៨. ចីវរក្ខន្ធកវណ្ណនា

ជីវកវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣២៦. រាជគហកោតិ រាជគហវាសី.

៣២៨. អមោហជាតិកត្តា ន ចិរស្សេវ វិញ្ញុតំ បាបុណិ. អហំ តេ បិតា, កេនដ្ឋេន? យស្មា ត្វំ មយា បោសាបិតោ.

៣២៩. ‘‘សក្កេ វិស្សដ្ឋមត្តេ’’តិ បាឋោ, អដ្ឋមសិក្ខាបទេ វិស្សដ្ឋមត្តោវ.

បជ្ជោតរាជវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣៣៤. ភុញ្ជិតុំ និសិន្នស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘ធម្មបទេ ‘ពហិនគរេ ទិស្វា’តិ វុត្តំ, តស្មា ទ្វីសុ ទិវសេសុ ទិន្នំ តេន តេសុ ឯកេកំ គហេត្វា ទ្វីសុ អដ្ឋកថាសុ វុត្តន្តិ យុជ្ជតី’’តិ វទន្តិ.

សមត្តិំសវិរេចនកថាវណ្ណនា

៣៣៦. កពឡេ កពឡេតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ គុឡាទីសុ បក្ខិត្តំ, តំ បន ភគវាវ បរិភុញ្ជិ, តស្មា នត្ថិ ទោសោ.

វរយាចនកថាវណ្ណនា

៣៣៧. មហាបិដ្ឋិយកោជវំ នាម អតិរេកចតុរង្គុលបុប្ផំ កិរ.

កម្ពលានុជាននាទិកថាវណ្ណនា

៣៤០. ឧបចារេតិ សុសានស្ស ឧបចារេ. ពហិបិ វដ្ដតីតិ ឯកេ. កតិកករណំ ទស្សេត្វា ‘‘មយ្ហំ សន្តកំ តវ ច មម ច ហោតូតិ វត្វា ឥតរេន ច តថាវុត្តេ វដ្ដតី’’តិ សមានបរិក្ខារវិធិំ វទន្តិ.

៣៤២. ‘‘ខណ្ឌសីមាយបិ សម្មន្និតុំ វដ្ដតីតិ វុត្តត្តា សេសកម្មានិបិ តត្ថ និសីទិត្វា កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. ‘‘ឯវំ សន្តេ ចោរិកាយ កតសទិសំ ហោតិ, តស្មា ន វដ្ដតី’’តិ ទីបវាសិនោ វទន្តិ កិរ. ‘‘ចោរិកាយ គហិតត្តា ន បាបុណាតីតិ សេនាសនក្ខន្ធកេ អាគតសុត្តញ្ច សាធក’’ន្តិ វទន្តិ, តស្មា តេសំ មតេន ឥទំ អាវេណិកលក្ខណន្តិ វេទិតព្ពំ.

ភណ្ឌាគារសម្មុតិអាទិកថាវណ្ណនា

៣៤៣. ‘‘ឥទំ បន ភណ្ឌាគារន្តិ អាវេណិកលក្ខណ’’ន្តិ វុត្តំ.

ចីវររជនកថាវណ្ណនា

៣៤៤. គោមយេ អាបត្តិ នត្ថិ, វិរូបត្តាវារិតំ. ‘‘កុង្កុមបុប្ផំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ‘‘អល្លិកាយា’’តិបិ បាឋោ អត្ថិ.

និសីទនាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

៣៥៣. អដ្ឋានមេតន្តិ ឯត្ថ រូបកណ្ឌេ ‘‘ចតុសមុដ្ឋានិក’’ន្តិ វុត្តត្តា កម្មសមុដ្ឋានំ រាគចិត្តាភាវា ន មុច្ចតីតិ វា រាគបច្ចយេ សតិ កម្មសមុដ្ឋានំ ហោតីតិ វា វិចារេត្វា គហេតព្ពំ កថាវត្ថុនា ច.

