಿಪಿ. ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾವಾರೋ’’ತಿಆದಿ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯಾತಿಕ್ಕಮೇತಿ ದುತಿಯಪಾದಾತಿಕ್ಕಮೇ. ಸೇನಾಸನತೋತಿ ಸಚೇ ಏಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತಿ, ತತೋ. ಅಥ ಬಹೂನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸೇನಾಸನತೋ. ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ’’ತಿ.

ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು, ಸಾಮಣೇರೋ, ಆರಾಮಿಕೋ ಚಾತಿ ತಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ನ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಸಾಮಣೇರೋ, ಆರಾಮಿಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ, ಸಾಮಣೇರಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆರಾಮಿಕೋವ ನ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ತೀಸುಪಿ ಅಸನ್ತೇಸು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ಯೇನಾತಿ ಉಪಾಸಕೇನ, ‘‘ಕಾರಿತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಸಾಮಿಕಸ್ಸ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಾಸಾಣೇಸೂತಿ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇಸು. ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತೀತಿ ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಉಸ್ಸಹನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇಪೀತಿ ಉಪಾಸಕಾಪಿ, ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ದಾರುಭಣ್ಡಾದೀಸು.

ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾರೇನ ವೇಣೀಯತಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರಿವೇಣಂ. ‘‘ಅಥ ಖೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಅರುಚಿಲಕ್ಖಣಂ. ‘‘ಆಸನ್ನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಚಾರಸದ್ದಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಅಞ್ಞರೋಪನತ್ಥೇ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಮ್ಮಿಕರಾಸಿಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಪಚಿನನ್ತೀತಿ ಉಪಚಿಕಾ, ತಾಹಿ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಾಹಿ ಪಲುಜ್ಜತಿ ನಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ವಿಹಾರಂ. ಖಾಯಿತುನ್ತಿ ಖಾದಿತುಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ. ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ವಿಹಾರೇ ಅಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಪಞ್ಞಾಪನಸ್ಸ ವಿಸೇಸಫಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಪಞ್ಞಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೧೧೮. ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಪುರಿಮಭಿಕ್ಖು ಕರೋತಿ, ತಥೇವ. ವಸನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ರತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ.

ಯಾ ದೀಘಸಾಲಾ ವಾ ಯಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ವಾ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ದೀಘಸಾಲಾದಿಕೇ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ, ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಿಲುಚ್ಚಯೋತಿ ಪಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಲೇಣಂ ಸಿಲುಚ್ಚಯಲೇಣಂ, ಪಬ್ಬತಗುಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಚಿಕಾಸಙ್ಕಾತಿ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಾ. ತತೋತಿ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಾದಿತೋ. ಆಗನ್ತುಕೋ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನುವತ್ತನ್ತೋ ವಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೋತಿ ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖು. ಪುನ ಸೋತಿ ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖುಯೇವ. ತತೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ವಸನತೋ. ಉಭೋಪೀತಿ ಆವಾಸಿಕೋಪಿ ಆಗನ್ತುಕೋಪಿ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ. ತೇಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ತೀಸು. ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ. ಆಭೋಗೇನಾತಿ ಆಭೋಗಮತ್ತೇನ ಮುತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞತೋತಿ ಅಞ್ಞಾವಾಸತೋ. ಅಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಆನೀತಾವಾಸೇಯೇವ. ತೇನಾತಿ ವುಡ್ಢತರೇನ, ‘‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇತಿ ವುಡ್ಢತರೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇಪಿ ಇತರಸ್ಸ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಆಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ನಟ್ಠಂ ವಾತಿ ನಟ್ಠೇ ವಾ ಸೇನಾಸನೇ ಸತಿ ಗೀವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ನಟ್ಠಾನೀತಿ ನಟ್ಠೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸು ಸನ್ತೇಸು.

ವುಡ್ಢತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಚ ಇಸ್ಸರಿಯೋ ಚ ಯಕ್ಖೋ ಚ ಸೀಹೋ ಚ ವಾಳಮಿಗೋ ಚ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ಚ ವುಡ್ಢ…ಪೇ… ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾ, ತೇ ಆದಯೋ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ವುಡ್ಢ…ಪೇ… ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾದಯೋ, ತೇಸು. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪೇತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ‘‘ಪಲಿಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪದ್ದುತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೧೯. ಛಟ್ಠೇ ರೂಮ್ಭಿತ್ವಾತಿ ನಿವಾರೇತ್ವಾ, ಆವರಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ. ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಖದ ಹಿಂಸಾಯನ್ತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೫ ದಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತತ್ತಾ ಖದಸದ್ದೋ ಹಿಂಸತ್ಥೋ ಹೋತಿ. ಅನುಸಮೀಪಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಖದನಂ ಹಿಂ ಸನಂ ನಾಮ ಅನುಸಮೀಪಂ ಪವಿಸನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ’’ತಿ.

