೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಭವನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೯೦) ಇಮಿನಾ ವಿರುಳ್ಹಮೂಲೇ ನೀಲಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಮಾನಕೇ ತರುಣಗಚ್ಛೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಮಹನ್ತೇ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದಿಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ‘‘ಜಾಯನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ, ‘‘ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ’’ತಿ. ಗಾಮೋತಿ ಸಮೂಹೋ. ಪತಿಟ್ಠಿತಹರಿತತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಹರಿತತಿಣಸ್ಸ ಚೇವ ಹರಿತರುಕ್ಖಾದೀನಞ್ಚ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಓಸಧಿಗಚ್ಛಲತಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚ ಭುಮ್ಮಂ. ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಮಾಹ ‘‘ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ.

ನನು ಚ ರುಕ್ಖಾದಯೋ ಚಿತ್ತರಹಿತತಾಯ ನ ಜೀವಾ, ಚಿತ್ತರಹಿತತಾ ಚ ಪರಿಫನ್ದಾಭಾವತೋ, ಛಿನ್ನೇಪಿ ವಿರುಹನತೋ, ವಿಸದಿಸಜಾತಿಕಭಾವತೋ, ಚತುಯೋನಿಯಂ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ವುಡ್ಢಿ ಪನ ಪವಾಳಸಿಲಾಲವಣಾನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ನ ತೇಸಂ ಜೀವಭಾವೇ ಕಾರಣಂ, ವಿಸಯಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ನೇಸಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಮತ್ತಂ ಸುಪನಂ ವಿಯ ಚಿಞ್ಚಾದೀನಂ, ತಥಾ ದೋಹಳಾದಯೋ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಇಚ್ಛಿತನ್ತಿ? ಸಮಣಅಸಾರುಪ್ಪತೋ, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಸತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತೋ ಚ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಜೀವಸಞ್ಞಿನೋ ಹಿ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಮನುಸ್ಸಾ ರುಕ್ಖಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ. ೮೯). ಸಾಸಪಬೀಜಕಸೇವಾಲಮ್ಪೀತಿ ಸಾಸಪಬೀಜಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇವಾಲಮ್ಪಿ, ಸಾಸಪಸೇವಾಲಂ, ಬೀಜಕಸೇವಾಲಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಸಾಸಪಸೇವಾಲೋ ನಾಮ ಸಾಸಪಮತ್ತೋ ಖುದ್ದಕಸೇವಾಲೋ. ಬೀಜಕಸೇವಾಲೋ ನಾಮ ಉಪರಿ ಖುದ್ದಕಪತ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಖುದ್ದಕಮೂಲೋ ಸೇವಾಲೋ.

ಮೂಲಬೀಜಖನ್ಧಬೀಜಫಳುಬೀಜಅಗ್ಗಬೀಜಬೀಜಬೀಜಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮೂಲಮೇವ ಬೀಜಂ ಮೂಲಬೀಜಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ಮೂಲಬೀಜಂ ಹಲಿದ್ದಿಆದಿಕಂ. ಖನ್ಧಬೀಜಂ ಅಸ್ಸತ್ಥಾದಿಕಂ. ಫಳುಬೀಜಂ ಉಚ್ಛುಆದಿಕಂ. ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ಹಿರಿವೇರಾದಿಕಂ. ಬೀಜಂಬೀಜಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾದಿಕಂ. ಭಾಜನಗತನ್ತಿ ಸರಾವಾದಿಭಾಜನಗತಂ. ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಮೂಲಮತ್ತಂ ಏತಸ್ಮಾತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮೂಲಮತ್ತಂ. ಮತ್ತ ಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಪಣ್ಣಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಏಸ ನಯೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಅಙ್ಕುರಮತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಸಚೇ ಪನ ಮೂಲಞ್ಚ ಪಣ್ಣಞ್ಚ ನಿಗ್ಗತಂ, ಭೂತಗಾಮಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಾ ಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಾ ಅನೀಲವಣ್ಣಾ ಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೇ’’ತಿಆದಿ. ಹರಿತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ನೀಲವಣ್ಣೋ ನ ಹೋತಿ. ಮುಗ್ಗಾದೀನಂ ಪನ ಪಣ್ಣೇಸು ಉಟ್ಠಿತೇಸು, ವೀಹಿಆದೀನಂ ವಾ ಅಙ್ಕುರೇ ಹರಿತೇ ಭೂತಗಾಮಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಅಮ್ಬಟ್ಠಿಆದೀಸು.

ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಂ ವಿರುಹನಸಮತ್ಥಮೇವ ಮೂಲಬೀಜಾದಿಕಂ ಬೀಜಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇಸು. ಅತಥಾಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ಅಭೂತಗಾಮಾಬೀಜಗಾಮಸಞ್ಞಿಸ್ಸ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅಭೂತಗಾಮಾಬೀಜಗಾಮೇಸು ಅಭೂತಗಾಮಾಬೀಜಗಾಮಸಞ್ಞಿಸ್ಸ. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪಾಸಾಣರುಕ್ಖಾದೀನಿ ವಾ ಪವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ, ಸಾಖಂ ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸ, ಕತ್ತರದಣ್ಡೇನ ವಾ ಭೂಮಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಿಣಾನಿ ಕುಪ್ಪನ್ತಿ. ತಾನಿ ತೇನ ‘‘ವಿಕೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅವಿಕೋಪಿತತ್ತಾ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವಿಕೋಪಿತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಸತಿಯಾತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ತಿಣಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ವಿಕೋಪೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಅಸತಿಯಾ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ‘‘ಬೀಜಗಾಮೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ’’ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ವಿಕೋಪೇಮೀ’’ತಿ ಪನ ಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ತಿಣೇ ವಾ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಖಣಿತ್ತಿಂ ವಾ ಕುದಾಲಂ ವಾ ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಿ, ಡಯ್ಹಮಾನಹತ್ಥೋ ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಾತೇತಿ. ತತ್ರ ಚೇ ತಿಣಾನಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಾ ಡಯ್ಹನ್ತಿ ವಾ, ಏವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಗಿನಾತಿ ಕಟ್ಠಗ್ಗಿಗೋಮಯಗ್ಗಿಆದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಹಖಣ್ಡೇನಪಿ ಆದಿತ್ತೇನ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವಾತಿ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ. ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾವ ‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೯೩) ವದನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತಥೇವಾತಿ ‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ. ಅಸ್ಸಮಹಿಂಸಸೂಕರಮಿಗಗೋರೂಪಾನಂ ಪನ ಖುರಾ ಅತಿಖಿಣಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಹಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಕತಮ್ಪಿ ಅಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ಖುರೇ’’ತಿ. ಹತ್ಥಿನಖಾ ಪನ ಖುರಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಹಿ ವಟ್ಟತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಾನನ್ತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿಮಕ್ಕಟಾನಂ, ಸಕುನ್ತಾನಞ್ಚ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನಖಾ ತಿಖಿಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹಟೇನಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇಹಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತೇಹಿ ತತ್ಥಜಾತಕೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಛೇದಂ ವಾ ವೇಧಂ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮತಿದಿಸತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಯೇವ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಾದಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅವಚನಂ ಪನ ‘‘ಪುನಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀತಿ ಕಾರೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಏಕಸ್ಮಿಂ…ಪೇ… ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಏಕಂಯೇವ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಏಕಾಬದ್ಧತ್ತಾ ಸಬ್ಬಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ದಾರುಕಂ ವಿಜ್ಝತೀತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಜ್ಝತಿ ವಾ ವಿಜ್ಝಾಪೇತಿ ವಾ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಭತ್ತಸಿತ್ಥೇ ವಿಜ್ಝತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಲ್ಲಿಆದೀನಂ ಭಾಜನಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಬೀಜತೋ ಮುತ್ತಸ್ಸ ಕಟಾಹಸ್ಸ ಭಾಜನಗತಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಅಬೀಜನ್ತಿ ಅಙ್ಕುರಜನನಸಮತ್ಥಬೀಜರಹಿತತರುಣಮ್ಬಫಲಾದಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಪನ ಫಲಂ ತರುಣಂ ಹೋತಿ, ಅಬೀಜ’’ನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಂ ನಾಮ ಬೀಜಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಅಮ್ಬಪನಸಾದಿಫಲಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬೀಜಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸಯಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯಮತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ. ತತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಮತ್ಥಂ. ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯಧರೇನ ಯಂ ವಚನಂ ದೋಸಪುಚ್ಛನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಸ್ಸ. ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ಚರಸದ್ದೋ ಹೋತಿ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನಂ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸೇಸಾ ಸಾವಸೇಸಾಪತ್ತಿ ನಾಮ, ತಂ ಆಪನ್ನೋ. ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋತಿ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ. ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ? ಕಿಂ ಆಪನ್ನೋ? ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಪನ್ನೋ? ಕಥಂ ಆಪನ್ನೋ? ಕಂ ಭಣಥ? ಕಿಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅನುಯುಞ್ಜಕವಚನಂ. ತಥಾ ತಥಾ ವಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಸೋ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೯೪) ಕಿಞ್ಚಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವದತಿ. ತತೋ ‘‘ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಕಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವದತಿ. ತತೋ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಕಥಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಪನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತತೋ ‘‘ತಂ ಭಣಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ಏವಮನೇಕೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ವಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ನ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ವಿಹೇಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಹೇಸೇತೀತಿ ಚಿರನಿಸಜ್ಜಾಚಿರಭಾಸನೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಆಗಿಲಾಯನತಾಲುಸೋಸಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಘಂ ವಿಹೇಸೇತಿ, ಪರಿಸ್ಸಮಂ ತೇಸಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಸ್ಸಮೋ ಹಿ ವಿಹೇಸಾ ನಾಮ. ಅಞ್ಞವಾದಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಞ್ಞವಾದಕಾರೋಪನತ್ಥಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ. ವಿಹೇಸಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞವಾದಕಕಮ್ಮೇ ಚ ವಿಹೇಸಕಕಮ್ಮೇ ಚ ಸಙ್ಘೇನ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕತೇ. ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನನ್ತಿ ತಂ ಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಅಞ್ಞವಾದಕಞ್ಚ ವಿಹೇಸಕಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ವಿಹೇಸಕೇತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಅವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ ‘‘ಆಪತ್ತಿಕರಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ವಿಯಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತತ್ತಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಕತ್ವಾ. ಏಸ ನಯೋ ಉಪರಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಾರೋಪಿತೇತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನಾರೋಪಿತೇ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗೇಲಞ್ಞೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮುಖೇ ತಾದಿಸೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಾದೀನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಥಿತೇ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಂ ವಾ ಕಲಹೋ ವಾ ವಿಗ್ಗಹೋ ವಾ ವಿವಾದೋ ವಾ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ವಾ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ವಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ.

‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸಂ ಅತಿದಿಸಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರನ್ತಸ್ಸ. ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ವಿಹೇಸೇನ್ತಸ್ಸ.

ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯೇನ ವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಯ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿಕೇನ ಯೇನ ವಚನೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಛನ್ದಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಛನ್ದಾಯಾತಿ ಛನ್ದೇನ ಪಕ್ಖಪಾತೇನ. ‘‘ಅಕ್ಖರಾಯ ವಾಚೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ. ೪೬) ವಿಯ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಏಸ. ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾನಂ ಪಣೀತಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಭತ್ತಾದಿಕಂ ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಯಾಗುಭಾಜಕಫಲಭಾಜಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನಂ ಝೇ-ಸದ್ದೋ ಓಲೋಕನತ್ಥೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಞ್ಞಾಯ ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಚಿನ್ತನತ್ಥೋಯೇವ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ತಥೇವ ವದನ್ತಾತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಯ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಖಿಯ್ಯನಕೇ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೫) ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ.

ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ. ಕೇವಲಂ ‘‘ತವೇಸೋ ಭಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಆರೋಪಿತಭಾರಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಸಯಮೇವ ಭಾರಂ ವಹನ್ತಸ್ಸ, ಯತ್ರ ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ, ತತ್ರ ತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೬) ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ತೇರಸ ಸಮ್ಮತಿಯೋ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಯೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೋ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೇ ಠಿತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಮ್ಮತೇನ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಭಾರೋ ಕತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಉಜ್ಝಾಪನಞ್ಚ ಖಿಯ್ಯನಞ್ಚ ಮುಸಾವಾದವಸೇನ ಪವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಇಮಿನಾವ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಮುಸಾವಾದೇನ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಮಞ್ಚಂ ವಾತಿ ಮಸಾರಕೋ, ಬುನ್ದಿಕಾಬದ್ಧೋ, ಕುಳೀರಪಾದಕೋ, ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೋತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಮಞ್ಚಂ ವಾ. ಪೀಠಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭಿಸಿಂ ವಾತಿ ಉಣ್ಣಭಿಸಿ, ಚೋಳಭಿಸಿ, ವಾಕಭಿಸಿ, ತಿಣಭಿಸಿ, ಪಣ್ಣಭಿಸೀತಿ ಇಮಾಸು ಪಞ್ಚಸು ಭಿಸೀಸು ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಭಿಸಿಂ ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಞ್ಚಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಮಞ್ಚಸಙ್ಖೇಪೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪೀಠಸಙ್ಖೇಪಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮೇನಾತಿ ಮಿಗಾಜೇಳಕಚಮ್ಮೇನ. ಏತ್ಥ ಪನ ಮಿಗಚಮ್ಮೇ ಏಣಿಮಿಗೋ, ವಾತಮಿಗೋ, ಪಸದಮಿಗೋ, ಕುರುಙ್ಗಮಿಗೋ, ಮಿಗಮಾತುಕೋ, ರೋಹಿತಮಿಗೋತಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ಚಮ್ಮಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ –

