೩. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕಥಾ

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಇದಾನಿ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಸಿದ್ಧಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಕಥಿತಾಯ ಸುತ್ತನ್ತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತೇ ತಾವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೫.೧೮೨) – ಯಾ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗೀ, ಯಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನಕಾಮಸುಖತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸಾದೀನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಉಪದ್ದವಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾಯ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧಿಉಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನನಿದ್ದಾಯ ವುಟ್ಠಹತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೮; ದೀ. ನಿ. ೩.೧೪೩). ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗೀಸಙ್ಖಾತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ. ಯೋಪೇಸ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಏತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಸೇನಙ್ಗರಥಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ. ತೇನಾಹು ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ‘‘ಬುಜ್ಝನಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ. ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತೋ.

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗತ್ಥನಿದ್ದೇಸೇ ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕಸ್ಸ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ? ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಕತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ, ಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾತೋ ಪಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಫಲೇನ ಪಬುದ್ಧಭಾವತ್ಥಾಯಾಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಯಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಸಾಧಾರಣತ್ಥೋ. ತೀಸುಪಿ ಹಿ ಠಾನೇಸು ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿವೇಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಏತೇನ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿಆದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚತುಕ್ಕೇಹಿ ವುತ್ತಾನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ. ಅಪಿ ಚ ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಸಕಿಚ್ಚಕರಣೇ ಸಮತ್ಥಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋ. ಬುಜ್ಝನಟ್ಠೇನಾತಿ ಸಕಿಚ್ಚಕರಣಸಮತ್ಥತ್ತೇಪಿ ಸತಿ ಕತ್ತುನೋ ಅಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಬೋಧೇನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾಯ ಬುಜ್ಝನ್ತಾನಂ ಯೋಗೀನಂ ಪಯೋಜಕತ್ತಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಹೇತುಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋ. ಬೋಧನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಯೋಜಕಹೇತುಕತ್ತುನಾ ಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಏತೇಹಿ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಬುಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಬೋಧೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಯೋಗಿಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವತ್ತಾ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಯೋಗಿನೋ ಉಪಕಾರಕತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ. ಏತೇಹಿ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬುದ್ಧಿಲಭನಟ್ಠೇನಾತಿಆದಿಕೇ ಛಕ್ಕೇ ಬುದ್ಧಿಲಭನಟ್ಠೇನಾತಿ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಾಪುಣನಟ್ಠೇನ. ರೋಪನಟ್ಠೇನಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಟ್ಠೇನ. ಪಾಪನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾಯ ನಿಟ್ಠಾಪನಟ್ಠೇನ. ಇಮೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಪತಿ-ಅಭಿ-ಸಂ-ಇತಿ ತೀಹಿ ಉಪಸಗ್ಗೇಹಿ ವಿಸೇಸಿತಾ ಮಗ್ಗಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮವೋಹಾರೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಮೂಲಮೂಲಕಾದಿದಸಕವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಮೂಲಟ್ಠೇನಾತಿಆದಿಕೇ ಮೂಲಮೂಲಕೇ ದಸಕೇ ಮೂಲಟ್ಠೇನಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾದೀಸು ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಞ್ಚ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚ ಮೂಲಟ್ಠೇನ. ಮೂಲಚರಿಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಮೂಲಂ ಹುತ್ವಾ ಚರಿಯಾ ಪವತ್ತಿ ಮೂಲಚರಿಯಾ. ತೇನ ಮೂಲಚರಿಯಟ್ಠೇನ, ಮೂಲಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೂಲಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನಾತಿ ತೇ ಏವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಉಪ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ ಪರಿಗಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ ಪರಿಗ್ಗಹಾ, ಮೂಲಾನಿಯೇವ ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಮೂಲಪರಿಗ್ಗಹಾ. ತೇನ ಮೂಲಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ. ತೇ ಏವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪರಿವಾರವಸೇನ ಪರಿವಾರಟ್ಠೇನ. ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ ಪರಿಪೂರಣಟ್ಠೇನ. ನಿಟ್ಠಂ ಪಾಪುಣನವಸೇನ ಪರಿಪಾಕಟ್ಠೇನ. ತೇ ಏವ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಪಭೇದಭಿನ್ನತ್ತಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚಾತಿ ಮೂಲಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ತೇನ ಮೂಲಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೇನ. ಮೂಲಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಾಪನಟ್ಠೇನಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ತಂ ಮೂಲಪಟಿಸಮ್ಭಿದಂ ಪಾಪನಟ್ಠೇನ. ತಸ್ಸೇವ ಯೋಗಿನೋ ತಸ್ಸಾ ಮೂಲಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ವಸೀಭಾವಟ್ಠೇನ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಪುಗ್ಗಲವೋಹಾರೇಸು ಬೋಧಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮೂಲಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪೀತಿ ಈದಿಸೇಸುಪಿ ನಿಟ್ಠಾವಚನೇಸು ಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಸೀಭಾವಂ ಪತ್ತಾನನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಮೂಲಮೂಲಕದಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸೇಸೇಸುಪಿ ಹೇತುಮೂಲಕಾದೀಸು ನವಸು ದಸಕೇಸು ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸಾಧಾರಣವಚನಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸಾಧಾರಣೇಸು ಪನ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಏವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಜನಕತ್ತಾ ಹೇತೂ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮ. ತೇ ಏವ ತದಙ್ಗಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಸುದ್ಧಿಭೂತತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ. ವಜ್ಜವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನವಜ್ಜಾ ನಾಮ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಆದಿವಸೇನ ವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ. ಮಗ್ಗಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ವಿಸಯೀಭೂತೇಹಿ ಆಸವೇಹಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನಾಸವಾ. ತಿವಿಧಾಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸುಞ್ಞತ್ತಾ ತದಙ್ಗವಿವೇಕಾದಿವಸೇನ ವಿವೇಕಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸಗ್ಗತ್ತಾ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸಗ್ಗತ್ತಾ ಚ ವೋಸಗ್ಗಾ. ಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸಗ್ಗತ್ತಾ ವೋಸಗ್ಗಾ.

