៣. សមុច្ចយក្ខន្ធកវណ្ណនា

សុក្កវិស្សដ្ឋិកថាវណ្ណនា

៩៧. ‘‘វេទយាមីតិ ជានាមិ, ចិត្តេន សម្បដិច្ឆិត្វា សុខំ អនុភវាមិ, ន តប្បច្ចយា អហំ ទុក្ខិតោតិ អធិប្បាយោ’’តិ លិខិតំ. យស្ស មាឡកេ នារោចិតំ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ. យស្ស អារោចិតំ, តស្ស បុន អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ, កេវលំ និក្ខិបិតព្ពមេវ. វត្តំ និក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស ឧបចារសីមាគតានំ សព្ពេសំ អារោចនកិច្ចំ នត្ថិ. ទិដ្ឋរូបានំ សុតសទ្ទានំ អារោចេតព្ពំ, អទិដ្ឋអស្សុតានម្បិ អន្តោទ្វាទសហត្ថគតានំ អារោចេតព្ពំ. ‘‘ឥទំ វត្តំ និក្ខិបិត្វា វសន្តស្ស លក្ខណ’’ន្តិ វុត្តំ. ‘‘បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបតោ’តិអាទិ កិញ្ចាបិ បាឡិយំ នត្ថិ, អថ ខោ អដ្ឋកថាចរិយានំ វចនេន តថា ឯវ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ ច វុត្តំ. ‘‘អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាតិ ទ្វាទសហត្ថេ ឧបចារេ សល្លក្ខេត្វា, អនិក្ខិត្តវត្តានំ ឧបចារសីមាយ អាគតភាវំ សល្លក្ខេត្វា សហវាសាទិកំ វេទិតព្ព’’ន្តិ ច វុត្តំ. ‘‘និក្ខិបន្តេន អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ, បយោជនំ អត្ថី’’តិ ច វុត្តំ, ន បន តំ បយោជនំ ទស្សិតំ. ចិណ្ណមានត្តោ ភិក្ខុ អព្ភេតព្ពោតិ ចិណ្ណមានត្តស្ស ច អព្ភានារហស្ស ច និន្នានាការណត្តា អញ្ញថា ‘‘អព្ភានារហោ អព្ភេតព្ពោ’’តិ វត្តព្ពំ សិយា. ឧក្ខេបនីយកម្មកតោបិ អត្តនោ លទ្ធិគ្គហណវសេន សភាគភិក្ខុម្ហិ សតិ តស្ស អនារោចាបេតុំ ន លភតិ.

បរិវាសកថាវណ្ណនា

១០២. ‘‘អនន្តរាយិកស្ស បន អន្តរាយិកសញ្ញាយ ឆាទយតោ អច្ឆន្នាវា’’តិ បាឋោ. អវេរិភាវេន សភាគោ អវេរិសភាគោ. ‘‘សភាគសង្ឃាទិសេសំ អាបន្នស្ស បន សន្តិកេ អាវិ កាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ បសង្គតោ ឥធេវ បកាសិតំ. លហុកេសុ បដិក្ខេបោ នត្ថិ. តត្ថ ញត្តិយា អាវិ កត្វា ឧបោសថំ កាតុំ អនុញ្ញាតត្តា លហុកសភាគំ អាវិ កាតុំ វដ្ដតីតិ. សភាគសង្ឃាទិសេសំ បន ញត្តិយា អារោចនំ ន វដ្ដតីតិ កិរ. ‘‘តស្ស សន្តិកេ តំ អាបត្តិំ បដិករិស្សតី’តិ (មហាវ. ១៧១) វុត្តត្តា លហុកស្សេវាយមនុញ្ញាតា. ន ហិ សក្កា សុទ្ធស្ស ឯកស្ស សន្តិកេ សង្ឃាទិសេសស្ស បដិករណំ កាតុ’’ន្តិ លិខិតំ. លហុកេសុបិ សភាគំ អាវិ កាតុំ ន វដ្ដតីតិ, តស្មា ឯវ ហិ ញត្តិយា អាវិករណំ អនុញ្ញាតំ, ឥតរថា តំ និរត្ថកំ សិយា. អញ្ញមញ្ញារោចនស្ស វដ្ដតិ, តតោ ន វដ្ដតីតិ ទីបនត្ថមេវ ញត្តិយា អាវិករណមនុញ្ញាតំ, តេនេវ ឥធ ‘‘សភាគសង្ឃាទិសេសំ អាបន្នស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ. អយមត្ថោ ‘‘ឯត្តាវតា តេ ទ្វេ និរាបត្តិកា ហោន្តិ, តេសំ សន្តិកេ សេសេហិ សភាគាបត្តិយោ ទេសេតព្ពា’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) វចនេន កង្ខាវិតរណិយំ បកាសិតោវ. សង្ឃាទិសេសំ បន ញត្តិយា អារោចេត្វា ឧបោសថំ កាតុំ វដ្ដតិ. តស្សា ញត្តិយា អយមត្ថោ យទា សុទ្ធំ ភិក្ខុំ បស្សិស្សតិ, តស្ស សន្តិកេ អារោចនវសេន បដិករិស្សតិ. ឯវំ បដិកតេ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, សាបត្តិកេន បាតិមោក្ខំ សោតព្ពំ, យោ សុណេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣៨៦) វុត្តាបត្តិតោ មោក្ខោ ហោតីតិ, តស្មា ‘‘គរុកំ វា ហោតុ លហុកំ វា, ញត្តិយា អាវិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, ឧភោសុ នយេសុ យុត្តតរំ គហេតព្ពំ.

នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ចាតិ ‘‘តេន តេន វីតិក្កមេនាបន្នាបត្តិ អាបត្តិ. នាមន្តិ តស្សា អាបត្តិយា នាម’’ន្តិ លិខិតំ. អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពន្តិ ឯត្ថ អារោចនំ វត្តភេទទុក្កដបអហរណប្បយោជនន្តិ វេទិតព្ពំ. អការណមេតន្តិ ‘‘សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិ’’ន្តិ វុត្តេ វុដ្ឋានតោ.

ទសសតំ រត្តិសតន្តិ ទសសតំ អាបត្តិយោ រត្តិសតំ ឆាទេត្វាតិ យោជេតព្ពំ. អគ្ឃសមោធានោ នាម សភាគវត្ថុកាយោ សម្ពហុលា អាបត្តិយោ អាបន្នស្ស ពហុរត្តិំ បដិច្ឆាទិតាបត្តិយំ និក្ខិបិត្វា ទាតព្ពោ, ឥតរោ នានាវត្ថុកានំ វសេនាតិ អយមេតេសំ វិសេសោតិ.

បរិវាសកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

‘‘គាមស្សាតិ ន វុត្ត’’ន្តិ វចនតោ កិរ គាមូបចារេបិ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោតិ លិខិតំ. វុត្តញ្ច ‘‘អយំ បន វិសេសោ’’តិ. ‘‘ឯត្ថ អដ្ឋកថាចរិយាវ បមាណំ. យុត្តំ ន ទិស្សតី’’តិ លិខិតំ. អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘អយំ បន វិសេសោ, អាគន្តុកស្ស…បេ… ឱក្កមិត្វា គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិយេវា’’តិ វចនេ ហេដ្ឋា ‘‘អន្តោអរុណេ ឯវ និក្ខមិត្វា គាមូបចារតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា’’តិអាទិនា នយេន គរុំ កត្វា វចនតោ, ភិក្ខុនីនំ គរុកវសេនេវ តត្ថ តត្ថ សិក្ខាបទានំ បញ្ញត្តត្តា ច តទនុរូបវសេនេវ អដ្ឋកថាចរិយេន ភិក្ខុនីនំ គរុំ កត្វា មានត្តចរណវិធិទស្សនត្ថំ ‘‘យត្តកា បុរេភត្តំ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. កុរុន្ទិអាទីសុ វុត្តវចនេន ករោន្តស្សបិ ទោសោ នត្ថីតិ ទស្សេតុំ កេវលំ លក្ខណមត្តមេវ វុត្តំ, តទុភយម្បិ តេន តេន បរិយាយេន យុជ្ជតិ, វិនិច្ឆយេ បត្តេ លក្ខណេ ឯវ ឋាតព្ពតោ កុរុន្ទិអាទីសុ វុត្តវចនំ បច្ឆា វុត្តំ. បយោគោ បន បុរិមោវ. យថា ចេត្ថ, តថា សចេ កាចិ ភិក្ខុនី ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អនតិក្កមិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋបេតិ, ទោសោ នត្ថិ, តថាបិ សព្ពដ្ឋកថាសុ វុត្តត្តា ‘‘បុរិមមេវ អាចិណ្ណ’’ន្តិ វុត្តំ. បរិវាសវត្តាទីនន្តិ ‘‘បរិវាសនិស្សយបដិប្បស្សទ្ធិអាទីនំ ឧបចារសីមាយ បរិច្ឆិន្នត្តា ភិក្ខុនុបស្សយស្ស ឧបចារសីមាវ គហេតព្ពា, ន គាមោ’’តិ លិខិតំ. ‘‘តស្មិំ គាមេ ភិក្ខាចារោ សម្បជ្ជតី’តិអាទិ បវារិតវសេន វុត្តំ. ន ហិ តត្ថ អន្តោគាមេ វិហារោ អត្ថី’’តិ ច លិខិតំ, ‘‘តម្បិ តេន បរិយាយេន យុជ្ជតិ, ន អត្ថតោ’’តិ ច.

បដិច្ឆន្នបរិវាសាទិកថាវណ្ណនា

១០៨. ‘‘វិសុំ មានត្ថំ ចរិតព្ពន្តិ មូលាយ បដិកស្សនំ អកត្វា វិសុំ កម្មវាចាយា’’តិ ច លិខិតំ. ‘‘សង្ឃាទិសេសាបត្តី’’តិ វុត្តត្តា ឯកោវ, ឯកវត្ថុម្ហិ អាបន្នា សង្ឃាទិសេសា ថុល្លច្ចយទុក្កដមិស្សកា នាម. មក្ខធម្មោ នាម ឆាទេតុកាមតា.

១៤៣. ធម្មតាតិ ធម្មតាយ, តថាតាយាតិ អត្ថោ ‘‘អលជ្ជិតា’’តិ ឯត្ថ វិយ.

១៤៨. បុរិមំ ឧបាទាយ ទ្វេ មាសា បរិវសិតព្ពាតិ ឯត្ថ ‘‘បរិវសិតទិវសាបិ គណនូបគា ហោន្តី’’តិ លិខិតំ.

១៨៤. តស្មិំ ភូមិយន្តិ តស្សំ ភូមិយំ. សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ បរិមាណម្បីតិអាទិ ជាតិវសេនេកវចនំ.

សមុច្ចយក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.