ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ-ಅಭಿನವಟೀಕಾ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

ತಿಲೋಕತಿಲಕಂ ವನ್ದೇ, ಸದ್ಧಮ್ಮಾಮತನಿಮ್ಮಿತಂ;

ಸಂಸುಟ್ಠುಕತಸಮ್ಭತ್ತಿಂ, ಜಿನಂ ಜನಮನೋರಮಂ.

ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಮಹಾಸಾಮಿಂ, ನೇಕಸತ್ಥವಿಸಾರದಂ;

ಮಹಾಗುಣಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ, ನಮೋ ಮೇ ಸಿರಸಾ ಗರುಂ.

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯ ಟೀಕಾ ಯಾ, ಪುರಾತನಾ ಸಮೀರಿತಾ;

ನ ತಾಯ ಸಕ್ಕಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಅತ್ಥೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಞಾತವೇ.

ತತೋನೇಕಗುಣಾನಂ ಯೋ, ಮಞ್ಜೂಸಾ ರತನಾನವ;

ಸುಮಙ್ಗಲಸನಾಮೇನ, ತೇನ ಪಞ್ಞವತಾ ಸತಾ.

ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಯತಿನ್ದೇನ, ಸದಾರಞ್ಞನಿವಾಸಿನಾ;

ಸವಿನಿಚ್ಛಯಮೇತಿಸ್ಸಾ, ಕರಿಸ್ಸಾಮತ್ಥವಣ್ಣನಂ.

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ

(ಕ) ಏತ್ಥಾಹ – ಕಿಮತ್ಥಮಾದಿತೋವಾಯಂ ಗಾಥಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ನನು ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮೇವ ಪಕರಣಮಾರಭನೀಯನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ. ಸಪ್ಪಯೋಜನಞ್ಹಿ ತಂದಸ್ಸನಂ ತಾಯ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಾಭಿಧೇಯ್ಯಕರಣಪ್ಪಕಾರಪ್ಪಯೋಜನಾಭಿಧಾನಸನ್ದಸ್ಸನತೋ. ತಾನಿ ಚ ಪನ ಸಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಗನ್ಥಪರಿಸಮಾಪನಾದಿಪ್ಪಯೋಜನಾನಮಭಿನಿಪ್ಫಾದನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋತೂನಮತ್ತನೋ ಚ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥನಿಪ್ಫಾದನಂ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಂ. ವಿದಿತಾಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂನಮಾದರಣೀಯತಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಕಥನಪ್ಪಯೋಜನಂ. ಸೋತುಜನಸಮುಸ್ಸಾಹಜನನಂ ಕರಣಪ್ಪಕಾರಪ್ಪಯೋಜನಕಥನಪ್ಪಯೋಜನಂ. ವೋಹಾರಸುಖತಾ ಪನ ಅಭಿಧಾನಕಥನಪ್ಪಯೋಜನಂ.

ತತ್ಥ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರತನತ್ತಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಖುದ್ದಭೂತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಇಧ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬತಾದೀಪನೇನ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಂ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಚ ನಾಮೇಸ ಸಮುದಿತೇನ ಸತ್ಥೇನ ವಚನೀಯತ್ಥೋತಿ. ಅಭಿಧಾನಞ್ಚ ಪನ ಇಮಿನಾವ ದಸ್ಸಿತಂ ತೇನ ಅತ್ಥಾನುಗತಸಮಞ್ಞಾಪರಿದೀಪನತೋ. ಸಮಾತಿಕನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಣಪ್ಪಕಾರೋ, ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ, ತೇನ ಖುದ್ದಭೂತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಇಧ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತೋ. ಆದಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಜನಪಯೋಜನಂ ಪನ ಇಮಿನಾವ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ದಸ್ಸಿತಮೇವ, ತಾಸಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಹಿ ಸಿಕ್ಖನೇ ಸತಿ ತಮ್ಮೂಲಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಸಂಸಿಜ್ಝನತೋ. ಪಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಾನಂ ಸಾಧನಸಾಧಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಯದಸ್ಸನೇನೇವ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಮುದಾಯತ್ಥೋ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥಾವಯವತ್ಥೋ – ರತನತ್ತಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಂ ಪವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ರತನಾನಿ, ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ರತನಾನಿ, ಬುದ್ಧಾದಯೋವ ರತನಾನಿ. ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ;

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೩; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೫.೨೨೩; ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ೩; ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೨೬; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೪೫; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೦);

ತಯೋ ಅವಯವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಯಂ, ಸಮುದಾಯಾಪೇಕ್ಖಂ ಏಕವಚನಂ, ಅವಯವವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ತೀಣಿ ಏವ ರತನಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ರತನಾನಂ ತಯಂ ರತನತ್ತಯಂ. ವನ್ದಿತ್ವಾತಿ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವನ್ದನಾ ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿ, ವಚಸಾ ವನ್ದತಿ, ಮನಸಾ ವನ್ದತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೫೫) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಬಹುಲಪ್ಪವತ್ತಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ ಮನೋದ್ವಾರವನ್ದನಾ. ತಂ ತಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪನ ಪವತ್ತಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರವನ್ದನಾ. ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ. ಸಿಕ್ಖನಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂವರಣವಸೇನ, ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ, ಆರಮ್ಮಣಜಾನನಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವಪಾಪನವಸೇನ ಚ ಆಸೇವನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಬಹುವಿಧಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ಇಧ ತು ಸಙ್ಖೇಪನಯತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಾದಿಅನೇಕತ್ಥಸಮ್ಭವೇಪಿ ಖುದ್ದ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕತ್ಥೋವೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರೋತಿ ಖುದ್ದಾ ಅಪ್ಪಕಾ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ. ಇಧ ಪನ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಪ್ಪಕಾಸಕೋ ಗನ್ಥೋ ತಬ್ಬೋಹಾರೂಪಚಾರತೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ‘‘ವರುಣಾನಗರ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಂ. ಪವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ.

ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೋಯಮತ್ಥಿ ಅವಯವವಚನೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾದೀನಿ ಸಬ್ಬನಾಮಾನೀ’’ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಅಪಾದಾನವಚನೋ ಯಥಾ ‘‘ಪಬ್ಬತಾದೀನಿ ಖೇತ್ತಾನೀ’’ತಿ. ತತ್ಥಾವಯವವಾಚೀ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ‘‘ಆದಿಯತೀತ್ಯಾದೀ’’ತಿ. ಇತರೋ ಅಪಾದಾನಸಾಧನೋ ‘‘ಆದಿಯತಿ ಏತಸ್ಮಾತ್ಯಾದೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಅವಯವವಚನೋ, ತಸ್ಸೇದಂ ಗಹಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಆದಿಭೂತಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣತೋಯೇವ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯಾನಂ ಅವಧಾರಣಫಲತ್ತಾ ಲಬ್ಭತಿ. ತೋ-ಪಚ್ಚಯೋ ಅವಧಿಮ್ಹಿಯೇವ, ನ ಆಧಾರೇ. ತತ್ಥ ಹಿ ತೋಪಚ್ಚಯೇ ಆಧಾರೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಮಜ್ಝಅನ್ತಾನಂ ಅವಯವಭೂತೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಸತಿ ಅವಧಾರಣನಿಚ್ಛಯೋ ನಿಯಮೋತಿ ಅತ್ಥನ್ತರತ್ತಾ ಆದಿಕ್ಖಣನಿಯಮೇನ ಮಜ್ಝಾದಯೋ ನಿವತ್ತಿಯೇಯ್ಯುಂ. ಅಪಾದಾನವಚನಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣೇ ಅವಧಿಭೂತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೋ ನಿವತ್ತಿಯೇಯ್ಯ ‘‘ಪಬ್ಬತಾದೀನಿ ಖೇತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಭೂತಪಬ್ಬತಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಖೇತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಆಧಾರತ್ಥೋಪಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಂ ನಾತಿಗಚ್ಛತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಟೀಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಏತ್ಥೇವ ಪುರಾಣಟೀಕಾಯನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಆದಿತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ – ಅತಿದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಸಮವಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಲಸಿಯದೋಸೇನ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞಾಣದೋಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಚ ಅಹುತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರನ್ತರಮೇವ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ಆದರೋ ಜನೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಆಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಏಕಸೇಸನಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಪಿ ಏತ್ಥೇವಾವಿರೋಧೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ. ನನು ಅಧಿಸೀಲಾದಯೋವ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಥಂ ಪಕರಣಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತೇ ಸತಿ ತದ್ದೀಪಕಗನ್ಥಸ್ಸಾಪಿ ಆಸೇವಿತಬ್ಬತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವತ್ತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತಿಕಾಯ ಠಪನತೋ ಸಹ ಮಾತಿಕಾಯಾತಿ ಸಮಾತಿಕಂ. ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣೋಯಂ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ ತಸ್ಸ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸ್ಸ ಯೋ ಗುಣೋ ಮಾತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಸೇಸನಂ, ತಸ್ಸ ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ. ಸುಖೇನೇವ ಹಿ ಗಹಣಂ ಸಿಯಾ ಮಾತಿಕಾನುಸಾರೇನ ತಂ ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಸಂಸಯಾಪಗಮತೋ.

ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

(ಖ-ಜ) ಇದಾನಿ ‘‘ಸಮಾತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಿ ತಾವ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾತಿ? ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾನಂ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ. ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩; ಪೇಟಕೋ. ೨೨; ಮಿ. ಪ. ೨.೧.೯) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಪಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತ್ತಾ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾವ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಾತಿಕಾಪದಾನಂ ಪನ ಅತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಮಾತಿಕಾಪದಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸವಸೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನ ಇಧ ವಿಸುಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ. ಅವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ಪನ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮ.

ಇದಾನಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಮಾತಿಕಾಪದಂ ಉದ್ಧರಿ. ಏವಮುಪರಿಪಿ. ಇದಾನಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ಗರುಕಾ ನವಾ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಪದಂ ಉದ್ಧರೀತಿಆದಿನಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ತಾಯ ಪರಾಜಯನ್ತೀತಿ ಪರಾಜಿಯಾ. ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಯ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ-ಕಾರಕರಣೇನ. ತೇ ಪನ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧. ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗಾ ಚ ನಾಮ ತಿಂಸ ಮಗ್ಗಾ. ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತವಸೇನ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ. ತತ್ಥ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ –

‘‘ಅಪದಾನಂ ಅಹೀ ಮಚ್ಛಾ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟೀ;

ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಮಜ್ಜಾರೀ, ವತ್ಥು ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಿಮಾ’’ತಿ. (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೫);

ತಾಸಂ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ತಯೋ ತಯೋ ಕತ್ವಾ ನವ ಮಗ್ಗಾ, ತಥಾ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ, ಪುರಿಸಾನಂ ಪನ ವಚ್ಚಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಛ, ತಥಾ ಪಣ್ಡಕಾನನ್ತಿ ತಿಂಸ. ತೇಸಂ ತಯೇ. ಕೀದಿಸೇತಿ ಆಹ ‘‘ಸನ್ಥತಸನ್ಥತೇ’’ತಿ. ಸನ್ಥತೇ ಅಸನ್ಥತೇತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ. ನ ಸನ್ಥತಂ ಅಸನ್ಥತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ಥತೇ. ನ-ಕಾರೋ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪಯಿರುದಾಸೇ, ತಂ ಕಿರಿಯಾಯುತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ವಿಧಾನೇನ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಪಯಿರುದಾಸನಂ ಪರಿಚ್ಚಜನಂ ಪಯಿರುದಾಸೋತಿ. ನ ಪಸಜ್ಜಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ, ಸನ್ಥತಂ ಪಸಜ್ಜ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ನ ನಿಸೇಧೋತಿ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ವಚನಯುತ್ತಿಬಲೇನೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ, ಅನ್ತೋ ವಾ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವತ್ಥಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾಭೂತೇ ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇ ಪಕತಿವಾತೇನ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠೇ ತಿನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಂ. ಸನ್ತಿಆದಿ ತಬ್ಬಿಸೇಸನಂ. ಸನ್ತಿ ಅತ್ತನಿಯಂ. ಸಂ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತನಿಯೇ ಚ ವತ್ತತಿ. ಸನ್ಥತಂ ಅಸನ್ಥತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ. ಉಪಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ. ಕಿತ್ತಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಲಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ. ತಿಲಸ್ಸ ಮತ್ತಂ ಸಾಕಲ್ಲಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ತಿಲಮತ್ತಂ. ‘‘ಮತ್ತಂ ಸಾಕಲ್ಲಂ ನಿಚ್ಛಯೇ’’ತಿ ಹಿ ನಿಘಣ್ಡು. ಏತ್ಥಾಪಿ ಅವಯವೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ ಸಮುದಾಯೋ ಸಮಾಸತ್ಥೋ, ತಿಲಬೀಜಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ತಂ? ನಿಮಿತ್ತಂ, ಪವೇಸನಂ ವಾ. ಅಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ‘‘ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಸಮ್ಭಾವೀಯತಿ, ಅಧಿಕೇ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಭಾವನಂ, ಏವಂಭೂತಂ ಸಂ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ ತಿಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪವೇಸನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಚುತೋ ಪರಿಭಟ್ಠೋ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಸಾಸನತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಯೋಗಂ ಪತಿ ಕಾಮಾಚಾರತ್ತಾ. ಕೀದಿಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ’’ತಿ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ ಪನ ಅಭಿಕ್ಖುಕತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ. ತತ್ಥ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಓಹಿತಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಏತೇನಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಯಥಾಲಕ್ಖಣಂ ನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಖೇತ್ತಕಾಲಪ್ಪಯೋಗಪುಗ್ಗಲವಿಜಾನನವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಞತ್ವಾ ತದಭಾವೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಿ ‘‘ಗಿಹೀತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹಿ, ಉಪಾಸಕೋ, ಆರಾಮಿಕೋ, ಸಾಮಣೇರೋತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಛ ಖೇತ್ತಪದಾನಿ ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ವತ್ತಮಾನಕಾಲೋಯೇವ ಕಾಲೋ ನಾಮ. ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವಸೇನ ವಾಚಸಿಕಪ್ಪಯೋಗೋವ ಪಯೋಗೋ ನಾಮ. ಅನುಮ್ಮತ್ತಾದಿಕೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೋ ಚ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಸೋವ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕಸ್ಸ ವಚನಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯತೀ’’ತಿ ವಾ ಸೋತುನೋ ಜಾನನಂ ವಿಜಾನನಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ ಪನ ಪಿಳಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಿಲಂ ವಾ ಲೋಮಂ ವಾ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಕ್ಖಿನಾಸಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು, ಸತ್ಥಕಾದೀಹಿ ಕತವಣೇ ವಾ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಅವಸೇಸಸರೀರೇಸು ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಗದ್ರಭಓಟ್ಠಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ನಾಸಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ವತ್ಥಿಕೋಸೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ತಥಾ ಅವಸೇಸಸರೀರೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ, ಮೇಥುನರಾಗೇನ ವಾ ಜೀವಮಾನಕಪುರಿಸಸ್ಸ ವತ್ಥಿಕೋಸಂ ಅಪ್ಪವೇಸನ್ತೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಛುಪತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತೇಸು ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಕ್ಕಮೋ.

