೨. ಸಚ್ಚಕಥಾ

ಸಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮. ಇದಾನಿ ಯುಗನದ್ಧಗುಣಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಚ್ಚಟ್ಠಂ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧವಿಸೇಸಂ ಸಚ್ಚಲಕ್ಖಣಾದಿವಿಧಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಕಥಿತಾಯ ಸುತ್ತನ್ತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸಚ್ಚಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತೇ ತಾವ ತಥಾನೀತಿ ಯಥಾಸಭಾವವಸೇನ ತಚ್ಛಾನಿ. ಯಥಾಸಭಾವಭೂತಾನೇವ ಹಿ ಧಮ್ಮಜಾತಾನಿ ಸಚ್ಚಟ್ಠೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ. ಸಚ್ಚಟ್ಠೋ ಪಠಮಞಾಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋ. ಅವಿತಥಾನೀತಿ ವುತ್ತಸಭಾವೇ ವಿಪರಿಯಾಯವಿರಹಿತಾನಿ. ನ ಹಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಸಚ್ಚಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅನಞ್ಞಥಾನೀತಿ ಅಞ್ಞಸಭಾವವಿರಹಿತಾನಿ. ನ ಹಿ ಅಸಚ್ಚಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಮೇತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತಂ ಯಥಾಸಭಾವತ್ತಾ ತಥಂ. ದುಕ್ಖಮೇವ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ. ವುತ್ತಸಭಾವೇ ವಿಪರಿಯಾಯಾಭಾವತೋ ಅವಿತಥಂ. ನ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಸಭಾವವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನಞ್ಞಥಂ. ನ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಾದಿಸಭಾವಂ ಹೋತಿ. ಸಮುದಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧. ಪಠಮಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ತಥಟ್ಠೇನಾತಿ ಯಥಾಸಭಾವಟ್ಠೇನ. ಪೀಳನಟ್ಠಾದಯೋ ಞಾಣಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ.

೯. ಏಕಪ್ಪಟಿವೇಧಾನೀತಿ ಏಕೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಟಿವೇಧೋ, ಏಕತೋ ವಾ ಪಟಿವೇಧೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಕಪ್ಪಟಿವೇಧಾನಿ. ಅನತ್ತಟ್ಠೇನಾತಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ತವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನತ್ತಟ್ಠೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೬೭) – ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಚ್ಚಾನಿ ವೇದಕಕಾರಕನಿಬ್ಬುತಗಮಕಾಭಾವತೋ ಸುಞ್ಞಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ದುಕ್ಖಮೇವ ಹಿ, ನ ಕೋಚಿ ದುಕ್ಖಿತೋ, ಕಾರಕೋ ನ, ಕಿರಿಯಾವ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಅತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬುತಿ, ನ ನಿಬ್ಬುತೋ ಪುಮಾ, ಮಗ್ಗಮತ್ಥಿ, ಗಮಕೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೬೭);

ಅಥ ವಾ –

‘‘ಧುವಸುಭಸುಖತ್ತಸುಞ್ಞಂ, ಪುರಿಮದ್ವಯಮತ್ತಸುಞ್ಞಮಮತಪದಂ;

ಧುವಸುಖಅತ್ತವಿರಹಿತೋ, ಮಗ್ಗೋ ಇತಿ ಸುಞ್ಞತಾ ತೇಸೂ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೬೭);

