៤. សមថក្ខន្ធកវណ្ណនា

សម្មុខាវិនយកថាវណ្ណនា

១៨៦-១៨៧. យត្ថ យត្ថ កម្មវាចាយ ‘‘អយ’’ន្តិ វា ‘‘ឥមេ’’តិ វា សម្មុខានិទ្ទេសនិយមោ អត្ថិ, សព្ពំ តំ កម្មំ សម្មុខាករណីយមេវ, ន កេវលំ តជ្ជនីយាទិបញ្ចវិធមេវ. បញ្ចវិធស្សេវ បន ឧទ្ធរិត្វា ទស្សនំ កម្មក្ខន្ធកេ តាវ តស្សេវ បាឡិអារុឡ្ហត្តា, ចតុវីសតិយា បារាជិកេសុ វិជ្ជមានេសុ បារាជិកកណ្ឌេ អាគតានំយេវ ចតុន្នំ ឧទ្ធរិត្វា ទស្សនំ វិយាតិ វេទិតព្ពំ. តត្ថ ‘‘បុគ្គលស្ស សម្មុខតា ហត្ថបាសូបគមនមេវា’’តិ វុត្តំ, តំ ការណំ សម្មុខាករណីយស្សបិ សម្មុខានិទ្ទេសនិយមាភាវតោ. កាមំ អយមត្ថោ កម្មក្ខន្ធកេយេវ ‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ តជ្ជនីយកម្មំ អធម្មកម្មញ្ច ហោតិ…បេ… អសម្មុខាកតំ ហោតី’’តិ (ចូឡវ. ៤) វចនេនេវ សិទ្ធោ, តត្ថ បន អាបត្តិ ន ទស្សិតា. ឥធ ‘‘យោ ករេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ តត្ថ ភវិតព្ពាបត្តិទស្សនត្ថំ ឥទំ អារទ្ធន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘សម្មុខាវិនយបតិរូបកេន វូបសន្តម្បិ សម្មុខាវិនយេនេវ វូបសន្តគណនំ គច្ឆតីតិ ទស្សេតុំ ‘អធម្មវាទី បុគ្គលោ’តិអាទិ អារទ្ធ’’ន្តិ វុត្តំ, លិខិតញ្ច. ឯវំ វូបសន្តំ សម្មុខាវិនយបតិរូបកេន វូបសន្តំ នាម ហោតិ, ន សម្មុខាវិនយេន ច អញ្ញេន កេនចីតិ ទស្សេតុំ ឥទមារទ្ធន្តិ អាចរិយោ.

សតិវិនយកថាវណ្ណនា

១៩៥. ទព្ពស្ស កម្មវាចាយ ‘‘សង្ឃោ ឥមំ អាយស្មន្តំ ទព្ព’’ន្តិ សម្មុខានិទ្ទេសោ នត្ថិ, តថាបិ ‘‘បឋមំ ទព្ពោ យាចិតព្ពោ’’តិ វចនេន សម្មុខាករណីយតា តស្ស សិទ្ធា. តថា អញ្ញត្ថាបិ យថាសម្ភវំ លេសោ វេទិតព្ពោ. សតិវេបុល្លប្បត្តស្ស ទាតព្ពោ វិនយោ សតិវិនយោ.

អមូឡ្ហវិនយកថាវណ្ណនា

១៩៦-៧. ‘‘យស្ស ឧម្មត្តកស្ស តំតំវីតិក្កមតោ អនាបត្តិ, តាទិសស្សេវ អមូឡ្ហវិនយំ ទាតុំ វដ្ដតីតិ អមូឡ្ហស្ស កត្តព្ពវិនយោ អមូឡ្ហវិនយោ’’តិ លិខិតំ, តំ យុត្តំ ‘‘សង្ឃោ គគ្គស្ស ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហស្ស អមូឡ្ហវិនយំ ទេតី’’តិ វចនតោ. ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អធម្មិកានិ អមូឡ្ហវិនយស្ស ទានានី’’តិ ឥមស្ស វិភង្គេ ‘‘ន សរាមី’’តិ វចនំ វីតិក្កមកាលំ សន្ធាយ តស្ស វិភង្គស្ស បវត្តត្តា. អមូឡ្ហវិនយទានកាលេ បនស្ស អមូឡ្ហតា វិនិច្ឆិតព្ពា.