ಇದಾನಿ ಪವೇಸನಂ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತುಪಕ್ಕಮೇನೇವ, ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಹೋತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸಾದಿಯನ್ತೋವ ಚುತೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಥ ವಾತಿ ಅಯಂ ನಿಪಾತೋ, ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ ವಾ ಪಕ್ಖನ್ತರಾರಮ್ಭೇ. ಪವೇಸನಞ್ಚ ಠಿತಞ್ಚ ಉದ್ಧಾರೋ ಚ ಪವಿಟ್ಠಞ್ಚ ಪವೇಸನ…ಪೇ… ಪವಿಟ್ಠಾನಿ, ಇತರೀತರಯೋಗದ್ವನ್ದೋ. ಇತರೀತರಯೋಗೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತ್ಥೋಪಾದಾನತಾತಿ ಪವೇಸನಾದೀನಿ ಠಿತಾದಿಅತ್ಥಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪವಿಟ್ಠ-ಸದ್ದೋಪಿ ಪವೇಸನಾದಿಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತತೋಯೇವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾ ಬಹುವಚನಸಮ್ಭವೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ದ್ವನ್ದೇ ಅವಯವತ್ಥಪಧಾನತ್ತಾ ಏಕತ್ಥವಾಚಕಾಪಿ ಪವಿಟ್ಠ-ಸದ್ದಾ ಕಥಂ ಬಹುವಚನಪ್ಪಸಙ್ಗೋ. ಸಮಾಹಾರೇ ವಾ ದ್ವನ್ದೋ. ಖಣೋತಿ ಕಾಲವಿಸೇಸೋ. ಸೋ ಚ ಯೋಗವನ್ತಾನಂ ಖಣನ್ತರವಿನಿಮುತ್ತೋ ನತ್ಥೀತಿ ಪವೇಸನ…ಪೇ…ಪವಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ಖಣೋತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ, ಅಭೇದೇ ಭೇದಪರಿಕಪ್ಪನಾಯ ವಾ ಪವೇಸನ…ಪೇ… ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಖಣೋತಿ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ. ತಸ್ಸ ಸಾದಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಾದಕೋ ಪವೇಸನ…ಪೇ… ಸಾದಕೋ. ಖಣ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸತ್ತಾ, ಪವೇಸನಕಾಲಂ ಠಿತಕಾಲಂ ಉದ್ಧಾರಕಾಲಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಾದಿಯನ್ತೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸೇವನಚಿತ್ತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೇನ ಸಾದಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚುತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪದೇಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋಕರಣಂ ಪವೇಸನಂ ನಾಮ. ಯಾವ ಉದ್ಧರಣಾರಮ್ಭಾ ನಿವತ್ತಂ ಠಿತಂ ನಾಮ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೮) ಪನ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಪತ್ವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ವಾಯಮತೋ ಓರಮಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಮಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ ನೀಹರಣಂ ಉದ್ಧಾರೋ ನಾಮ. ಯಾವ ಪವೇಸನಾರಹಟ್ಠಾನಾ ಅನ್ತೋಕತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ನಾಮ.

ಪಠಮಂ.

೩-೪. ಇದಾನಿ ದುತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಆದಿಯೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮಯೇ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ನ ದಿನ್ನಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಥೇನೋತಿ ಚೋರೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥೇಯ್ಯಂ ನ-ಕಾರಸ್ಸ ಯ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿತ್ತೇನ. ಭವನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಅಭಿಧಾನಬುದ್ಧೀತಿ ಭಾವೋ, ಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಜಾತಿಗುಣಾದಿ. ಇಧ ಪನ ಅವಹರಣಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ದಬ್ಬಂ ಥೇಯ್ಯಂ. ಥೇಯ್ಯಞ್ಚ ತಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ, ತೇನ. ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಂ ಅಭಿಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಹರನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಅವಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ನ ಮಯಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ಭಣ್ಡಹಾರಕಸ್ಸ ಗಮನಾದಿಇರಿಯಾಪಥಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಕೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಹಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಕೋಪೀ’’ತಿ ನಾಮಧಾತು. ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚಾವೇಯ್ಯ. ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮಯೇತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಯ್ಯ.

ಏತ್ಥ ಚ ಆರಾಮಾದಿಅಭಿಯುಞ್ಜನೇ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಿಮತುಪ್ಪಾದನಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ, ಭಣ್ಡಹಾರಕಸ್ಸ ಸೀಸಭಾರಾಮಸನಫನ್ದಾಪನಖನ್ಧೋರೋಪನೇ, ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘‘ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಭಣನವಿಮತುಪ್ಪಾದನಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ, ಥಲಟ್ಠಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾಮಸನಫನ್ದಾಪನಠಾನಾಚಾವನೇ ಚಾತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸಹಭಣ್ಡಹಾರಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಠಮದುತಿಯಪಾದಸಙ್ಕಾಮನೇ, ಪರಿಕಪ್ಪಿತಸುಙ್ಕಘಾತಟ್ಠಾನತೋ ಪಠಮದುತಿಯಪಾದಾತಿಕ್ಕಾಮೇ ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕಮೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ಯೋಜನಾ. ಏಕಭಣ್ಡವಸೇನ ಪನ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದಾಸಸ್ಸ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅಭಿಯೋಗಾದಿನಾ ನಯೇನ ಆದಿಯನಹರಣಾದಿವಸೇನ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಅಪಿಚ ಇಮಾನಿ ಛ ಪದಾನಿ ವಣ್ಣಯನ್ತೇನ ನಾನಾಭಣ್ಡಏಕಭಣ್ಡಸಾಹತ್ಥಿಕಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಸಙ್ಖಾತೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ ಛಪ್ಪದನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅವಹಾರಾನಂ. ತೇ ಪನ ಅವಹಾರಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಭಿಯೋಗಾದಿಆಕಾರನಾನತ್ತಮತ್ತೇನ ಭಿನ್ನಾತಿ ತಂವಸೇನ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಏವಂ ಸಂವಣ್ಣಿತಞ್ಹಿ ಇದಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಯಂ ಪನೇತಂ ‘‘ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮಯೇ’’ತಿ ಛಟ್ಠಂ ಪದಂ, ತಂ ತತಿಯಪಞ್ಚಮೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿಕ-ಸದ್ದೇನ ಉಪಚಾರತೋ ತಂಸಹಚರಿತಪಞ್ಚಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಞ್ಚ ತಂ ಪಞ್ಚಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದಿ ಪಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪವಸೇನ ವಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಂ. ಏವಮುಪರಿಪಿ. ತಂ ಪನ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ಆಣತ್ತಿಕೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಕೋ ಹತ್ಥೋ ಸಹತ್ಥೋ, ಸಹತ್ಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ. ಏವಂ ಆಣತ್ತಿಕೋ. ಸುಙ್ಕಘಾತಪರಿಕಪ್ಪಿತೋಕಾಸಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಸೋ ಏವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ. ಕಾಲಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ತೇಲಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ತೇಲಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಿವನಕಾನಂ ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ತೇಲಪಾತನತೋ ಚ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ. ಸೋ ಪನ ಆಣಾಪನಪ್ಪಯೋಗೋ, ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಯೋಗೋ ಚ. ಆರಾಮಾಭಿಯೋಗೇ ಚ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡೇ ಚ ತಾವಕಾಲಿಕಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಾನಮದಾನೇ ಚ ಧುರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ.

ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೋ ಸಹಪ್ಪಯೋಗೋ ಸಂವಿಧಾವಹಾರೋ ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆಣಾಪನಂ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತೋ ಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೋ ನಾಮ. ಠಾನಾಚಾವನಖಿಲಸಙ್ಕಾಮನಪ್ಪಯೋಗೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋ ಸಹಪ್ಪಯೋಗೋ. ಸಂವಿಧಾಯ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ಭಣ್ಡೇ ಠಾನಾ ಚಾವಿತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅವಹಾರೋ ಸಂವಿಧಾವಹಾರೋ. ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸಞ್ಜಾನನಕರಣಂ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿಕರಣಂ.

ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕಂ ಪನ ಸಯಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನನು ಚ ಛಪ್ಪದನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅವಹಾರಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿ ಪಕ್ಖನ್ತರವಸೇನ ವಿಸುಂ ವಿಯ ಇದಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನನು ಅವೋಚುಮ್ಹಾ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಭಿಯೋಗಾದಿಆಕಾರನಾನತ್ತಮತ್ತೇನ ಭಿನ್ನಾ’’ತಿ, ಏತಾದಿಸಸ್ಸ ಭೇದಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಪಕ್ಖನ್ತರವಸೇನಾಪಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಚನಂ ಪನ ಪಸಿದ್ಧಿವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಕುಸ-ಸದ್ದೇನ ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನಮಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅಭೇದೋಪಚಾರೇನ. ಥೇಯ್ಯಞ್ಚ ಬಲಞ್ಚ ಕುಸೋ ಚ ಛನ್ನಞ್ಚ ಪರಿಕಪ್ಪೋ ಚ ಥೇಯ್ಯಾ…ಪೇ… ಪರಿಕಪ್ಪಂ, ದೀಘೋ ಸನ್ಧಿವಸೇನ. ತೇನ ಅವಹಾರಕೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೋ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಅವಹಾರಕೋ, ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಅವಹಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸನ್ತೋಗಧತ್ತೇಪಿಚಸ್ಸ ವಿರೋಧಾಭಾವೋಭಾವಸಾಧನೋ ಚಾಯಂ ಛನ್ನ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ವಾ ತುಲಾಕೂಟಮಾನಕೂಟಕಹಾಪಣಕೂಟಾದೀಹಿ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಕೋ. ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪರಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬಲಾವಹಾರಕೋ. ಕುಸಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕುಸಾವಹಾರಕೋ. ತಿಣಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಅವಹಾರಕೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರಕೋ. ಸಾಟಕಾದಿಭಣ್ಡವಸೇನ, ಗಬ್ಭದ್ವಾರಾದಿಓಕಾಸವಸೇನ ವಾ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಕೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣೇ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಣ್ಡಕಾಲಗ್ಘದೇಸೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ಭಣ್ಡಞ್ಚ ಕಾಲೋ ಚ ಅಗ್ಘೋ ಚ ದೇಸೋ ಚ ತೇಹಿ ಚ ಪರಿಭೋಗೇನ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಅವಹಟಭಣ್ಡಸ್ಸ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕೇಪಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಲಯನಿರಾಲಯಭಾವಞ್ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಲಯಕಾಲೇ ಚೇ ಅವಹಟಂ, ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಭಣ್ಡೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ನಿರಾಲಯಕಾಲೇ ಚೇ ಅವಹಟಂ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ಸಾಮಿಕೇಸು ಪುನ ಆಹರಾಪೇನ್ತೇಸು ದಾತಬ್ಬಂ. ತದೇವ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಕದಾಚಿ ಮಹಗ್ಘಂ, ಕದಾಚಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾಲೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ನವಭಣ್ಡಸ್ಸ ಯೋ ಅಗ್ಘೋ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಾ ಪಕತಿಅಗ್ಘವಸೇನ ಅಕತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅಗ್ಘೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಭಣ್ಡುಟ್ಠಾನದೇಸೇ ಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಹಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಅಗ್ಘೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ದೇಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಪರಿಭೋಗೇನ ಸಾಟಕಾದಿನೋ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪರಿಹೀನಾಪರಿಹೀನಭಾವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪರಿಭೋಗೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ದುತಿಯಂ.

