೫೦. ವಿಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೭೧-೨. ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ನಾಮಞ್ಚ ಅಟ್ಠವೀಸತಿವಿಧಂ ರೂಪಞ್ಚ. ‘‘ನಮನಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮಂ, ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪತೋ ನ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾದಿಕೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಝಾನಲಾಭೀ ಚೇ, ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಝಾನಗತಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕೋ ಚೇ, ಪಕಿಣ್ಣಕಭೂತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ, ಚತುರಾರಕ್ಖವಸೇನ ದೀಪಿತಾ ಸೋಪಚಾರಸಮಾಧಿಸಙ್ಖಾತಾ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ ಚ ವುತ್ತಾವ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ. ತತೋ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ನಾಮರೂಪದ್ವಯಮೇವ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಉಪಾದಾನಕಮ್ಮೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಇಸ್ಸರಾದಿಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ಇಮಿನಾ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿ ದಸ್ಸಿತಾ.

ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಾಮರೂಪಸಙ್ಖಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಭಾವಾಪಜ್ಜನತೋ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಉದಯಬ್ಬಯಪೀಳನಾ ದುಕ್ಖಾತಿ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಸೇನ ಪೀಳನತೋ ದುಕ್ಖಾ. ಅವಸವತ್ತಿತ್ತಾ ಅನತ್ತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಅವತ್ತನತೋ ಅನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಸಮಥಯಾನಿಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕೋ ಚ ಯೋಗಾವಚರೋ. ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ, ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಙ್ಖಾರಾನಮೇವ ಹಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿನಾನುಪಸ್ಸನತೋ ಉದಯಬ್ಬಯಭಙ್ಗಭಯಆದೀನವನಿಬ್ಬಿದಾಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಸ- ಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಟ್ಠವಿಧಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯನ್ತಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇನ ಖೇಪಿತತ್ತಾ, ಇತರೇಸಂ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖೇಪಿತತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖಯನ್ತೇ ಜಾತಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ.

ನಿಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೩. ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಯಾ ಸಿಕ್ಖನಾ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಂ, ಅತೋ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೭೪. ನಿಚ್ಚಸೋ ಲೋಕವಿಚಾರಿನೋತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಲೋಕೇ ವಿಚರತೋ. ಮಾಲುತಸ್ಸೇವ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ನ ಸಮ್ಭೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಮಾಲುತಸ್ಸೇವಾತಿ ವಾತಸ್ಸ ಇವ. ನ ಸಮ್ಭೋತೀತಿ ನ ಹೋತಿ.

೪೭೫-೬. ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿ ಏವ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯೋ, ಕೇತು ವಿಯ ಕೇತು, ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯೇ ಕೇತೂತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ. ತೇನ ರಚಿತಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಞ್ಞುಪಸಂಸಿತಾ ಅಯಂ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಮಾಣತೋ ಗಾಥಾನಂ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಸತೇಹಿ ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಟ್ಠಾನಮುಪಾಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ನಿಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಗಮನಕಥಾ

ಕಾರಾಪಿತೇತಿರುಚಿರೇ ಪವರೇ ವಿಹಾರೇ;

ಮಾನಾಧಿಕಾರಿಪುರಿನಾ ಗರುನಾ ಗುಣೇನ;

ವಸ್ಸಂ ವಸಂ ದಮಿಳಸೋ ವಿಧಹಂ ಅಕಾಸಿಂ;

ಆಕಙ್ಖಟೀಕ ಜಿನಸಾಸನಸಮ್ಪವುದ್ಧಿಂ.

ಪುಞ್ಞೇನ ಸತ್ಥರಚನಾಜನಿತೇನ ತೇನ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನವರೋದಯಕಾರಣೇನ;

ಲೋಕಾಮಿಸೇಸು ಪನ ಮೇ ಸಮಯಂ ಅಲಗ್ಗೋ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನವರೋದಯಮಾಚರೇಯ್ಯಂ.

ಅತ್ಥೇಸು ಅಕ್ಖರಪದೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು;

ಪುಬ್ಬಾಪರೇಸು ಲಿಖಿತಂ ಖಲಿತಂ ಯದತ್ಥಿ;

ಓಹಾಯ ಖನ್ತುಮರಹನ್ತಿ ವದನ್ತು ಸನ್ತಾ;

ದಿಟ್ಠಾಪರಾಧಮಥ ವಾ ಕಿಮುಲಾಲನೇನ.

ಯೇನನ್ತತನ್ತರತನಾಕರಮನ್ಥನೇನ;

ಮನ್ಥಾಚಲೋಲ್ಲಸಿತಞಾಣವರೇನ ಲದ್ಧಾ;

ಸಾರಾಮತಾತಿಸುಖಿತಾ ಸುಖಯನ್ತಿ ಚಞ್ಞೇ;

ತೇ ಮೇ ಜಯನ್ತಿ ಗರವೋ ಗರವೋ ಗುಣೇಹಿ.

ಪರತ್ಥಸಮ್ಪಾದನತೋ, ಪುಞ್ಞೇನಾಧಿಗತೇನಹಂ;

ಪರತ್ಥಸಮ್ಪಾದನಕೋ, ಭವೇಯ್ಯಂ ಜಾತಿಜಾತಿಯಂ.

ಸಿಸ್ಸೋ ಆಹ –

ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾನೇಕಸನ್ತೋಸೋಪಸಮೇಸಿನಂ;

ಸುಚಿಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತೀನಂ, ಸದಾರಞ್ಞನಿವಾಸಿನಂ.

ಸಾಸನುಜ್ಜೋತಕಾರೀನಂ, ಆಚೇರತ್ತಮುಪಾಗತಂ;

ಉದುಮ್ಬರಗಿರಿಖ್ಯಾತಯತೀನಂ ಯತಿಪುಙ್ಗವಂ.

ಮೇಧಙ್ಕರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ತಪೋಧನಂ;

ಥೇರಂ ಥಿರದಯಾಮೇಧಾನಿಧಾನಂ ಸಾಧುಪೂಜಿತಂ.

ಸಿಸ್ಸಂ ಸಹಾಯಮಾಗಮ್ಮ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಮತ್ತನೋ;

ಸೋಧೇತುಂ ಸಾಸನಂ ಸತ್ಥು, ಪರಕ್ಕಮಮಕಾಸಿ ಯೋ.

ಸುಸದ್ದಸಿದ್ಧಿಂ ಯೋ ಯೋಗನಿಚ್ಛಯಂ ಸಬ್ಭಿ ವಣ್ಣಿತಂ;

ಅಕಾ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರಂ, ವುತ್ತೋದಯಮನಾಕುಲಂ.

ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತನಾಮೇನ, ಮಹಾಥೇರೇನ ಧೀಮತಾ;

ನಿವಾಸಭೂತೇನಾನೇಕಗುಣಾನಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿನಂ.

ತೇನೇವ ರಚಿತಾ ಸಾಧು, ಸಾಸನೋದಯಕಾರಿನಾ;

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯ ಟೀಕಾಪಿ, ಸುಮಙ್ಗಲಪ್ಪಸಾದನೀ.

ನಿಗಮನಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲಪ್ಪಸಾದನೀ ನಾಮ

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ-ಅಭಿನವಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ.

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