೧೫-೧೬. ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೪೮. ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠೀನಂ ಯಥಾವುತ್ತದಿಟ್ಠಿತೋ ವಿಸುಂ ಅಭಿನಿವೇಸಾಭಾವತೋ ವಿಸುಂ ನಿದ್ದೇಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತದಿಟ್ಠೀನಂಯೇವ ವಸೇನ ‘‘ಓಲೀಯನಂ ಅತಿಧಾವನ’’ನ್ತಿ ಏಕೇಕಂ ಆಕಾರಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ಪುಚ್ಛಂ ಅಕತ್ವಾ ಚ ಓಲೀಯನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಭವದಿಟ್ಠಿ, ಅತಿಧಾವನಾಭಿನಿವೇಸೋ ವಿಭವದಿಟ್ಠೀತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಭವನಿರೋಧಾಯ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೪೯) ವುತ್ತಓಲೀಯನಾಭಿನಿವೇಸೋ, ಸಸ್ಸತಸಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಸಙ್ಕೋಚನಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಭವೇನೇವ ಖೋ ಪನೇಕೇ ಅಟ್ಟೀಯಮಾನಾ ಹರಾಯಮಾನಾ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ವಿಭವಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಅತಿಧಾವನಾಭಿನಿವೇಸೋ, ಉಚ್ಛೇದಸಞ್ಞಾಯ ನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾತಿಕ್ಕಮನಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ತಾವ ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠೀಸು ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠಿಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚತಿಂಸಾಕಾರಾಪಿ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಿಯಾ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಸಿಯಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಏಕೇಕಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಸ್ಸತಗ್ಗಾಹವಸೇನ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಉಚ್ಛೇದಗ್ಗಾಹವಸೇನ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ರೂಪಾದಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ ತೇಸು ಉಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಅತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಗಹಣತೋ ಪಞ್ಚ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸೇಸು ಪಞ್ಚದಸಸು ಠಾನೇಸು ರೂಪಾದಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ತೇಸು ಉಚ್ಛಿನ್ನೇಸುಪಿ ‘‘ಅತ್ತಾ ಸಸ್ಸತೋತಿ ಗಹಣತೋ ಪನ್ನರಸ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ’’ತಿ ಉಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅನ್ತವಾನನ್ತವಾದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಝಾನಲಾಭಿನೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚವಿತ್ವಾ ಸತ್ತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಉಪಪನ್ನೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಭವದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಸಿಯಾವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಹೋತಿ ಚಾತಿ ಭವದಿಟ್ಠಿ, ನ ಚ ಹೋತೀತಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ. ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ನೇವ ಹೋತೀತಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ, ನ ನ ಹೋತೀತಿ ಭವದಿಟ್ಠಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಿಕಾ ಸಸ್ಸತಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಅಸಸ್ಸತಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಭವದಿಟ್ಠಿ ಚ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ ಚ ಹೋತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾ ಅನ್ತಾನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಸದಿಸಾ ಭವದಿಟ್ಠಿ ಚ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ ಚ. ಚತ್ತಾರೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ ಭವದಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಾಚಾವಿಕ್ಖೇಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಪನ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋವ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಅವಸೇಸಾ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಞ್ಞೋಜನಿಕದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠೀನಂ ವಸೇನ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಹನ್ತಿ ಮಾನವಿನಿಬನ್ಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಹನ್ತಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಿನಾಸೇ ಅತ್ತಾ ವಿನಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯೋ ವಿಯ ಮಮನ್ತಿ ಮಾನವಿನಿಬನ್ಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚಕ್ಖಾದಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಿನಾಸೇಪಿ ಅತ್ತಾ ನ ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ಭವದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕವಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೪೭) ನಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠಿ ಪಾಕಟಾಯೇವ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠಾದಿಕಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸೋಳಸ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ತೀಣಿಸತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಚ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಚ ಅತ್ತವಾದಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಿವಿಧಾ ವುತ್ತಾ. ಸಞ್ಞೋಜನಿಕಾ ಪನ ದಿಟ್ಠಿ ಅವತ್ಥಾಭೇದೇನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠಿಯೋತಿಆದಿ ಅಞ್ಞೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯಥಾಯೋಗಂ ದಿಟ್ಠಿಸಂಸನ್ದನಾ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಅನವಸೇಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ದಿಟ್ಠಿರಾಗರತ್ತತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಸ್ಸಾದನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಚ ಅಸ್ಸಾದದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಅತ್ತಸಿನೇಹಾನುಗತತ್ತಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯೋ, ವಿಪರೀತದಸ್ಸನತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಖನ್ಧವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಏಕೇಕಸ್ಸ ಅನ್ತಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಅನತ್ಥಸಂಯೋಜನಿಕತ್ತಾ ಸಞ್ಞೋಜನಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಅತ್ತವಾದೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತವಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಇಮಾ ಸತ್ತ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ, ಸೇಸಾ ಪನ ನವ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ.

ಇದಾನಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾವ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದ್ವೀಸುಯೇವ ದಿಟ್ಠೀಸು ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿದ್ವಯನಿಸ್ಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭವಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿನ್ತಿಗಾಥಮಾಹ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಹಿ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಭವದಿಟ್ಠೀ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠೀ ವಾ. ಭವಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ವಿಭವಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚ-ಸದ್ದೋ ದಿಟ್ಠಿಮೇವ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ, ನ ನಿಸ್ಸಯಂ. ನ ಹಿ ಏಕೋ ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠಿದ್ವಯಂ ನಿಸ್ಸಯತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಇತಿ ಭವದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ ಸತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೧೩). ತಕ್ಕಿಕಾತಿ ತಕ್ಕೇನ ವದನ್ತೀತಿ ತಕ್ಕಿಕಾ. ತೇ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಸಭಾವಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವಾ ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕೇನ ವತ್ತನ್ತಿ. ಯೇಪಿ ಚ ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಲಾಭಿನೋ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇಪಿ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಗಹಣತೋ ತಕ್ಕಿಕಾ ಏವ. ನಿಸ್ಸಿತಾಸೇತಿ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಮೇವ ಪದಂ, ‘‘ಸೇ’’ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ ವಾ. ತೇಸಂ ನಿರೋಧಮ್ಹಿ ನ ಹತ್ಥಿ ಞಾಣನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಮೇತಂ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಯಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಞಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿದ್ವಯಂ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ-ಕಾರೋ ಕಾರಣೋಪದೇಸೇ ನಿಪಾತೋ. ಯತ್ಥಾಯಂ ಲೋಕೋ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞೀತಿ ಯತ್ಥ ಸುಖೇ ನಿರೋಧಮ್ಹಿ ಅಯಂ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ಮಿತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿರೋಧಮ್ಹಿ ನ ಹತ್ಥಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುಕ್ಖಮಿತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಿತಾಯ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ –

‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ರಸಾ ಗನ್ಧಾ, ಫಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಚ ಕೇವಲಾ;

ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಚ, ಯಾವತತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಏತೇ ವೋ ಸುಖಸಮ್ಮತಾ;

ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಮ್ಮತಂ.

‘‘ಸುಖನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಮರಿಯೇಹಿ, ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸುಪರೋಧನಂ;

ಪಚ್ಚನೀಕಮಿದಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಪಸ್ಸತಂ.

‘‘ಯಂ ಪರೇ ಸುಖತೋ ಆಹು, ತದರಿಯಾ ಆಹು ದುಕ್ಖತೋ;

ಯಂ ಪರೇ ದುಕ್ಖತೋ ಆಹು, ತದರಿಯಾ ಸುಖತೋ ವಿದೂ.

‘‘ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದುರಾಜಾನಂ, ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೇತ್ಥವಿದ್ದಸು;

ನಿವುತಾನಂ ತಮೋ ಹೋತಿ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಪಸ್ಸತಂ.

‘‘ಸತಞ್ಚ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಸ್ಸತಾಮಿವ;

ಸನ್ತಿಕೇ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಗಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಕೋವಿದಾ.

‘‘ಭವರಾಗಪರೇತೇಹಿ, ಭವಸೋತಾನುಸಾರಿಭಿ;

ಮಾರಧೇಯ್ಯಾನುಪನ್ನೇಹಿ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮ್ಬುಧೋ.