ಸಚ್ಚಟ್ಠೇನಾತಿ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠೇನ. ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ. ಏಕಸಙ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ತಥಟ್ಠಾದಿನಾ ಏಕೇಕೇನೇವ ಅತ್ಥೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ಏಕಗಣನಂ ಗತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಏಕಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಂ ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚ್ಚಾನಂ ಬಹುತ್ತೇಪಿ ಏಕತ್ತಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಏಕವಚನಂ ಕತಂ. ಏಕತ್ತಂ ಏಕೇನ ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ನಾನತ್ತೇಕತ್ತಂ ಸ್ವಾವತ್ಥಿತಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏಕೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ತಥಟ್ಠಾದಿತಂತಂಏಕತ್ತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಕಥಂ? ನಿರೋಧಸಚ್ಚಸ್ಸ ತಥಟ್ಠಾದಿಕೇ ಏಕತ್ತೇ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಸೇಸಸಚ್ಚಾನಮ್ಪಿ ತಥಟ್ಠಾದಿಕಂ ಏಕತ್ತಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ನಾನತ್ತೇಕತ್ತಂ ಸ್ವಾವತ್ಥಿತಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ದುಕ್ಖತೋ ವಾ ಅನತ್ತತೋ ವಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ದಿಟ್ಠೇ ಸೇಸಖನ್ಧಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ದಿಟ್ಠಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮಿದನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ದುಕ್ಖಟ್ಠೋ ತಥಟ್ಠೋತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಪೀಳನಟ್ಠಾದಿಕೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಅತ್ಥೋ ಸಭಾವಟ್ಠೇನ ತಥಟ್ಠೋ. ಸೇಸಸಚ್ಚೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೋಯೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ತಾಭಾವತೋ ಅನತ್ತಟ್ಠೋ. ವುತ್ತಸಭಾವೇ ಅವಿಸಂವಾದಕತೋ ಸಚ್ಚಟ್ಠೋ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬತೋ ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೦. ಯಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಂ ದುಕ್ಖಂ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಮಗ್ಗಾ ಗಹಿತಾ. ತಾನಿ ಹಿ ತೀಣಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅನಿಚ್ಚಾನಿ ಚೇವ ಅನಿಚ್ಚತ್ತಾ ದುಕ್ಖಾನಿ ಚ. ಯಂ ಅನಿಚ್ಚಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ, ತಂ ಅನತ್ತಾತಿ ತಾನಿಯೇವ ತೀಣಿ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಂ ಅನಿಚ್ಚಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಅನತ್ತಾ ಚಾತಿ ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಹ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಹಿ ಅನತ್ತಾಯೇವ. ತಂ ತಥನ್ತಿ ತಂ ಸಚ್ಚಚತುಕ್ಕಂ ಸಭಾವಭೂತಂ. ತಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ತದೇವ ಸಚ್ಚಚತುಕ್ಕಂ ಯಥಾಸಭಾವೇ ಅವಿಸಂವಾದಕಂ. ನವಹಾಕಾರೇಹೀತಿಆದೀಸು ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩; ಸಂ. ನಿ. ೪.೪೬) ವಚನತೋ ಅಭಿಞ್ಞಟ್ಠೇನ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಟ್ಠೇ, ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನಟ್ಠೇ, ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಟ್ಠೇ, ನಿರೋಧಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಟ್ಠೇ ಆವೇನಿಕೇಪಿ ಇಧ ಚತೂಸುಪಿ ಸಚ್ಚೇಸು ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಸಬ್ಭಾವತೋ ಪರಿಞ್ಞಟ್ಠೇನ, ಚತುಸಚ್ಚದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾನಸಬ್ಭಾವತೋ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ, ಚತುಸಚ್ಚಭಾವನಾಸಬ್ಭಾವತೋ ಭಾವನಟ್ಠೇನ, ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಟ್ಠೇನಾತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನವಹಾಕಾರೇಹಿ ತಥಟ್ಠೇನಾತಿಆದೀಸು ಪಠಮಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

೧೧. ದ್ವಾದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿಆದೀಸು ತಥಟ್ಠಾದಯೋ ಞಾಣಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಾ. ಏತೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸೇಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೨. ಸಚ್ಚಾನಂ ಕತಿ ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿಆದೀಸು ಉಪರಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಛ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಞ್ಚಾತಿ ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಿ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೪೭-೪೮) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಮಿತಿ ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಮಿತಿ ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ. ಸಙ್ಖತಂ ಪನ ನ ಲಕ್ಖಣಂ, ಲಕ್ಖಣಂ ನ ಸಙ್ಖತಂ. ನ ಚ ಸಙ್ಖತಂ ವಿನಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನಪಿ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿನಾ ಸಙ್ಖತಂ. ಲಕ್ಖಣೇನ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ.

