೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ

೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಕತಂ ಮಜ್ಜಂ ಸುರಾತಿ ಪಿಟ್ಠಪೂವಓದನಕಿಣ್ಣಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಕತಂ ಮಜ್ಜಂ ಸುರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಿಟ್ಠಸುರಾ, ಪೂವಸುರಾ, ಓದನಸುರಾ, ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೨೮) ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸುರಾ ನಾಮಾತಿ. ತತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಂ ಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಜ್ಜಂ ಉದಕಂ ದತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕತಾ ಪಿಟ್ಠಸುರಾ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೩೨೬-೩೨೮). ಏವಂ ಸೇಸಾಸುಪಿ. ಕಿಣ್ಣಾತಿ ಪನ ತಸ್ಸಾ ಸುರಾಯ ಬೀಜಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೇ ‘‘ಸುರಾಮೋದಕಾ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಾ ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಹರೀತಕಿಸಾಸಪಾದಿನಾನಾಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಂಯೋಜಿತಾ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾ.

ಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತೋ ಆಸವೋ ಮೇರಯನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಮಧುಗುಳಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಕತೋ ಚಿರಪರಿವಾಸಿತೋ ಮೇರಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪುಪ್ಫಾಸವೋ, ಫಲಾಸವೋ, ಮಧ್ವಾಸವೋ, ಗುಳಾಸವೋ, ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚಮೇರಯಂ ನಾಮಾತಿ. ತತ್ಥ ಮಧುಕತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿ ಪುಪ್ಫರಸೋ ಚಿರಪರಿವಾಸಿತೋ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ. ಪನಸಾದಿಫಲರಸೋ ಫಲಾಸವೋ. ಮುದ್ದಿಕಾರಸೋ ಮಧ್ವಾಸವೋ. ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಫಲಾಸವೋ ನಾಮ ಮುದ್ದಿಕಾಫಲಾದೀನಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ರಸೇನ ಕತೋ. ಮಧ್ವಾಸವೋ ನಾಮ ಮುದ್ದಿಕಾನಂ ಜಾತಿರಸೇನ ಕತೋ, ಮಕ್ಖಿಕಾಮಧುನಾಪಿ ಕರೀಯತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೮) ವುತ್ತಂ. ಉಚ್ಛುರಸೋ ಗುಳಾಸವೋ. ಹರೀತಕಾಮಲಕಕಟುಕಭಣ್ಡಾದಿನಾನಾಸಮ್ಭಾರಾನಂ ರಸೋ ಚಿರಪರಿವಾಸಿತೋ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸುರಾಯ, ಮೇರಯಸ್ಸ ಚ ಸಮಾನೇಪಿ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯೋಗೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕತಾ ಸುರಾ, ಚಿರಪರಿವಾಸಿತಮತ್ತೇನ ಮೇರಯನ್ತಿ ಏವಮಿಮೇಸಂ ನಾನಾಕರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಸಮ್ಭಾರೇ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಚಾಟಿಯಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲತೋ ಚೇವ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದೀನಂ ಪುಪ್ಫರಸಸ್ಸ ಅಭಿನವಕಾಲತೋ ಚ ಪಟ್ಠಾಯ.

ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನೇಕೇಹಿ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಆಸವವಿಸೇಸಾ. ವಾಸಗ್ಗಾಹಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಸುಗನ್ಧಭಾವಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ. ವತ್ಥುಂ ಅಜಾನನತಾಯ ಚೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಖಿಡ್ಡಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಇಮಿನಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಮ್ಪಿ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಫುಸತೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಪಿ ಫುಸನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖು ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವಾ’’ತಿ. ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ‘‘ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ, ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯೇ, ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಕಾಯೇ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೩೨) ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಆಮಸತೋತಿ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಪುರಿಸಂ ಆಮಸತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಇತ್ಥೀ ಪನ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇಪಿ ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕೇತಿ ಗೋಪ್ಫಕಾನಂ ಉಪರಿಭಾಗಪ್ಪಮಾಣೇ. ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೇನ ಯೇನ ಅಙ್ಗೇನಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ಯೇನ ಯೇನ ಅಙ್ಗೇನ. ತಥಾ ನಾವಾಯ ಕೀಳತೋತಿ ಫಿಯಾರಿತ್ತಾದೀಹಿ ನಾವಂ ಪಾಜೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತೀರೇ ಉಸ್ಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುವಿಧಞ್ಹೇತ್ಥ ಅನಾದರಿಯಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಾದರಿಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಾದರಿಯಞ್ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ವಾ ವಮ್ಭಿತೋ ವಾ ಗರಹಿತೋ ವಾ, ಇಮಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೪೨) ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಕಥಾಯಂ ನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ, ತಂ ವಾ ನಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ.