೧೨೦. ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜಾನನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ. ತೇನೇವಾತಿ ಜಾನನಹೇತುನಾ ಏವ. ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿಪದಸ್ಸ. ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ. ಸಙ್ಘೋ ಪನ ದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ವುಡ್ಢಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ. ಏತ್ಥಾತಿ ವುಡ್ಢಗಿಲಾನಾದೀಸು. ಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ದೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಗಿಲಾನೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನ ಪೀಳೇತಬ್ಬೋ, ಅನುಕಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಪದದ್ವಯೇ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ. ‘‘ಕಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಜೋತಕತ್ತಾ ಪನಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥಜೋತಕೋ.

೧೨೧. ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯತೋತಿ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಠಾನತೋ. ಯಾವ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಚಾರೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

‘‘ಅಭಿನಿಸೀದತಿ ವಾ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜತಿ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದಸ್ಸ ಅನಿಯಮವಿಕಪ್ಪತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿನಿಸೀದನಮತ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

೧೨೨. ಇತೋತಿ ವಾರತೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವಾರೇ. ಯಥಾ ವುತ್ತೋ, ಏವನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಏವ ವಿಹಾರಪರಿವೇಣೇಸು. ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಇಧಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ತತ್ಥಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲೇ.

೧೨೩. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಆಪದಾಸೂ’’ತಿಪದಂ ‘‘ಪವಿಸತೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಪದಾಸೂತಿಆದೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೨೬. ಸತ್ತಮೇ ಯೇ ಪಾಸಾದಾ ವಾ ಯಾನಿ ವಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಚತಸ್ಸೋ ಭೂಮಿಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚತುಭೂಮಕಾ. ಏವಂ ಪಞ್ಚಭೂಮಕಾ. ಕೋಟ್ಠಕಾನೀತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾನಿ. ‘‘ಪಾಸಾದಾ’’ತಿಪದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇ’’ತಿಪದಂ, ‘‘ಚತುಸ್ಸಾಲಾನೀ’’ತಿಪದೇ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇ ‘‘ಯಾನೀ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ. ಸೇನಾಸನೇಸು ಏಕೇನ ಪಯೋಗೇನ ಬಹುಕೇ ದ್ವಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಾನಾಪಯೋಗೇಹಿ ನಾನಾದ್ವಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ದ್ವಾರಗಣನಾಯಾ’’ತಿಇಮಿನಾ ಪಯೋಗಗಣನಾಯಾತಿಪಿ ಅತ್ಥಂ ಞಾಪೇತಿ ಅತ್ಥತೋ ಪಾಕಟತ್ತಾ. ಅನಾಮಸಿತ್ವಾತಿ ಅಛುಪಿತ್ವಾ.

ಏತ್ತಕಾನೀತಿ ಏತಪಮಾಣಾನಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಗಾಳ್ಹನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ.

೧೨೭. ಇಧಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಪಿಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದಾಪೇಕ್ಖೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಯತ್ರಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ.

೧೨೮. ಸೋತಿ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಕಲಹಕಾರಕೋ ಭಿಕ್ಖು. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಪಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖಂ. ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನಪುಗ್ಗಲಪಕ್ಖೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಡ್ಢತಿ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತಿ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ನಿಕ್ಕಡ್ಢಕಪುಗ್ಗಲಪಕ್ಖೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೨೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಚ್ಛನ್ನತಲತ್ತಾ ಉಪರಿ ವೇಹಾಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಉಪರಿವೇಹಾಸಾ, ಸಾ ಚ ಸಾ ಕುಟಿ ಚೇತಿ ಉಪರಿವೇಹಾಸಕುಟೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪರಿಅಚ್ಛನ್ನತಲಾಯಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಕುಟಿಯಾ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಮಞ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅಭೀ’’ತಿಉಪಸಗ್ಗೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನಿಸೀದತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದೇನ ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಮಞ್ಚ’’ನ್ತಿಪದೇ ಏತಂ ವಚನಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಏತನ್ತಿ ‘‘ಮಞ್ಚ’’ನ್ತಿಪದಂ ಉಪಯೋಗವಚನವನ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಭೀತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಪದಾಲಙ್ಕಾರಮತ್ತೋ ಪದವಿಭೂಸನಮತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭೀತಿ ಇದಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪದಸೋಭಣತ್ಥನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥಂ ವಿಭೂಸನತ್ಥಂ ಪದಸ್ಸ ಫುಲ್ಲಿತತ್ಥನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಿಪತಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ನೀತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಧಾತ್ವತ್ಥಾನುವತ್ತಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ನೀತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಧಾತ್ವತ್ಥವಿಸೇಸಕತಂ ದೀಪೇತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪತಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ಆಣೀತಿ ಅಗ್ಗಖೀಲಾ.

