អន្តរបេយ្យាលំ

កតិបុច្ឆាវារវណ្ណនា

២៧១. បដិនិទ្ទេសន្តិ បុនប្បុនំ និទ្ទិសនំ. អាបត្តិក្ខន្ធេហិ វិនីតានិ សំវរានីតិ អត្ថោ. ឯតេហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ. ‘‘អារកា’’តិ និវត្តិអត្ថេន វុត្តត្តា តំ បុន សរូបេន វត្តុកាមោ ‘‘ភុសា វា’’តិ អាហ. ‘‘គេហំ ធូមេន បុណ្ណំ អាធូមិត’’ន្តិអាទីសុ វិយ រាគាទិវេរំ មណតិ វិនាសេតិ. ឯតាយាតិ វិរតិយា. វេល ចលនេ. និយ្យានំ មគ្គំ សិនោតិ ពន្ធតីតិ សេតុ. ‘‘សេតុឃាតោតិ វីតិក្កមបដិបក្ខភូតា វិរតិ, តទត្ថនិព្ពត្តិករចិត្តុប្បាទោ វា’’តិ វុត្តំ. ‘‘ធម្មស្សវនគ្គន្តិ ធម្មំ សុណន្តានំ សមូហ’’ន្តិ លិខិតំ. សចេ ន គច្ឆតិ, វិក្ខិត្តោ វា និសីទតិ. កាយប្បាគព្ភិយំ កាយទុច្ចរិតំ. ‘‘បមាទេ’’តិ វត្វា តទត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘សតិវិប្បវាសេ’’តិ វុត្តំ.

២៧២-៣. សបរសន្តានេ វាតិ សសន្តានេ វា បរសន្តានេ វា. តថា វិវទន្តា បនាតិ ភេទករវត្ថូនិ និស្សាយ វិវទន្តា. ឧភយេហិបីតិ ថេរនវេហិ. នន្តិ មេត្តំ កាយកម្មំ. យេសំ បុគ្គលានំ បិយំ ករោតិ, តេសំ មេត្តាកាយកម្មសង្ខាតោ ធម្មោ. ឯត្តកន្តិ អាមិសវិភត្តិទស្សនំ. អសុកស្ស ចាតិ បុគ្គលវិភត្តិទស្សនំ. ‘‘ទុស្សីលស្ស អទាតុម្បិ វដ្ដតី’’តិ វុត្តត្តា ឯវ អលជ្ជិបរិភោគោ វារិតោ. សព្ពេសំ ទាតព្ពមេវាតិ សន្និដ្ឋានេន អជានន្តេន វិភាគំ អកត្វា ទាតព្ពភាវំ ទីបេតីតិ ឯកេ. ‘‘សព្ពេសំ ទាតព្ពមេវា’’តិ វុត្តំ អដ្ឋកថាសុ. តត្ថ ‘‘អលជ្ជិឧក្ខិត្តកានំ បរិភោគសីសេន សហត្ថា ន ទាតព្ពំ, ទាបេតព្ពន្តិ អបរេ’’តិ វុត្តំ. វិចិនិត្វា ទានំ វិចេយ្យ ទានំ. យស្មា អយំ វិសេសោ កាតព្ពោយេវាតិ អយំ ករោតិ, តស្មា បុគ្គលវិភាគោ ន កតោតិ សម្ពន្ធោ. បកតិវណ្ណេន វិសភាគវណ្ណេន. ‘‘ឥទំ នាម អាបន្នោ’’តិ បរេហិ អបរាមសិតព្ពតោ អបរាមដ្ឋានិ. អនុលោមេហិ គហិតសង្ខារារម្មណេហិ និព្ពានារម្មណំ កត្វា និយ្យាតិ.

ឆអាបត្តិសមុដ្ឋានវារាទិវណ្ណនា

២៧៦. ‘‘បឋមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ ន ហីតិ វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ វាចាចិត្តវសេនេវាបជ្ជិតព្ពតោ.

២៧៧. កុដិំ ករោតីតិ ឯត្ថ សញ្ចរិត្តមវត្វា ទុក្កដថុល្លច្ចយសង្ឃាទិសេសានំ ឯកស្មិំ វត្ថុស្មិំ បដិបាដិយា ឧប្បត្តិទស្សនត្ថមិទំ វុត្តំ. ន ហិ សញ្ចរិត្តេ ឯវ អាបជ្ជតិ. ‘‘ឥមិនា បន នយេន សព្ពត្ថ បដិបាដិយា អគ្គហណេ ការណំ វេទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ.

២៨៣. វិវេកទស្សិនាតិ តទង្គវិវេកាទិបញ្ចវិធវិវេកទស្សិនា.

២៨៤. អត្តនោ ទុដ្ឋុល្លន្តិ សង្ឃាទិសេសំ.

២៨៨. វិវាទាធិករណបច្ចយាតិ អញ្ញេហិ, អត្តនា វា បុព្ពភាគេ អាបន្នបច្ចយាតិ អត្ថោ. ឱមសតីតិ ‘‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ’’តិ វិវទន្តោ ‘‘ត្វំ កិំ ជានាសី’’តិអាទិនា ឱមសតិ. តីហិ សមថេហិ សម្មុខាវិនយបដិញ្ញាតករណតិណវត្ថារកេហិ. ‘‘សម្មុខាវិនយញ្ចេត្ថ សព្ពត្ថ ឥច្ឆិតព្ពតោ ‘សម្មុខាវិនយេន ចេវ បដិញ្ញាតករណេន ចា’តិអាទិនា ទ្វីហិបិ យោជិតំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថា’’តិ វុត្តំ.

២៩១. ឋបេត្វា សត្ត អាបត្តិយោតិ ឯត្ថ ‘‘កិញ្ចាបិ អវសេសា នត្ថិ, តថាបិ បដិបាដិយា បាដវជននត្ថំ បុច្ឆា កតា’’តិ វុត្តំ.

អន្តរបេយ្យាលំ និដ្ឋិតំ.