೭. ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಮಙ್ಗುಲಬೀಜಕೇಪಿ ಪಾಣಸಞ್ಞೀ ನಿಕ್ಕಾರುಣಿಕತಾಯ ತಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಅಪನೇತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೮೨), ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ಖುದ್ದಕಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಉಪಕ್ಕಮಮಹನ್ತತಾಯ ಅಕುಸಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಜವನೇಹಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಯ ವಸೇನ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಅಕುಸಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಏತ್ಥ ಚ ಪಟಙ್ಗಪಾಣಕಾನಂ ಪತನಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತತಾಯ ಪದೀಪುಜ್ಜಲನೇ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಣಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಉದಕಸಞ್ಞಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೇನ ಯೇನ ವೂಪಸಮಿತಂ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋತಿ ‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ದುಕ್ಕಟಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ, ಅನಿಹತಂ ದುನ್ನಿಹತಂ ಪುನ ನಿಹನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೯೪) ವದನ್ತೋ. ಯಥಾಠಿತಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿ ಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಪನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಧಿಕರಣಂ ನಿಹತಂ, ತಂ ಸುನಿಹತಮೇವಾ’’ತಿ.

ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ದಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನಾತಿ ‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ಜಾನಾತಿ, ಅಞ್ಞೇ ವಾ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತಿ, ಸೋ ವಾ ಆರೋಚೇತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೯೯) ವುತ್ತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಚೇ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಆರೋಚೇತಿ, ಧುರನಿಕ್ಖೇಪನೇ ಆಪತ್ತಿತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮಣಸತಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಸಮಣಸತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಯದಿ ಛಾದೇತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇನಸ್ಸ ಆರೋಚಿತನ್ತಿ ಯೇನ ದುತಿಯೇನ ಅಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಆರೋಚಿತಂ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ತಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸೇವ. ಆರೋಚೇತೀತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇಸೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಕೋಟಿಛಿನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೩೯೯) ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ದುತಿಯೇನ ತತಿಯಸ್ಸ ಆರೋಚಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪುನ ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕೋಟಿ ಛಿನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಆದಿಪದೇತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೦೦) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಪದೇ. ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸೂತಿ ‘‘ವೇಮತಿಕೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀ’’ತಿ ಇಮೇಸು ಪದೇಸು. ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಯಾತಿ ಅವಸೇಸಪಞ್ಚಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ. ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸಟ್ಠಿ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ ಅಯಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೦೦) ವುತ್ತಂ, ತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೭೮ ಆದಯೋ) ನ ಸಮೇತಿ, ನ ಚಾಪಿ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ ‘‘ಆರೋಚನೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೪೦೦) ವಿಸೇಸಕಾರಣಸ್ಸಾನುಪಲಬ್ಭನತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಗಬ್ಭವೀಸೋಪಿ ಹಿ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸೋ’’ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಯಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಠಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ. ಸೋತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದಿತೋ, ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಅಞ್ಞಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ತನ್ತಿ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ. ಸೀಮಂ ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನತೀತಿ ನವಂ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧತಿ.

ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ರಾಜಾನಂ ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಅಕತಕಮ್ಮಾ ಚೇವ ಕತಕಮ್ಮಾ ಚ ಚೋರಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸುಙ್ಕಂ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ.

ಕಾಲವಿಸಙ್ಕೇತೇನಾತಿ ಕಾಲಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತೇನ, ದಿವಸವಿಸಙ್ಕೇತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಗ್ಗವಿಸಙ್ಕೇತೇನ, ಪನ ಅಟವಿವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ವಾ ಗಚ್ಛತೋ ಆಪತ್ತಿಯೇವ.

ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಮಾತುಗಾಮೇನಾತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ. ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪನ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ, ಸಾಮಣೇರೀ ಚಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಮಾಸಂ ಪನ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮಯೋ ರಕ್ಖತಿ. ಅಯಮೇತಾಸಂ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಿಸೇಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಂತಂಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೪೧೭) ವಿಬನ್ಧನವಸೇನ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ವೇಮಜ್ಝೇ ಏತಿ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯೋ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅನತ್ಥೋ, ಅನತಿಕ್ಕಮನತ್ಥೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಾಯೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ಅನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಫಲಂ ಅರಹನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾಯಸ್ಸ ವಾ ಕರಣಸೀಲಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೩೪). ತೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಉಪವಾದಪಞ್ಞತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಿಕಂ ನಾಮ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕಕಮ್ಮಂ. ತಂ ಪನ ಮೋಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ನ ಸಗ್ಗಸ್ಸ. ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ ಕಿಲೇಸನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ಪಣ್ಡಕತಿರಚ್ಛಾನಗತಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಧಮ್ಮಾ ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ಅರಿಯೂಪವಾದಾ ಉಪವಾದನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ತೇ ಪನ ಯಾವ ಅರಿಯೇ ನ ಖಮಾಪೇನ್ತಿ, ತಾವದೇವ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ. ತಾಪಿ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ವಾ ನ ದೇಸೇತಿ ವಾ, ತಾವದೇವ, ನ ತತೋ ಪರಂ.