ಮಕ್ಕಟೋ ಕಾಳಸೀಹೋ ಚ, ಸರಭೋ ಕದಲೀಮಿಗೋ;

ಯೇ ಚ ವಾಳಮಿಗಾ ಕೇಚಿ, ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ. (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೯);

ತತ್ಥ ವಾಳಮಿಗಾತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಅಚ್ಛತರಚ್ಛಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತೇಯೇವ, ಯೇಸಂ ಪನ ಚಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಗೋಮಹಿಂಸಸಸಬಿಳಾರಾದಯೋಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ವಾಳಮಿಗಾ’’ತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಾಲೀಸಪತ್ತನ್ತಿ ಸುದ್ಧಂ ತಮಾಲಪತ್ತಂ, ಅಞ್ಞೇನ ಮಿಸ್ಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ. ತಿಣವಾಕಚೋಳೇಸು ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಬಿಬ್ಬೋಹನೇ ವಿಯ ನಿಸೀದಿತುಞ್ಚ ನಿಪಜ್ಜಿತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇದಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಿಸಿಯಾ ಪಮಾಣನಿಯಮೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಞ್ಚಭಿಸಿಪೀಠಭಿಸಿಭೂಮತ್ಥರಣಭಿಸಿಚಙ್ಕಮನಭಿಸಿಪಾದಪುಞ್ಛನಭಿಸೀತಿ ಏತಾಸಂ ಪನ ಅನುರೂಪತೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ಪಮಾಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತೋ ಸಂವೇಲ್ಲಿತ್ವಾ ಬದ್ಧನ್ತಿ ಯಥಾ ವೇಮಜ್ಝಂ ಸಂಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಜ್ಝೇ ಸುಟ್ಠು ವೇಠೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ.

ಯೇ ಅಟ್ಠ ಮಾಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ವಿವರಣಂ ‘‘ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿ ಏವಂ ಅಪಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ, ಅಪ್ಪತಿತಾ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಸಞ್ಞಿತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಅವಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠ ಮಾಸಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇಮನ್ತಿಕಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಗಿಮ್ಹಿಕಾ ಮಾಸಾತಿ ಅಟ್ಠ ಮಾಸಾ. ಓವಸ್ಸಕಮಣ್ಡಪೇತಿ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪಪದರಮಣ್ಡಪಾನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಓವಸ್ಸಕೇ ಮಣ್ಡಪೇ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಜನಪದೇಸು. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಜನಪದೇಸು. ಕಾಕಾದೀನಂ ನಿಬದ್ಧವಾಸರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿ ಯತ್ಥ ಧುವನಿವಾಸೇನ ಕಾಕಾ ವಾ ಕುಲಾಲಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಸಕುನ್ತಾ ಕುಲಾವಕೇ ಕತ್ವಾ ವಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕಾಕಾದೀನಂ ನಿಬದ್ಧವಾಸಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ. ಯತ್ಥ ಪನ ಗೋಚರಪ್ಪಸುತಾ ಸಕುನ್ತಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಕದಾಚಿಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಕೇವಲಂ ವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತೇಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ. ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ.