೫-೭. ಇದಾನಿ ತತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಕಲಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜೀವಮಾನಕಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾನಂ ಸರೀರಂ. ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣೋತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ‘‘ವಧಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಚೇತೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ. ಜೀವಿತಾ ವಾ ವಿಯೋಜಯೇತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಜಾತಿಉಣ್ಣಂಸುನಾ ಸಮುದ್ಧಟತೇಲಬಿನ್ದುಮತ್ತಂ ಕಲಲರೂಪಕಾಲೇ ತಾಪನಾದೀಹಿ ವಾ ತತೋ ವಾ ಉದ್ಧಮಪಿ ತದನುರೂಪೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋಪಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೋ ಅರೂಪಜೀವಿತಸ್ಸಾಪಿ ವೋರೋಪನಸಮ್ಭವತೋ ಉಭಯಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪೇ. ಮರಣಚೇತನೋತಿ ಮರಣೇ ಚೇತನಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸತ್ಥಹಾರಕನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ ಹರತೀತಿ ಹಾರಕಂ, ಸತ್ಥಞ್ಚ ತಂ ಹಾರಕಞ್ಚಾತಿ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ, ತಂ. ಅಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ. ಉಪನಿಕ್ಖಿಪೇತಿ ಸಮೀಪೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ ವಾ. ಏತೇನ ಥಾವರಪ್ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಾಹೇಯ್ಯ ಮರಣೂಪಾಯನ್ತಿ ‘‘ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆಹರ, ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣತ್ಥಾಯ ಉಪಾಯಂ ಗಾಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ. ಏತೇನ ಆಣತ್ತಿಪ್ಪಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ವದೇಯ್ಯ ಮರಣೇ ಗುಣನ್ತಿ ಕಾಯವಾಚಾದೂತಲೇಖಾಹಿ ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣೇ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇಯ್ಯ ವಾ. ಉಭಯತ್ಥ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಚುತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸಾಸನತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ಇದಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಛಬ್ಬಿಧೇ ಪಯೋಗೇದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಯೋಗಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿ…ಪೇ… ಇದ್ಧಿವಿಜ್ಜಾಮಯಾ ಪಯೋಗಾತಿ ಇಮೇ ಛ ಪಯೋಗಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕ-ಕಾರಲೋಪೇನ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸಾಹತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಅನೇಕತ್ಥೇ ಅನೇಕತದ್ಧಿತಸಮ್ಭವೇನ ಸಹತ್ಥಸ್ಸಾಯಂ ಪಯೋಗೋ ಸಾಹತ್ಥೀತಿ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಾಹತ್ಥಿ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ ಥಾವರೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ. ಇದ್ಧಿ ಚ ವಿಜ್ಜಾ ಚ, ತಾಸಮಿಮೇತಿ ಇದ್ಧಿವಿಜ್ಜಾಮಯಾ, ಇದ್ಧಿಮಯೋ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಯೋಗಾತಿ ಇಮೇ ಛಪ್ಪಯೋಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಸಯಂ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಹರಣಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ಪಯೋಗೋ. ದೂರೇ ಠಿತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಉಸುಸತ್ತಿಆದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ. ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣಾಪನಂ ಆಣತ್ತಿ, ಓಪಾತಖಣನಂ ಅಪಸ್ಸೇನಸಂವಿಧಾನಂ ಅಸಿಆದೀನಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಾದಿ ಥಾವರೋ. ಮಾರಣತ್ಥಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ ಇದ್ಧಿಮಯೋ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಿದ್ಧಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ರಾಜಾದೀನಂ ರಾಜಿದ್ಧಿಆದಯೋ. ತತ್ಥ ಪಿತುರಞ್ಞೋ ಸೀಹಳಿನ್ದಸ್ಸ ದಾಠಾಕೋಟನೇನ ಚೂಳಸುಮನಕುಟುಮ್ಬಿಯಮಾರಣೇ ರಾಜಿದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತದತ್ಥಮೇವ ಅಥಬ್ಬಣಾದಿವಿಜ್ಜಾಯ ಪರಿಜಪ್ಪನಂ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ ಪಯೋಗೋ.

ಏವಂ ಛಪ್ಪಯೋಗೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಸು ಆಣತ್ತಿಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ನಿಯಾಮಕೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಆಣತ್ತಿಂ ನಿಯಮೇನ್ತಿ ಸಙ್ಕೇತವಿಸಙ್ಕೇತತಾವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ಆಣತ್ತಿನಿಯಾಮಕಾ. ತೇ ಪನ ಕಾಲೋ ಚ ವತ್ಥು ಚ ಆವುಧಞ್ಚ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ, ತಥಾ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋ ಓಕಾಸೋತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಛ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಕಾಲೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿ ಯೋಬ್ಬನಾದಿ ಚ. ವತ್ಥು ಮಾರೇತಬ್ಬೋ ಸತ್ತೋ. ಆವುಧಂ ಅಸಿಆದಿ. ಇರಿಯಾಪಥೋ ಮಾರೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಗಮನಾದಿ. ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋ ವಿಜ್ಝನಾದಿ. ಓಕಾಸೋ ಗಾಮಾದಿ. ಯೋ ಹಿ ‘‘ಅಜ್ಜ, ಸ್ವೇ’’ತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯದಾ ಕದಾಚಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಮಾರೇತಿ, ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಾದೀಸು ಮಾರೇತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ಹೋತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಂ ಕಾಲಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತವಿಸಙ್ಕೇತತಾವಸೇನ ನಿಯಾಮಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ವತ್ಥುಆದೀಸುಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ತತಿಯಂ.

೮-೯. ಇದಾನಿ ಚತುತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಝಾನಾದಿಭೇದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನಿ ನೋಸನ್ತಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸರಹಿತಞ್ಚ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇ ದೀಪೇನ್ತೋ ನಾಧಿಮಾನಿಕೋ ಞಾತೇ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನಿ ಸಕಸನ್ತಾನೇ ನೋಸನ್ತಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾಯೇವ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ, ಏತ್ಥ ನೋಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೇ ತಪ್ಪುರಿಸೋ. ಝಾನಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಝಾನಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಫಲಸಚ್ಛಿ ಕಿರಿಯಾಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಿನೀವರಣತಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಅಭಿರತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೯೮) ವುತ್ತಸ್ಸ ಸೋ ಝಾನಾದಿ, ಸೋವ ಭೇದೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಸಮಾಸೋ. ತಂ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ. ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆರೋಚನವಸೇನ ಅತ್ತನಿ ಉಪನೀಯತಿ, ‘‘ಅಹಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾ ಉಪನೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೇತಿ ವಾ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕೋ, ಝಾನಾದಿಭೇದೋ, ತಂ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೋ ನಾಮ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಮಾಸೋ, ಸೋ ಚ ಝಾನಾದಿಭೇದೋಯೇವ, ತಂ.

ಅಞ್ಞಾಪದೇಸರಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೨೨೦) ನಯೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಪದೇಸೋ, ತೇನ ರಹಿತೋ ಚತ್ತೋತಿ ತಪ್ಪುರಿಸಸಮಾಸೋ, ಸೋ ರಹಿತೋ ತೇನಾತಿ ವಾ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ, ಝಾನಾದಿಭೇದೋವ, ತಂ. ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಾ. ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕನ್ತಿ ಠಿತೇ ವಿಚ್ಛಾಯಂ ದ್ವಿತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕತ್ವಾತಿ ಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಏಕೇಕವಸೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಝಾನಾದಿನೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧನಿಚ್ಛಾ ವಿಚ್ಛಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘ಝಾನಲಾಭೀ, ವಿಮೋಕ್ಖಲಾಭೀ, ಸಮಾಧಿಲಾಭೀ, ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀಮ್ಹೀ’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ‘ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀಮ್ಹೀ’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಅವುತ್ತಕ್ಕಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಾಯೇನ ವಾತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾದಿವಸೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ. ವಾಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯ-ಕಾರೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿತಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಗಹಣಯೋಗ್ಯೇ ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ. ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ. ನಾಧಿಮಾನಿಕೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಅಧಿಕೋ ಮಾನೋ, ಸೋ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾಧಿಮಾನಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖು. ಞಾತೇತಿ ವಿಞ್ಞುನಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಞ್ಞಾತೇ ಸತಿ ಚುತೋ ಭವೇ ಸಾಸನತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ದೀಪಯತೋ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಏತ್ಥ ಚ –

ದುಕ್ಕಟಂ ಪಠಮಸ್ಸೇವ, ಸಾಮನ್ತಮಿತಿ ವಣ್ಣಿತಂ;

ಸೇಸಾನಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮುದೀರಿತನ್ತಿ.

ಚತುತ್ಥಂ.

೧೦. ಇದಾನಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಚೇತೇಸಮಸಂವಾಸತಂ ಅಭಬ್ಬತಞ್ಚ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇತೇ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಯಥಾ ಪುರೇ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚ ವಿಯ ಅಸಂವಾಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಹ ವಸನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ಏತೇಸು ಕಮ್ಮಾದೀಸು ನ ಏಕೋಪಿ ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಂವಾಸಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಅಪಲೋಕನಾದಿಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ಪಕತತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕತೋ ಕತ್ತಬ್ಬತಾ ಏಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಥಾ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಏಕತೋ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ನಾಮ. ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಲಜ್ಜೀಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸಮಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮ. ನತ್ಥಿ ತೇ ಸಂವಾಸಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸಂವಾಸಾ. ‘‘ಅಭಬ್ಬಾ’’ತಿಆದೀಸು ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯಾತಿ ತುಮತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನೋ ಜೀವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೧. ಇದಾನಿ ಪರಿಯಾಯಾಣತ್ತೀಹಿ ಸಮ್ಭವನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯಾಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರಿಯಾಯೋ ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ ತತಿಯೇ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿವಿಞ್ಞಾಪಕೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಭೂತೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ ಪರಿಯಾಯೋ. ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ – ಯಥಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೯೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾರಿಯಾಯಕಥಾಯ ಮುಚ್ಚತಿ, ನ ಇಧ ಏವಂ. ‘‘ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೭೨) ಪರಿಯಾಯಕಯಾಯಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ. ‘‘ದುತಿಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ. ಏವಮುಪರಿಪಿ ಪಾಕಟಮುಪೇಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ.

೧೨. ಇದಾನಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಅಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೇವೇತೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಮೇಥುನಂ ಸೇವೇತುಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ಸೇವೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ, ತಾಯ ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮಿಥುನಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಮೇಥುನಂ, ತಮೇವ ಧಮ್ಮೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ. ಇಧ ಪನ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ಅಥ ವಾ ಮೇಥುನೇನ ಜಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ. ಅಙ್ಗದ್ವಯನ್ತಿ ಅಙ್ಗಾನಂ ಕಾರಣಾನಂ ದ್ವಯಂ. ಬುಧಾತಿ ವಿನಯಧರಾ ವಿಞ್ಞುನೋ.

೧೩. ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಂ ಮನುಸ್ಸಸಂ, ತದಾಯತ್ತವತ್ಥುಕಾ ಚ. ಏತೇನ ಪೇತತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ತಥಾ ತಾದಿಸಾ ಸಞ್ಞಾ ತಥಾಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಥಾಸಞ್ಞೀ. ಪರಾಯತ್ತಸಞ್ಞಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವಪ್ಪಧಾನಾ ಇಮೇ ನಿದ್ದೇಸಾ, ಭಾವಪಚ್ಚಯಲೋಪೋ ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೇ ರತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ೬.೩) ವಿಯ. ಏವಮುಪರಿಪಿ ಈದಿಸೇಸು. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತನ್ತಿ ಥೇನಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚ. ವತ್ಥುನೋ ಗರುತಾತಿ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪಾದಅತಿರೇಕಪಾದಾರಹಭಾವೇನ ಗರುತಾ ಚ. ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕೇ ವಾ ಅತಿರೇಕಮಾಸಕೇ ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಮಾಸಕೇ ವಾ ಊನಮಾಸಕೇ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅವಹಾರೋತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಅವಹಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಅವಹರಣಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಹೇತುಯೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನಿ.

೧೪. ಪಾಣೋ ಮಾನುಸ್ಸಕೋತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಪಾಣೋ ಚ, ಪಾಣೋತಿ ಹಿ ವೋಹಾರತೋ ಸತ್ತೋ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಪನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾತಿ ಪಾಣೋತಿ ಸಞ್ಞಿತಾ ಚ, ಘಾತನಂ ಘಾತೋ, ಸೋ ಏವ ಚೇತನಾ ಘಾತಚೇತನಾ, ‘‘ವಧಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಸಾ ಚ, ತಂಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀನಂ ಛನ್ನಮಞ್ಞತರೋ ಪಯೋಗೋ ಚ, ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ಮರಣಞ್ಚಾತಿ ಏತೇ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ವಧಹೇತುಯೋ ಪಾಣಘಾತಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೫. ಅತ್ತನಿ ಅಸನ್ತತಾತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಚ. ಪಾಪಮಿಚ್ಛತಾಯಾರೋಚನಾತಿ ಯಾ ಸಾ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸೀಲವಾತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೫೧) ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಪಾಪಇಚ್ಛತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತಾಯ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರೋಚನಾ ಚ. ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ. ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜಾತಿ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತಾ, ಸಾ ಚ, ನಞ್ಞಾಪದೇಸೋತಿ ನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೋ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸಾಭಾವೋ ಚ, ತದೇವ ಜಾನನನ್ತಿ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ವಿಜಾನನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಏತ್ಥ ಅಸನ್ತದೀಪನೇ ಅಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸನನಿಮಿತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹೇತುಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೬. ಏವಂ ತೇಸಮಸಂವಾಸತಾಭಬ್ಬತಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋವ, ಅಥ ಖೋ ಸನ್ತಞ್ಞೇಪೀತಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಸಾಧಾರಣಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಚಾರವಸೇನ ತು ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾದಿಕಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಾ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ತಾಸು ಯಾ ಅವಸ್ಸುತಾ ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಕಪ್ಪರಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಯಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ. ಯಾ ಪನ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾ ವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ. ಯಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುವತ್ತತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ತಿನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಾನಂ ಠತ್ವಾ ಸಲ್ಲಪನಂ ಸಙ್ಕೇತಗಮನಂ ಪುರಿಸಸ್ಸಾಗಮನಸಾದಿಯನಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸವವಿಸನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಯೋಪಸಂಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ವತ್ಥೂನಿ ಯಸ್ಸಾ ಅವಸ್ಸುತಾಯ, ಸಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ನಾಮ.

ಅಭಬ್ಬಕಾ ಏಕಾದಸ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಡಕೋ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಮಾತುಘಾತಕೋ ಪಿತುಘಾತಕೋ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋತಿ ಇಮೇ ಅಭಬ್ಬಾ ಏಕಾದಸ ಚ. ತೇಸು ಪಣ್ಡಕೋತಿ ಓಪಕ್ಕಮಿಕನಪುಂಸಕಪಣ್ಡಕಾ ಚ ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇ ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಚ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಆಸಿತ್ತಉಸೂಯಪಣ್ಡಕಾನಂ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ನ ವಾರಿತಾ. ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ಪನ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗಮತ್ತಂ ಥೇನೇತೀತಿ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕೋ. ಭಿಕ್ಖುವಸ್ಸಗಣನಾದಿಕಂ ಸಂವಾಸಂ ಥೇನೇತೀತಿ ಸಂವಾಸತ್ಥೇನಕೋ. ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥಾವುತ್ತಮುಭಯಂ ಥೇನೇತೀತಿ ಉಭಯತ್ಥೇನಕೋ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಇಮಂ ತಿವಿಧಂ –

ರಾಜದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕನ್ತಾರ-ರೋಗವೇರಿಭಯೇನ ವಾ;

ಚೀವರಾಹರಣತ್ಥಂ ವಾ, ಲಿಙ್ಗಂ ಆದಿಯತೀಧ ಯೋ.

ಸಂವಾಸಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಯಾವ ಸೋ ಸುದ್ಧಮಾನಸೋ;

ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ನಾಮ, ತಾವ ಏಸ ನ ವುಚ್ಚತೀತಿ. (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೦; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ);

ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕಾದಯೋ ತು ತಂತಂವಚನತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಅವಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮೇ ಏಕಾದಸ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಸದಿಸತಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಗಿಹಿನಿವಾಸನನಿವತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚ. ಸಾ ಹಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾ. ಮುದುಕಾ ಪಿಟ್ಠಿ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಚ. ಸೋ ಹಿ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಯದಾ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮುಖಮಗ್ಗೇಸು ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ.

೧೭-೧೮. ಲಮ್ಬಮಾನಮಙ್ಗಜಾತಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಲಮ್ಬೀ. ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಪವೇಸಿತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ. ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ. ತತ್ಥೇವಾಭಿನಿಸೀದನ್ತೋತಿ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನ ಅಭಿನಿಸೀದತಿ, ಸೋ ಚಾತಿ ಏತೇ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಪ್ಪವೇಸನಹೇತು ಮೇಥುನಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚ. ಇಧಾಗತಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಇಧ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಸಮೋಧಾನಾ ಪಿಣ್ಡೀಕರಣವಸೇನ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಸೇಸೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಾಜಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ತತಿಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ, ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ ಏವಾತಿ ಕುತೋ ಚತುವೀಸತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಇಧ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸೇವಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾತಿ.

ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯. ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ಗರುಕಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನವಾತಿ ತೇಸಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ನನು ‘‘ನವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ‘‘ತೇರಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ, ಚಿರೇನಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋ ಯಾವತತಿಯಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಪಠಮಾಪತ್ತಿಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ. ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಸುಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಆಸಯಧಾತುನಾನತ್ತತೋ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ದಸವಿಧೇ ಸುಕ್ಕೇ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸುಕ್ಕಸ್ಸ. ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾತಿ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾಯ, ಯ-ಕಾರೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಇಮಿನಾ ಪನ ವಚನೇನ ಮೋಚನಸ್ಸಾದ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದ ಮುತ್ತಸ್ಸಾದಮೇಥುನಸ್ಸಾದ ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದ ಕಣ್ಡುವನಸ್ಸಾದ ದಸ್ಸನಸ್ಸಾದ ನಿಸಜ್ಜನಸ್ಸಾದ ವಾಚಸ್ಸಾದ ಗೇಹಸಿತಪೇಮ ವನಭಙ್ಗಿಯ ಸಙ್ಖಾತೇಸು ಏಕಾದಸಸ್ಸಾದೇಸು ಏಕಂಯೇವ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಮೋಚನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ಸುಖವೇದನಾ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ. ಮುಚ್ಚನೇ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮುಚ್ಚನೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತ್ತಮೀತಪ್ಪುರಿಸೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸ್ಸಾದಸೀಸೇನ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ. ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಮಾತಾದೀಸು ಪೇಮಂ ಗೇಹೇ ಸಿತಂ ಪೇಮನ್ತಿ ಗೇಹಸಿತಪೇಮಂ, ಇಮಿನಾ ಸರೂಪೇನೇವ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ. ಸನ್ಥವಕರಣತ್ಥಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪೇಸಿತಪುಪ್ಫಾದಿ ವನಭಙ್ಗಿಯಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ವತ್ಥುವಸೇನ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ. ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೋಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಗಹಣಪ್ಪಯೋಗೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಚ ಪನ ಚೇತನಾನಿಮಿತ್ತುಪಕ್ಕಮಮೋಚನೇ ಸತಿ ವಿಸಙ್ಕೇತಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉಪಕ್ಕಮ್ಮ ಹತ್ಥಾದಿನಾ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾತಿ ಸುಪಿನೋಯೇವ ಸುಪಿನನ್ತೋ ‘‘ಕಮ್ಮಮೇವ ಕಮ್ಮನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅನ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವವುತ್ತಿತ್ತಾ. ತಂ ಸುಪಿನನ್ತಂ ವಿನಾ ವಿಮೋಚಯಂ ಸುಕ್ಕಂ ವಿಮೋಚೇನ್ತೋ ಸಮಣೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಗರುಕಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಫುಸೇ ಫುಸೇಯ್ಯ, ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಬಹಿದ್ಧಾರೂಪಉಭಯರೂಪಆಕಾಸೇಕಟಿಕಮ್ಪನಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಉಪಾಯೇಸು ಸತಿ ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭಾದೀಸು ಚ ಕಾಲೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಕಮ್ಮಞ್ಞತಂ ಪತ್ತೇ ‘‘ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವತ್ಥುಭೂತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಕ್ಕಂ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಏವ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮ್ಮ ಮೋಚೇನ್ತೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಪಠಮೋ.

೨೦. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗವಾತಿ ಕಾಯೇ ಸಂಸಗ್ಗೋ, ತಸ್ಮಿಂ ರಾಗೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವನ್ತು, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಸಮಙ್ಗೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣೋ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಪಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮಿತ್ವಾ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಸಮ್ಫುಸನ್ತೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಮೇನಪಿ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಅಮತಾ ಇತ್ಥೀ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಾತುಪೇಮಾದಿಂ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಗಹಿತಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಇತ್ಥಿಯಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಪಣ್ಡಕಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಇತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನೇ, ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇ ಚ ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕಾನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇ ಚ ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾಯಕ್ಖೀಆದೀನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾದೀಸು ಚ. ಮತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಇತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಫುಸಿಯಮಾನೋ ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋಪಿ ಸಚೇ ಕಾಯೇನ ನ ವಾಯಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ.

ದುತಿಯೋ.

೨೧. ತಥಾತಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ. ಸುಣನ್ತಿನ್ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಸುಣನ್ತಿಞ್ಚ. ವಿಞ್ಞುಞ್ಚಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಲ್ಲಕ್ಖಣಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ. ಮಗ್ಗಂ ವಾತಿ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇಥುನಂ ವಾ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾರಾಗೇನಾತಿ ದುಟ್ಠಾ ಚ ಸಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತತಾಯ ಥೂಲಾ ಚ ಲಾಮಕಜನಸಾಧಾರಣತಾಯಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ. ಸಾವ ಪುನ ವಾಚಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ. ತಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾದಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ರಾಗೋತಿ ಸಮಾಸೋ, ತೇನ. ಓಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಯಾಚನಾದಿವಸೇನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮವಚನಂ ವತ್ವಾ. ಅಸುಣನ್ತಿಯಾ ಪನ ದೂತೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಆರೋಚಿತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೇಹಿ, ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಹಿ ವಾ ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಕ್ಕೋಸವಚನೇನ ವಾ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅಧಕ್ಖಕಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಆದಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕಾನಂ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇ ಆದಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಸುಪಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಅಧಕ್ಖಕಾದಿಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀನಂ ಉಬ್ಭಕ್ಖಕೇ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ ಚ.

ತತಿಯೋ.

೨೨. ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಕಾಮೀಯತೀತಿ ಕಾಮಂ, ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತಕಾಮಂ, ಸಯಂ ಮೇಥುನರಾಗವಸೇನ ಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಕಾಮಞ್ಚ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ. ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ ಗುಣೋ, ತಂ. ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಯದಿದಂ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಏತದಗ್ಗಂ ಉಪಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನೇ ವಣ್ಣಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯಪಿ ಇತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಞೀ ಪಕಾಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಾಚಾತಿ ವಾಚಾಯ ಯಕಾರಲೋಪವಸೇನ. ಮೇಥುನಯುತ್ತೇನಾತಿ ಮೇಥುನಯುತ್ತಾಯ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ತಾಯ ‘‘ಅರಹಸಿ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ದಾತು’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ವಾಚಾಯ ಮೇಥುನಯಾಚನೇ ಮೇಥುನರಾಗಿನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮೇಥುನೇರಾಗೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇಥುನರಾಗೀ, ತಸ್ಸ. ಗರು ಹೋತೀತಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪಣ್ಡಕೇ ಪಣ್ಡಕಸಞ್ಞಿನೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಚತುತ್ಥೋ.

೨೩. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ದೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾತಿ ‘‘ದಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೩೦೩) ಚ ‘‘ದಸ ಭರಿಯಾಯೋ ಧನಕ್ಕೀತಾ ಛನ್ದವಾಸಿನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೩೦೩) ಚ ವುತ್ತಾಯ ವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ತೇಸಂ ಮಾತಾದೀನಂ ವಾ. ಸನ್ದೇಸನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸೇನ ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಮಾತಾದೀಹಿ ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಜಾಯಮ್ಪತಿಭಾವಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಸನ್ದೇಸವಚನಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ. ವೀಮಂಸಿತ್ವಾತಿ ಯತ್ಥ ಪೇಸಿತೋ, ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ವಾ. ಹರಂ ಪಚ್ಚಾತಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಯೇಹಿ ಪೇಸಿತೋ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತೋ ವಾ ಹರಾಪೇನ್ತೋ ವಾ, ಜಾಯಮ್ಪತಿಭಾವೋ ಹೋತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಅಕಾರಣಮೇತಂ. ಇಮಾಯ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಚ, ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಪಣ್ಡಕೇ ಚ ಅಙ್ಗತ್ತಯೇನಾಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಏಕೇನ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಹರಂ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ವಿಪಾಠಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಹರ’’ನ್ತಿ ಯೋಜೇನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ಪಚ್ಚಾತಿ ಉಪಸಗ್ಗತ್ತಾ. ಪದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥೇ ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪತಿ ಆ’’ತಿ ಉಪಸಗ್ಗಾನಂ ‘‘ಹರ’’ನ್ತಿಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚಮೋ.

೨೪. ಸಂಯಾಚಿತಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಸಂ ಅತ್ತನಾ ಯಾಚಿತೋ ವಾಸಿಆದಿಕೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಯಸ್ಸಾ, ತಂ. ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಉತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ಅದೇಸಿತಂ ವತ್ಥು ಕುಟಿಕರಣಪ್ಪದೇಸೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ತಂ. ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ, ತಾಯ ‘‘ದೀಘಸೋ ದ್ವಾದಸ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ತಿರಿಯಂ ಸತ್ತನ್ತರಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೪೮) ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ಏಕತೋಭಾಗೇನಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ತಂ ತಿರಿಯಂ ಚತುಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣೇ ಸತಿ ದೀಘತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಡ್ಢೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತತೋ ಊನಕೇ, ದೀಘತೋ ಚ ವಡ್ಢಿತೇ ಅಯಂ ಕುಟಿಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಾಸಾಗಾರಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಾ. ಕುಟಿನ್ತಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಕಂ ಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಅನ್ತೋ ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ. ಅವಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಬಹಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ. ಉಭಯಥಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾ. ಕತ್ವಾತಿ ಅನ್ತೋಭೂತಕಾರಿತತ್ಥವಸೇನ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ.

ತತ್ಥಾಯಂ ವತ್ಥುದೇಸನಕ್ಕಮೋ – ತೇನ ಕುಟಿಕಾರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕುಟಿವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ. ೩೪೯) ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ವಾ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥ ನೇತಬ್ಬಾ. ತೇಹಿ ಚ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾದೀಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಉಪದ್ದವೇಹಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಅನುಪದ್ದವಂ ದ್ವೀಹಿ ಚತೂಹಿ ವಾ ಬಲಿಬದ್ದೇಹಿ ಯುತ್ತೇನ ಸಕಟೇನ ಏಕಚಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬೋದಕಪತನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಂ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಆವಿಞ್ಛಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ‘‘ಸಪರಿಕ್ಕಮನ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ಸಙ್ಘಪ್ಪಹೋನಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ, ನೋ ಚೇ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯಾಚಿತೇಹಿ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ. ೫೦, ೫೧) ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವತ್ಥು ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಕುಟಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಇದಾನಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಿಣ್ಡೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಠಮಪಿಣ್ಡದಾನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯದಾನೇನ ಲೇಪೇ ಸಙ್ಘಟಿತೇ ಸಚೇ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ಏವ ವಾ ಹೋತಿ, ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಏವ ವಾ, ಏಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸಾರಮ್ಭಅಪರಿಕ್ಕಮನತಾಯ ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ ಸಚೇ ಉಭಯವಿಪನ್ನಾ, ದ್ವೇ ಚ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಞೇಯ್ಯಂ.

ಛಟ್ಠೋ.

೨೫. ಮಹಲ್ಲಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವೇನ ಸಂಯಾಚಿತಕುಟಿತೋ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ, ವತ್ಥುಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಚ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹತ್ತಂ ಲಾತಿ ಆದದಾತೀತಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ. ಮಹತ್ತಲಕ ಇತಿ ಠಿತೇ ತ್ತಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಲಸ್ಸ ಚ ದ್ವಿತ್ತಂ, ತಂ. ವಸನಂ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ವಸನತ್ಥೋ, ತಾಯ. ಏತ್ಥ ಪನ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಭಾವೇ ಏಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸದಿಸಮೇವ. ಇಧ ಚ ತತ್ಥ ಚ ಲೇಣಗುಹಾತಿಣಕುಟಿಪಣ್ಣಚ್ಛದನಗೇಹೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕುಟಿಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾಸತ್ಥಾಯ ವಾಸಾಗಾರಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಸತ್ತಮೋ.

