សមថភេទវណ្ណនា

អធិករណបរិយាយវារាទិវណ្ណនា

២៩៣-៤. លោភការណា វិវាទនតោ ‘‘លោភោ បុព្ពង្គមោ’’តិ វុត្តំ. ឯវំ សេសេសុ. ឋានានីតិអាទីនិ ការណវេវចនានិ. ការណញ្ហិ តិដ្ឋន្តិ ឯត្ថាតិ ឋានំ, វសន្តិ ឯត្ថាតិ វត្ថុ, ភវន្តិ ឯត្ថាតិ ភូមីតិ វុច្ចតិ. កេ តិដ្ឋន្តិ វសន្តិ ភវន្តិ ចាតិ? វិវាទាធិករណាទយោ. កុសលាកុសលាព្យាកតចិត្តោ ហុត្វា វិវទនតោ ‘‘នវ ហេតូ’’តិ វុត្តំ. កោធនោ ហោតិ ឧបនាហីតិអាទីនិ ទ្វាទស មូលានិ. អក្កោសន្តេន ហិ ចតូសុ វិបត្តីសុ ឯកេន អនុវទនតោ ‘‘ចតស្សោ វិបត្តិយោ ឋានានី’’តិ វុត្តំ. ចុទ្ទស មូលានីតិ វិវាទាធិករណេ វុត្តា ទ្វាទស, កាយោ, វាចា ច.

២៩៥-៦. សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា ឋានានីតិ ឯត្ថ ‘‘អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បដិច្ឆាទេន្តស្ស យា អាបត្តិ ហោតិ, តស្សា អាបត្តិយា បុព្ពេ អាបន្នា អាបត្តិ ឋានំ ហោតី’’តិ វុត្តំ. ‘‘នត្ថិ អាបត្តាធិករណំ កុសលន្តិ វចនតោ នត្ថិ អាបត្តាធិករណស្ស កុសលហេតុ, កុសលចិត្តំ បន អង្គំ ហោតី’’តិ លិខិតំ. ចត្តារិ កម្មានិ ឋានានីតិ ឯត្ថ ‘‘ឯវំ កត្តព្ពន្តិ ឋិតបាឡិ កម្មំ នាម. ‘យថាឋិតបាឡិវសេន ករោន្តានំ កិរិយា កិច្ចាធិករណំ នាមា’’’តិ វុត្តំ, ‘‘បាឡិអនុសារេន បដិកាតព្ពលក្ខណំ វា កម្មំ. តថេវ ករណំ កិច្ចាធិករណ’’ន្តិ ច. ញត្តិញត្តិទុតិយញត្តិចតុត្ថកម្មានិ ញត្តិតោ ជាយន្តិ, អបលោកនកម្មំ អបលោកនតោ, ‘‘កិច្ចាធិករណំ ឯកេន សមថេន សម្មតិ សម្បជ្ជតីតិ អត្ថោ’’តិ លិខិតំ. សិយុន្តិ ហោន្តិ. កថញ្ច សិយាតិ កថំ ហោតិ. វិវាទាធិករណស្ស ទ្វេតិ តេ ទ្វេ ឋបេត្វា អញ្ញេហិ ន សម្មតិ.

២៩៧. សាធារណាតិ តំ សមេតព្ពា.

២៩៨. តព្ភាគិយាតិ តំកោដ្ឋាសា.

២៩៩. ឯកាធិករណំ សព្ពេ សមថា សមគ្គា ហុត្វា សមេតុំ ភព្ពាតិ បុច្ឆន្តោ ‘‘សមថា សមថស្ស សាធារណា’’តិ អាហ. សមថា សមថស្សា សិយា សាធារណា សិយា អសាធារណា.

៣០០. សមថា សមថស្ស តព្ភាគិយវារេបិ ឯសេវ នយោ.

៣០១. ឥមេ សមថា សមថា, ន សម្មុខាវិនយោតិ អត្ថោ.

៣០២. ‘‘សមថា វិនយោ’’តិបិ វុច្ចតិ, តស្មា វិនយោ សម្មុខាវិនយោតិ វិនយវារោ ឧទ្ធដោ សិយា. ន សម្មុខាវិនយោតិ សម្មុខាវិនយំ ឋបេត្វា សតិវិនយាទយោ សេសសមថា.