ಸೋತಿ ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥತೋ, ಸೋ. ಪಕತಿಸನ್ಥತೇತಿ ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ಥತೇ, ಯಂ ನೇವತ್ತನಾ ಸನ್ಥತಂ, ನ ಪರೇನ ಸನ್ಥರಾಪಿತಂ, ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲಜ್ಜೀ ಹೋತೀತಿ ಲಜ್ಜನಸೀಲೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸನೇ ಭೀತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಲಿಬೋಧಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿರಪೇಕ್ಖೋತಿ ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾರಹಿತೋ, ಇಮಿನಾ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಚೇ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಓತಾಪೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೧೩) ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ. ಲೇಡ್ಡುಪಾತೂಪಚಾರತೋ ಬಹಿ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಪಾದುದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದುದ್ಧಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಸಙ್ಘಿಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ತಿಕದುಕ್ಕಟಮ್ಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಚಿಮಿಲಿಕಾದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ದಸ್ಸಿತೋವ. ಪಾದಪುಞ್ಛನೀ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೨) ನಾಮ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ವಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನತ್ಥಂ ಕತಾ. ಫಲಕಪೀಠಂ ನಾಮ ಫಲಕಮಯಂ ಪೀಠಂ. ನ ಕೇವಲಂ ಚಿಮಿಲಿಕಾದೀನಿಯೇವ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾರುಭಣ್ಡಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಪತ್ತಾಧಾರಕಮ್ಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಾಲವಣ್ಟಬೀಜನಿಪತ್ತಪಾನೀಯಉಳಉಙ್ಕಪಾನೀಯಸಙ್ಖಾದೀಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅರಞ್ಞೇ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೦) ಪಣ್ಣಕುಟೀಸು ವಸನ್ತಾನಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ದೇನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆರಞ್ಞಕೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅಸತಿ ಅನೋವಸ್ಸಕೇತಿ ಪಬ್ಭಾರಾದಿಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನೇ ಅಸತಿ. ಇದಞ್ಚ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ ‘‘ಸಭಾಗಾನಂ ಅಭಾವೇ’’ತಿ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಆರಞ್ಞಕೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಭಾಗಾನಂ ಅಭಾವೇ ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಅಸತಿ ರುಕ್ಖೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ನ ಕೇವಲಂ ಇದಂಯೇವ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಥಾ ವಾ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ನ ಖಜ್ಜತೀತಿ ಯಥಾ ಠಪಿತೇ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಖಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ತಥಾ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಠಪನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಚತೂಸು (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬) ಪಾಸಾಣೇಸು ಮಞ್ಚಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ಅವಸೇಸಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಭಿಸಿಆದಿಕಂ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ದಾರುಭಣ್ಡಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗಮಿಕವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೇನಾಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ’’ತಿ ಚೀವರಕುಟಿಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಅಸಮಯೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಚೇ ಪನ ಚತುಗ್ಗುಣೇನಪಿ ಚೀವರೇನ ಕತಕುಟಿ ಅತೇಮೇನ್ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನೇವ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ ರುಹತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮಿವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕೇ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನ ರುಹತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅಮನುಸ್ಸೋತಿ ಯಕ್ಖೋ ವಾ ಪೇತೋ ವಾ. ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಉಪದ್ದುತಂ ಹೋತಿ.

ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಮ್ಮನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಮ್ಮಂ. ನನು ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಚಮ್ಮಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ಸೀಹಚಮ್ಮಂ ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಂ ದೀಪಿಚಮ್ಮಂ, ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೫) ಖನ್ಧಕೇ ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಹರಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸೇನಾಸನಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಭೂಮತ್ಥರಣವಸೇನ ಪನ ಪರಿಭೋಗೇ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೇ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಪಾವಾರೇನ್ತಿ ಸಞ್ಛಾದೇನ್ತಿ ಸರೀರಂ ಏತೇನಾತಿ ಪಾವಾರೋ. ಕೋಜವೋತಿ ಉದ್ದಲೋಮಿಏಕನ್ತಲೋಮಿಆದಿಕೋಜವತ್ಥರಣಂ. ಸೇಸನ್ತಿ ಭಿಸಿ ನಿಸೀದನಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಸೇನಾಸನಂ. ತತ್ಥ ಭಿಸೀತಿ ಮಞ್ಚಕಭಿಸಿ ವಾ ಪೀಠಕಭಿಸಿ ವಾ. ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಸದಸಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಣಸನ್ಥಾರೋತಿ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಿಣಾನಂ ಸನ್ಥಾರೋ. ಏಸ ನಯೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೇ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಿಸಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಾ. ನಿಸೀದನಂ ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ (ಪಾಚಿ. ೫೩೧ ಆದಯೋ) ಪಾಕಟಂ. ತಿಣಸನ್ಥಾರಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರಾನಿ ಪನ ಲೋಕಪಸಿದ್ಧಾನಿಯೇವ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪಾಕಟಮೇವಾ’’ತಿ.

ನೇವ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ನ ಉದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇ ನ ಠಪೇಯ್ಯ, ಪರೇನ ವಾ ತಥಾ ನ ಕಾರೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ಚ ‘‘ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬) ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸೇನಾಸನಂ ಓವಸ್ಸತಿ, ಛದನತ್ಥಞ್ಚ ತಿಣಂ ವಾ ಇಟ್ಠಕಾ ವಾ ಆನೀತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತಿ, ಛಾದೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯೋ ಓಕಾಸೋ ಅನೋವಸ್ಸಕೋ, ತತ್ಥ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಓವಸ್ಸತಿ, ಉಸ್ಸಹನ್ತೇನ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಘರೇ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ತೇಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಂ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಭಾರಿಯಂ, ಅಗ್ಗಿದಾಹಾದೀನಂ ಭಾಯಾಮಾ’’ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಮಞ್ಚಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಣೇಹಿ ಚ ಪಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಂ. ಯಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತತ್ಥ ಆಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಕಾರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಉಪಚಾರನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸೇನಾಸನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ.

ಅಯಮೇತ್ಥ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಾಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯೋ – (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೮) ಯಾ ತಾವ ಭೂಮಿಯಂ ದೀಘಸಾಲಾ ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ವಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ವಾ ರುಕ್ಖತ್ಥಮ್ಭೇಸು ಕತಗೇಹಂ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಕ್ಕಮನ್ತೇನ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕತಿಪಯಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಅಜಗ್ಗಿಯಮಾನೇ ವಮ್ಮಿಕಾವ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ ಸಿಲುಚ್ಚಯಲೇಣಂ ವಾ ಸುಧಾಲಿತ್ತಸೇನಾಸನಂ ವಾ, ಯತ್ಥ ಉಪಚಿಕಾಸಙ್ಕಾ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಚೇ ತಾದಿಸೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಉಪಚಿಕಾ ಆರೋಹನ್ತಿ, ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತನ್ತಿ ಆಪುಚ್ಛನಂ ಗಮಿಕವತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟನ್ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೧೮) ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಯಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಉಪಚಿಕಾನಾರೋಹನ್ತಿ, ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೦) ವುತ್ತತ್ತಾ. ಆಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬) ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಸಾಮಣೇರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಆರಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಯೇನ ವಿಹಾರೋ ಕಾರಾಪಿತೋ, ಸೋ ವಿಹಾರಸಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಸ ವಾ ಕುಲೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಉಪಚಾರೇ’’ತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ವಿವರಣಂ ‘‘ಬಹಿ ಆಸನ್ನೇ’’ತಿ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಬಹಿ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ವಾತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ವಾ. ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಞ್ಹಿ ದಸವಿಧಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಾದಿಮ್ಹಿ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಯ್ಯಾಪಿ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ಪಲುಜ್ಜತಿ, ವಮ್ಮಿಕರಾಸಿಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾಮತ್ತಮೇವ ನಸ್ಸೇಯ್ಯ ಠಾನಸ್ಸ ಅಗುತ್ತತಾಯ, ನ ಸೇನಾಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಹಸಾ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ಖಾಯಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಹಾರೇಪಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಪನ ತಂ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ ದಿಸ್ವಾವ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಿ.

ಉದ್ಧರಣಾನಿ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಮಞ್ಚಪೀಠಕವಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪನೇತ್ವಾ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೮) ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಚೀವರವಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಸನಕಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ಪುನ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಸಯಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತೋಕುಟ್ಟತೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಬಹಿಕುಟ್ಟೇ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತೇನ ಗಮನಕಾಲೇ ಪುನ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಂ. ಉಪರಿಪಾಸಾದತೋ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ವಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾಪಿ ಗಮನಕಾಲೇ ಪುನ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಉದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಗಮನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬) ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ ‘ಅಯ’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಕುತೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನೇವಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ನನು ಪದಭಾಜನೇಪಿ ವುಡ್ಢಭಾವಾದಿಜಾನನಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ತು ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯಭಾವನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ವುಡ್ಢೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಬಹೂಪಕಾರತನ್ತಿ ‘‘ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕತ್ತಾದಿಬಹುಉಪಕಾರಭಾವಂ’’. ನ ಕೇವಲಂ ಇದಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ, ತೇನ ಬಹೂಪಕಾರತ್ತೇಪಿ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾಭಾವೇ, ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತ್ತೇಪಿ ಬಹೂಪಕಾರತ್ತಾಭಾವೇ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರತಂ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾದೀನಂ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೧೯-೧೨೧) ಕೇಚಿ. ಧುವವಾಸತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿಚ್ಚವಾಸತ್ಥಾಯ. ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾತಿ ಅಪಲೋಕನೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಗಿಲಾನಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಘೋಯೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ದೇತಿ, ಗಿಲಾನೋ ಪನ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಅದಿನ್ನಸೇನಾಸನೋಪಿ ನ ಪೀಳೇತಬ್ಬೋ ಅನುಕಮ್ಪಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತೋ.

ಸಮನ್ತಾ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏಕಪಸ್ಸೇನ ಚೇ ಪಹೋನಕದಿಸಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋತಿ ದ್ವಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋ. ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದನಮತ್ತೇನ, ನಿಪಜ್ಜನಮತ್ತೇನೇವ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದತೋ ವಾ ನಿಪಜ್ಜತೋ ವಾ.