‘‘ಕೋ ನು ಅಞ್ಞತ್ರ ಅರಿಯೇಭಿ, ಪದಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧುಮರಹತಿ;

ಯಂ ಪದಂ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೭೬೪-೭೭೧);

೧೪೯. ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ದಿಟ್ಠಿದ್ವಯಭಾವಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮುಗ್ಘಾತಕಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಸುತ್ತತೋ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ, ದ್ವೀಹಿ ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿ. ತತ್ಥ ದೇವಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಓಲೀಯನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಕುಚನ್ತಿ. ಅತಿಧಾವನ್ತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಅತಿರೇಕತ್ಥೋ. ಭವಾರಾಮಾತಿ ಭವೋ ಆರಾಮೋ ಅಭಿರಮಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭವಾರಾಮಾ. ಭವರತಾತಿ ಭವೇ ಅಭಿರತಾ. ಭವಸಮ್ಮುದಿತಾತಿ ಭವೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ. ದೇಸಿಯಮಾನೇತಿ ತಥಾಗತೇನ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕೇನ ವಾ ದೇಸಿಯಮಾನೇ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಾ ಭವನಿರೋಧಂ ವಾ ನ ಪವಿಸತಿ. ನ ಪಸೀದತೀತಿ ತತ್ಥ ಪಸಾದಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ತತ್ಥ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ನಾಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ತತ್ಥ ಘನಭಾವಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾ.

ಅಟ್ಟೀಯಮಾನಾತಿ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಮಾನಾ. ಹರಾಯಮಾನಾತಿ ಲಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಮಾನಾ. ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಂ ಪಾಪುಣಮಾನಾ. ವಿಭವಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೀತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತುಸ್ಸನ್ತಿ, ಉಚ್ಛೇದಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಭೋತಿ ಆಲಪನಮೇತಂ. ಸನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬುತಂ. ಪಣೀತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾಭಾವತೋ ಪಣೀತಂ, ಪಧಾನಭಾವಂ ನೀತನ್ತಿ ವಾ ಪಣೀತಂ. ಯಾಥಾವನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಭೂತನ್ತಿ ಹೇತುತೋ ಸಞ್ಜಾತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸಙ್ಖಾತಂ ದುಕ್ಖಂ. ಭೂತತೋ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಭೂತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನತ್ಥಾಯ. ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ. ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ. ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ತದನುರೂಪಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಲೋಕಿಯಞಾಣೇನ, ಪಟಿವೇಧಕಾಲೇ ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾ.

ಇದಾನಿ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭೂತಂ ಭೂತತೋ ದಿಸ್ವಾತಿ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯೇನ ಅಭಿಸಮೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೂತಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯೇನ ಅಭಿಸಮೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಭೂತೇಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಯಥಾಸಭಾವೇ ನಿರೋಧೇ ‘‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ, ಏತಂ ಪಣೀತ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ. ಭವತಣ್ಹಾ ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸತಿಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಚ್ಚಾನಂ ನಾನಾಭಿಸಮಯತ್ತೇ ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಿಕವಚನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಯ ವೋಹಾರವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಪುಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ. ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯೋ ಸಮಾನಕಾಲಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಮಾನಕಾಲೇಪಿ ವಾ ಪುಬ್ಬಕಾಲಿಕಾನಿ ಪದಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ನ ದೋಸೋ. ಸ ವೇತಿ ಏಕಂಸೇನ ಸೋ ಅರಹಂ. ಭೂತಪರಿಞ್ಞಾತೋತಿ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞಾತವಾ. ವೀತತಣ್ಹೋತಿ ವಿಗತತಣ್ಹೋ. ಭವಾಭವೇತಿ ಖುದ್ದಕೇ ಚ ಮಹನ್ತೇ ಚ ಭವೇ. ವುದ್ಧಿಅತ್ಥೇಪಿ ಹಿ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಅಭವೋತಿ ಮಹಾಭವೋ. ಸೋ ಪನ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತಭಾವೋ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಭವೇತಿ ಸಸ್ಸತೇ. ಅಭವೇತಿ ಉಚ್ಛೇದೇ. ತದುಭಯೇಪಿ ದಿಟ್ಠಿರಾಗಾಭಾವೇನ ವೀತತಣ್ಹೋ. ಭೂತಸ್ಸ ವಿಭವಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾ. ನಾಗಚ್ಛತಿ ಪುನಬ್ಭವನ್ತಿ ಅರಹತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ವುತ್ತಂ.