೨೬. ಅಮೂಲಕೇನ ಅನ್ತಿಮೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಮೂಲಕೇನಾತಿ ದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ, ಸವನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಸೇನ ಪವತ್ತಪರಿಸಙ್ಕಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ನತ್ಥಿ ಮೂಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅಮೂಲಕಂ, ತೇನ. ತಂ ಪನ ಸೋ ಆಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು, ನೋ ವಾ, ಏತಂ ಇಧ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಞ್ಚ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಾ. ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಅಯಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಾ. ಧುತ್ತಾನಂ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತವಿಹಾರೇಸು ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಸುರಾದೀಹಿ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಇದಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಅರಿಟ್ಠಂ ವಾ ಪೀತಂ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ. ಅಯಂ ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಾ ನಾಮ. ಅನ್ತಿಮೇನ ಚಾತಿ ತತೋ ಪರಂ ವಜ್ಜಾಭಾವೇನ ಅನ್ತೇ ಭವತ್ತಾ ಅನ್ತಿಮೇನೇವ. ವತ್ಥುನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪೇಸು ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ. ಚ-ಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಅವಧಾರಣೇ, ತೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದಿಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಚ-ಕಾರೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ.

ಚೋದೇನ್ತೋ ವಾ ಚೋದಾಪೇನ್ತೋವಾಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಚಾವೇತುನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವನತ್ಥಾಯ. ಏತೇನ ಏಕಂ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯವುಟ್ಠಾಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾದಿಕೇ ಸತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸುಣಮಾನನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಚೋದೇನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಕಮ್ಮಪದಂ, ಇಮಿನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚೋದನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸತ್ತಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಚೋದೇನ್ತೋತಿ ‘‘ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೮೫-೩೮೬) ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಚೋದನಾನಂ ವಸೇನ ಸಯಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ವಾ. ಚೋದಾಪೇನ್ತೋ ವಾತಿ ಪರೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೋದಾಪೇನ್ತೋ ವಾ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೇವಿ, ಅಸ್ಸಮಣೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ, ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥೋ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ, ಅಸ್ಸಮಣೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಾ ಅಭಿವಾದನಾದಿಸಂವಾಸೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಸ್ಸಮಣೋತಿ ಕಸ್ಮಾತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಏವ ವಾಪಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪಯತೋ ‘‘ಕರೋತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ, ಅಹಂ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸೇ ಅಕಾರಿತೇ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಚೇವ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ, ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಟ್ಠಮೋ.

೨೭. ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಕಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ. ಕಿರಿಯನ್ತಿ ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿರಿಯಂ. ತೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮಸನ್ದಸ್ಸನೇನ ಕರಣಭೂತೇನ. ಲೇಸೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ಜಾತಿಆದಯೋ ತತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಲಿಸ್ಸತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಿತ್ಥಾರಂ ಸಿಲಿಸ್ಸತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತೇನೇವಾತಿ ಜಾತಿಆದಯೋವ ‘‘ಲೇಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇನ ಜಾತಿಲೇಸನಾಮಲೇಸಾದಿನಾ ಲೇಸೇನ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಯೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತತೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚಾವೇತುಂ ಅನ್ತಿಮೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥಂ? ಕೋಚಿ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಯೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ತನೋ ವೇರಿಂ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಂ ಖತ್ತಿಯಂ ಜಾತಿಲೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ, ತ್ವಂ ಖತ್ತಿಯೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಚೋದೇತಿ ಚೋದಾಪೇತಿ ವಾ. ಏವಂ ನಾಮಲೇಸಾದಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಅಟ್ಠಮೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾಯೇವ.

ನವಮೋ.

೨೮. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಗರುಕಾ ನವಾ’’ತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಆಪನ್ನೇಸು ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛಾದೇತಿ ಜಾನಮಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನಾ ಆಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಂ ಆಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಾ ಜಾನಂ ಜಾನನ್ತೋ ಯಾವತಾ ಯತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನಿ ಛಾದೇತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ತಾವತಾ ತತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನಿ ತಸ್ಸ ಪರಿವಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಪರಿವಾಸೋ. ತೇಸಂ ಪನ ಅತಿಸಙ್ಖೇಪನಯೇನ ಮುಖಮತ್ತೇಪಿ ದಸ್ಸಿತೇ ವಿತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯಪವೇಸೋಪಾಯಸಮ್ಭವೋ ಸಿಯಾತಿ ಮುಖಮತ್ತಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ.

ತತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ಯಥಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನದಿವಸೇ ಚ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೯೮-೯೯) ಆಗತನಯೇನ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವತ್ವಾ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ಏಕಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’’ತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಾನಾವತ್ಥುಕಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಥ ದ್ವೀಹಾದಿಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಕ್ಖಅತಿರೇಕಪಕ್ಖಮಾಸಅತಿರೇಕಮಾಸಸಂವಚ್ಛರಅತಿರೇಕಸಂವಚ್ಛರಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಾ, ‘‘ದ್ವೀಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ಯೋ ಯೋ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಾಮಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಸಚೇ ಅಪ್ಪಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಾ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ ವಸಿತುಂ, ತತ್ಥೇವ ‘‘ಪರಿವಾಸಂ ಸಮಾದಿಯಾಮಿ, ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’ತಿ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಾಯ ತತ್ಥೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಪಕತತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ಸಹವಾಸೋ, ತೇನ ಚ ವಿನಾವಾಸೋ, ಆಗನ್ತುಕಾದೀನಂ ಉಪಚಾರಗತಾನಂ ಅನಾರೋಚನಾತಿ ಏತೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ವತ್ತಭೇದಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪರಿವಾಸಂ ಸೋಧೇತುಂ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೇನ ವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ‘‘ಪರಿವಾಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿವಾಸೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಕತತ್ತಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥಾನೇನ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಗ್ಗತೋ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಹಿ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಪಸ್ಸತಿ ವಾ, ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ಅನಾರೋಚೇನ್ತೇ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇವ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟಞ್ಚ. ಸಚೇ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ವತ್ತಭೇದೋ. ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಯಾವ ರತ್ತಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತಾವ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ತಾವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ.

ಸುದ್ಧನ್ತೋ ದುವಿಧೋ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತೋ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯತ್ತಕಂ ನಾಮ ಕಾಲಂ ಅಹಂ ಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತತ್ತಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ತತೋ ಅವಸೇಸೇ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತೋ. ಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನಸ್ಸರತಿ, ತತ್ಥ ಚ ವೇಮತಿಕೋ, ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತೋ. ಆಪತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ಜಾನಾತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಅಕಾರಣಮೇತಂ.

ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ನಿಟ್ಠಿತಪರಿವಾಸೋಪಿ ವಾ ನಿಟ್ಠಿತಮಾನತ್ತೋಪಿ ವಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾ ವಾ ಊನತರಾ ವಾ ರತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸನೇನ ತೇ ಪರಿವುತ್ಥದಿವಸೇ ಚ ಮಾನತ್ತಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ಚ ಓಧುನಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮೂಲದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ. ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಏಕಾಪತ್ತಿ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ದ್ವೀಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ಏವಂ ಯಾವ ದಸಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ತಾಸಂ ಅಗ್ಘೇನ ಸಮೋಧಾಯ ತಾಸಂ ದಸಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಸೇನ ಅವಸೇಸಾನಂ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾದೀನಮ್ಪಿ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ. ದಾನವಿಧಿ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೧೩೪ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಾನತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಾನನಭಾವಂ ಛ ರತ್ತಿಯೋ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರೇಯ್ಯ ಕರೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೇನ ಗಣೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಕತಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತನಯೇನ ಮಾನತ್ತದಾನಾದಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಕಾಮೇನ ಚೇ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿವಾಸೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಸಹವಾಸಾದಿಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತೂಹಿ ಊನತ್ತಾ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣದೋಸಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಪನ ಪರಿವಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ಮಾನತ್ತಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಚಿಣ್ಣಂ ಕತಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪಿತಂ ಮಾನತ್ತಂ ಯೇನ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ. ವೀಸತಿ ಸಙ್ಘೋ ಗಣೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವೀಸತೀಗಣೋ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ, ಸೋ ಸಙ್ಘೋ ಅಬ್ಭೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮವಸೇನ ಓಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅವ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮಾದಾನಆರೋಚನಯಾಚನಾನಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಚ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೨೯. ಏವಂ ತೇಸು ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಛಾದನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನ ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನನ್ತರಾಯೋ. ಸಕತ್ಥೇ ತ್ತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಾ, ಪಹುನೋ ಭಾವೋ ಪಹುತ್ತಂ, ತಂ ಅಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧಾದಿವಸೇನ ವಾ ಪಹುತ್ತೋ. ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ ಅನನ್ತರಾಯೋ ಚ ಪಹುತ್ತೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾದಿಗುಣೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತ…ಪೇ… ಪಹುತ್ತತಾ. ಆಪತ್ತಿ ಚ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತ…ಪೇ… ಪಹುತ್ತತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಪಹುತ್ತತಾಯೋ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಜೋ. ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಆಪತ್ತಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಆಪತ್ತಾದಿಪಕಾರೇನ ಸಞ್ಞೀ ತಥಸಞ್ಞೀ ರಸ್ಸವಸೇನ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಥಸಞ್ಞಿತಾ, ಯಥಾವುತ್ತಆಪತ್ತಾದಿಸಞ್ಞಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚ-ಕಾರೋ ವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ. ಕಮನಂ ಪತ್ಥನಂ ಕಾಮೋ, ಛಾದೇತುಂ ಕಾಮೋ ಛಾದೇತುಕಾಮೋ. ಇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ನವ, ಅಥ ಛಾದನಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ದಸ ಚ ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಚಾತಿ, ತೇಹಿ. ಅರುಣುಗ್ಗಮಮ್ಹಿ ಅರುಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಠಮಬಾಲಸೂರಿಯರಂಸಿನೋ ಉಗ್ಗಮನೇ ಸತಿ ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತೀತಿ ಸೇಸೋ.

ತತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ರಾಜಚೋರಅಗ್ಗಿಉದಕಮನುಸ್ಸಅಮನುಸ್ಸವಾಳಸರೀಸಪಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಾನಂ ದಸನ್ನಮೇಕಸ್ಸಾಪಿ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಞ್ಚೇವ ಆರೋಚೇತುಞ್ಚ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಪಹು ಸಮಾನೋ ಪಹುಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ತಿವಿಧಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಾಕರಣೇನ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಗರುಕಾಪತ್ತೀತಿ ಸಞ್ಞೀ ಗರುಕಂಯೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಚ ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ. ಸಚೇ ಪನೇತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ವಾ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಸಞ್ಞೀ ವಾ ವೇಮತಿಕೋ ವಾ, ಅಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಮಮ ಏಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ವತ್ಥುಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಾವ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಚೀವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೦. ‘‘ಖೋಮಞ್ಚ ಕೋಸೇಯ್ಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಪುಂಸಕವಿಗ್ಗಹೇನ ದ್ವನ್ದೇ ಕತೇ ಖೋಮ…ಪೇ… ಭಙ್ಗಾನಿ. ತತ್ಥ ಖೋಮನ್ತಿ ಗಚ್ಛಜಾತಿ. ಉಪಚಾರತೋ ಪನ ಖೋಮೇನ ಖೋಮಸುತ್ತೇನ ವಾಯಿತನ್ತಿ ತದ್ಧಿತೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಖೋಮಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಥಾ ಅವಸೇಸಾನಿ. ಸಾಣಂ ಸಾಣವಾಕಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗಂ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ವೋಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಾಯಿತಚೀವರಂ. ವಾಕಮಯಮೇವ ವಾತಿ ಕೇಚಿ. ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಂ ವಾಳಲೋಮಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಲೋಮೇಹಿ ವಾಯಿತಂ. ಏತಾನೀತಿ ಖೋಮಾದೀನಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಿ. ಸಹ ಅನುಲೋಮೇಹೀತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ. ಜಾತಿತೋ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಭವನ್ತಿ.

೩೧. ಇದಾನಿ ‘‘ದುಕೂಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ದುಕೂಲನ್ತಿ ದುಕೂಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಕೇನಚಿ ವಾಕವಿಸೇಸೇನ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ. ಚೇವಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸೋ ಉಪರಿ ಆಕಡ್ಢಿತಬ್ಬೋ. ಪಟ್ಟುಣ್ಣನ್ತಿ ಪಟ್ಟುಣ್ಣೇಸು ಜಾತಂ ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ. ದೇಸವಾಚಿನೋ ಬಹುವಚನನ್ತಾತಿ ಬಹುವಚನೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ. ತಥಾ ಸೋಮಾರಾ ಚ ಚೀನಾ ಚ, ತೇಸು ಜಾತಂ ಸೋಮಾರಚೀನಜಂ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯಾನಿ. ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಜಾತಂ ಇದ್ಧಿಜಂ, ತಂ ಪನ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ. ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ದೇವೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಚೀವರಂ. ತದೇತಂ ದುಕೂಲಾದಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಖೋಮಾದಿನೋ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಲೋಮಾನಿ ಅನುಗತಂ ಅನುಲೋಮಂ, ಯಥಾ ಸೇಸಲೋಮಾನಿ ಅನುಗತಂ ಲೋಮಂ ತದನುಕೂಲತ್ತಾ ‘‘ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ತಂಜಾತಿಯಕಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅನುಕೂಲಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ‘‘ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮೇವ ಅನುಲೋಮಿಕಂ, ಅನುಕೂಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ? ದುಕೂಲಂ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ, ಪಟ್ಟುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ, ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನಞ್ಚ ಖೋಮಾದೀನಮನುಲೋಮನ್ತಿ.