បដិញ្ញាតករណកថាវណ្ណនា

២០០. ‘‘អប្បដិញ្ញាយ ភិក្ខូនំ កម្មានិ ករោន្តី’’តិ អារភន្តស្ស ការណំ វុត្តមេវ. បដិញ្ញាតេន ករណំ បដិញ្ញាតករណំ.

តស្សបាបិយសិកាកថាវណ្ណនា

២០៧. ‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ តស្សបាបិយសិកាកម្ម’’ន្តិ អារភិត្វា បញ្ច អង្គានិ ទស្សេត្វា បាឡិ គតា, ‘‘សា បេយ្យាលេន សង្ខិបិត្វា គតាតិ ញាតព្ព’’ន្តិ លិខិតំ. តថា សុក្កបក្ខេបិ.

តិណវត្ថារកាទិកថាវណ្ណនា

២១៤. ‘‘សព្ពេហេវ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិតព្ព’’ន្តិ ឆន្ទទានស្ស បដិក្ខិត្តត្តា បវារណក្ខន្ធកដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘ភិន្នស្ស ហិ សង្ឃស្ស សមគ្គករណកាលេ, តិណវត្ថារកសមថេ, ឥមស្មិញ្ច បវារណសង្គហេតិ ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ ឆន្ទំ ទាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៤១) វុត្តត្តា ឥធ អាគន្ត្វា វា ឆន្ទំ ទត្វា បរិវេណាទីសុ និសិន្នាតិ ឥទំ វិរុជ្ឈតិ វិយ ខាយតីតិ ចេ? ន ខាយតិ អធិប្បាយញ្ញូនំ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – វិសុជ្ឈិតុកាមេហិ សព្ពេហេវ សន្និបតិតព្ពំ, អសន្និបតិតស្ស នត្ថិ សុទ្ធិ ឆន្ទទាយកស្ស. កេវលំ តំ កម្មំ សន្និបតិតានំ សម្បជ្ជតិ. អដ្ឋកថាយំ វិសុជ្ឈិតុកាមានំ ឆន្ទំ ទាតុំ ន វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. ឥតរថា បាឡិយា ច វិរុជ្ឈតិ. ‘‘ឋបេត្វា យេ ន តត្ថ ហោតី’’តិ ហិ អយំ បាឡិ សន្និបាតំ អាគន្ត្វា ឆន្ទំ ទត្វា ឋិតានំ អត្ថិតំ ទីបេតិ. និស្សីមគតេ សន្ធាយ វុត្តំ សិយាតិ ចេ? និស្សីមគតេ ឋបេត្វា ឥធ កិំ, តស្មា យោ សាមគ្គីឧបោសថេ ឆន្ទំ ទត្វា តិដ្ឋតិ ចេ, នានាសំវាសកភូមិយំយេវ តិដ្ឋតិ, តស្ស ឆន្ទទាយកស្ស បវារណសង្គហោបិ នត្ថិ. យោ ច តិណវត្ថារកកម្មេ នាគច្ឆតិ, សោ តាហិ អាបត្តីហិ ន សុជ្ឈតីតិ វេទិតព្ពំ. យស្ស ឯតំ ន រុច្ចតិ, តស្ស បរិវារេ វុត្តបរិសតោ កម្មវិបត្តិលក្ខណំ វិរុជ្ឈតិ, តត្ថ ហិ កេវលំ ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អនាហដោ ហោតិ សចេ, អកតំ តព្ពិបរីតេន សម្បត្តិទីបនតោតិ វុត្តំ ហោតិ. តថា បត្តកល្លលក្ខណម្បិ វិរុជ្ឈតិ. តេសុ តីសុ ឋានេសុ កម្មប្បត្តាយេវ សព្ពេ, ន តត្ថ ឆន្ទារហោ អត្ថីតិ ចេ? ន, ចតុវគ្គាទិករណវិភាជនេ អវិសេសេត្វា ឆន្ទារហស្ស អាគតត្តា, តំ សាមញ្ញតោ វុត្តំ. ឥទញ្ច អាវេណិកលក្ខណំ, តេនេវ សតិបិ ទិដ្ឋាវិកម្មេ ឥទំ បដិកុដ្ឋកតំ ន ហោតីតិ ចេ? ន, នានត្តសភាវតោ. ឥធ ហិ យេ បន ‘‘ន មេតំ ខមតី’តិ អញ្ញមញ្ញំ ទិដ្ឋាវិកម្មំ ករោន្តី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២១៤) វចនតោ ន សង្ឃស្ស ទិដ្ឋាវិកម្មំ កតំ. តស្មិំ សតិ បដិកុដ្ឋកតមេវ ហោតិ. អញ្ញថា បុព្ពភាគា តា ញត្តិយោ និរត្ថិកា សិយុំ, ន ច បរិវារដ្ឋកថាយំ ឆន្ទារហាធិការេ នយោ ទិន្នោ. បវារណក្ខន្ធកដ្ឋកថាយំ ‘‘តីសុ ឋានេសុ ឆន្ទំ ទាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៤១) វុត្តត្តា វិរុជ្ឈតីតិ ចេ? ន, អដ្ឋកថាយ បមាណភាវេ សតិ ‘‘ឥធ ឆន្ទំ ទត្វា បរិវេណាទីសុ និសិន្នា’’តិអាទិ វចនេ សុទ្ធិកាមតោ ឯវ គហិតេ សព្ពំ ន វិរុជ្ឈតីតិ ឯកេ. ‘‘អាគន្ត្វា វា ឆន្ទំ ទត្វា បរិវេណាទីសុ និសិន្នា, តេ អាបត្តីហិ ន វុដ្ឋហន្តី’’តិ ឥទំ ន វត្តព្ពំ. កស្មា? ហេដ្ឋា ‘‘សព្ពេហេវ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិតព្ព’’ន្តិ ឆន្ទទានស្ស បដិក្ខេបវចនតោ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តីសុ ឋានេសុ ឆន្ទំ ទាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វុត្តត្តា, អន្ធកដ្ឋកថាយម្បិ តថេវ វុត្តត្តា ចាតិ? ន, ឯកជ្ឈមេវ កម្មេ ករីយមានេ យោ ឥធ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, អម្ហាកំ…បេ… គិហិបដិសំយុត្ត’’ន្តិ សាធារណញត្តិំ ឋបេត្វា បុន ‘‘សុណន្តុ មេ, អាយស្មន្តា’’តិអាទិនា អសាធារណញត្តិយោ ឋបេត្វា ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អម្ហាកំ…បេ… ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ ឯកតោបក្ខិកានំ សន្ធិយា កតាយ តទនន្តរេ កេនចិ ករណីយេន ឆន្ទំ ទត្វា គច្ឆតិ, តស្ស អាបត្តីហិ វុដ្ឋានំ នត្ថិ. អបរេសម្បិ ឯកតោបក្ខិកានំ អព្ភន្តរេ ឋិតត្តា វិភូតត្តា ករណស្ស អយមត្ថោវ វុត្តោ. សាធារណវសេន ទុតិយាយ ញត្តិយា ឋបិតាយ យេ តស្មិំ ខណេ ញត្តិទុតិយកម្មវាចាសុ អនារទ្ធាសុ, អបរិយោសិតាសុ វា ឆន្ទំ ទត្វា គច្ឆន្តិ, តេសម្បិ ន វុដ្ឋាតិ ឯវ. យេ ន តត្ថ ហោន្តីតិ បទស្ស ច យេ វុត្តប្បការេន នយេន តត្ថ ន ហោន្តីតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. វុត្តប្បការត្ថទីបនត្ថញ្ច អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឆន្ទំ ទត្វា បរិវេណាទីសុ និសិន្នា’’តិ ឥទមេវ អវត្វា ‘‘យេ បន តេហិ វា សទ្ធិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វាបិ តត្ថ អនាគតា, អាគន្ត្វា វា ឆន្ទំ ទត្វា បរិវេណាទីសុ និសិន្នា’’តិ វុត្តំ, ឯវំ បុព្ពេនាបរំ សន្ធីយតិ. ‘‘បាឡិយា ច តត្ថ ទិដ្ឋាវិកម្មេន កម្មស្ស អកុប្បតា វេទិតព្ពា’’តិ វុត្តំ.

