೯. ರತನವಗ್ಗೋ

೧. ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅನಿಕ್ಖನ್ತರಾಜಕೇ ಅನಿಗ್ಗತರತನಕೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಯನಿಘರೇ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಕ್ಖನ್ತೋ ರಾಜಾ ಇತೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇತೋತಿ ಸಯನಿಘರತೋ. ಸಯನಿಘರೇತಿ ಸಯನೀಯಘರೇ. ಯತ್ಥ ರಞ್ಞೋ ಸಯನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ, ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ರತನಂ, ಹತ್ಥಿಆದಿ. ಇಧ ಪನ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರತನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹೇಸೀ’’ತಿ.

ಉಭೋಸೂತಿ ರಾಜಮಹೇಸೀಸು. ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮೋ ಕಿರಿಯಂ, ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಅಕಿರಿಯನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಮುತ್ತಾದಿದಸವಿಧನ್ತಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೦೬) ದಸವಿಧಂ ರತನಂ. ಅಜ್ಝಾವಸಥೇತಿ ಗೇಹೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಆವಸಥಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆವಸಥೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ನಿವಿಟ್ಠಗೇಹಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಆರಾಮೇ ನಿವಿಟ್ಠಗೇಹಂ ಪನ ಅಜ್ಝಾರಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಂ. ‘‘ಆವಸಥೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಅನ್ತೋಆರಾಮೇ ವಾ ಹೋತು, ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೫೦೬) ಕೇಚಿ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ತೇಸಂ ಸಙ್ಘಾದೀನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಾದಿಸಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತಾದಿಸನ್ತಿ ಯಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ, ತಾದಿಸಂ. ಛನ್ದೇನಪಿ ಭಯೇನಪೀತಿ ವಡ್ಢಕಿಆದೀಸು ಛನ್ದೇನಪಿ, ರಾಜವಲ್ಲಭೇಸು ಭಯೇನಪಿ.

ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇತಿ ಮಹಾವಿಹಾರಸದಿಸಸ್ಸ ಮಹಾರಾಮಸ್ಸ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪರಿವೇಣೇ. ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಕಹಾಪಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ರೂಪೇನ ವಾ ಲಞ್ಛನಾದಿನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ, ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿರೂಪಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹತ್ಥೇತಿ ಲಜ್ಜೀನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹತ್ಥೇ. ಲೋಲಜಾತಿಕಾನಞ್ಹಿ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ನೇವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ನೇವ ತಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಪಕ್ಕಮತಿ. ‘‘ಥಾವರಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಾದಿಮೂಲಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೦೬) ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಯಂ ಥಾವರಸೇನಾಸನಾದಿ ಕತಂ, ತಂ ಉಪಾಸಕ ತವ ಸನ್ತಕೇನ ಇದಂ ನಾಮ ಕತನ್ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಸಮಾದಪೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಾಚಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುಞ್ಞಾತಟ್ಠಾನೇತಿ ಅಜ್ಝಾರಾಮಅಜ್ಝಾವಸಥೇ. ಆಮಾಸನ್ತಿ ಆಮಸಿತಬ್ಬಞ್ಚೇವ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಞ್ಚ ವತ್ಥಾದಿ.

ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚಾರಿತ್ತೇತಿ ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಉಪಚಾರನ್ತಿ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ. ಅಞ್ಞಂ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಪುನ ಆಪುಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಗಾಮಸತಮ್ಪಿ ಹೋತು, ಪುನ ಆಪುಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಉಸ್ಸಾಹನ್ತಿ ಗಾಮಪ್ಪವಿಸನುಸ್ಸಾಹಂ. ಅನ್ತರಾರಾಮಾದೀಸು (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೧೫) ನ ಕೇವಲಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಅಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ಸೀಹೋ ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮೇಘೋ ವಾ ಉಟ್ಠೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಬಹಿಗಾಮತೋ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೫೧೭) ಪಠಮಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದೇಸೇತಬ್ಬತ್ತಾ ತಂ ಭೇದನಕಂ ಅಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ.

ಅರಣಿಕೇತಿ ಅರಣಿಧನುಕೇ. ವಿಧೇತಿ ವೇಧಕೇ. ವಾಸಿಜಟೇತಿ ವಾಸಿದಣ್ಡಕೇ ಚ.

ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಞ್ಚಪೀಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪಾದಕನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ‘‘ಛೇದನಕಂ ಭೇದನಕಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಛೇದನಮೇವ ಛೇದನಕಂ, ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಛೇದನಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಯಥಾ ಪಮಾಣಮೇವ ಉಪರಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಸಚೇ ಪನ ನ ಛಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಪಮಾಣಮೇವ ಉಪರಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ವಾ. ಅಟ್ಟಕಂ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತುಲಾಸಙ್ಘಾತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ.

ಮಞ್ಚಪೀಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚಿಮಿಲಿಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ತೂಲಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಉಪರಿ ಚಿಮಿಲಿಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ತೂಲಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪರಿ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯಾತಿ ಉಪರಿಮಭಾಗೇ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ.

ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೨೯೭; ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೨೯೭) ಯತ್ಥ ಗಲವಾಟಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಸೀಸಂ ಉಪದಹನ್ತಿ, ತಂ ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ. ತಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ತಿರಿಯಂ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ ಹೋತಿ, ದೀಘತೋ ದ್ವಿರತನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತೀಸು ಕೋಣೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಂ ವಿದತ್ಥಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಹೋತೀತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕೋಣಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಮಿನಿಯಮಾನಂ ವಿದತ್ಥಿ ಚೇವ ಚತುರಙ್ಗುಲಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝೇ ಮುಟ್ಠಿರತನನ್ತಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಮಜ್ಝಂ ತಿರಿಯತೋ ಮುಟ್ಠಿರತನಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಟ್ಟತಿ. ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಸೀಸೂಪಧಾನಞ್ಚ ಪಾದೂಪಧಾನಞ್ಚಾತಿ ದ್ವಯಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಬಿಬ್ಬೋಹನಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ದತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಧೋನಾಭಿಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ನಾಭಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಉಪರಿ. ಕಣ್ಡುಪೀಳಕಅಸ್ಸಾವಥುಲ್ಲಕಚ್ಛಾಬಾಧಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಣ್ಡೂತಿ ಕಚ್ಛು. ಪೀಳಕಾತಿ ಲೋಹಿತತುಣ್ಡಿಕಾ ಸುಖುಮಪೀಳಕಾ. ಅಸ್ಸಾವೋತಿ ಅರಿಸಭಗನ್ದಲಮಧುಮೇಹಾನಂ ವಸೇನ ಅಸುಚಿಪಗ್ಘರಣಂ. ಥುಲ್ಲಕಚ್ಛಾಬಾಧೋತಿ ಮಹಾಪೀಳಕಾಬಾಧೋ ವುಚ್ಚತಿ.

ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯-೧೦. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕನನ್ದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮಂ ದಸಮಞ್ಚ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕನನ್ದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ರತನವಗ್ಗೋ ನವಮೋ.

ಇತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ

ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಿಯಂ

ಪಾಚಿತ್ತಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.