ಪುನ ತದೇವ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಛ ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಆಹ. ಸಙ್ಖತಾನಂ ಸಚ್ಚಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಮಗ್ಗಸಚ್ಚಾನಂ. ತಾನಿ ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕತತ್ತಾ ಸಙ್ಖತಾನಿ. ಉಪ್ಪಾದೋತಿ ಜಾತಿ. ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಜಾನೀಯತಿ. ವಯೋತಿ ಭಙ್ಗೋ. ಠಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಠಿತಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ಜರಾ. ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಖತಸಚ್ಚಾನಂ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದವಯಞ್ಞಥತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ತೇಸಂಯೇವ ಪನ ಉಪ್ಪಾದಸ್ಸ, ಜರಾಯ ಭಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ಅನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದವಯಞ್ಞಥತ್ತಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದವಯಞ್ಞಥತ್ತಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖತವಿಕಾರತ್ತಾ ಪನ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ದುಕ್ಖಸಮುದಯಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗಾ ಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗಾ ನ ಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಖತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖತಾಪಿ ಉಪ್ಪಾದಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಉಪ್ಪಾದೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಸಙ್ಖತಾಪಿ ಜರಾಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖತಾಪಿ ಜರಾಪಿ ಭಙ್ಗಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಖನ್ಧಕವಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೩೭-೩೮) ವುತ್ತಂ. ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಸ್ಸ. ತಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಅಕತತ್ತಾ ಸಯಮೇವ ನಿಪ್ಫನ್ನನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಂ. ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ನಿಚ್ಚತ್ತಾ ಠಿತಸ್ಸ, ನ ಠಾನಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ. ಪುನ ತದೇವ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದ್ವಾದಸ ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಆಹ.

ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಕತಿ ಕುಸಲಾತಿಆದೀಸು ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಚತೂಸು ಅಬ್ಯಾಕತೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಾಬ್ಯಾಕತಂ. ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಹಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಲಕ್ಖಣೇನ ನ ಬ್ಯಾಕತತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾನಿ. ಸಿಯಾ ಕುಸಲನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾನಂ ವಸೇನ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ತಣ್ಹಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾಕುಸಲವಸೇನ. ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಂ ರೂಪಾನಞ್ಚ ವಸೇನ. ಸಿಯಾ ತೀಣಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ಗಣಿತಾನಿ. ವತ್ಥುವಸೇನಾತಿ ಅಕುಸಲಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತದುಕ್ಖಸಮುದಯನಿರೋಧಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುವಸೇನ. ಯಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ಅವಸೇಸಂ ಅಕುಸಲಂ. ಅಕುಸಲಟ್ಠೇನ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಏಕಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಚ್ಚಾನಿ ಅಕುಸಲಟ್ಠೇನ ಏಕಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ಅಕುಸಲಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸಚ್ಚಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಏಕಂ ಅಕುಸಲಸಚ್ಚಂ ದ್ವೀಹಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಯಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕಂ ಕುಸಲಂ. ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಖಮಗ್ಗಸಚ್ಚಾನಿ ಕುಸಲಟ್ಠೇನ ಏಕಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ಕುಸಲಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಂ ಕುಸಲಸಚ್ಚಂ ದ್ವೀಹಿ ದುಕ್ಖಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಯಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾ ರೂಪಞ್ಚ. ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಸಚ್ಚಾನಿ ಅಬ್ಯಾಕತಟ್ಠೇನ ಏಕಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ಏಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸಚ್ಚಂ ದ್ವೀಹಿ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಸಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ತೀಣಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಏಕಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ಸಮುದಯಮಗ್ಗನಿರೋಧಸಚ್ಚಾನಿ ಏಕೇನ ಅಕುಸಲಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಭೂತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ ತೀಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಏಕಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ವಿಸುಂ ಅಕುಸಲಕುಸಲಅಬ್ಯಾಕತಭೂತೇಹಿ ಸಮುದಯಮಗ್ಗನಿರೋಧಸಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಚ್ಚಾನಿ ಅಕುಸಲಟ್ಠೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ದುಕ್ಖಮಗ್ಗಸಚ್ಚಾನಿ ಕುಸಲಟ್ಠೇನ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ನ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ. ದುಕ್ಖನಿರೋಧಸಚ್ಚಾನಿ ಅಬ್ಯಾಕತಟ್ಠೇನ ನಿರೋಧಸಚ್ಚೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ನ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ.

೨. ದುತಿಯಸುತ್ತನ್ತಪಾಳಿವಣ್ಣನಾ

೧೩. ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸುತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಸೇನ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಕಾಮೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಕಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಸ್ಸ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸೇವ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಏತಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಸ್ಸಾದೀಯತೀತಿ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಆದೀನವೋತಿ ದೋಸೋ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಅಪಗಮನಂ. ಸುಖನ್ತಿ ಸುಖಯತೀತಿ ಸುಖಂ, ಯಸ್ಸುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸುಖಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಯೋಗತೋ ಸೋಭನಂ ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಮನೋ, ಸುಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಸುಖಮೇವ ಪೀತಿಯೋಗತೋ ವಿಸೇಸಿತಂ. ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅದ್ಧುವಂ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ದುಕ್ಖವತ್ಥುತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತ್ತಾ ಚ ದುಕ್ಖಂ. ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅವಸೀ ಹುತ್ವಾ ಜರಾಭಙ್ಗವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಪಕತಿಕಂ. ಏತೇನ ಅನತ್ತಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋತಿ ಛನ್ದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ರಾಗಸ್ಸ ಸಂವರಣಂ, ನ ವಣ್ಣರಾಗಸ್ಸ. ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಜಹನಂ.

ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾತಿಆದೀಸು ಯಾವ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ…ಪೇ… ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ ನ ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ, ತಾವ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅನುತ್ತರಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಭಿಸಮೇತಾವೀ ಅರಹನ್ತಿ ನೇವಾಹಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ ನೇವ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ಅತ್ಥೋ. ಕೀವಞ್ಚಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ, ಯದಾ ವಾ. ಅಥಾತಿ ಅನನ್ತರಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದೀತಿ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಞ್ಚ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಕುಪ್ಪಾತಿ ಕೋಪೇತುಂ ಚಾಲೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಏತಾಯ ಏವ ಫಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಮಗ್ಗನಿಬ್ಬಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಪಿ ವುತ್ತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತೀತಿ ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತಿ. ನತ್ಥಿದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ಏತೇನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ವುತ್ತಾ. ಅರಹತೋ ಹಿ ಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನ ಹೋತಿ.

೩. ದುತಿಯಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಞಾಣಯೋಜನಕ್ಕಮೇ ಚ ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಪಹಾನಪ್ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘‘ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ. ಸಮುದಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ. ಅರಿಯಸಚ್ಚಾರಮ್ಮಣಞಾಣಮ್ಪಿ ಹಿ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦೦) ವಿಯ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘‘ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ. ಇದಂ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘‘ಇದಂ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿರೋಧಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಸಙ್ಖಾತೋ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ. ನಿರೋಧಸಚ್ಚನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಾರಮ್ಮಣಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ. ಯಾ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಇಮೇಸು ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ತೀಸು ಸಮುದಯದುಕ್ಖನಿರೋಧೇಸು ಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ ಯೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಅಯಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ.

೧೫. ಪುನ ಅಪರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಚ್ಚನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಜರಾಮರಣಾದಿಕಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಜಾತಿಆದಿಕಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಏಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಏಸನ್ತಾ ಚ ಜರಾಮರಣಾದಿಕಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಜಾತಿಆದಿಕಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ‘‘ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವವತ್ಥಪೇನ್ತೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಚ ಏಸನಾ ಸೋ ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ಸಚ್ಚಾನಂ ಏಸನತ್ತಾ ಪರಿಗ್ಗಹತ್ತಾ ಚ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಏಸನಟ್ಠೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಞ್ಚ ವಿಧಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ, ಸಾವಕಾನಂ ಪನ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇ ಲಬ್ಭತಿ. ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ತಥಾ ಏಸಿತಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏಕಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ.

ಕಿಂನಿದಾನನ್ತಿಆದೀಸು ನಿದಾನಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಾರಣವೇವಚನಾನಿ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಫಲಂ ನಿದೇತಿ ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪೇತಿ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಫಲಂ ತತೋ ಸಮುದೇತಿ, ಜಾಯತಿ, ಪಭವತಿ; ತಸ್ಮಾ ಸಮುದಯೋ, ಜಾತಿ, ಪಭವೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಕಿಂ ನಿದಾನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂನಿದಾನಂ. ಕೋ ಸಮುದಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂಸಮುದಯಂ. ಕಾ ಜಾತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂಜಾತಿಕಂ. ಕೋ ಪಭವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂಪಭವಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಸ್ಸ ಜಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ನಿದಾನಞ್ಚೇವ ಸಮುದಯೋ ಚ ಜಾತಿ ಚ ಪಭವೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಿನಿದಾನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಜರಾಮರಣಸಮುದಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಜರಾಮರಣನಿರೋಧನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ. ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೬. ನಿರೋಧಪ್ಪಜಾನನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಪಜಾನನಾ. ಜಾತಿ ಸಿಯಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ಸಿಯಾ ಸಮುದಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಪಞ್ಞಾಯನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಿಯಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನ್ತಿ ಪನ ಆಸವಸಮುದಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಟ್ಠೇನಾತಿ.

ಸಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.