៣០៣. សង្ឃស្ស សម្មុខា បដិញ្ញាតេ តំ បដិជាននំ សង្ឃស្ស សម្មុខតា នាម ហោតីតិ ‘‘តស្ស បដិជាននចិត្តំ សន្ធាយ ‘សម្មុខាវិនយោ កុសលោ’តិអាទិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ. នត្ថិ សម្មុខាវិនយោ អកុសលោតិ ‘‘ធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខតាហិ តិវង្គិកោ សម្មុខាវិនយោ ឯតេហិ វិនា នត្ថិ. តត្ថ កុសលចិត្តេហិ ករណកាលេ កុសលោ, អរហន្តានំ ករណកាលេ អព្យាកតោ, ឯតេសំ អកុសលបដិបក្ខត្តា អកុសលស្ស សម្ភវោ នត្ថិ, តស្មា ‘នត្ថិ សម្មុខាវិនយោ អកុសលោ’តិ វុត្ត’’ន្តិ លិខិតំ. ‘‘យេភុយ្យសិកា អធម្មវាទីហិ វូបសមនកាលេ សលាកគ្គាហាបកេ ធម្មវាទិម្ហិ កុសលា, ធម្មវាទីនម្បិ អធម្មវាទិម្ហិ សលាកគ្គាហាបកេ ជាតេ អកុសលា, សព្ពត្ថ អរហតោ វសេនេវ អព្យាកតតា, អនរហតោ សញ្ចិច្ច សតិវិនយទានេ សតិវិនយោ អកុសលោ, អមូឡ្ហវិនយោ អនុម្មត្តកស្ស ទានេ, បដិញ្ញាតករណំ មូឡ្ហស្ស អជាននតោ បដិញ្ញាយករណេ, តស្សបាបិយសិកា សុទ្ធស្ស ករណេ, តិណវត្ថារកំ មហាកលហេ, សញ្ចិច្ច ករណេ ច អកុសល’’ន្តិ លិខិតំ.

យត្ថវារបុច្ឆាវារវណ្ណនា

៣០៤. លព្ភតីតិ បុច្ឆា.

សមថវារវិស្សជ្ជនាវារវណ្ណនា

៣០៥. យស្មិំ សមយេ សម្មុខាវិនយេន ចាតិអាទិ តស្សា វិស្សជ្ជនំ. យស្មិំ សមយេ សម្មុខាវិនយេន ច យេភុយ្យសិកាយ ច អធិករណំ វូបសម្មតិ, តស្មិំ សមយេ យត្ថ យេភុយ្យសិកា លព្ភតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយោ លព្ភតីតិ ឯវំ សព្ពត្ថ សម្ពន្ធោ. យត្ថ បដិញ្ញាតករណំ លព្ភតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយោ លព្ភតីតិ ឯត្ថ ឯកំ វា ទ្វេ វា ពហូ វា អាបត្តិយោ អាបន្នោ ភិក្ខុ ‘‘ឥមំ នាម អាបត្តិំ អាបន្នោសី’’តិ បុច្ឆិតោ ‘‘អាមា’’តិ អាបត្តិំ បដិជានាតិ, ទ្វេបិ លព្ភន្តិ. តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា ធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខតាតិ ឯវំ វុត្តសម្មុខាវិនយេ សង្ឃស្ស បុរតោ បដិញ្ញាតំ កតំ ចេ, សង្ឃសម្មុខតា. តត្ថេវ ទេសិតំ ចេ, ធម្មវិនយសម្មុខតាយោបិ លទ្ធា ហោន្តិ. អវិវទន្តា អញ្ញមញ្ញំ បដិជានន្តិ ចេ, បុគ្គលសម្មុខតា. តស្សេវ សន្តិកេ ទេសិតំ ចេ, ធម្មវិនយសម្មុខតាយោបិ លទ្ធា ហោន្តិ. ឯកស្សេវ វា ឯកស្ស សន្តិកេ អាបត្តិទេសនកាលេ ‘‘បស្សសិ, បស្សាមី’’តិ វុត្តេ តត្ថ ធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខតាសញ្ញិតោ សម្មុខាវិនយោ ច បដិញ្ញាតករណញ្ច លទ្ធំ ហោតិ.