೧೫೦. ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾತಿಆದಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಗರಹಣತ್ಥಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಪಸಂಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ವಿರೂಪಭಾವಂ ಪನ್ನಾ ಗತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಪನ್ನದಿಟ್ಠೀ. ಸುನ್ದರಭಾವಂ ಪನ್ನಾ ಗತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠೀ. ತಿತ್ಥಿಯೋತಿ ತಿತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ದಿಟ್ಠಿ, ತಂ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ತಿತ್ಥೇ ಸಾಧು, ತಿತ್ಥಂ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾ ತಿತ್ಥಿಯೋ. ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತೋ. ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೋತಿ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಮಾಪನ್ನೋ ಗಹಟ್ಠೋ. ಯೋ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ತದುಭಯಭಾವಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ.

ತಥಾಗತೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತಥಾಗತಸಾವಕೋತಿ ಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಫಲಪ್ಪತ್ತೋ ಚ. ಯೋ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ತದುಭಯವಿನಿಮುತ್ತೋ ಲೋಕಿಯಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ.

ಗಾಥಾಸು ಕೋಧನೋತಿ ಯೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ, ಸೋ. ಉಪನಾಹೀತಿ ತಮೇವ ಕೋಧಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಉಪನನ್ಧನಸೀಲೋ. ಪಾಪಮಕ್ಖೀತಿ ಲಾಮಕಭೂತಮಕ್ಖವಾ. ಮಾಯಾವೀತಿ ಕತಪಾಪಪಟಿಚ್ಛಾದನವಾ. ವಸಲೋತಿ ಹೀನಜಚ್ಚೋ. ವಿಸುದ್ಧೋತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ವಿಸುದ್ಧೋ. ಸುದ್ಧತಂ ಗತೋತಿ ಮಗ್ಗಫಲಸಙ್ಖಾತಂ ಸುದ್ಧಭಾವಂ ಗತೋ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಪಞ್ಞವಾ. ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವ ಥೋಮಿತೋ.

ವಿಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಮ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲವೋಹಾರಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮಮೇವ ಗರಹನ್ತೋ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಚ ಆಹ. ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿ. ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಮಞ್ಞನಮೂಲಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಮೇವ.

ಏತಂ ಮಮಾತಿ ಕಾ ದಿಟ್ಠೀತಿಆದೀಹಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಪನ್ನದಿಟ್ಠೀನಂ ವಿಭಾಗಞ್ಚ ಗಣನಞ್ಚ ಕಾಲಸಙ್ಗಹಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತತ್ಥ ಕಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಅನೇಕಾಸು ದಿಟ್ಠೀಸು ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮನ್ತಾನುಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತಸಙ್ಖಾತಕಾಲದ್ವಯೇ ಕತಮೇನ ಕಾಲೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ, ಅನುಬದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ‘‘ಏತಂ ಮಮ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಮಮ ಅಹೋಸಿ, ಏತ್ತಕಂ ಮಮ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅತೀತಂ ವತ್ಥುಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುಗ್ಗಹಿತಾ ಚ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ತಪೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾ ಏಸೋಸ್ಮಿ ವಿಸುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನಾಗತಫಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಪರಾಮಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ. ಅಪರನ್ತಾನುಗ್ಗಹಿತಾ ಚ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಸನ್ತತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಪರಾಮಸತಿ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಚ ಪರಾಮಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತಾನುಗ್ಗಹಿತಾ ಚ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮುಖಾಯೇವ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಸಮುಗ್ಘಾತೇನೇವ ಚ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮುಖೇನ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನೀತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮುಖೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿದ್ವಾರೇನ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮುಖಾನೀತಿ ಪಾಠೋ ಸುನ್ದರತರೋ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಪಮುಖಾ ಆದಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮುಖಾನಿ. ಕಾನಿ ತಾನಿ? ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ.

‘‘ಕಾ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ, ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ‘‘ಕತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮುಖಾನಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಾಯೇವ ಪನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ‘‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠೀತಿ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಸಾ ವುತ್ತಾಯ ಅತ್ತವಾದಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ವುತ್ತಾಯೇವ ಹೋತಿ.

೧೫೧. ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಸುತ್ತಾಹರಣಂ ಸಮ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಮ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತಂ. ತತ್ಥ ನಿಟ್ಠಂ ಗತಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣವಸೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ನಿಚ್ಛಯಂ ಗತಾ, ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಟ್ಠಾಗತಾತಿ ಪಾಠೋ ಸಮಾಸಪದಂ ಹೋತಿ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಸೋಯೇವ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುನ್ದರಭಾವಂ ಗತಾ. ಇಧ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಇಮಂ ಕಾಮಭವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂಪರಮಾ ಸತ್ತವಾರಪರಮಾ ಭವೂಪಪತ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಗ್ಗಹಣಂ ಅಸ್ಸ, ತತೋ ಪರಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಭವಂ ನಾದಿಯತೀತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ. ತಸ್ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ. ಕೋಲಂಕೋಲಸ್ಸಾತಿ ಕುಲತೋ ಕುಲಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಕೋಲಂಕೋಲೋ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯತೋ ಹಿ ಪಟ್ಠಾಯ ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಉಪಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇಸುಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಕೋಲಂಕೋಲಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ. ಏಕಬೀಜಿಸ್ಸಾತಿ ಖನ್ಧಬೀಜಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಖನ್ಧಬೀಜಂ ಅತ್ಥಿ, ಏಕಂ ಅತ್ತಭಾವಗ್ಗಹಣಂ, ಸೋ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಏಕಬೀಜಿಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ. ಭಗವತಾ ಗಹಿತನಾಮವಸೇನೇವೇತಾನಿ ಏತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ಏತ್ತಕಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ಗತೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಏತ್ತಕಂ ಏಕಬೀಜೀತಿ ಭಗವತಾ ಏತೇಸಂ ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತೇಸಂ ತಾನಿ ತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಮುದುಪಞ್ಞೋ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸತ್ತ ಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ, ಮಜ್ಝಿಮಪಞ್ಞೋ ಪರಂ ಛಟ್ಠಂ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ. ತಂ ಪನೇತಂ ತೇಸಂ ಮುದುಮಜ್ಝಿಮತಿಕ್ಖಪಞ್ಞತಂ ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತಿ. ಇಮೇ ತಯೋಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಕಾಮಭವವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಪನ ಬಹುಕಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಸಕಿಂ ಕಾಮಭವಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ. ತಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಹಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಹಾ. ಅರಹನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಇಧ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಕಾಮಭವಂ ಸಂಸರನ್ತೇಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಅರಿಯಾ ಕಾಮಭವೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ.

ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾತಿ ಆಯುವೇಮಜ್ಝಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನತೋ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ. ಸೋ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿನೋ. ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾತಿ ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿನೋ. ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾತಿ ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅಧಿಮತ್ತಪ್ಪಯೋಗಂ ಅಕತ್ವಾವ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿನೋ. ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾತಿ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಕಸಿರೇನ ಅಧಿಮತ್ತಪ್ಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾವ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿನೋ. ಉದ್ಧಂಸೋತಸ್ಸ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿನೋತಿ ಉದ್ಧಂವಾಹಿಭಾವೇನ ಉದ್ಧಮಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ವಟ್ಟಸೋತಂ ವಾತಿ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ, ಉದ್ಧಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬತೋ ಉದ್ಧಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸೋತನ್ತಿ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ, ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ. ತಸ್ಸ ಉದ್ಧಂಸೋತಸ್ಸ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿನೋ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ. ಅಯಂ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀ ಚತುಪ್ಪಭೇದೋ – ಯೋ ಅವಿಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ. ಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ತಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸುದಸ್ಸೀಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ. ಯೋ ಇತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ. ಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತೂಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮಾತಿ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ. ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪನ ರೂಪರಾಗಾರೂಪರಾಗಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಸೇಸರೂಪಾರೂಪಭವೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಸೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಚಲಪ್ಪಸಾದೇನ ಪಸನ್ನಾ. ಸೋತಾಪನ್ನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸೋತಂ ಆಪನ್ನಾ. ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಿಯಫಲಟ್ಠಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಗಹಿತಾತಿ.

ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯ

ದಿಟ್ಠಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.