អធិករណកថាវណ្ណនា

២២០. ចិត្តុប្បាទោ វិវាទោ. វិវាទសទ្ទោបិ ការណូបចារេន កុសលាទិសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. តំ សន្ធាយ ‘‘សមថេហិ ច អធិករណីយតាយ អធិករណ’’ន្តិ វុត្តំ. អថ វា វិវាទហេតុភូតស្ស ចិត្តុប្បាទស្ស វូបសមេន សម្ភវស្ស សទ្ទស្សបិ វូបសមោ ហោតីតិ ចិត្តុប្បាទស្សបិ សមថេហិ អធិករណីយតា បរិយាយោ សម្ភវតិ. ‘‘កុសលចិត្តា វិវទន្តី’’តិ វុត្តវិវាទេបិ ‘‘វិបច្ចតាយ វោហារោ’’តិ វុត្តំ, ន វុត្តវចនហេតុវសេនាតិ វេទិតព្ពំ.

២២២. ‘‘អាបត្តិញ្ហិ អាបជ្ជន្តោ កុសលចិត្តោ វា’’តិ វចនតោ កុសលម្បិ សិយាតិ ចេ? ន តំ អាបត្តាធិករណំ សន្ធាយ វុត្តំ, យោ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សោ តីសុ ចិត្តេសុ អញ្ញតរចិត្តសមង្គី ហុត្វា អាបជ្ជតីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘យំ កុសលចិត្តោ អាបជ្ជតី’’តិអាទិ វុត្តំ. យោ ‘‘បញ្ញត្តិមត្តំ អាបត្តាធិករណ’’ន្តិ វទេយ្យ, តស្ស អកុសលាទិភាវោបិ អាបត្តាធិករណស្ស ន យុជ្ជតេវ វិវាទាធិករណាទីនំ វិយាតិ ចេ? ន, ‘‘នត្ថាបត្តាធិករណំ កុសល’’ន្តិ ឥមិនា វិរោធសម្ភវតោ. អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘អាបត្តាធិករណំ នាម តថាបវត្តមានអកឧសលចិត្តុប្បាទរូបក្ខន្ធានមេតំ អធិវចនំ. អវសិដ្ឋេសុ កុសលាព្យាកតបញ្ញត្តីសុ ‘អាបត្តាធិករណំ សិយា អកុសលំ សិយា អព្យាកត’ន្តិ វចនតោ បញ្ញត្តិតាវ បដិសិទ្ធា កុសលត្តិកេ អបរិយាបន្នត្តា. កុសលបដិសេធេនេវ តេន សមានគតិកត្តា កិរិយាព្យាកតានម្បិ បដិសេធោ វេទិតព្ពោ, កិរិយាព្យាកតានំ វិយ អនុគមនតោ វិបាកាព្យាកតានម្បិ បដិសេធោ កតោវ ហោតិ, តថាបិ អព្យាកតសាមញ្ញតោ រូបក្ខន្ធេន សទ្ធិំ វិបាកកិរិយាព្យាកតានម្បិ អធិវចនន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. តត្ថ ‘‘កុសលចិត្តំ អង្គំ ហោតី’’តិ វិនយេ អបកតញ្ញុនោ សន្ធាយ វុត្តំ អប្បហរិតករណាទិកេ សតិ. តស្មាតិ យស្មា ‘‘នត្ថិ អាបត្តាធិករណំ កុសល’’ន្តិ វត្តុំ ន សក្កា, តស្មា កុសលចិត្តំ អង្គំ ន ហោតីតិ អត្ថោ. យទិ ឯវំ កស្មា ‘‘តិចិត្តំ តិវេទន’’ន្តិ វុច្ចតីតិ ចេ? តំ ទស្សេតុំ ‘‘នយិទ’’ន្តិអាទិ អារទ្ធន្តិ ឯកេ. អាបត្តិសមុដ្ឋាបកចិត្តំ អង្គប្បហោនកចិត្តំ នាម. ‘‘ឯកន្តតោតិ យេភុយ្យេនាតិ អត្ថោ, ឥតរថា វិរុជ្ឈតិ. កស្មា? ‘យស្សា សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវ ហោតី’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តត្តា’’តិ វទន្តិ. តេន កិំ? វិបាកោ នត្ថិ, កស្មា? ឯកន្តាកុសលត្តា, តស្មា កថាវ តត្ថ នត្ថិ. យត្ថ បន អត្ថិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘យំ បន បណ្ណត្តិវជ្ជ’’ន្តិអាទិមាហ. អសញ្ចិច្ច បន កិញ្ចិ អជានន្តស្ស…បេ… អព្យាកតំ ហោតីតិ ភិក្ខុម្ហិ កម្មដ្ឋានគតចិត្តេន និបន្នេ, និទ្ទាយន្តេ វា មាតុគាមោ ចេ សេយ្យំ កប្បេតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ វិជ្ជមានម្បិ កុសលចិត្តំ អាបត្តិយា អង្គំ ន ហោតិ, តស្មា តស្មិំ ខណេ សេយ្យាការេន វត្តមានរូបមេវ អាបត្តាធិករណំ នាម. ភវង្គចិត្តេ វិជ្ជមានេបិ ឯសេវ នយោ. តស្មិញ្ហិ ខណេ ឧដ្ឋាតព្ពេ ជាតេ អនុដ្ឋានតោ រូបក្ខន្ធោវ អាបត្តិ នាម, ន វិបាកេន សទ្ធិំ. សចេ បន វទេយ្យ, តស្ស ឯវំវាទិនោ អចិត្តកានំ កុសលចិត្តំ អាបជ្ជេយ្យ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? ឯឡកលោមំ គហេត្វា កម្មដ្ឋានមនសិការេន តិយោជនំ អតិក្កមន្តស្ស, បណ្ណត្តិំ អជានិត្វា បទសោ ធម្មំ វាចេន្តស្ស ច អាបជ្ជិតព្ពាបត្តិយា កុសលចិត្តំ អាបជ្ជេយ្យាតិ. អាបជ្ជតិយេវាតិ ចេ? នាបជ្ជតិ. កស្មា? ‘‘នត្ថិ អាបត្តាធិករណំ កុសល’’ន្តិ វចនតោ.

