បឋមគាថាសង្គណិកវណ្ណនា

សត្តនគរេសុ បញ្ញត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៣៥. វចនសម្បដិច្ឆនត្ថេ វា និបាតោតិ អត្ថោ. អឌ្ឍុឌ្ឍសតានីតិ តីណិ សតានិ, បញ្ញាសានិ ច. វិគ្គហន្តិ មនុស្សវិគ្គហំ. អតិរេកំ វាតិ ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ. កាឡកន្តិ ‘‘សុទ្ធកាឡកាន’’ន្តិ (បារា. ៥៥២-៥៥៤) វុត្តកាឡកំ. ភូតន្តិ ភូតារោចនំ. បរម្បរភត្តន្តិ បរម្បរភោជនំ. ភិក្ខុនីសុ ច អក្កោសោតិ យា បន ភិក្ខុនី ភិក្ខុំ អក្កោសេយ្យ វា បរិភាសេយ្យ វា (បាចិ. ១០២៩). អន្តរវាសកន្តិ អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ចីវរបដិគ្គហណំ. រូបិយន្តិ រូបិយសព្ពោហារំ. សុត្តន្តិ សាមំ សុត្តំ វិញ្ញាបេត្វា តន្តវាយេហិ. ឧជ្ឈាបនកេតិ ឧជ្ឈាបនកេ ខីយនកេ. បាចិតបិណ្ឌន្តិ ភិក្ខុនីបអបាចិតបិណ្ឌបាតំ. ចារិត្តន្តិ និមន្តិតោ សភត្តោ សមានោ សន្តំ. ចីវរំ ទត្វាតិ សមគ្គេន សង្ឃេន ចីវរំ ទត្វា. វោសាសន្តីតិ ភិក្ខូ បនេវ កុលេសុ និមន្តិតា ភុញ្ជន្តិ (បាចិ. ៥៥៨), តត្ថ ចេសា. គិរគ្គចរិយាតិ ‘‘យា បន ភិក្ខុនី នច្ចំ វា គីតំ វា’’តិ (បាចិ. ៨៣៤) ច, ‘‘អន្តោវស្សំ ចារិកំ ចរេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៧០) ច វុត្តទ្វយំ. ឆន្ទទានេនាតិ បារិវាសិកឆន្ទទានេន សិក្ខមានំ វុដ្ឋាបេយ្យ (បាចិ. ១១៦៧). បារាជិកានិ ចត្តារិ, ភិក្ខុនីនំ សញ្ញាចិកកុដិញ្ច កោសិយមិស្សសន្ថតញ្ច សេយ្យា ច អនុបសម្បន្នេន សហ បថវីខណនំ. គច្ឆ ទេវតេតិ ភូតគាមបាតព្យតា សប្បាណកឧទកសិញ្ចនន្តិ អត្ថោ. មហាវិហារោតិ មហល្លកវិហារោ. អញ្ញន្តិ អញ្ញវាទកំ. ទ្វារន្តិ យាវទ្វារកោសា. ‘‘អនាទរិយបាចិត្តីតិ ច សហធម្មិកំ វុច្ចមានោ’’តិ បាឋោ. បយោបានន្តិ សុរុសុរុការកំ. ឯឡកលោមានិ បត្តោ ចាតិ ឯឡកលោមធោវាបនញ្ច ឩនបញ្ចពន្ធនបត្តោ ច. ឱវាទោ ចេវ ភេសជ្ជន្តិ ភិក្ខុនុបស្សយំ ឧបសង្កមិត្វា ឱវាទោ តទុត្តរិភេសជ្ជវិញ្ញាបនញ្ច. សូចិ អរញ្ញកោតិ ‘‘អដ្ឋិមយំ វា ទន្តមយំ វា វិសាណមយំ វា សូចិឃរ’’ន្តិ (បាចិ. ៥១៧) ច ‘‘យានិ ខោ បន តានិ អារញ្ញកានិ សេនាសនានិ សាសង្ក…បេ… បដិទេសេតព្ព’’ន្តិ (បាចិ. ៥៧០) ច. ឱវាទោតិ យា បន ភិក្ខុនី ឱវាទាយ វា សំវាសាយ វា ន គច្ឆេយ្យ (បាចិ. ១០៥៥). បារាជិកានិ ចត្តារីតិអាទិ ទ្វីសុ នគរេសុ បញ្ញត្តសម្បិណ្ឌនំ.

ចតុវិបត្តិវណ្ណនា

៣៣៦. ឯកតិំសា យេ គរុកាតិ ឧភតោ អដ្ឋ បារាជិកា, ភិក្ខូនំ តេរស, ភិក្ខុនីនំ ទស ច សង្ឃាទិសេសា. សាធារណាសាធារណវសេន អដ្ឋ អនវសេសា នាម បារាជិកានិ. តទេវាតិ សីលវិបត្តិំយេវ. វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘បារាជិក’’ន្តិអាទិនា អបុច្ឆិតមេវ វិស្សជ្ជិតំ. ‘‘តត្ថ យោ ចាយំ, អក្កោសតិ ហសាធិប្បាយោ’’តិ បាឋោ. ទុដ្ឋុល្លវិភាវនវសេនាគតវិបត្តិំ ឋបេត្វា បុច្ឆាបដិបាដិយា យាវតតិយកបញ្ហំ វិស្សជ្ជិតុមារភិ. ឧក្ខិត្តានុវត្តិកា ភិក្ខុនី អដ្ឋ យាវតតិយកសង្ឃាទិសេសា ឥធ បុច្ឆិតត្តា អនន្តរបញ្ហា នាម ជាតា.

ឆេទនកាទិវណ្ណនា

៣៣៧. បមាណាតិក្កន្តមញ្ចនិសីទនកណ្ឌុបដិច្ឆាទិវស្សិកសាដិកាសុគតចីវរប្បមាណំ ភិក្ខុនីនំ ឧទកសាដិកាតិ ឆ ឆេទនកានិ. ចីវរវិប្បវាសសម្មុតិអាទយោ ចតស្សោ សម្មុតិយោ. ‘‘អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ ឯវំ អាគតា សត្ត សាមីចិយោ.

អសាធារណាទិវណ្ណនា

៣៣៨. បុព្ពេ វុត្តចុទ្ទសបរមានេវ អន្តរបញ្ហេ និដ្ឋបេត្វា បុរិមបញ្ហំ វិស្សជ្ជេន្តោ. ធោវនញ្ច បដិគ្គហោតិ គាថា អដ្ឋកថាចរិយានំ. ទ្វេ លោមានិ ឯឡកលោមតិយោជនបរមានិ.

ទ្វេវីសតិ ខុទ្ទកាតិ –

‘‘សកលោ ភិក្ខុនិវគ្គោ, បរម្បរញ្ច ភោជនំ;

អនតិរិត្តំ អភិហដំ, បណីតញ្ច អចេលកំ;

ជានំ ទុដ្ឋុល្លឆាទនំ.

‘‘ឩនំ មាតុគាមេន សទ្ធិំ, យា ច អនិក្ខន្តរាជកេ;

សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា, វិកាលេ គាមប្បវេសនំ.

‘‘និសីទនេ ច យា សិក្ខា, វស្សិកាយ ច សាដិកា;

ទ្វាវីសតិ ឥមា សិក្ខា, ខុទ្ទកេសុ បកាសិតា’’តិ. –

បាឋោ. ‘‘កុលេសុ ចារិត្តាបត្តី’’តិ បាឋោ ន គហេតព្ពោ សាធារណត្តា តស្ស សិក្ខាបទស្ស. ឆចត្តារីសា ចិមេតិ ឆចត្តារីស ឥមេ. ‘‘បារាជិកានិ សង្ឃាទិសេសោ’’តិ ឯវំ វុត្តសិក្ខាបទេ ឯវ វិភជិត្វា វុត្តត្តា វិភត្តិយោ នាម. សាធារណន្តិ អដ្ឋន្នម្បិ សាធារណំ. បារាជិកភូតា វិភត្តិយោ បារាជិកវិភត្តិយោ. សាធារណេ សត្តវជ្ជោ សង្ឃាទិសេសោ. អញ្ញតរស្មិំ គណ្ឋិបទេ ‘‘អថ វា ‘ទ្វេ ឧបោសថា ទ្វេ បវារណា ចត្តារិ កម្មានិ បញ្ចេវ ឧទ្ទេសា ចតុរោ ភវន្តិ, នញ្ញថា’តិ បាឡិំ ឧទ្ធរន្តិ. តត្ថ ‘ចត្តារិ កម្មានី’តិ វិសេសាភាវា ឧទ្ធរិតបោត្ថកមេវ សុន្ទរំ, បុព្ពេបិ វិភត្តិមត្តទស្សនវសេនេវ ចេតំ វុត្តំ. ‘ន សមថេហិ វូបសមនវសេនា’តិ វត្វា ចត្តារិ កម្មវិភជនេ ‘សមថេហិ វូបសម្មតី’តិ ន វិសេសិតំ ឧបោសថប្បវារណានំយេវ វិភាគត្តា. កស្មា? ឯត្ថាបិ ‘ឧបោសថប្បវារណានំយេវ វិសេសេត្វា នយំ ទេថា’តិ វុត្តត្តា, អធម្មេន វគ្គាទិកម្មេន អាបត្តិយោបិ វូបសម្មន្តីតិ អាបជ្ជនតោតិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, វិចារេតព្ពំ. ទ្វីហិ ចតូហិ តីហិ កិច្ចំ ឯកេនាតិ ទ្វីហិ វិវាទាធិករណំ, ចតូហិ អនុវាទាធិករណំ, តីហិ អាបត្តាធិករណំ, ឯកេន កិច្ចាធិករណំ សម្មតីតិ អត្ថោ.

បារាជិកាទិអាបត្តិវណ្ណនា

៣៣៩. និព្ពចនមត្តន្តិ វេវចនមត្តំ. សេសេតិ អាទិតោ សេសា មជ្ឈន្តា. បទន្តិ សិក្ខាបទំ. សទ្ធាចិត្តំ បសន្នចិត្តន្តិ អត្ថោ, ‘‘សន្តាចិត្ត’’ន្តិ វា បាឋោ. អនាឡិយន្តិ ទលិទ្ទំ. កិញ្ចាបិ ឥទំ និព្ពចនំ ‘‘គរុកំ លហុកញ្ចា’’តិអាទិបញ្ហេ នត្ថិ, ‘‘ហន្ទ វាក្យំ សុណោម តេ’’តិ ឥមិនា បន វចនេន សង្គហិតស្សត្ថស្ស ទីបនត្ថំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘អាកាសោ បក្ខិនំ គតី’’តិ ច បាឋោ អត្ថិ, សោ ជាតិវសេន យុជ្ជតិ. បក្ខីនន្តិ ឧជុកមេវ.

បឋមគាថាសង្គណិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.