សំសដ្ឋវារាទិវណ្ណនា

៣០៦. អធិករណានំ វូបសមោវ សមថោ នាម, សោ អធិករណំ វិនា នត្ថិ, តស្មា ន ច លព្ភា វិនិភុជ្ជិត្វា នានាករណំ កាតុំ.

៣០៩-៣១០. សមថា សមថេហិ សម្មន្តីតិ ឯត្ថ សម្មន្តីតិ សម្បជ្ជន្តិ. អធិករណា វា បន សម្មន្តិ វូបសម្មន្តីតិ អត្ថោ, តស្មា ‘‘យេភុយ្យសិកា សម្មុខាវិនយេន សម្មតី’’តិ ឥមាយ សម្មុខាវិនយេន សទ្ធិំ សម្បជ្ជតិ, ន សតិវិនយាទីហិ តេសំ តស្សា អនុបការត្តាតិ អត្ថោ. សមថា អធិករណេហិ សម្មន្តីតិ ឯត្ថ សមថា អភាវំ គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ.

៣១១. ‘‘សម្មុខាវិនយោ វិវាទាធិករណេន ន សម្មតី’’តិ បាឋោ. យេភុយ្យសិកាយ សមានភាវតោ ច អវសានេ ‘‘សម្មុខាវិនយោ ន កេនចិ សម្មតី’’តិ (បរិ. ៣១៣) វុត្តត្តា ច សម្មុខាវិនយោ សយំ សមថេន វា អធិករណេន វា សមេតព្ពោ ន ហោតីតិ កត្វា វុត្តោ. សតិវិនយោ កិច្ចាធិករណេន សម្មតិ. អមូឡ្ហវិនយតស្សបាបិយសិកតិណវត្ថារកាបិ កិច្ចាធិករណេន សម្មន្តិ.

៣១៣. វិវាទាធិករណំ កិច្ចាធិករណេន សម្មតីតិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ…បេ… បឋមំ សលាកំ និក្ខិបាមី’’តិ ឯវំ វិវាទាធិករណំ កិច្ចាធិករណេន សម្មតិ. អនុវាទាធិករណអាបត្តាធិករណាបិ កិច្ចាធិករណេន សម្មន្តិ. ‘‘‘អកតំ កម្មំ ទុក្កដំ កម្ម’ន្តិ ឯវំ កិច្ចាធិករណម្បិ កិច្ចាធិករណេន សម្មតីតិ ឯវំ បាឋោ វេទិតព្ពោ’’តិ លិខិតំ. អញ្ញតរស្មិំ បន គណ្ឋិបទេ ‘‘‘សមថា អធិករណេហិ សម្មន្តី’តិ ឯត្ថ យស្មា សព្ពេ សមថា កិច្ចាធិករណេន សម្មន្តិ, តស្មា ‘សមថា កិច្ចាធិករណេន សម្មន្តី’តិ បាឋោ គហេតព្ពោ’’តិ វុត្តំ.

៣១៤. វិវាទាធិករណំ កតមំ អធិករណំ សមុដ្ឋាបេតីតិ ‘‘នាយំ ធម្មោ’’តិ វុត្តមត្តេន កិញ្ចិ អធិករណំ ន សមុដ្ឋាបេតិ.

៣១៨-៩. ‘‘កតមាធិករណបរិយាបន្ន’’ន្តិ បាឋោ. វិវាទាធិករណំ វិវាទាធិករណំ ភជតីតិ បឋមុប្បន្នវិវាទំ បច្ឆា ឧប្បន្នោ ភជតិ. វិវាទាធិករណំ ទ្វេ សមថេ ភជតីតិ ‘‘ឥមំ វូបសមេតុំ សមត្ថា តុម្ហេ’’តិ វទន្តំ វិយ ភជតិ ‘‘មយំ តំ វូបសមេស្សាមា’’តិ វទន្តេហិ វិយ ទ្វីហិ សមថេហិ សង្គហិតំ.

សមថភេទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.