ចលិតោ កាយោ, បវត្តា វាចា, អញ្ញតរមេវ អង្គន្តិ អញ្ញតរមេវ អាបត្តីតិ អត្ថោ. កេវលំ បញ្ញត្តិយា អកុសលាទិភាវាសម្ភវតោ អាបត្តិតា ន យុជ្ជតិ. អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តោ តីសុ អញ្ញតរសមង្គី ហុត្វា អាបជ្ជតីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘យំ កុសលចិត្តោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តស្សត្ថោ – បថវីខណនាទីសុ កុសលចិត្តក្ខណេ វីតិក្កមវសេន បវត្តរូបសម្ភវតោ កុសលចិត្តោ វា អព្យាកតាបត្តិំ អាបជ្ជតិ. តថា អព្យាកតចិត្តោ វា អព្យាកតរូបសង្ខាតំ អព្យាកតាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, បាណាតិបាតាទីសុ អកុសលចិត្តោ វា អកុសលាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, រូបំ បនេត្ថ អព្ពោហារិកំ. សុបិនបស្សនកាលាទីសុ បាណាតិបាតាទិំ ករោន្តោ សហសេយ្យាទិវសេន អាបជ្ជិតព្ពាបត្តិំ អាបជ្ជន្តោ អកុសលចិត្តោ អព្យាកតាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ វេទិតព្ពោ. ឥទំ វុច្ចតិ អាបត្តាធិករណំ អកុសលន្តិ អកុសលចិត្តុប្បាទោ. បោរាណគណ្ឋិបទេសុ បន ‘‘បុថុជ្ជនោ កល្យាណបុថុជ្ជនោ សេក្ខោ អរហាតិ ចត្តារោ បុគ្គលេ ទស្សេត្វា តេសុ អរហតោ អាបត្តាធិករណំ អព្យាកតមេវ, តថា សេក្ខានំ, តថា កល្យាណបុថុជ្ជនស្ស អសញ្ចិច្ច វីតិក្កមកាលេ អព្យាកតមេវ. ឥតរស្ស អកុសលម្បិ ហោតិ អព្យាកតម្បិ. យស្មា ចស្ស សញ្ចិច្ច វីតិក្កមកាលេ អកុសលមេវ ហោតិ, តស្មា វុត្តំ ‘នត្ថិ អាបត្តាធិករណំ កុសល’ន្តិ. សព្ពត្ថ អព្យាកតំ នាម តស្ស វិបាកាភាវមត្តំ សន្ធាយ ឯវំនាមកំ ជាត’’ន្តិ លិខិតំ, វិចារេត្វា គហេតព្ពំ.

២២៤. វិវាទោ វិវាទាធិករណន្តិ យោ កោចិ វិវាទោ, សោ សព្ពោ កិំ វិវាទាធិករណំ នាម ហោតីតិ ឯកបុច្ឆា. ‘‘វិវាទោ អធិករណន្តិ វិវាទាធិករណមេវ វិវាទោ ច អធិករណញ្ចាតិ បុច្ឆតិ. តទុភយំ វិវាទាធិករណមេវាតិ បុច្ឆតីតិ វុត្តំ ហោតី’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ. កេសុចិ បោត្ថកេសុ អយំ បុច្ឆា នត្ថិ. យទិ ឯវំ ឥមាយ ន ភវិតព្ពំ វិវាទោ វិវាទាធិករណំ, វិវាទាធិករណំ វិវាទោ, វិវាទាធិករណំ វិវាទោ ចេវ អធិករណញ្ចាតិ បញ្ចបញ្ហាហិ ភវិតព្ពំ សិយា. កេសុចិ បោត្ថកេសុ តិស្សោ, កេសុចិ ចតស្សោ, បញ្ច នត្ថិ. តត្ថ ទ្វេ វិភត្តា. ឥតរាសុ អធិករណំ វិវាទោតិ យំ កិញ្ចិ អធិករណំ, វិវាទសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ, វិវាទោ អធិករណន្តិ យោ កោចិ វិវាទោ, សោ សព្ពោ អធិករណសង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ បុច្ឆតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

២២៨. សម្មុខាវិនយស្មិន្តិ សម្មុខាវិនយភាវេ.

២៣០. ‘‘អន្តរេនាតិ ការណេនា’’តិ លិខិតំ.

២៣៣. ឧព្ពាហិកាយ ខិយ្យនកេ បាចិត្តិ ន វុត្តា តត្ថ ឆន្ទទានស្ស នត្ថិតាយ.

២៣៦. តស្ស ខោ ឯតន្តិ ឯសោតិ អត្ថោ ‘‘ឯតទគ្គ’’ន្តិ ឯត្ថ វិយ.

២៣៨. ‘‘កា ច តស្ស បាបិយសិកា’’តិ កិរ បាឋោ.

២៤២. ‘‘កិច្ចមេវ កិច្ចាធិករណ’’ន្តិ វចនតោ អបលោកនកម្មាទីនមេតំ អធិវចនំ, តំ វិវាទាធិករណាទីនិ វិយ សមថេហិ សមេតព្ពំ ន ហោតិ, កិន្តុ សម្មុខាវិនយេន សម្បជ្ជតីតិ អត្ថោ.

សមថក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.