៣៦២. អគ្គឡគុត្តិយេវ បមាណន្តិ ឥមេហិ ចតូហិ និក្ខេបការណេហិ ឋបេន្តេន អគ្គឡគុត្តិវិហារេយេវ ឋបេតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ.

សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថាវណ្ណនា

៣៦៣. នោ ចេ អត្ថតំ ហោតិ ‘‘ឯកំ ចីវរមាស’’ន្តិ ន វត្តព្ពំ. កស្មា? ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តស្សេវ តានិ ចីវរានិ យាវ ចីវរមាសា’’តិ វចនស្ស អភាវតោ, តស្មា អនត្ថតកថិនស្ស អននុញ្ញាតន្តិ ចេ? ន, ហេដ្ឋា អនុញ្ញាតត្តា, តតោ លីនត្ថទីបនត្ថមិធ តថា វុត្តត្តា ច. ហេដ្ឋា ហិ ‘‘អកាលចីវរំ នាម អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសមាសេ ឧប្បន្នំ, អត្ថតេ កថិនេ សត្តមាសេ ឧប្បន្នំ, កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នំ, ឯតំ អកាលចីវរំ នាមា’’តិ (បារា. ៥០០) វចនតោ អនត្ថតកថិនានំ ឯកចីវរមាសេ ឧប្បន្នំ, តេសំយេវ ហោតីតិ សិទ្ធំ, តស្មា ឥធ តំ អវត្វា ឯកោបិ តយោ គណបូរកេ លភិត្វា កថិនំ អត្ថរិតុំ លភតីតិ ឥមំ លីនត្ថំ បកាសេតុំ ‘‘យាវ កថិនស្ស ឧព្ភារាយា’’តិ វុត្តំ. ឥតរថា អយមត្ថោ ន ញាយតិ. ‘‘ជានិតព្ពោ ច វិនយធរេហីតិ តថា វុត្តោតិ អបរេ’’តិ វុត្តំ. អត្ថតំ ហោតិ, បញ្ច មាសេ សព្ពំ តស្សេវ ភិក្ខុនោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. អច្ចន្តសំយោគវសេន ឧបយោគវចនំ. ‘‘ឥធ វស្សំវុត្ថសង្ឃស្សា’’តិ និយមិតត្តា ‘‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ ឯត្ថ ច ‘‘ឥធា’’តិ អធិការត្តា តស្មិំ វុត្តេ លភតិ. ‘‘បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តាតិ ចីវរកាលស្សាសន្នត្តា ច អនត្ថតកថិនានម្បិ វុត្ថវស្សានញ្ច អនុញ្ញាតដ្ឋានត្តា ឯវ វុត្ត’’ន្តិ អញ្ញតរស្មិំ គណ្ឋិបទេ លិខិតំ. កេចិ បន ‘‘យំ បន ឥទំ ‘ឥធ វស្សំវុត្ថសង្ឃស្សា’តិអាទិំ កត្វា យាវ ‘អនាគតវស្សេ’តិ បទំ, តាវ បុច្ឆិត្វា ‘កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា’តិ ឥទំ បរតោ ‘តត្រ សម្មុខីភូតានំ សព្ពេសំ បាបុណាតី’តិ ឥមស្ស បរិយោសានេ ‘កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា’តិ លិខិតព្ពំ. កស្មាតិ ចេ? បរតោ ‘ចីវរមាសតោ បដ្ឋាយ យាវ ហេមន្តស្សា’តិ វុត្តេន និព្ពិសេសត្តា, តស្មា ឯវ ឯកច្ចេសុ បណ្ឌិតន្តិ វទន្តី’’តិ វទន្តិ. ឥធ បន ឥធ-សទ្ទេន វិសេសិតំ, តត្ថ នត្ថិ, តស្មា អញ្ញមញ្ញវិរោធោ នត្ថីតិ គហេតព្ពំ. ‘‘មយ្ហិមានិ ចីវរានិ បាបុណន្តី’’តិ វចនមេវាធិដ្ឋានំ, ឥទមេត្ថ ឧក្កដ្ឋវសេន វុត្តំ. ‘‘មយ្ហិមានិ ចីវរានី’តិ វុត្តេបិ អធិដ្ឋិតមេវ ហោតី’’តិ វុត្តំ. ‘‘មយ្ហិមានី’តិ វុត្តេ តស្ស ចីវរានិ នាម នត្ថិ, តស្មា ‘ចីវរានិ បាបុណន្តី’តិ វត្តព្ពមេវា’’តិ វទន្តិ. ទុគ្គហិតានីតិ សង្ឃិកានេវ ហោន្តិ. ‘‘គហិតមេវ នាមា’តិ ឥមស្ស ឥទំ បត្តន្តិ កិញ្ចាបិ ន វិទិតំ, តេ បន ភាគា តេសំ អត្ថតោ បត្តាយេវាតិ អធិប្បាយោ’’តិ លិខិតំ. ‘‘ឯកស្មិំ អបតិតេ បុន អាគតា លភន្តី’’តិ វុត្តំ.

