៣. បរិញ្ញាវារវណ្ណនា

៤៣៥-៤៨២. លោកិយអព្យាកតេហីតិ ផលធម្មនិព្ពានវិនិមុត្តេហិ អព្យាកតេហិ. តានិ ឧបាទាយាតិ តានិ លោកិយអព្យាកតានិ ឧបាទាយ. តំសមានគតិកានំ មនិន្ទ្រិយាទីនំ ‘‘សោ វេទនាក្ខន្ធំ បរិជានាតីតិ? អាមន្តា’’តិអាទិនា (យម. ១.ខន្ធយមក.២០៦) វេទនាក្ខន្ធាទីនំ វិយ បរិញ្ញេយ្យតា វុត្តា. យញ្ហិ បរិជានិតព្ពំ, តទេវ បរិជានាតីតិអាទិនា វុត្តំ. ឯវមវិបរីតេ អត្ថេ សិទ្ធេបិ ចោទកោ ‘‘មិស្សកត្តា’’តិ ឯត្ថ លព្ភមានំ លេសំ គហេត្វា ចោទេតិ ‘‘យទិ បរិញ្ញេយ្យមិស្សកត្តា’’តិអាទិនា. តស្សត្ថោ – យថា ឥធ បរិញ្ញេយ្យមិស្សកានំ បរិញ្ញេយ្យតា វុត្តា, ឯវមញ្ញត្ថាបិ សា តេសំ វត្តព្ពា, តថា ភាវេតព្ពមិស្សកានំ ភាវេតព្ពតាតិ. តេនាហ ‘‘កស្មា ធម្មយមកេ’’តិអាទិ. កុសលាកុសលេសុ ភាវនាបហានាភិនិវេសោ ហោតិ, យេន វុត្តំ ‘‘សោ តំ អកុសលំ បជហតិ, កុសលំ ភាវេតី’’តិអាទិ. ន អព្យាកតភាវន្តិ ឯកេន យថា ផស្សទ្វារតោ វិយ វិញ្ញាណទ្វារតោ កុសលាទីនំ ឧប្បត្តិបរិយាយោ, ឯវំ វេទនាក្ខន្ធាទីនំ វិយ ន អព្យាកតាទីនំ បរិញ្ញេយ្យតាបរិយាយោតិ ទស្សេតិ.

កុសលាកុសលភាវេន អគ្គហិតាតិ សមុទយសភាវេន អគ្គហិតាតិ អត្ថោ. កុសលាកុសលាបីតិ កុសលាកុសលភាវាបិ សមានា. ភាវេតព្ពបហាតព្ពភាវេហិ វិនាបិ ហោតិ, យោ ន មគ្គសមុទយសច្ចបក្ខិយោ. យថា ‘‘អនិច្ចំ រូប’’ន្តិ ឯត្ថ ‘‘អនិច្ចមេវ រូបំ, ន និច្ច’’ន្តិ បដិយោគិវិនិវត្តនមេវ ឯវ-ការេន ករីយតិ, ន តស្ស ទុក្ខានត្តតាទយោ និវារិតា ហោន្តិ, ឯវំ ‘‘បហាតព្ពមេវា’’តិ ឯត្ថ ឯវ-សទ្ទេន បដិយោគិភូតំ អប្បហាតព្ពមេវ និវត្តីយតិ, ន តតោ អញ្ញវិសេសាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯតេន បហាតព្ពមេវា’’តិអាទិ. ភាវេតព្ពភាវោ ឯវ តស្ស អញ្ញិន្ទ្រិយស្ស គហិតោ ឧក្កំសគតិវិជាននតោ. ‘‘បរតោ លិខិតព្ពំ ឧប្បដិបាដិយា លិខិត’’ន្តិ កស្មា វុត្តំ. ទ្វេ បុគ្គលាតិ ហិ អាទិ អនុលោមេ អាគតំ ឧទ្ធដំ, ចក្ខុន្ទ្រិយំ ន បរិជានាតីតិអាទិ បន បដិលោមេ. ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ ន បជហន្តិ នាមាតិ ឥទំ ‘‘នោ ច ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ បជហន្តី’’តិ បាឡិបទស្ស អត្ថវចនំ. យំ បន ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយមូលកំ អតិក្កមិត្វា ទោមនស្សិន្ទ្រិយមូលកេ ឥទំ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ, បដិលោមេ អាគតំ សន្ធាយ វុត្តត្តា តំ ន យុត្តំ, ន តំ អដ្ឋកថាចរិយា បឋមំ អាគតំ បទំ លង្ឃិត្វា តាទិសស្សេវ បច្ឆា អាគតបទស្ស អត្ថវណ្ណនំ ករោន្តិ. បទានុក្កមតោ ឯវ ហិ អដ្ឋកថាយំ អត្ថវណ្ណនា អារទ្ធា, បរិយោសាបិតា ច, តស្មា អនុបដិបាដិយាវ លិខិតំ, ន ឧប្បដិបាដិយាតិ ទដ្ឋព្ពំ ‘‘ទ្វេ បុគ្គលា’’តិអាទិកស្ស អនុលោមេ អាគតស្ស ឧទ្ធដត្តា.

ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ បរិញ្ញាវារេ. ឆ បុគ្គលាតិ បុថុជ្ជនេន សទ្ធិំ យាវ អនាគាមិមគ្គដ្ឋា ឆ បុគ្គលា. អភិន្ទិត្វា គហិតោ តត្ថ ភព្ពាភព្ពានំ កិច្ចវិសេសស្ស អគ្គហិតត្តា. យត្ថ បន សតិ បុថុជ្ជនគ្គហណសាមញ្ញេ ភព្ពានំ កិច្ចំ គហិតំ, យត្ថ ច អភព្ពានំ, តត្ថ តេ ឯវ ភិន្ទិត្វា វុត្តា ហោន្តីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘យេ ច បុថុជ្ជនា មគ្គំ បដិលភិស្សន្តិ, យេ ច បុថុជ្ជនា មគ្គំ ន បដិលភិស្សន្តី’’តិ ច អាទិមាហ. អរហាតិ អរិយោ, អយមេវ វា បាឋោ. បឋមមគ្គផលសមង្គីតិ បុរិមមគ្គផលសមង្គី. ឥតរោតិ អរហា. ឯវំ បុគ្គលភេទំ ញត្វាតិ ឥធ បុថុជ្ជនោ សោ ច អភព្ពោតិ គហិតោ, ឥធ ភព្ពោ ឥធ អរិយា, យេ ច បឋមមគ្គផលសមង្គិនោ យាវ អគ្គមគ្គផលសមង្គិនោតិ ឯវំ យថាវុត្តំ បុគ្គលវិភាគំ ញត្វា. តត្ថ តត្ថាតិ តេសំ ទ្វេ បុថុជ្ជនា អដ្ឋ អរិយាតិ ឥមេសំ យថាវុត្តបុគ្គលានំ ភេទតោ អភេទតោ ច គហណវសេន អាគតេ តស្មិំ តស្មិំ បាឋបទេសេ. សន្និដ្ឋានេនាតិ សន្និដ្ឋានបទវសេន, និច្ឆយវសេនេវ វា. និទ្ធារេត្វាតិ នីហរិត្វា. វិស្សជ្ជនំ យោជេតព្ពន្តិ វិស្សជ្ជនវសេន បវត្តបាឡិយា យថាវុត្តអត្ថទស្សនេន សម្ពន្ធតោ វិភាវេតព្ពោតិ.

បរិញ្ញាវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥន្ទ្រិយយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

យមកបករណ-អនុដីកា សមត្តា.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស