៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥៨៧. នវមេ ជាតរូបាទិចតុព្ពិធនិស្សគ្គិយវត្ថុ ឥធ រូបិយគ្គហណេនេវ គហិតន្តិ អាហ ‘‘ជាតរូបរជតបរិវត្តន’’ន្តិ. បដិគ្គហិតបរិវត្តនេតិ កប្បិយវោហារេន, អកប្បិយវោហារេន វា បដិគ្គហិតស្ស រូបិយស្ស បរិវត្តនេ.

៥៨៩. បាឡិយំ ឃនកតន្តិ ឥដ្ឋកាទិ. រូបិយំ នាម សត្ថុវណ្ណោតិអាទីសុ កិញ្ចាបិ កេវលំ រជតំ ន គហិតំ, តថាបិ រូបិយបទេនេវ តំ គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. សុទ្ធោ រូបិយសំវោហារោ ឯវ វុត្តោតិ អជ្ឈាហរិតព្ពំ. រូបិយេ រូបិយសញ្ញីតិអាទិម្ហិ វិនិច្ឆយំ វក្ខាមាតិ បាឋសេសោ.

៥៩១. បាឡិយំ រូបិយេ រូបិយសញ្ញីតិ អត្តនា ទិយ្យមានំ សកសន្តកំ សន្ធាយ វុត្តំ. រូបិយំ ចេតាបេតីតិ បរសន្តកំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. តត្ថ អរូបិយ-សទ្ទេន ទុក្កដវត្ថុម្បិ សង្គណ្ហាតិ. បច្ឆិមេ បន តិកេ ‘‘អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី អរូបិយំ ចេតាបេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ យោជនា វេទិតព្ពា. ឥមស្មិញ្ច តិកេ អរូបិយ-សទ្ទេន កប្បិយវត្ថុយេវ គហិតំ, ន មុត្តាទិទុក្កដវត្ថុ អន្តេ ‘‘បញ្ចន្នំ សហ អនាបត្តី’’តិ វុត្តត្តា. កិញ្ចាបិ ទុក្កដវត្ថុ ន គហិតំ, តថាបិ ទុក្កដវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុំ, កប្បិយវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុញ្ច បរិវត្តយតោ ទុក្កដំ, នយតោ សិទ្ធមេវ ហោតិ. តញ្ច ទុក្កដវត្ថុម្ហិ តថសញ្ញាយ វា អតថសញ្ញាយ វា វិមតិយា វា បរិវត្តេន្តស្សបិ ហោតិយេវ អចិត្តកត្តា ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស. បញ្ចន្នំ សហាតិ បញ្ចហិ សហធម្មិកេហិ សហ.

ឥទានិ ‘‘និស្សគ្គិយវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុំ វា’’តិអាទិនា វុត្តស្ស អត្ថស្ស បាឡិយំ សរូបេន អនាគតត្តេបិ នយតោ លព្ភមានតំ ទស្សេតុំ ‘‘យោ ហិ អយ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ឯត្ថ ច យស្មា រូបិយេន បរិវត្តិតំ អរូបិយំ និស្សដ្ឋម្បិ សព្ពេសម្បិ អកប្បិយត្តា និស្សគ្គិយមេវ ន ហោតិ និស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពស្សេវ និស្សជ្ជិតព្ពតោ, កេវលំ បន ឥទំ ឆឌ្ឌេត្វា បាចិត្តិយមេវ បរិវត្តកេន ទេសេតព្ពំ, តស្មា ‘‘រូបិយេ រូបិយសញ្ញី អរូបិយំ ចេតាបេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិអាទិ តិកោ ភគវតា ន វុត្តោ, តីសុបិ បទេសុ បរិវត្តិយមានស្ស អរូបិយត្តេន និស្សគ្គិយវចនាយោគា រូបិយស្សេវ និស្សជ្ជិតព្ពតោ. រូបិយស្សេវ ហិ និស្សដ្ឋស្ស អារាមិកាទីហិ បដិបជ្ជនវិធិ បាឡិយំ ទស្សិតោ, ន អរូបិយស្ស. តស្មា បាចិត្តិយមត្តសម្ភវទស្សនត្ថមេវ បនេត្ថ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អវុត្តោបិ អយំ…បេ… តិកោ វេទិតព្ពោ’’តិ វុត្តំ, ន បន តស្ស វត្ថុនោ និស្សគ្គិយតាទស្សនត្ថំ. តេនេវ បត្តចតុក្កេ ‘‘ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កប្បិយំ កាតុ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អយំ អម្ហាកំ ខន្តិ. អត្តនោ វា ហីតិអាទិ ទុតិយតិកានុលោមេនេវ តតិយត្តិកស្ស សិជ្ឈនប្បការំ សមត្ថេតុំ វុត្តំ. តត្រាយំ អធិប្បាយោ – យស្មា ហិ យថា អត្តនោ អរូបិយេន បរស្ស រូបិយំ ចេតាបេន្តស្ស ឯកស្មិំ អន្តេ រូបិយសម្ភវតោ ‘‘រូបិយសំវោហារោ កតោ ឯវ ហោតី’’តិ ទុតិយត្តិកោ វុត្តោ, ឯវំ អត្តនោ រូបិយេន បរស្ស អរូបិយំ ចេតាបេន្តស្សាបិ ហោតីតិ តតិយោ តិកោ វត្តព្ពោ ភវេយ្យ, សោ បន ទុតិយត្តិកេនេវ ឯកតោ រូបិយបក្ខសាមញ្ញេន សិជ្ឈតីតិ បាឡិយំ ន វុត្តោតិ. តត្ថ ឯកន្តេន រូបិយបក្ខេតិ ឯកេន អន្តេន រូបិយបក្ខេ, ‘‘ឯកតោ រូបិយបក្ខេ’’តិ វា បាឋោ.