೧೯. ಮೂಲಟ್ಠಂ ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿಆದಯೋ ಏಕೇಕಪದವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ನವ ದಸಕಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಾನನ್ತಿ ಪದಂ ಪನ ವತ್ತಮಾನವಚನಾಭಾವೇನ ನ ಯೋಜಿತಂ. ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾದಯೋ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತತ್ಥಾ.

೨೦. ಪುನ ಥೇರೋ ಅತ್ತನಾ ದೇಸಿತಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿಆದಿಕಂ ನಿದಾನಂ ವತ್ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಂ ತಾವ ಉದ್ದಿಸಿ. ಅತ್ತನಾ ದೇಸಿತಸುತ್ತತ್ತಾ ಏವ ಚೇತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ಪನೇತ್ಥ ದೇಸಕಬ್ಯತ್ತಿಭಾವತ್ಥಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಈದಿಸಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಲೋಕೇ ಗನ್ಥೇಸು ಪಯುಜ್ಜನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ಸಕಲಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ. ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಮೇ ಹೋತೀತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ಏವಞ್ಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಮೇ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಏವಂ ಮೇ ಹೋತಿ. ಸುಸಮಾರದ್ಧೋತಿ ಮೇ ಹೋತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಪುಣ್ಣೋತಿ ಏವಂ ಮೇ ಹೋತಿ. ತಿಟ್ಠನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಿವಸೇನ ತಿಟ್ಠನ್ತಂ. ಚವತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಪಗಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಸ್ಸ, ಮಹತಿಯಾ ವಾ ಭೋಗಮತ್ತಾಯ ಭೋಗಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ನಾನಾರತ್ತಾನನ್ತಿ ನಾನಾರಙ್ಗರತ್ತಾನಂ, ಪೂರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ನಾನಾರತ್ತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಸ್ಸಕರಣ್ಡಕೋತಿ ದುಸ್ಸಪೇಳಾ. ದುಸ್ಸಯುಗನ್ತಿ ವತ್ಥಯುಗಲಂ. ಪಾರುಪಿತುನ್ತಿ ಅಚ್ಛಾದೇತುಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಿತಾ. ಯದಾ ಹಿ ಥೇರೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಇತರೇ ತದನ್ವಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯದಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ, ತದಾ ಸೇಸಾಪಿ ತದನ್ವಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇಸೀತಿ.

ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೧. ಕಥಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಹೋತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಏವಂ ಅಯಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ಇತಿ ಚೇ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವತಾ ನಿರೋಧೂಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ನಿರೋಧೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಯತ್ತಕೇ ಕಾಲೇ ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವತಾ ಅಚ್ಚೀತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಪರಿಮಾಣೇನ ಜಾಲಾ. ಕಥಂ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಇತಿ ಚೇ ಹೋತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇಪಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಏವಂ ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೋತೀತಿ ಇತಿ ಚೇ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಮಾಣಬದ್ಧಾತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾ ಚ ಪೋನೋಭವಿಕಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಪಮಾಣಬದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ರಾಗೋಪಮಾಣಕರಣೋ, ದೋಸೋ ಪಮಾಣಕರಣೋ, ಮೋಹೋ ಪಮಾಣಕರಣೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೫೯) ವಚನತೋ ರಾಗಾದಯೋ ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಏತ್ತಕೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಕರಣತೋ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಮಾಣೇ ಬದ್ಧಾ ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಆಯತ್ತಾತಿ ಕಿಲೇಸಾದಯೋ ಪಮಾಣಬದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿಲೇಸಾತಿ ಅನುಸಯಭೂತಾ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾತಿ ಸಮುದಾಚಾರಪ್ಪತ್ತಕಿಲೇಸಾ. ಸಙ್ಖಾರಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭವಕರಣಂ ಪುನಭವೋ, ಪುನಭವೋ ಸೀಲಮೇತೇಸನ್ತಿ ಪೋನಭವಿಕಾ, ಪೋನಭವಿಕಾ ಏವ ಪೋನೋಭವಿಕಾ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಪಮಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ. ಮಗ್ಗಫಲಾನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣತ್ತಾ ತತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ಅಚಲಟ್ಠೇನ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಙ್ಗಾಭಾವತೋ ಅಚಲೋ, ಪಚ್ಚಯಾಭಾವತೋ ಅಸಙ್ಖತೋ. ಯೋ ಹಿ ಅಚಲೋ ಅಸಙ್ಖತೋ ಚ, ಸೋ ಅತಿವಿಯ ಪಮಾಣವಿರಹಿತೋ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಸುಸಮಾರದ್ಧೋ ಇತಿ ಚೇ ಹೋತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ವಿಸಮಾತಿ ಸಯಞ್ಚ ವಿಸಮತ್ತಾ, ವಿಸಮಸ್ಸ ಚ ಭಾವಸ್ಸ ಹೇತುತ್ತಾ ವಿಸಮಾ. ಸಮಧಮ್ಮೋತಿ ಸನ್ತಟ್ಠೇನ ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ಸಮೋ ಧಮ್ಮೋ. ಪಮಾಣಾಭಾವತೋ ಸನ್ತೋ. ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦) ವಚನತೋ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮುತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಪಣೀತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಧಮ್ಮೋತಿ ವುತ್ತೇ ಸುಸಮೇ ಆರದ್ಧೋ ಸುಸಮಾರದ್ಧೋ. ಆವಜ್ಜಿತತ್ತಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅನುಪ್ಪಾದಾದಿಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಾನಿ. ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗಮೂಲಕೇಸುಪಿ ವಾರೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.