೩೨-೩. ಏವಂ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಅವಸ್ಸಂ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋ, ತಿಚೀವರಞ್ಚ…ಪೇ… ಕಣ್ಡುಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ತಿಚೀವರಂ. ಪರಿಕ್ಖಾರಞ್ಚ ತಂ ಚೋಳಞ್ಚಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ. ವಸ್ಸಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಾ ವಸ್ಸಿಕಾ, ಸಾವ ಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ. ಪುಞ್ಛತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪುಞ್ಛನಂ, ಮುಖಸ್ಸ ಪುಞ್ಛನಂ ಮುಖಪುಞ್ಛನಂ. ನಿಸೀದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಸೀದನಂ, ಮುಖಪುಞ್ಛನಞ್ಚ ನಿಸೀದನಞ್ಚ ಮುಖಪುಞ್ಛನನಿಸೀದನಂ. ಸಯನಸುಖಾದಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅತ್ಥರೀಯತೀತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ತದೇವ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಕಂ. ಕಣ್ಡುಂ ಛಾದೇತೀತಿ ಕಣ್ಡುಚ್ಛಾದಿ. ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನವನ್ನಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪನ ನಾಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮೇಸು ನವಸು ಚೀವರೇಸು. ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಸುಂ ತಿಚೀವರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಪ್ಪಹೋನಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ತಂ ವಿನಾ ಏಕಾಹಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ. ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾಸಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸತಿ ತಿಚೀವರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ನಿಸೀದನಂ ವಿನಾ ಚಾತುಮಾಸಂ ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಚತುಮಾಸಂ, ತಮೇವ ಚಾತುಮಾಸಂ. ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ.

೩೪. ಇದಾನಿ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮಧಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಂ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಅಹತ್ಥಪಾಸನ್ತಿ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಸೋ ಸಮೀಪೋ ಹತ್ಥಪಾಸೋ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೋ. ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಹತ್ಥಪಾಸಾ, ತಂ ಏತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತನಯೋಗ್ಗೇ ಪದೇಸೇ ವಾ ಠಿತಂ ಚೀವರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಸೇಸೇಸುಪೀತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾದಿಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಪರಿಯನ್ತೇಸುಪಿ ಅವಸೇಸಚೀವರೇಸು. ಅಯಂ ನಯೋತಿ ಅಯಮೇವ ನಯೋ. ಯಥಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ, ಏವಂ ‘‘ಇಮಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೋವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಪನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ವಚೀಭೇದಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖನ್ತಿ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ.

೩೫. ಇದಾನಿ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹತೋ ಅಞ್ಞಂ ಲದ್ಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಭುತಿ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಪ್ಪಭುತಿ. ಏತಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕಮ್ಮಪದಂ, ‘‘ಪುಬ್ಬಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ವಿಸೇಸನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಿ ಕರೋತಿ, ನಿಟ್ಠಿತೇ ರಜನೇ ಚ ಕಪ್ಪೇ ಚ ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ. ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಹನೇತಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ. ತಥಾತಿ ಚ ಯಥಾ ಚೀವರೇ, ತಥಾ ಪತ್ತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ, ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ವಿಸೇಸೋ.

೩೬. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಮಂ ವ ಇತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಇತಿ-ಸದ್ದತೋ ಪರಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಸಂಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಂಸೇತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾದೀನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿದೂತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇತಿಮಸ್ಸ ಕತ್ತುಪದಂ, ಪಞ್ಞವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ದೂರಾಸನ್ನತಾದೀ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೩೭-೮. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೋ, ತೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೀಘಸೋತಿ ದೀಘತೋ. ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಸಹಿತಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಪನ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕೋ. ಮುಟ್ಠಿ-ಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಕತಮುಟ್ಠಿಕೋ ಹತ್ಥೋವ ವುತ್ತೋ. ಸುಗತಸ್ಸ ಚೀವರತೋ ಊನಾತಿ ಸಮಾಸೋ. ಅಪೀತಿ ವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯೇ, ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಾ ಚ ಅಯಞ್ಚ ಉತ್ತಮಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಞ್ಚ ತಿರಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅನುವತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಉತ್ತಮನ್ತೇನ ಸುಗತಚೀವರೂನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ. ತತ್ಥ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಏಕಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ, ತಾಯ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ನವ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ದೀಘತೋ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಿರಿಯಂ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ತಂ ಪನ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥೇನ ದೀಘತೋ ತೇರಸ ಹತ್ಥಾ ಏಕಾ ಚ ವಿದತ್ಥಿ, ತಿರಿಯತೋ ನವ ಹತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಂವಸೇನ ಉಭಯತ್ಥ ಊನತಾ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ.

ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋಪಿ ತತ್ತಕೋವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾ ಏಕಂಸಿಕಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏಕೋ ಅಂಸೋ ಏಕಂಸೋ, ತತ್ಥ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ತದ್ಧಿತೇ ಏಕಂಸಿಕಂ. ‘‘ಅನ್ತರವಾಸಕೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ನಿವಾಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ತರಂ ಮಜ್ಝಪದೇಸೋ, ಅನ್ತರೇ ಮಜ್ಝೇ ಕಟಿಪ್ಪದೇಸೇ ವಾಸೋ ವತ್ಥಂ ಅನ್ತರವಾಸೋ, ಸೋಯೇವ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ. ಚಾಪೀತಿ ಸಮುದಾಯೋ, ಏಕೋ ವಾ ಸಮುಚ್ಚಯೋ. ಅಡ್ಢೇನ ತತಿಯೋ ಭಾಗೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ. ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಹತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಾನಂ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಸಂಸಿಜ್ಝನೇ ಕರಣಭೂತಾ ಅಡ್ಢ-ಸದ್ದನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಯಾ ವಿದತ್ಥಿ, ಸಾವ ತತಿಯೋತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಉಪಡ್ಢಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತೋ ತತಿಯೋ ಭಾಗೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ. ಸೋ ಚ ನಾನನ್ತರೇನ ದ್ವಿಹತ್ಥತತಿಯತಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಾ, ಏಕಾ ಚ ವಿದತ್ಥಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ. ತಂಸನ್ನಿಯೋಗೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅನ್ತರವಾಸಕೋವ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದ್ವೇ ಹತ್ಥಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ. ಪಾರುಪನೇನಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾಭಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುನ್ತಿ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ. ತಿರಿಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ, ತಿರಿಯಮೇವ ಅನ್ತೋತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ ‘‘ಗಾಮನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

೩೯. ‘‘ನಿಸೀದನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಸೀದನಚೀವರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪರೂಪರಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಾದೀಹಿ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕತೋ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲಿತತ್ತಾ ತೀಹಿ ದಸಾಹಿ ಯುತ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿಸೇಸೋ. ವಿದತ್ಥೀ ದ್ವೇತಿ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥೀ. ವಿಸಾಲತೋ ಪುಥುಲತೋ.

೪೦. ‘‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಣ್ಡೂತಿ ಹಿ ನ ಅತ್ಥತೋ ನಾನಂ, ತಗ್ಗಹಣೇನ ಪನೇತ್ಥ ಪಿಳಕಸ್ಸಾವಥುಲ್ಲಕಚ್ಛಾಬಾಧಂ ಗಯ್ಹತಿ. ಕಣ್ಡುಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಿಳಕಾದಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ. ಪಟಿಚ್ಛದನಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೋ, ಯಥಾವುತ್ತಕಣ್ಡುಯಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೋ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀ, ತಸ್ಸ. ತಿರಿಯನ್ತಿ ತಿರಿಯತೋ.

೪೧. ‘‘ವಸ್ಸಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ.

೪೨. ಏವಂ ಪಮಾಣವನ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸಂ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪಮಾಣಾಭಾವಗಣನಾಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣವನ್ತೇಸು ಚೀವರೇಸು. ತದುತ್ತರಿ ತತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಉತ್ತರಿ ನಿಪಾತೇನ ಉತ್ತರಿ-ಸದ್ದೇನ ತಪ್ಪುರಿಸೋ. ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ. ಛೇದನಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಛೇದನೇನ ಸಹಿತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿ, ಅತಿರೇಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಅತಿರೇಕಞ್ಚ ಊನಕಞ್ಚ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಮುಖಂ ಪುಞ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ಮುಖಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಮುಖಸ್ಸ ಚೋಳನ್ತಿ ಸಮಾಸೇ ದ್ವನ್ದೋ. ಆಕಙ್ಖಿತಂ ಇಚ್ಛಿತಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ. ತಮೇತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಆಕಙ್ಖಿತಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ. ಏತ್ಥ ಚ ತಿಚೀವರಾದೀಸು ಅವುತ್ತೇಪಿ ಗಣನವಿಭಾಗೇ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮುಖಪುಞ್ಛನಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಕ್ಕಮೇಕೇಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿಪೀತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ.

೪೩. ಗಣನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಪುಂಸಕಸ್ಸ ಇತ್ಥಿವಚನೇನ ಯೋಗಾಭಾವಾ ‘‘ನ ದೀಪಿತಾ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗಂ ವಿಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಣ್ಣಂ ಪನೇತೇಸಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನ ದೀಪಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಥವಿಕಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ, ಬಹೂನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನೀ’’ತಿಪಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಥವಿಕಾದಿಂ ಥವಿಕಾ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದಿನೋತಿ ಸಮಾಸೋ. ವಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಉಪಗಂ ವಿಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಉಪರಿ ವಕ್ಖತಿ.

೪೪. ಇದಾನಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಪಟಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಹತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಅಹತೇನ ನವೇನ ಅಧೋತೇನ ಕಪ್ಪಂ ಸದಿಸಂ ಅಹತಕಪ್ಪಂ, ಏಕವಾರಧೋತಂ. ಅಹತಞ್ಚ ಅಹತಕಪ್ಪಞ್ಚ ಅಹತಾಹತಕಪ್ಪಾನಿ, ವತ್ಥಾನಿ, ತೇಸಂ. ದ್ವೇ ಗುಣಾ ಪಟಲಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸಾತಿ ದುಗುಣಾ. ‘‘ಗುಣೋ ಪಟಲರಾಸೀಸೂ’’ತಿ ಹಿ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾ. ದುಗುಣಾ ದುಪಟ್ಟಾ, ಉತ್ತರಸ್ಮಿಂ ದೇಹಭಾಗೇ ಆಸಞ್ಜೀಯತೀತಿ ಉಕ್ಕರಾಸಙ್ಗೋ. ಏಕಚ್ಚಂ ಏಕಪಟ್ಟಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕಚ್ಚೀ, ಏಕಪಟ್ಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಪಾತೋ ವಾ ಏಕಚ್ಚೀತಿ. ತಥಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಮಾಯಂ ವಾ, ಯಥಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಏಕಚ್ಚಿಯೋ, ಏವಂ ಅನ್ತರವಾಸಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೫. ‘‘ಉತೂ’’ತಿ ಅನೇಕಉತು ಗಹಿತಾತಿ ಉತುತೋ ದೀಘಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಟಾ ಉತುದ್ಧಟಾ, ತೇಸಂ ಪಿಲೋತಿಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಾತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಅನ್ತರವಾಸಕಾ. ಪಂಸು ವಿಯ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಉಲತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ರಥಿಕಾಸುಸಾನಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ಯಾ ಯಾ ರುಚೀತಿ ಅಬ್ಯಯೀಭಾವೇ ಯಥಾರುಚಿ, ಯಾವದತ್ಥಂ ಸತಪಟ್ಟಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬. ಇದಾನಿ ತೀಸು ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಕಾತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೀಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಸಮುದಾಯತೋ ಏಕದೇಸಭೂತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಖಾಗುಣೇನ ನಿದ್ಧಾರಿಯಮಾನತ್ತಾ ತೀಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಏಕವಚನಸ್ಸ ಬಹ್ವತ್ಥೇನ ಯೋಗಾಭಾವತೋ ದ್ವಿಚೀವರಸಙ್ಖಾತಬಹ್ವತ್ಥವಸೇನ ವಚನಂ ವಿಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಯಾನಿ ಪಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ದ್ವೇ ವಾಪಿ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಯಂ ಪಹೋತಿ, ತಂ ಏಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಛಿನ್ನಕಾನಿ ಪಹೋನ್ತಿ. ಅಪೀತಿ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ತೀಸು ಕಾ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ವಾಧಿನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಂ. ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಆಧೀಯತೀತಿ ಅನ್ವಾಧಿ, ಯಂ ಚೀವರಸ್ಸೋಪರಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆಕಾರೇನ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಂ. ಅನಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಾರೋಪಿತಂ ಅನ್ವಾಧಿಕಂ. ನ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ಧಾರೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ.

೪೭-೮. ಇದಾನಿ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ನ ವಸೇಯ್ಯ ವಿನೇಕಾಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೪೭೧ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಪರಿಹಾರಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಾಮೇ ವಾ…ಪೇ… ವಿಹಾರೇ ವಾ ತಿಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಟೋ ದಡ್ಢೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅವಯವೇಪಿ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರವಸೇನ ತೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೀಯಮಾನಂ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ವಿನಾ. ವಿಪ್ಪವತ್ಥುನ್ತಿ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರಗಾಮಾದಿತೋ ಬಹಿ, ಅಥ ವಾ ನಿವೇಸನಾದೀನಂ, ತತ್ಥ ಚ ಗಬ್ಭೋವರಕಾನಂ ಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸಿತುಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಗಾಮಾದೀನಂ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ಏಕಕುಲನಾನಾಕುಲಸನ್ತಕಸ್ಸ ಗಾಮಾದಿನೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ, ಪರಿಕ್ಖೇಪೋಕಾಸಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸತ್ಥಅಬ್ಭೋಕಾಸಾನಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರವಸೇನ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ವಿಸುಂ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ, ತಥಾ ಉದೋಸಿತಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿವೇಸನಂ.