ಇದಂ ನ ಸಲ್ಲೇಖಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಕಿಲೇಸೇ ಲಿಖತೀತಿ ಸಲ್ಲೇಖೋ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ, ತದತ್ಥಂ ನಯಿದಂ ಸಂವತ್ತತಿ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಇದಂ ನ ಧುತತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ಪಾಸಾದಿಕತಾಯ, ನ ಅಪಚಯಾಯ, ನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೪೩) ಇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಪಞ್ಞತ್ತೇನಾತಿ ಸುತ್ತೇ ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಾ ಆಗತೇನ. ಪವೇಣಿಆಗತನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದಿಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ಆಗತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಕಸಟೋ ಯಾವಜೀವಿಕೋ, ದ್ವಿನ್ನಂಯೇವ ಸಮವಾಯೋ ಉಚ್ಛುಯಟ್ಠಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಾಲೇ ಉಚ್ಛುಯಟ್ಠಿಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಗುಳಹರೀತಕಂ ವಿಯಾತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯುಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಭಣತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ.

ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ರೂಪಾದೀನೀತಿ ಭಯಾನಕಾನಿ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ. ಭಯಾನಕಕಥನ್ತಿ ಚೋರಕನ್ತಾರವಾಳಕನ್ತಾರಪಿಸಾಚಕನ್ತಾರಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ.

ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಗಿಲಾನೋತಿ ಯಸ್ಸ ವಿನಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಧ ಅಗಿಲಾನೋ ನಾಮ. ಜೋತಿನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ.

ಭಗ್ಗೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ. ಭಗ್ಗಾನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಭಗ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಗ್ಗೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ’’ತಿ. ತಥಾ ಪತಿಲಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಡಯ್ಹಮಾನಂ ಅಲಾತಂ ಪತಿತಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ತಥಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಚಾತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಅವಿಜ್ಝಾತನ್ತಿ ಅನಿಬ್ಬುತಾಲಾತಂ. ಪದೀಪಜೋತಿಕಜನ್ತಾಘರೇತಿ ಪದೀಪುಜ್ಜಲನಪತ್ತಪಚನಸೇದಕಮ್ಮಾದೀಸು ಜೋತಿಕರಣೇ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯಞ್ಚ ಸಮಾದಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪದೀಪಾದೀನಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯೇ. ಆಪದಾಸೂತಿ ದುಟ್ಠವಾಳಮಿಗಅಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಉಪದ್ದವೇಸು.

ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ದಿಯಡ್ಢೋ ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನ’’ನ್ತಿ ‘‘ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಮಾಸೋ’’ಇಚ್ಚೇತೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಮಾಸಾ ಉಣ್ಹಸಮಯೋ, ಪರಿಳಾಹಸಮಯೋತಿ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಸೇಸೋ ದಿಯಡ್ಢೋ ಮಾಸೋ ಉಣ್ಹಸಮಯೋ, ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಮಾಸೋ ಪರಿಳಾಹಸಮಯೋತಿ ಏವಂ ಏತೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಮಾಸಾ ಕಮೇನ ಉಣ್ಹಸಮಯೋ, ಪರಿಳಾಹಸಮಯೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ತೇನೇವ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ‘‘ಉಣ್ಹಸಮಯೋ ನಾಮ ದಿಯಡ್ಢೋ ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಪರಿಳಾಹಸಮಯೋ ನಾಮ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಮಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಾ ವಿನಾ ನಹಾನೇನ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಗಿಲಾನಸಮಯೋ. ಪದಭಾಜನಿಯಂ (ಪಾಚಿ. ೩೬೪) ಪನ ಗಿಲಾನೇ ನಿಚ್ಛಿತೇ ಗಿಲಾನಕಾಲೋ ನಿಚ್ಛಿತೋವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಿನಾ ನಹಾನೇನ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ‘ಗಿಲಾನಸಮಯೋ’ತಿ ನಹಾಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಮತ್ತಮ್ಪಿ.