ឥទានិ ទុតិយត្តិកេ អរូបិយបទស្ស អត្ថភូតេសុ ទុក្កដវត្ថុកប្បិយវត្ថូសុ ទុក្កដវត្ថុនា រូបិយាទិបរិវត្តនេ អាបត្តិភេទំ ទស្សេតុំ ‘‘ទុក្កដវត្ថុនា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. ទុក្កដវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុន្តិអាទិ បន ទុក្កដវត្ថុនា បរិវត្តនប្បសង្គេ បាឡិយំ អវុត្តស្សាបិ អត្ថស្ស នយតោ លព្ភមានតំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. តត្ថ ឥមិនាតិ រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទេន, តេន ច ទុក្កដស្ស អចិត្តកតម្បិ ទស្សេតិ. អញ្ញត្រ សហធម្មិកេហីតិ ‘‘បញ្ចន្នំ សហ អនាបត្តី’’តិ វចនតោ វុត្តំ, តេនាបិ កយវិក្កយសិក្ខាបទស្ស កប្បិយវត្ថុនិស្សិតតំ ឯវ សាធេតិ. ឥមំ…បេ… រូបិយចេតាបនញ្ច សន្ធាយ វុត្តន្តិ បកតេន សម្ពន្ធោ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ. តត្ថាតិ កយវិក្កយសិក្ខាបទេ (បារា. ៥៩៣).

ឯវំ ទុក្កដវត្ថុនា រូបិយាទិបរិវត្តនេ អាបត្តិភេទំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កប្បិយវត្ថុនាបិ ទស្សេតុំ ‘‘កប្បិយវត្ថុនា បនា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ តេនេវាតិ កប្បិយវត្ថុនា ឯវ. ‘‘រូបិយំ ឧគ្គណ្ហិត្វា’’តិ ឥទំ ឧក្កដ្ឋវសេន វុត្តំ. មុត្តាទិទុក្កដវត្ថុម្បិ ឧគ្គហេត្វា ការិតម្បិ បញ្ចន្នម្បិ ន វដ្ដតិ ឯវ. សមុដ្ឋាបេតីតិ សយំ គន្ត្វា, ‘‘ឥមំ កហាបណាទិំ កម្មការានំ ទត្វា ពីជំ សមុដ្ឋាបេហី’’តិ ឯវំ អញ្ញំ អាណាបេត្វា វា សមុដ្ឋាបេតិ. មហាអកប្បិយោតិ អត្តនាវ ពីជតោ បដ្ឋាយ ទូសិតត្តា អញ្ញស្ស មូលសាមិកស្ស អភាវតោ វុត្តំ. សោ ហិ ចោរេហិ អច្ឆិន្នោបិ បុន លទ្ធោ ជានន្តស្ស កស្សចិបិ ន វដ្ដតិ. យទិ ហិ វដ្ដេយ្យ, តឡាកាទីសុ វិយ អច្ឆិន្នោ វដ្ដតីតិ អាចរិយា វទេយ្យុំ. ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេនាតិ សង្ឃេ និស្សជ្ជនេន, ចោរាទិអច្ឆិន្ទនាទិនា ច កប្បិយំ កាតុំ ន សក្កា, ឥទញ្ច តេន រូបេន ឋិតំ, តម្មូលិកេន វត្ថុមុត្តាទិរូបេន ឋិតញ្ច សន្ធាយ វុត្តំ. ទុក្កដវត្ថុម្បិ ហិ តម្មូលិកកប្បិយវត្ថុញ្ច ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន តេន រូបេន កប្បិយំ កាតុំ. យទិ បន សោ ភិក្ខុ តេន កប្បិយវត្ថុទុក្កដវត្ថុនា បុន រូបិយំ ចេតាបេយ្យ, តំ រូបិយំ និស្សជ្ជាបេត្វា អញ្ញេសំ កប្បិយំ កាតុម្បិ សក្កា ភវេយ្យាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

