೫. ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ

೧. ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಚೇಲಕಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ನಗ್ಗಸ್ಸ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಸಾಮಣೇರಞ್ಚ ಅವಸೇಸಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಂ, ಸಾಮಣೇರಿಞ್ಚ ಅವಸೇಸಾಯ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಾಪನ್ನಾಯ. ಏತೇ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇಸಂ ಅಚೇಲಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನ’’ನ್ತಿ.

ತೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ. ಭಾಜನಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಆಮಿಸಭರಿತಂ ಭಾಜನಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಬಾಹಿರಾಲೇಪನ್ತಿ ತೇಲಾದಿಂ.

ಅಚೇಲಕಾದಯೋ ಯಸ್ಮಾ, ತಿತ್ಥಿಯಾವ ಮತಾ ಇಧ;

ತಸ್ಮಾ ತಿತ್ಥಿಯನಾಮೇನ, ತಿಕಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ತಯೋ.

ಅತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ ನಗ್ಗಸ್ಸ, ತಥಾ ತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಿನೋ;

ಗಹಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಕಪ್ಪತೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇನ, ತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಚ ಲಿಙ್ಗಿನೋ;

ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿನೋ ದಾತುಂ, ಕಪ್ಪತೀತೀಧ ನೋ ಮತಿ.

ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ನಗರಮ್ಪಿ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ಅಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಾ ‘‘ಏಹಾವುಸೋ, ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಯಾಗುಆದಿಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ. ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕೀಳಾನುರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯ ಪಹಿಣೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಏಕಕಸ್ಸ ಮೇ ಕಥಾ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಾ ಫಾಸು ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೭೫) ವತ್ವಾ. ಏತಂ ಅನಾಚಾರಮೇವಾತಿ ಏತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಹಸನಾದಿಅನಾಚಾರಮೇವ. ನ ಅಞ್ಞಂ ಪತಿರೂಪಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅನಾಚಾರಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಏಕತೋ ನ ಯಾಪನಾದಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಪತಿರೂಪಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಯ್ಯೋಜಕಸ್ಸ. ಸೋತಿ ಯೋ ಉಯ್ಯೋಜಿತೋ, ಸೋ.

ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇತಿ ಸಾಮಣೇರೇ. ಸೋವ ಇಧ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ. ಕಲಿಸಾಸನಾರೋಪನೇತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೭೭) ಕಲೀತಿ ಕೋಧೋ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಆಣಂ ಕಲಿಸಾಸನಂ, ತಸ್ಸಾರೋಪನೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಇಮಿನಾಪಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಇಮಸ್ಸ ಠಾನಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ಆಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕಿತಂ, ಖಾಣು ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುನಖೋ ವಿಯ ನಿಸೀದತಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಮನಾಪವಚನಸ್ಸ ಭಣನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪನೇವಂ ಭಣನೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಏವಮಾದೀಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಮಹಗ್ಘಂ ಭಣ್ಡಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಲೋಭಧಮ್ಮಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ‘‘ಮಾತುಗಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅನಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ‘‘ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಾ ಓಹಿಯ್ಯಕಸ್ಸ ವಾ ವಿಹಾರಪಾಲಸ್ಸ ವಾ ಯಾಗುಂ ವಾ ಭತ್ತಂ ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ನೀಹರಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ‘‘ನ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತುಕಾಮೋ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೭೮) ಏತೇಸಂ ಗಹಣಂ.

ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಸಭೋಜನೇ’’ತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋಯಂ, ಉಭಸದ್ದೇ ಉಕಾರಸ್ಸ ಚ ಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹ ಉಭೋಹಿ ಜನೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಉಭೋಹಿ ಜನೇಹೀತಿ ಜಾಯಾ ಚ ಪತಿ ಚಾತಿ ಉಭೋಹಿ ಜನೇಹಿ. ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ಭೋಜನಂ, ಇತ್ಥೀ ಚ ಪುರಿಸೋ ಚ, ತೇನ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಸಭೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಮೇಥುನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ. ಸಯನಿಘರನ್ತಿ ಸಯನೀಯಘರಂ, ವಾಸಗೇಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸಾತಿ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಸಯನಿಘರಸ್ಸ. ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟತೋತಿ ದ್ವಾರಬಾಹತೋ ಖುದ್ದಕಸ್ಸ ವಾತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಕತಸ್ಸ ಖುದ್ದಕಸ್ಸ ಸಯನಿಘರಸ್ಸ. ವೇಮಜ್ಝಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ. ಖುದ್ದಕಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೨೮೦) ನಾಮ ಸಯನಿಘರಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಾನಂ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸೇ ಸಯನಿಘರೇ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚ ವೇಮಜ್ಝಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೮೧). ಸಚಿತ್ತಕಞ್ಚೇತ್ಥ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನಚಿತ್ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪-೫. ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನಿಯತದ್ವಯೇ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಸೋ ಕಥಾನಯೋ ಅನಿಯತದ್ವಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತಸ್ಸ ಕುಲಾನಿ ಪಯಿರುಪಾಸನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸೇ ವಾ ಅಭಿಮುಖೇ ವಾ ದಿಸ್ವಾ. ಪಕತಿವಚನೇನಾತಿ ಯಂ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತೇನ ಸೋತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಾದಿಸೇನ ವಚನೇನ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಆರೋಚನಕಿಚ್ಚಂ ಪನ ನತ್ಥಿ. ಯೋ ಹಿ ಏವಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಅಸನ್ತೋಯೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಾದಿಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ.

ಅನ್ತರಾರಾಮಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಪಟಿಕ್ಕಮನಭತ್ತಿಯಘರಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಾರಾಮನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಿಹಾರೋ. ಪಟಿಕ್ಕಮನನ್ತಿ ಆಸನಸಾಲಾ. ಭತ್ತಿಯಘರನ್ತಿ ನಿಮನ್ತಿತಘರಂ ವಾ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದಿದಾಯಕಾನಂ ವಾ ಘರಂ. ಆಪದಾಸೂತಿ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೇಸು. ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕುಲೇಸು ಚಾರಿತ್ತಾಪಜ್ಜನಂ ಕಿರಿಯಂ, ಅನಾಪುಚ್ಛನಂ ಅಕಿರಿಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅಗಿಲಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಚತುಮಾಸಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾ ಸಾದಿತಬ್ಬಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುನಪವಾರಣಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೦೬) ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದನಿದಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಮಹಾನಾಮೇನ ಸಕ್ಕೇನ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಚತುಮಾಸಂ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೩೦೩) ಉಸ್ಸನ್ನುಸ್ಸನ್ನೇನ ಚ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಚತುಮಾಸಂ ಪುನ ನಿಚ್ಚಂ ಪವಾರಣಾ ಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತಾ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುನಪವಾರಣಾಯಾತಿ ಯದಿ ಪುನಪವಾರಣಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯದಿ ಪನ ತಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಾದಿತಬ್ಬಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ಪವಾರಣಾಯಂ. ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸಪ್ಪಿ ತೇಲ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಾಮವಸೇನ ವಾ ‘‘ಪತ್ಥೇನ ನಾಳಿಯಾ ಆಳ್ಹಕೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಮಾಣವಸೇನ ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ಹೋತಿ. ನಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇತಿ ಮಿಸ್ಸಕಭತ್ತೇನಾಪಿ ಚೇ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಭೇಸಜ್ಜನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿನಾ ಪವಾರಿತೋ ತೇಲಂ, ಆಳ್ಹಕೇನ ಪವಾರಿತೋ ದೋಣಂ.

ಯಥಾಭೂತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮೇಹಿ ತಯಾ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಪವಾರಿತಮ್ಹಾ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥೋ, ಯಾಸು ತಯಾ ರತ್ತೀಸು ಪವಾರಿತಮ್ಹಾ, ತಾ ರತ್ತಿಯೋ ವೀತಿವತ್ತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ. ಏವಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಗಿಲಾನೋವ ಲಭತಿ, ನ ಇತರೋ.

ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುರಙ್ಗಿನಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಪತ್ತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನೀ, ತಂ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಂ. ‘‘ದ್ವಾದಸಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೀ, ತಿಪುರಿಸೋ ಅಸ್ಸೋ, ಚತುಪುರಿಸೋ ರಥೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಸರಹತ್ಥಾ ಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೧೪) ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸೇನಾ ನಾಮ, ಈದಿಸಂ ಸೇನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಪನ ವಿಜಹಿತ್ವಾತಿ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಿತಾ ವಾ ನಿನ್ನಂ ಓರುಳ್ಹಾ ವಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇಧ ಠತ್ವಾನ ಸಕ್ಕಾ ದಟ್ಠುನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ.

ಸೇನಾದಸ್ಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸೇನಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಹತ್ಥಿಆದೀಸು ಏಕಮೇಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಏಕಮೇಕಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕಪುರಿಸಾರುಳ್ಹಹತ್ಥಿಮ್ಪಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಸರಹತ್ಥಂ ಪುರಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಯ್ಯುತ್ತಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ವಾ ನದಿಂ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅನುಯ್ಯುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯೇತಿ ‘‘ಮಾತುಲೋ ಸೇನಾಯ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಕೇ (ಪಾಚಿ. ೩೧೨) ಅನುರೂಪಕಾರಣೇ ಸತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೇಸು ‘‘ಏತ್ಥ ಗತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಟಿಸೇನಾರುದ್ಧಾಯಾತಿ ಯಥಾ ಸಞ್ಚಾರೋ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಸೇನಾಯ ರುದ್ಧಾಯ ಸೇನಾಯ. ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ವೇರಿಕೇನ ವಾ ಇಸ್ಸರೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ರುದ್ಧಸ್ಸ.

ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಮ್ಪಹಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸಾತಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾ. ಬಲಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಹತ್ಥೀ, ಏತ್ತಕಾ ಅಸ್ಸಾ, ಏತ್ತಕಾ ರಥಾ, ಏತ್ತಕಾ ಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೨೪) ಬಲಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಜಾನನ್ತಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹಾರಗ್ಗೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೩೧೮) ವಿಯ ಕೋಟ್ಠಾಸತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬಲಗಣನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಸೇನಾಯ ವಿಯೂಹನ್ತಿ ‘‘ಇತೋ ಹತ್ಥೀ ಹೋನ್ತು, ಇತೋ ಅಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತು, ಇತೋ ರಥಾ ಹೋನ್ತು, ಇತೋ ಪತ್ತೀ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೨೪) ಸೇನಾಯ ಠಪನಂ, ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇನಾಸನ್ನಿವೇಸಸ್ಸೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ದ್ವಾದಸಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಆರೋಹಕಾ, ಏಕೇಕಪಾದರಕ್ಖಕಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ದ್ವಾದಸಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೀ. ತಿಪುರಿಸೋ ಅಸ್ಸೋತಿ ಏಕೋ ಆರೋಹಕೋ, ದ್ವೇ ಪಾದರಕ್ಖಕಾತಿ ಏವಂ ತಿಪುರಿಸೋ ಅಸ್ಸೋ. ಚತುಪುರಿಸೋ ರಥೋತಿ ಏಕೋ ಸಾರಥಿ, ಏಕೋ ಯೋಧೋ, ದ್ವೇ ಆಣಿರಕ್ಖಕಾತಿ ಏವಂ ಚತುಪುರಿಸೋ ರಥೋತಿ.

ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.