ವಾಲುಕಂ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಸುಕ್ಖಾಯ ನದಿಯಾ ವಾಲಿಕಂ ಉತ್ತಿರಿತ್ವಾ. ಆವಾಟೇಸುಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನದಿಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ಭಮರಾದೀಹಿ ಅನುಬನ್ಧೇಸು.

ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಲಾಭಸದ್ದೋಯಂ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ‘‘ಕೋ ಭವತಾ ಲಾಭೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಸೋ ಚೇತ್ಥ ಅತೀತಕಾಲಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಲಬ್ಭೀತಿ ಲಭೋ’’ತಿ, ಲದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಲಭೋ ಏವ ಲಾಭೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಕತ್ಥೇ ಣಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಂ ಅಲಬ್ಭೀತಿ ಕಿಂ ಲದ್ಧಂ. ನವನ್ತಿ ಅಭಿನವಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ನವಞ್ಚ ತಂ ಚೀವರಞ್ಚಾತಿ ನವಚೀವರಂ, ನವಚೀವರಂ ಲಾಭೋ ಏತೇನಾತಿ ನವಚೀವರಲಾಭೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ‘‘ನವಂ ಚೀವರಲಾಭೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತಿ ನವಚೀವರಲಾಭೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚೀವರನ್ತಿ ಯಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತದೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಂ ಆದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ನೀಲಾದೀಹಿ ಸಕಲಚೀವರಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ಕಪ್ಪಂ ಆದಿಯನ್ತೇನ ಚೀವರಂ ರಜಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ವಾ ಕೋಣೇಸು, ತೀಸು ವಾ ದ್ವೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ಕೋಣೇ ಮೋರಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಮಣ್ಡಲಮತ್ತಂ ವಾ ಮಙ್ಗುಲಪಿಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ವಾ ಆದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಂಸನೀಲೇನಾತಿ ಚಮ್ಮಕಾರನೀಲೇನ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಯೋಮಲಂ ಲೋಹಮಲಂ, ಏತಂ ಕಂಸನೀಲಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೮) ವುತ್ತಂ. ಪತ್ತನೀಲೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ನೀಲವಣ್ಣೇನ ಪಣ್ಣರಸೇನ. ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾತಿ ವಟ್ಟಂ ಏಕಂ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ.

ಪಾಳಿಕಪ್ಪಕಣ್ಣಿಕಕಪ್ಪಾದಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಸು ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ. ಅಗ್ಗಳಾದೀನಿ ಕಪ್ಪಕತಚೀವರೇ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಆರೋಪಿತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗಳಅನುವಾತಪರಿಭಣ್ಡೇಸೂತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಿಯಾಪನಕಖಣ್ಡಪಿಟ್ಠಿಅನುವಾತಕುಚ್ಛಿಅನುವಾತೇಸು. ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನತೋ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅನಾದಾನತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ.

ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಮುಖವಿಕಪ್ಪನಾ. ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖವಿಕಪ್ಪನಾ. ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಂ. ಆಸನ್ನದೂರಭಾವೋ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮಿತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೋ ನಾತಿದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ಅಕತಪಚ್ಚುದ್ಧಾರನ್ತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಕತಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ. ಯೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತಂ.

ಪರಿಭೋಗೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾಪನೇನ ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವಾ’’ತಿ. ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಕಿರಿಯಂ. ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾಪನಂ ಅಕಿರಿಯಂ.

ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಯೋಗ್ಗಂ ಅಯೋಪತ್ತಞ್ಚೇವ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಞ್ಚ. ಸೂಕರನ್ತಕಂ ನಾಮ ಕುಞ್ಚಿಕಾಕೋಸೋ ವಿಯ ಅನ್ತೋ ಸುಸಿರಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟಿತಂ.

ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಅನಾಗತಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಂ. ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಅನಿಹಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭವಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏವಂ ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಿಪತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.