ಸಙ್ಘಿಕೇ ಸಙ್ಘಿಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ಸಙ್ಘಿಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಿಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ. ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇತಿ ತಸ್ಸ ಬಹಿ ಆಸನ್ನಪ್ಪದೇಸೇ.

ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅನೇಕಕೋಟ್ಠಕಾನೀತಿ ಅನೇಕದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾನಿ. ‘‘ನಿಕ್ಖಮಾತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಚೇ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೧೨೬) ವದನ್ತಿ.

ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪತ್ತಚೀವರಪರಿಸ್ಸಾವನಧಮ್ಮಕರಣಮಞ್ಚಪೀಠಭಿಸಿಬಿಬ್ಬೋಹನಾದಿಭೇದಂ ಅನ್ತಮಸೋ ರಜನಛಲ್ಲಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ. ತಞ್ಚಾತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಪರಾಮಸತಿ. ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಗಾಳ್ಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಪನ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ.

ಭಣ್ಡನಕಾರಕಕಲಹಕಾರಕಮೇವ ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ಲಭತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಅಲಜ್ಜಿಆದಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನತೋಯೇವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತಬ್ಬಾ. ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋಪೀ’’ತಿಆದಿ.

ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಪರಿವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾತಿ ಉಪರಿಮತಲೇ ಅಸನ್ಥತಪದರಾಯ ಕುಟಿಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪರಿ ಅಚ್ಛನ್ನತಲಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಾ ಹಿ ಕಾಚಿ ಉಪರಿ ಅಚ್ಛನ್ನತಲಾ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಕಾ ವಾ ತಿಭೂಮಿಕಾದಿಕುಟಿಕಾ ವಾ, ಸಾ ‘‘ವೇಹಾಸಕುಟೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ವೇಹಾಸಕುಟಿಲಕ್ಖಣಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೩೧) ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಭಾಜನೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಕುಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ವೇಹಾಸಕುಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮಾಹಿ ತುಲಾಹಿ ಸೀಸಂ ನ ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ. ಅಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಅಟನಿಯೋ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಪವೇಸಿತಪಾದಕನ್ತಿ ಪವೇಸಿತಪಾದಸಿಖಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ‘‘ಭೂಮತ್ಥೇ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕಾದೀಸು ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಹಸಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ. ಅವೇಹಾಸಕುಟಿಕಾಯಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಕತಪಣ್ಣಸಾಲಾದೀಸು, ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸ ಪೀಳಾ ಕಾತುಂ. ಸೀಸಘಟ್ಟಾಯಾತಿ ಯಾ ಸೀಸಂ ಘಟ್ಟಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಅನೋಣತೇನ ವಿಚರಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪರಪೀಳಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಉಪರಿತಲಂ ವಾ ಪದರಸಞ್ಚಿತನ್ತಿ ಉಪರಿಮತಲಂ ದಾರುಫಲಕೇಹಿ ಘನಸನ್ಥತಂ. ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾತಿ ಉಪರಿ ನಾಗದನ್ತಕಾದೀಸು ಲಗ್ಗಿತಂ ಚೀವರಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾ. ಲಗ್ಗತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ಆಣಿ ಪಟಾಣಿ. ಯಸ್ಸಾ ದಿನ್ನಾಯ ನಿಸೀದನ್ತೇಪಿ ಪಾದಾ ನ ನಿಪತನ್ತಿ, ಏವಂಭೂತಾ ಆಣಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಪಾದಸಿಖಾಸು ದಿನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಾದಸೀಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಾರಬನ್ಧಸ್ಸ. ಸಾಮನ್ತಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ಪದೇಸೋತಿ ಯಸ್ಸ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೫) ವೇಮಜ್ಝೇ ದ್ವಾರಂ ಹೋತಿ, ಉಪರಿಭಾಗೇ ಚ ಉಚ್ಚಾ ಭಿತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತೀಸು ದಿಸಾಸು ಸಾಮನ್ತಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ಪದೇಸೋ. ಖುದ್ದಕಸ್ಸ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು. ತತ್ರಾಪಿ ಯಂ ಭಿತ್ತಿಂ ವಿವರಿಯಮಾನಂ ಕವಾಟಂ ಆಹನತಿ, ಸಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಚಾರಾಪಿ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಅಧೋಭಾಗೇಪಿ ಲೇಪೋಕಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ಲಿಮ್ಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಳಸದ್ದೇನ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ದ್ವಾರಫಲಕಸಹಿತಂ ದ್ವಾರಬನ್ಧನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕವಾಟಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ನಿಚ್ಚಲಭಾವತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಞ್ಚ ಖೋ ಠಪನಂ ಇಧ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕವಾಟಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕಮ್ಪತೀತಿ ಚಲತಿ. ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನತ್ಥಾಯ ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅತ್ತನಾ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ, ಪರೇಹಿ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನನು ಚಾಯಮತ್ಥೋ ನೇವ ಮಾತಿಕಾಯಂ, ನ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಕುತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪೀತಿ ಯದಿಪಿ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನಿದಾನೇ. ಅಧಿಕಾರತೋತಿ ಅನುವತ್ತನತೋ. ಆಲೋಕಂ ಸನ್ಧೇತಿ ಪಿಧೇತೀತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಲೋಕಸನ್ಧೀತಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾತಿ ವಾತಪಾನಫಲಕಾ. ಅನುಞ್ಞಾತಪ್ಪದೇಸತೋ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಲಿಮ್ಪಿತುಂ ವಾ ವಿಲಿಮ್ಪಾಪೇತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮತ್ತಿಕಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಚತುತ್ಥಲೇಪೇ ದಿನ್ನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೩೫) ಕೇಚಿ. ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲೇಪದಾನಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ.

ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪಹರಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೫೨, ೩೩೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೪೮) ವಿಯ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಹರಿತೇ’’ತಿ. ಸಾಲಿವೀಹಿಆದಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೩೦) ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ‘‘ಪುರಕ್ಖತಂ ಸಸ್ಸಫಲ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿ ಅಪರಣ್ಣಂ. ವುತ್ತನ್ತಿ ವಪಿತಂ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಠತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಮನ್ತಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾದೀನಿ ನ ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ವಿಹಾರೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಯತ್ಥ ಪನ ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಾರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥೇವಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಅನ್ತೇನ. ತಸ್ಮಿಂ ಠಾತಬ್ಬಂ ಪತನ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅಪತನೋಕಾಸತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪರಿ ನ ಪತೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪತನ್ತಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಹರಿತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಹರಿತೇಪಿ ಠಾತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ.

ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ವಾ ಉಪರಿ ಚತುತ್ಥೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದಿಯಮಾನೇ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದಿಯಮಾನೇತಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಛಾದಿಯಮಾನೇ. ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ. ತತ್ಥ ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದನಂ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಹಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದನಂ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಇಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ದ್ವೇ ಪರಿಯಾಯೇ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಪರಿಯಾಯಂ ವಾ ‘‘ಏವಂ ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಛದನಂ ಛದನೂಪರಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಪರೂಪರಿಛನ್ನೋ ಹಿ ವಿಹಾರೋ ಚಿರಂ ಅನೋವಸ್ಸಕೋ ಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಏವಂ ಛಾದೇನ್ತಿ. ತಿಣಮುಟ್ಠಿಗಣನಾಯಾತಿ ತಿಣಕರಳಗಣನಾಯ.

ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಸೇತವಣ್ಣಾದಿಕರಣೇತಿ ಸೇತವಣ್ಣಕಾಳವಣ್ಣಗೇರುಕಪರಿಕಮ್ಮಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮಮಕರದನ್ತಕಪಞ್ಚಪಟಿಕಾನಂ ಕರಣೇ. ಲೇಣಗುಹಾತಿಣಕುಟಿಕಾದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಲೇಣನ್ತಿ ದ್ವಾರಬದ್ಧಂ. ಗುಹಾತಿ ಕೇವಲಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾ. ತಿಣಕುಟಿಕಾ ಪಾಕಟಾ ಏವ.

ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಘಟೇ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕಘಟೇ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಭಾಜನೇಸು. ವಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಧಾರಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ. ಏಕೇಕಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏಕೇಕಂ ತಿಣಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಟ್ಠಗೋಮಯಾದಿಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ. ಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ ಖಯಂ.

‘‘ಪದೀಪೇ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೧೪೦) ಪತಿತ್ವಾ ಪಟಙ್ಗಾದಿಪಾಣಕಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಪದೀಪುಜ್ಜಲನಂ ವಿಯ ‘‘ಸಿಞ್ಚನೇನ ಪಾಣಕಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಜಾನನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ಜಲಂ ಸಿಞ್ಚಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ ವಧಕಚಿತ್ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಾ ವಧಕಚೇತನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ತಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ತಿಚಿತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಹೋತಿ, ‘‘ಆಸನಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಧೋವನತ್ಥಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಹೋತಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನತಾ ಅರಹತಾ ಸಿಞ್ಚನಾದಿಕರಣೇ ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇನ ಹೋತೀತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತವಸೇನ ತಿಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.