೧೩೧. ಯಾ ಕುಟಿ ಸೀಸಂ ನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಸಾ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸಾ’’ತಿಇಮಿನಾ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮಾಹೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಾಹಿ. ತುಲಾಹೀತಿ ಗೇಹಥಮ್ಭಾನಮುಪರಿ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ಠಿತೇಹಿ ಕಟ್ಠವಿಸೇಸೇಹಿ. ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಚ ತುಲಾಯ ಸರೂಪಂ ಪಾಕಟಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ತುಲಾಯ ಸರೂಪಂ ಅಞ್ಞಥಾ ವದನ್ತಿ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ’’ತಿವಚನೇನ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಯಾ ಕಾಚಿ ಕುಟಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಪರೀತಿ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಂ ಭೂಮಿತೋ ಉಪರಿ ಭೂಮಿಯಂ. ಅಚ್ಛನ್ನತಲಾತಿ ಅನುಲ್ಲೋಚತಲಾ, ಅವಿತಾನತಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧ ಪನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ.

೧೩೩. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಯಾಯನ್ತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಕುಟಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಸೀಸಘಟ್ಟಕುಟಿಯಂ. ಅನೋಣತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಕುಟಿಯಾ. ಅಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನಾರಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಾಣೀತಿ ಪತನಸ್ಸ ನಿವಾರಣಾ ಆಣಿ ಅಗ್ಗಖೀಲಾ. ಸಾ ಹಿ ಆಬನ್ಧಂ ನಯತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಆಣೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ. ನ ನಿಪ್ಪತನ್ತೀತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಪತನ್ತಿ. ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇತಿ ಅಙ್ಗೇ ಆಹನಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪವೇಸಿತಪಾದಕೇ. ನಾಗದನ್ತಕಾದೀಸೂತಿ ನಾಗಸ್ಸ ದನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ನಾಗದನ್ತಕೋ, ಸದಿಸತ್ಥೇ ಕೋ, ಸೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ನಾಗದನ್ತಕಾದಯೋ, ತೇಸು. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭಿತ್ತಿಖೀಲಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೩೫. ನವಮೇ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಾರಬಾಹಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಪಿಟ್ಠೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕವಾಟಾನಂ ಸಂ ಏಕತೋ ಘಾಟೋ ಘಟನಂ ಸಮಾಗಮೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತವಚನಂ. ಏವಂ ‘‘ತದೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಭಗವತಾಪೀತಿ ನ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಏವ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಭಗವತಾಪಿ ಕತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ದ್ವಾರಬನ್ಧೇನ ಅಗ್ಗಳಸ್ಸ ಅವಿನಾಭಾವತೋ ‘‘ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಗ್ಗಳೇನ ಸಹ ದ್ವಾರಬನ್ಧಟ್ಠಪನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕವಾಟಕದ್ವಾರಬನ್ಧಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿ. ಅಗ್ಗಳೋತಿ ಕವಾಟಫಲಕೋ. ಇಮಮೇವತ್ಥನ್ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ಇಮಂ ಏವ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿವಚನೇ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಭಗವತೋ ಅಭಿಸನ್ಧಿ. ಹಿ-ಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ. ಕಮ್ಪತೀತಿ ಭುಸಂ ಕಮ್ಪತಿ. ಚಲತೀತಿ ಈಸಂ ಚಲತಿ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ಸಿಥಿಲಪತನಹೇತುನಾ. ಮಾತಿಕಾಯಂ, ಪದಭಾಜನೀಯಞ್ಚ ‘‘ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿವಚನೇ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿ, ಸಾಯೇವ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ ತ್ಥಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಅಧಿಕಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ಯಂ ಪನ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸ. ಉಪರೀತಿ ದ್ವಾರತೋ ಉಪರಿ. ತೀಸು ದಿಸಾಸೂತಿ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು, ಉಪರೀತಿ ತೀಸು ದಿಸಾಸು. ತತ್ರಾಪೀತಿ ಖುದ್ದಕೇ ವಿಹಾರೇಪಿ. ಸಾತಿ ಭಿತ್ತಿ. ಅಪರಿಪೂರಉಪಚಾರಾಪೀತಿ ಸಮನ್ತಾ ಕವಾಟಪಮಾಣೇನ ಅಪರಿಪೂರಉಪಚಾರಾಪಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ಉಕ್ಕಂಸಪಮಾಣೇನ. ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಅತಿರೇಕಂ ನ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೀಸು ದಿಸಾಸು ಏವ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ, ಲೇಪೋಕಾಸೇ ಸತಿ ಅಧೋಭಾಗೇಪಿ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ. ಆಲೋಕಂ ಸನ್ಧೇನ್ತಿ ಪಿದಹನ್ತೀತಿ ‘‘ಆಲೋಕಸನ್ಧೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ವಾತಂ ಪಿವತೀತಿ ವಾತಪಾನಂ, ದ್ವಾರಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಿತಾ ಕವಾಟಕಾ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ. ತೇತಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ ಪಹರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಮ್ಹಿ. ಸಬ್ಬದಿಸಾಸೂತಿ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು, ಹೇಟ್ಠಾ, ಉಪರೀತಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು. ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಪದಂ ‘‘ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾ’’ತಿಪದದ್ವಯೇ ಹೇತು. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮಾಯಾ’’ತಿಪದೇ.