ತತ್ರಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೩೪; ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೧೭) ಅರಿಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಸೇಸನ್ತರಾಯಿಕೇ ಜಾನಾತಿ, ವಿನಯೇ ಪನ ಅಕೋವಿದತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತರಾಯಿಕೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಹೋಗತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮೇ ಆಗಾರಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಮನಾಪಿಕಾನಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಫುಸನ್ತಿ, ಮುದುಕಾನಿ ಅತ್ಥರಣಪಾವುರಣಾದೀನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಇತ್ಥಿರೂಪಾ…ಪೇ… ಇತ್ಥಿಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಏವ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಏತೇಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ರಸೇನ ರಸಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಥೂಲವಾಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿಸುಖುಮಸುತ್ತಂ ಘಟೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಸಾಸಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿನೇರುಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭಗವತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ವಿಯ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ದೋಸೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝನ್ತೋ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಆಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಜಿನಸ್ಸ ಆಣಾಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಮದಾಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತೇಸೂತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಅನ್ತರಾಯೇಸು. ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೪೧೭) ನಾಮ ಉರಟ್ಠಿ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ವಾ ಸೀಸಟ್ಠಿ ವಾ. ತಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಂಸತ್ತಾ ‘‘ಕಙ್ಕಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಗತಮಂಸಾಯ ಹಿ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಏಕಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ವಾ ಕಙ್ಕಲಸದ್ದೋ ನಿರುಳ್ಹೋ, ತಂಸದಿಸಾ ಕಾಮಾ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಸಪ್ಪಸಿರೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪, ೨೩೬; ೨.೪೩-೪೮; ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಚೂಳವ. ೬೫) ಏತೇಸಂ ಗಹಣಂ.

ತತ್ಥ ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೧೭) ಬಹುಸಾಧಾರಣಟ್ಠೇನ. ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ಮಹಾಭಿತಾಪನಟ್ಠೇನ. ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ. ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ. ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪಲಿಭಞ್ಜನಟ್ಠೇನ. ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ. ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ. ಸಪ್ಪಸಿರೂಪಮಾ ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ.

ತಥೇವಾತಿ ‘‘ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಹಿ. ಇತರೇಸನ್ತಿ ಸೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಯೇಹಿ ‘‘ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸುತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೪೨೦) ಪದಭಾಜನಿಯಂ ವುತ್ತೇನ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ.

ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಕತಾನುಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನೋಸಾರಿತೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಅನುಧಮ್ಮೋತಿ ಓಸಾರಣಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸಾನುರೂಪೋ, ಪಚ್ಛಾ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅನುಧಮ್ಮೋ. ಅನುಲೋಮವತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ನಿಸ್ಸಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಚೂಳವ. ೭೦) ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಂ ವತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಏತೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಅನುಲೋಮವತ್ತೇಸು ವತ್ತನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಮಿಸಸಮ್ಭೋಗಂ ವಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಸ್ಸ ದಾನಂ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಆಮಿಸಸಮ್ಭೋಗೋ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉದ್ದಿಸನಂ, ಉದ್ದಿಸಾಪನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗೋ. ಸಂವಸೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ವಾ ಪವಾರಣಂ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೨೫) ಏವಂ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ವುತ್ತಂ ತಿವಿಧಂ ಸಂವಾಸಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಪಿ ಸಙ್ಘೇಹಿಯೇವ ಕಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪೋಸಥಾದಿಕಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇತಿ ದಾನೇ ದಾನೇ, ಗಹಣೇ ಗಹಣೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಅರಹತಾಪಿ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತಿಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಿರೇತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೪೨೮) ನಿಪಾತಪದಂ ಸಮ್ಬೋಧನೇ ವತ್ತಮಾನಂ ಪರಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ವದನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರ ಅಮಾಮಕಾ’’ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನಜ್ಝತ್ತಿಕಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿರೇತಿ ವಾ ‘‘ಪರತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥಂ ನಿಪಾತಪದಂ, ತಸ್ಮಾ ಚರ ಪಿರೇತಿ ಪರತೋ ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.