បត្តំ កិណាតីតិ ឯត្ថ ‘‘ឥមិនា កហាបណាទិនា កម្មារកុលតោ បត្តំ កិណិត្វា ឯហី’’តិ អារាមិកាទីហិ កិណាបនម្បិ សង្គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ. តេនេវ រាជសិក្ខាបទដ្ឋកថាយំ ‘‘ឯត្តកេហិ កហាបណេហិ សាដកេ អាហរ, ឯត្តកេហិ យាគុអាទីនិ សម្បាទេហីតិ វទតិ, យំ តេ អាហរន្តិ, សព្ពេសំ អកប្បិយំ. កស្មា? កហាបណានំ វិចារិតត្តា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩) វុត្តំ. ឥមិនា បន វចនេន យំ មាតិកាដ្ឋកថាយំ រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទំ ‘‘អនាណត្តិក’’ន្តិ វុត្តំ, តំ ន សមេតិ. ន កេវលញ្ច ឥមិនា, បាឡិយាបិ តំ ន សមេតិ. បាឡិយញ្ហិ និស្សដ្ឋរូបិយេន អារាមិកាទីហិ សប្បិយាទិំ បរិវត្តាបេតុំ ‘‘សោ វត្តព្ពោ ‘អាវុសោ, ឥមំ ជានាហី’តិ. សចេ សោ ភណតិ ‘ឥមិនា កិំ អាហរីយតូ’តិ, ន វត្តព្ពោ ‘ឥមំ វា ឥមំ វា អាហរា’តិ. កប្បិយំ អាចិក្ខិតព្ពំ ‘សប្បិ វា’’’តិអាទិនា រូបិយសំវោហារំ បរិមោចេត្វាវ វុត្តំ. ‘‘ឥមិនា រូបិយេន កិំ អាហរីយតូ’’តិ បុច្ឆន្តោ ‘‘ឥមំ អាហរា’’តិ វុត្តេបិ អធិការតោ ‘‘ឥមិនា រូបិយេន ឥមំ អាហរា’’តិ ភិក្ខូហិ អាណត្តោ ឯវ ហោតីតិ តំ រូបិយសំវោហារំ បរិវជ្ជេតុំ ‘‘ន វត្តព្ពោ ‘ឥមំ វា ឥមំ វា អាហរា’’’តិ បដិក្ខេបោ កតោ, អនាបត្តិវារេបិ ‘‘កប្បិយការកស្ស អាចិក្ខតី’’តិ ន វុត្តំ. កយវិក្កយសិក្ខាបទេ (បារា. ៥៩៥) បន តថា វុត្តំ, តស្មា ឥទំ សាណត្តិកំ កយវិក្កយមេវ អនាណត្តិកន្តិ គហេតព្ពំ.

មូលស្ស អនិស្សដ្ឋត្តាតិ យេន ឧគ្គហិតមូលេន បត្តោ កីតោ, តស្ស មូលស្ស សង្ឃមជ្ឈេ អនិស្សដ្ឋត្តា, ឯតេន រូបិយមេវ និស្សជ្ជិតព្ពំ, ន តម្មូលិកំ អរូបិយន្តិ ទស្សេតិ. យទិ ហិ តេន រូបិយេន អញ្ញំ រូបិយំ ចេតាបេយ្យ, តំ រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទេ អាគតនយេនេវ និស្សជ្ជាបេត្វា សេសេហិ បរិភុញ្ជិតព្ពំ ភវេយ្យាតិ. ‘‘មូលស្ស អសម្បដិច្ឆិតត្តា’’តិ ឥមិនា មូលស្ស គិហិសន្តកត្តំ, តេនេវ បត្តស្ស រូបិយសំវោហារានុប្បន្នតញ្ច ទស្សេតិ. បញ្ចសហធម្មិកសន្តកេនេវ ហិ រូបិយសំវោហារទោសោ. តត្ថ ច អត្តនោ សន្តកេ បាចិត្តិយំ, ឥតរត្ថ ទុក្កដំ.

និស្សជ្ជីតិ ទានវសេន វុត្តំ, ន វិនយកម្មវសេន. តេនេវ ‘‘សប្បិស្ស បូរេត្វា’’តិ វុត្តំ. យំ អត្តនោ ធនេន បរិវត្តេតិ, តស្ស វា ធនស្ស រូបិយភាវោ, បរិវត្តនបរិវត្តាបនេសុ អញ្ញតរភាវោ ចាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ.

រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.