ತತ್ಥ ಉದೋಸಿತೋ ನಾಮ ಯಾನಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಲಾ. ಪಾಸಾದೋ ದೀಘಪಾಸಾದೋ. ಹಮ್ಮಿಯಂ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ. ನಾವಾ ಚ ಅಟ್ಟೋ ಚ ಮಾಳೋ ಚ ಆರಾಮೋ ಚ ನಾವಾ…ಪೇ… ಆರಾಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ಅಟ್ಟೋ ನಾಮ ಪಟಿರಾಜಾದೀನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ. ಮಾಳೋ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ. ಆರಾಮೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ ವಾ ಫಲಾರಾಮೋ ವಾ. ಸತ್ಥೋ ಚ ಖೇತ್ತಞ್ಚ ಖಲಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ. ಸತ್ಥೋ ನಾಮ ಜಙ್ಘಸತ್ಥೋ ವಾ ಸಕಟಸತ್ಥೋ ವಾ. ಖಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಧಞ್ಞಕರಣಂ. ದುಮೋ ನಾಮ ದುಮಮೂಲಂ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೋ ಉಪಚಾರವಸೇನ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪನ ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

೪೯. ಇದಾನಿ ‘‘ಏತಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನವನ್ನಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಪನ ತೇಸಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರೋಗಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ದೇವದತ್ತೋ ದತ್ತೋತಿ ನಾಮೇಕದೇಸೇನಾಪಿ ನಾಮವೋಹಾರತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾವ ‘‘ಸಾಟಿಕಾ’’ತಿ ಪಕರಣವಸೇನ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ಥತ್ತಾ ವುತ್ತಾ. ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಚ ರೋಗವಸ್ಸಾನಪರಿಯನ್ತಾ. ರೋಗಾ ಚ ವಸ್ಸಾನಾ ಚ ಮಾಸಾ ರೋಗವಸ್ಸಾನಾ, ತೇ ತದತಿಕ್ಕಮೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಯನ್ತಾ ಯಾಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ.

ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಆಬಾಧೇಸು ವೂಪಸನ್ತೇಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿನಯಕಮ್ಮವಿಸಯೇಯೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರ-ಸದ್ದಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ‘‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಪಾಳಿವಚನತೋ ಚ. ‘‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ಚ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಹ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ನ ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೇದೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ತೇನೇವ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವಚನತೋ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಕಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಸೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಯೋ ಸಮೇನ್ತಿ, ಯುತ್ತಿ ಚ ಅವಿರುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರತೋ ಉಪರಿ. ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಅಸತಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಸಾತಿ ಅಪರೇ ಸತ್ತ ಚೀವರಾನಿ ಸೇಸಾ. ನತ್ಥಿ ಪರಿಯನ್ತಂ ವುತ್ತಸದಿಸೋ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪರಿಯನ್ತಿಕಾ.

೫೦. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿಕಂ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಂ ಸದಸಾದಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಾಪರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಚ ಮುಖಪುಞ್ಛನಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ. ಪರಿಕ್ಖಾರಮುಖಪುಞ್ಛನಮೇವ ಚೋಳಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ. ದ್ವನ್ದಸಮಾಸನ್ತೇ ಸುಯ್ಯಮಾನತ್ತಾ ಪನ ಚೋಳಕ-ಸದ್ದೋ ಪರಿಕ್ಖಾರ-ಸದ್ದತೋ ಚ ಪರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಸೇಸೇಪಿ ಅವಟ್ಠಾನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತಾನಿ ಅವಸೇಸಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣ…ಪೇ… ಚೋಳಕಞ್ಚ ನಿಸೀದನಞ್ಚಾತಿ ಏತಂ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಂ ಸದಸಮ್ಪಿ ಅರತ್ತಮ್ಪಿ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸದಸನ್ತಿ ಸಹ ಯಾಹಿ ಕಾಹಿಚಿ ದಸಾಹೀತಿ ಸದಸಂ. ಸದಸಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನೇ ಅದಸಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ಸದಸಮ್ಪಿ ಅದಸಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫದಸಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವುತ್ತಾವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ. ಅರತ್ತನ್ತಿ ನೀಲಪೀತಾದಿರಜನೇನ ಅರಞ್ಜಿತಮ್ಪಿ. ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ರಞ್ಜಿತನೀಲಪೀತಾದಿಕಮ್ಪಿ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪೀತಿ. ಆದಿಣ್ಣೋ ಕಪ್ಪೋ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ. ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ.

ನನು ಚ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಬ್ಬನೀಲಕಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೩೭೨) ಸಬ್ಬನೀಲಕಸಬ್ಬಪೀತಕಸಬ್ಬಲೋಹಿತಕಚೀವರಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ಕಥಮಿದಂ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಂ ಸದಸಾದಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಥಞ್ಚ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಕುಸಚೀರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥೂಸು (ಮಹಾವ. ೩೭೧) ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಕುಸಚೀರಂ…ಪೇ… ತಿತ್ಥಿಯದ್ಧಜೋ ಧಾರೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೩೭೧) ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುವಸೇನೇವ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಸಙ್ಖಾತಧಾರಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಚ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೭೨) ‘‘ಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀನಿ ರಜನಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪುನ ರಜಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಚೇ ಹೋನ್ತಿ ಧೋವಿತುಂ, ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ, ದುಪಟ್ಟಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನದಸದೀಘದಸಾನಿ ದಸಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ಕಞ್ಚುಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ವೇಠನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನವಸೇನೇವ ಧಾರಣಪರಿಭೋಗಾನಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೮) ‘‘ಯಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತದೇವ ಚೀವರನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುನೋ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಚ ತಿಚೀವರಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚೀವರಾನಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಯಾನೇವ ಅದಸಾನಿ ಅಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀನಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನರಜಿತಾನಿ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ನಿಯಮೇನ ನಿವತ್ತಿತಾನಿ ಪರಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಮೇವ ಸದಸಾದಿಕಂ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ.

೫೧. ಸೇಸಚೀವರಪಞ್ಚಕಂ ಅದಸಂಯೇವ ರಜಿತಂಯೇವ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಂವ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ರಜಿತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನೇನ ರಜಿತಂ. ನಿಸೀದನಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅದಸತ್ಥಂ ನಿಸೇಧೇತುಂ ‘‘ಸದಸಂವ ನಿಸೀದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತಿ ಹಿ ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಚ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಹೋತಿ.

೫೨. ಇದಾನಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠೇ ಚ ಕಾ ಪವತ್ತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದಿವಸೇನ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ. ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಅದಿನ್ನಂ. ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಯೇತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಏಕಬಹುಭಾವಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ. ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕೀದಿಸಂ ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ವಿಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಹತ್ಥೋ ದೀಘೇನ ಯಸ್ಸ ತಂ ಹತ್ಥದೀಘಂ. ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಹತ್ಥತೋ. ಉಪಡ್ಢೋ ಹತ್ಥಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ ವಿದತ್ಥಿಸಙ್ಖಾತೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಯಸ್ಸ ತಂ ಉಪಡ್ಢವಿತ್ಥಾರಂ.

೫೩. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನಂ ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸೇವ ವಸೇನ, ಅಪರೋ ಪನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತಾನಿ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಿಚೀವರೋ. ತಸ್ಸ ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ. ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ಪನ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಯೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಣಿಕೇನ ಯ-ಕಾರೋ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕಲಂ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ. ತಥಾ ವತ್ವಾತಿ ಏಕಬಹುಭಾವಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ. ಅಧಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

೫೪. ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಕಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಚ್ಛೇದಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಚ್ಛೇದೋ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಗಾಹೋ ಚ ವಿಬ್ಭಮೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ. ಅಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ಚೋರಾದೀಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣಂ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಪರೇಸಂ ದಾನಂ. ಗಾಹೋ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹಣಂ. ವಿಬ್ಭಮೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ. ತದಾಪಿ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿರಾಲಯಭಾವೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋತಿ. ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಭಾದಿಸೋ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕಾರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗರೂಹಿಯೇವ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೪೬೯) ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹಿ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಬ್ಭಮನೇನೇವ ಅಸ್ಸಮಣೀಭಾವತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನನು ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಿಕ್ಖಸ್ಸ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇನ ನಿರಾಲಯಭಾವೋ ಕಾರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ನಿರಾಲಯಭಾವೋತಿ ಕಥಮಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಥಾಪಿ ಬುದ್ಧಮತಞ್ಞೂಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬೯) ‘‘ಯಂ ಪನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನತ್ಥೇತ್ಥ ದೋಸೋತಿ.

ಮಾರಣಲಿಙ್ಗಸಿಕ್ಖಾತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಞ್ಚ ‘‘ಲಿಙ್ಗಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ಏತೇ ಅಟ್ಠ ಸಬ್ಬೇಸು ನವಸು ಚೀವರೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಿಯೋಗೋ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಇಮೇಯೇವ ಅಟ್ಠ, ವಿನಿವಿದ್ಧಛಿದ್ದಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಯೋಗಕಾರಣನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಚನಞ್ಚ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕಸ್ಸಪಿ ತನ್ತುನೋ ಅಭಾವೇನ ವಿನಿವಿದ್ಧಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಛಿದ್ದಂಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿನಿವಿದ್ಧಛಿದ್ದಂ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ, ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ, ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಪನ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸೇವ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಾಪನಯನೇನ ಛಿದ್ದಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ.

೫೫. ಇದಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕುಸಾ ಚ ವಾಕಾ ಚ ಫಲಕಾನಿ ಚ, ತೇಸಂ ಚೀರಾನಿ ಕುಸ…ಪೇ… ಚೀರಾನಿ. ತತ್ಥ ಕುಸೇನ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಂ ಕುಸಚೀರಂ. ತಥಾ ವಾಕೇನ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಂ ವಾಕಚೀರಂ, ತಾಪಸಾನಂ ವಕ್ಕಲಂ. ಫಲಕಸಣ್ಠಾನಾನಿ ಫಲಕಾನಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಂ ಫಲಕಚೀರಂ. ಕೇಸವಾಲಜನ್ತಿ ಕೇಸೇಹಿ ಚ ವಾಲೇಹಿ ಚ ಜಾತಂ ವಾಯಿತಂ ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಲೂಕಪಕ್ಖಾಜಿನಕ್ಖಿಪೇತಿ ಉಲೂಕಾನಂ ಕೋಸಿಯಸಕುಣಾನಂ ಪಕ್ಖಂ ಪಕ್ಖೇನ ಕತಂ ನಿವಾಸನಞ್ಚ ಅಜಿನಕ್ಖಿಪಂ ಸಲೋಮಂ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಮಿಗಾನಂ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಧಾರಯತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೫೬. ಕದಲೇರಕಕ್ಕದುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಕದಲಿಯೋ ಚ ಏರಕೋ ಚ ಅಕ್ಕೋ ಚ, ತೇಸಂ ದುಸ್ಸಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ, ತೇಸು ಚೇವ ಮಕಚಿವಾಕೇಹಿ ಕತೇ ಪೋತ್ಥಕೇ ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ಕದಲಿದುಸ್ಸಾದಿಸದ್ದೇನ ತಂಧಾರಣಮಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂಧಾರಣನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ‘‘ನೀಲಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವನ್ದೋ. ಸಬ್ಬಾ ನೀಲಕ…ಪೇ… ಕಣ್ಹಕಾತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ. ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಯೋಗೇನ ವತ್ಥಂ ನೀಲಾದಿ. ನೀಲಕಂ ಉಮಾಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ. ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಂ ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಿಕವಣ್ಣಂ. ಪೀತಂ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ. ಲೋಹಿತಂ ಜಯಸುಮನಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ. ಕಣ್ಹಕಂ ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಂ. ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

೫೭. ಮಹಾ…ಪೇ… ರತ್ತೇತಿ ಮಹಾರಙ್ಗೋ ಚ ಮಹಾನಾಮರಙ್ಗೋ ಚ, ತೇಹಿ ರತ್ತೇ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಪುನ ಸುಯ್ಯಮಾನಂ ಸಬ್ಬಸದ್ದಮನುವತ್ತಿಯಂ, ‘‘ಸಬ್ಬಮಹಾರಙ್ಗರತ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಚ ಅಸಬ್ಬನೀಲಕಾದಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನರಜಿತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಮಹಾರಙ್ಗೋ ಸತಪದಿಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣೋ. ಮಹಾನಾಮರಙ್ಗೋ ಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣೋ, ಸೋ ಪನ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಪದುಮವಣ್ಣೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ತಿರೀಟಕೇತಿ ತಂ ನಾಮಕ ರುಕ್ಖತಚೇ. ಅಚ್ಛಿನ್ನದೀಘದಸಕೇತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾ ಚ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ದೀಘಾ ಚ ಸಾ ದಸಾ ಚ ವತ್ಥಕೋಟಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೋ. ಫಲಪುಪ್ಫದಸೇತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಾ ಫಲಸದಿಸಾ ದಸಾ ‘‘ಫಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕೇತಕಾದಿ ಪುಪ್ಫಸದಿಸಾನಿ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನೀ’’ತಿ ಚ, ಫಲಾ ಚ ಪುಪ್ಫಾ ಚ ದಸಾ ಯಸ್ಸ, ಫಲಸದಿಸೇ ದಸೇ, ಪುಪ್ಫಸದಿಸೇ ದಸೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇಠನೇತಿ ಸೀಸವೇಠನೇ. ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಕುಸಚೀರಾದಿಕಂ ಸಕಲಂ. ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಲಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಚೀವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ರಜನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಮೂಲಞ್ಚ ಖನ್ಧೋ ಚ ತಚೋ ಚ ಪತ್ತಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ, ತೇಸಂ ಪಭೇದೋತಿ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ. ಅಥ ವಾ ಪಭೇದ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತ್ತೇ ತಾನಿಯೇವ ಪಭೇದೋತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ, ತತೋ. ರಜನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ರಜನಾನಿ, ಮೂಲಾದೀನಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ರಜನಾನಿ ಮೂಲರಜನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೩೪೪) ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಜನಾ ಛಪ್ಪಕಾರಾನಿ, ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ ಸತ್ಥುನಾ’’ತಿ.

೫೯. ಮೂಲೇತಿ ಮೂಲರಜನೇ ಹಲಿದ್ದಿಂ ವಿವಜ್ಜಿಯ ಸಬ್ಬಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಿ ಚ ತುಙ್ಗಹಾರಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ. ಅಲ್ಲಿ-ಸದ್ದೇನ ನೀಲಿ-ಸದ್ದೇನ ಚ ತೇಸಂ ಗಚ್ಛಜಾತೀನಂ ಪತ್ತಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ಉಪಚಾರೇನ, ತಥಾ ಲೋದ್ದ-ಸದ್ದೇನ ಕಣ್ಡುಲ-ಸದ್ದೇನ ಚ ತಚೋ, ಕುಸುಮ್ಭ-ಸದ್ದೇನ ಕಿಂ ಸುಕ-ಸದ್ದೇನ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ. ತೇನೇವ ಚ ತಾನಿ ನಪುಂಸಕಾನಿ. ತುಙ್ಗಹಾರಕೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಕಣ್ಟಕರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಹರಿತಾಲವಣ್ಣಂ ಖನ್ಧರಜನಂ ಹೋತಿ. ಅಲ್ಲಿಪತ್ತೇನ ಏಕವಾರಂ ಗಿಹಿಪರಿಭುತ್ತಂ ರಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಫಲರಜನೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ರಜನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಅಯೋಪತ್ತೋ ನಾಮ ಅಯಸಾ ಕಾಳಲೋಹೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪತ್ತೋ. ಜಾತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾದೀನಂ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ. ಪಮಾಣತೋತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ. ತಯೋ ಪತ್ತಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೬೧. ‘‘ಮಗಧೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮಗಧೇತಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚಾಸಾ ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸು-ಸದ್ದಲೋಪೇನ ವಾ ವುತ್ತಂ. ನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲಸಾಧಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಗಧಾಪೇಕ್ಖೋಪಿ ನಾಳಿ-ಸದ್ದೋ ದ್ವಯ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾಸೋ ಹೋತಿ ಗಮ್ಮಕತ್ತಾತಿ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವಯಂ ನಾಳಿದ್ವಯಂ. ತತ್ಥ ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾನಿ ಮಾಸಾನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಳಿದ್ವಯೇನ ಪಮಿತಾ ತಣ್ಡುಲಾ ಸುಕೋಟ್ಟಿತಪರಿಸುದ್ಧಾ ಅನುಪಹತಪುರಾಣಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾ ನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲಾ, ತೇಹಿ ಸಾಧಿತಂ ಪಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓದನನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಅವಸ್ಸಾವಿತೋದನಂ. ಸೂಪನ್ತಿ ಓದನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾತಿಘನಂ ನಾತಿತನುಕಂ ಹತ್ಥಹಾರಿಯಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತಂ ಮುಗ್ಗಸುಪಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ತದೂಪಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಓದನಸ್ಸ ಉಪಿಯಂ ಅನುರೂಪಂ ಯಾವ ಚರಿಮಾಲೋಪಪ್ಪಹೋನಕಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೬೨. ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಓದನಾದಿನೋ. ಉಪಡ್ಢೋತಿ ಉಪಡ್ಢಂ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪಡ್ಢೋ. ಏವ-ಕಾರೇನ ಅತಿರೇಕಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ತತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಾಳಿಕೋದನಾದಿತೋ. ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಚ ಓಮಕೋಮಕೋ ಚ ಅಪತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಓಮಕತೋ ಓಮಕೋ ಓಮಕೋಮಕೋ. ಇಮಿನಾ ಪುನ ಪತ್ತದ್ವಯದಸ್ಸನೇನ ಪಮಾಣತೋ ತಯೋಪಿ ಪತ್ತಾ ವಿಭಾಗತೋ ನವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಮಗಧನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲೋದನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಡ್ಢನಪಕ್ಖೇ ಠಿತಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಚೇ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುತ್ತೇನ ವಾ ಹೀರೇನ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಹೀರಸ್ಸ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಂ ಫುಸತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ ಅನ್ತೋಗತಮೇವ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ‘‘ಏಕಂ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಜ್ಝಿಮಮಜ್ಝಿಮೋಮಕಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠಾ ಚ ‘‘ಯತ್ಥ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಮಕಓಮಕೋಮಕಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠಾ ಚ ಪತ್ತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇಸು ದ್ವೇ ಅಪತ್ತಾ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನಾಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗಾ, ನ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಾ.

೬೩. ಕಪ್ಪೋ ಸಕೋ ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ. ಸಕೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೋ. ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಪನ ಅತ್ತಸನ್ತಕತ್ತಾ ಚ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನೂಪಗತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗೋ ಚ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗೋ ಚ, ತಥಾ ಉಭೋಪಿ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮೂಲಸ್ಸ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ, ಸಬ್ಬಸೋ ಅತ್ತಸನ್ತಕತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾತೇ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾವಿಕಪ್ಪಿತತಾಯ ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರೇ ವುತ್ತಾವ. ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ಪತ್ತಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಏತೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಮುಖಾದಿಭೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರೇ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ದಸ ಅಹಾನಿ ಪರಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದಹಾಹಪರಮೋ, ಕಾಲೋ, ತಂ. ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಧಾರೇಯ್ಯೋತಿ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಧಾರೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಂಕಾಲೇ ಅತಿನಾಮಿತೇ ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅತಿನಾಮಿತೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಹೋತಿ, ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪದಭಾಜನೀಯೇ (ಪಾರಾ. ೬೦೨) ವುತ್ತನಯೇನ ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಸತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಚಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೬೪. ‘‘ಅಚ್ಛೇದಾ’’ತಿಆದಿ ಚೀವರೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಮರಣುದ್ಧಟಾತಿ ಉದ್ಧರಣಂ ಉದ್ಧಳಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ. ಮರಣಞ್ಚ ಉದ್ಧಟಞ್ಚ ಮರಣುದ್ಧಟಾ, ತಸ್ಮಾ. ಛಿದ್ದೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಚೇವ ಪವಿಸತಿ ಚ, ತೇನ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಛಿದ್ದೇನ. ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಮುಜ್ಝತೀತಿ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಜ್ಝತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ.

೬೫. ಇದಾನಿ ‘‘ಪತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಪರಿಹರಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಸೋದಕಂ ಪತ್ತಂ ನ ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ನ ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ‘‘ಸೋದಕಂ ಪತ್ತಂ ಉಣ್ಹೇ ನ ಚ ಓತಪೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಯೋಜನೀಯಂ. ನ ಚ ಓತಪೇತಿ ನೇವ ಈಸಕಂ ತಾಪೇಯ್ಯ. ನ ನಿದಹೇತಿ ನಿರುದಕಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಭುಸಂ ನ ನಿದಹೇಯ್ಯ, ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಈಸಕಂ ತಾಪೇಯ್ಯಾತಿಪಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ. ಭೂಮ್ಯಾ ನ ಠಪೇತಿ ಖರಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನ ಠಪೇಯ್ಯ. ಯತ್ಥ ಪನ ವಣ್ಣೋ ನ ದುಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಪರಿಭಣ್ಡಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ವಾ ತಥಾರೂಪಾಯ ಏವ ವಾಲಿಕಾಯ ವಾ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನೋ ಚ ಲಗ್ಗಯೇತಿ ಭಿತ್ತಿಖಿಲಾದೀಸು ನ ಓಲಮ್ಬೇಯ್ಯ.

೬೬. ‘‘ಮಿಡ್ಢನ್ತೇ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತುಂ ನ ಚ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಮಿಡ್ಢನ್ತೇತಿ ಆಳಿನ್ದಕಮಿಡ್ಢಿಕಾದೀನಂ ಮಿಡ್ಢೀನಂ ಅನ್ತೇ. ಸಚೇ ಪನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವರೂಪಾಯ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾಯ ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತೇ ವಾತಿ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ ಕತಾಯ ತನುಕಾಯ ಮಿಡ್ಢಿಕಾಯ ಅನ್ತೇ ವಾ. ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸೋ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಅಙ್ಕೇ ಪನ ಅಂಸಬದ್ಧಕೇನ ಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ. ಛತ್ತೇಪಿ ಭಣ್ಡಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾ ಅಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಮಞ್ಚೇಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ, ಅಟನಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೬೭. ಪತ್ತೇನ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕಞ್ಚ ಚಲಕಟ್ಠಿಕಞ್ಚ ನ ನೀಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕನ್ತಿ ಮುಖವಿಕ್ಖಾಲನೋದಕಂ. ಚಲಕಾನಿ ಚ ಚಬ್ಬೇತ್ವಾ ಅಪವಿದ್ಧಾಮಿಸಾನಿ ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ಚ ಚಲಕಟ್ಠಿಕಂ. ಪತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಧೋವಿತುಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಧೋತಾದಿ ಉದಕಮ್ಪಿ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತುಮ್ಪಿ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ಸುದ್ಧಪತ್ತಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಿತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಮಚ್ಛಮಂಸಫಲಾಫಲಾದೀನಿ ಖಾದನ್ತೋ ಯಂ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಿಂ ವಾ ಚಲಕಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಮುಖತೋ ನೀಹಟಂ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುನ ಅಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದೀನಿ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಠಪೇತುಂ ಲಭತಿ. ಪತ್ತಹತ್ಥೋತಿ ಪತ್ತೋ ಹತ್ಥೇ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ‘‘ಪತ್ತಹತ್ಥೋ, ಕವಾಟ’’ನ್ತಿ ಚ ಉಪಲಕ್ಖಣಮೇತಂ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇ ಪನ ಪತ್ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಕವಾಟಂ ಪಣಾಮೇತುಂ, ಘಟಿಕಂ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ, ಸೂಚಿಂ ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಅವಾಪುರಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಅಂಸಕೂಟೇ ಪನ ಪತ್ತಂ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಅವಾಪುರಿತುಂ ಲಭತಿ.

೬೮. ಭೂಮಿಯಾ ಭೂಮಿಸಮ್ಬನ್ಧೀ ಆಧಾರಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದನ್ತವಲ್ಲಿವೇತ್ತಾದೀಹಿ ಕತೇ ವಲಯಾಧಾರಕೇ ಚ ಏಕದಾರುನಾ ಕತೇ ದಾರುಆಧಾರಕೇ ಚ ಬಹೂಹಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಕತೇ ದಣ್ಡಾಧಾರಕೇ ಚ ಯತ್ಥ ಠಪಿತೋ ಪತ್ತೋ ಯಥಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಪತತಿ, ತಥಾ ಸುಟ್ಠು ಸಜ್ಜಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಸ್ಸುಪರಿ ಪತ್ತೋತಿ ಏವರೂಪೇ ದುವೇ ಪತ್ತೇ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಪದತ್ಥಯೋಜನಾ. ಭಮಕೋಟಿಸದಿಸೋ ಪನ ದಾರುಆಧಾರಕೋ ತೀಹಿ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಬದ್ಧೋ ದಣ್ಡಾಧಾರಕೋ ಚ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸೋ, ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ. ಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಕಟಸಾರಕಾದಿನಾ ಅತ್ಥತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಪನ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಏಕಂ ಪತ್ತಂ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೬೯. ಇದಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಪತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದಾರೂ’’ತಿಆದಿನಾ. ತತ್ಥ ಸುವಣ್ಣಮೇವ ಸೋವಣ್ಣಂ. ದಾರು ಚ ರೂಪಿಯಞ್ಚ ಸೋವಣ್ಣಞ್ಚ ಮಣಿ ಚ ವೇಳುರಿಯಞ್ಚ ದಾರು…ಪೇ… ವೇಳುರಿಯಾನಿ, ತೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದಾರು…ಪೇ… ಮಯಾ. ದೀಘೋ ಪನ ‘‘ವೇಳುರಿಯಾಮಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಕತೋ. ಏವಮುಪರಿಪಿ ತಾದಿಸಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ತತ್ಥ ಇನ್ದನೀಲಾದಿ ಮಣಿ ನಾಮ. ಕಂಸೋ ಚ ಕಾಚೋ ಚ ತಿಪು ಚ ಸೀಸಞ್ಚ ಫಲಿಕಾ ಚ ತಮ್ಬಲೋಹೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ತೇಹಿ ಜಾತಾ ಕಂಸ…ಪೇ… ಜಾ. ತತ್ಥ ಕಂಸ-ಸದ್ದೇನ ವಟ್ಟಲೋಹೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಸೇತಂ ತಿಪು, ಕಣ್ಹಂ ಸೀಸಂ.

೭೦. ಛವಸೀಸಮಯೋತಿ ಛವಸ್ಸ ಮತಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಸೀಸಕಪಾಲಂ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಛವಸೀಸಮಯೋ. ಘಟಿ ಚ ತುಮ್ಬಞ್ಚ, ತೇಸಂ ಕಟಾಹೋ, ತೇಹಿ ಜಾತಾತಿ ಘಟಿತುಮ್ಬಕಟಾಹಜಾ. ತತ್ಥ ಘಟೀತಿ ಘಟೋಯೇವ. ತುಮ್ಬಂ ಅಲಾಬು. ಇತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇ ಪತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ವುತ್ತಾ, ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಚ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ರೂಪಿಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸಚೇ ಗಿಹೀ ಭತ್ತಗ್ಗೇಸು ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಕಾದೀಸು ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕತ್ವಾ ಉಪನಾಮೇನ್ತಿ, ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕಂಸಕಾಚಫಲಿಕಜಾನಿ ಪನ ತಟ್ಟಕಾದೀನಿ ಭಾಜನಾನಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನೇವ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಗಿಹಿವಿಕಟಾನಿ ವಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಘಟಿತುಮ್ಬಕಟಾಹಜಾ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಪತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಥಾಲಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೧-೨. ದಾರು …ಪೇ… ವೇಳುರಿಯಾಮಯಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಾ, ಫಲಿಕಾಕಾಚಕಂಸಜಾ ಥಾಲಕಾ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಾ ಸಙ್ಘಿಕಾ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಾ, ತುಮ್ಬಘಟಿಜಾ ತಾವಕಾಲಿಕಾ ಕಪ್ಪಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅವಿರೋಧಿಭಾವೇನೇವಾತಿ ಕಪ್ಪಾ, ತಥಾ ಕಪ್ಪಿಯಾ. ನ ಕಪ್ಪಾ ಅಕಪ್ಪಾ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇಮೇ ಸಙ್ಘಿಕಾ. ತಾವ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಿಮ್ಹಿ. ತಾವ ಭೋಜನಾವಧಿಭೂತೋ ಕಾಲೋ ಏತಾಸನ್ತಿ ತಾವಕಾಲಿಕಾ, ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾ, ನ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಥಾಲಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.