ឧបនន្ទសក្យបុត្តវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣៦៤. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ វស្សំវុត្ថេនា’’តិ ចីវរសមយំ ឧបាទាយ បដិក្ខេបោ កតោ.ឯកស្មិំ វិហារេ ‘‘រាជវិហារេ វិយ នានាបរិវេណេសុ វា ឥធ វា វុត្ថា លភតូ’’តិ វត្វា ទិន្នំ. ‘‘សត្តាហវារេន អរុណមេវ ឧដ្ឋាបេតីតិ ឯតំ វចនមត្តមេវ ឯកវិហារេ សត្តាហកិច្ចាភាវា’’តិ ច លិខិតំ.

មតសន្តកកថាវណ្ណនា

៣៦៩. ភិក្ខុស្សាតិ ភិក្ខុស្មិំ កាលំកតេ. តត្ថ ‘‘បត្តចីវរេ’’តិ បធានបរិក្ខារទស្សនមុខេន សព្ពបរិក្ខារនិទស្សនន្តិ វេទិតព្ពំ. អធម្មេន ឧប្បន្នញ្ចេតំ ហោតិ, សង្ឃស្ស កប្បិយមេវ មតត្តាតិ ឯកេ. នោតិ តក្កោ បត្តចតុក្កេ សព្ពថា អកប្បិយបត្តនយវិរោធតោ. អធម្មេន ឧប្បន្នសេនាសនេ ច វសតោ អនាបត្តិ. អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ ទ្វេ ភិក្ខូ វសន្តិ, តត្ថ ចេកោ កាលំកតោ, ឥតរោ តស្ស បរិក្ខារំ អបាបេត្វា តំ ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហាតិ, សង្ឃសន្តកំ គហិតំ ហោតិ, ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ. អនាវាសេ គណ្ហាតិ, ន ការេតព្ពោ អស្សាមិកស្ស គហិតត្តា. មរណសមយេ វត្តុំ អសហន្តោ ចេ ចិត្តេនេវ ទេតិ, បុញ្ញំ បសវតិ, សង្ឃោវ តស្ស សាមី. បរោ វា អវិស្សាសិកោ សយមេវ គណ្ហាតិ, គហណំ ន រុហតិ, ថេយ្យចិត្តេន ចេ, ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ. តស្ស ច អាវាសគតស្ស កោ សាមី. ‘‘សង្ឃោ សាមី’’តិ វចនតោ សង្ឃេន ពលក្ការេន សោ វារេតព្ពោតិ ឯកេ. ជីវមានកាលេ គហិតត្តា ន សង្ឃោ សាមីតិ ឯកេ. សាមិកោ ចេ សយំ បស្សិត្វា អច្ឆិន្ទិតុំ លភតិ, សង្ឃោបិ លភតិ សាមិឋានេ ឋិតត្តាតិ ឥតរេ, វិចារេត្វា គហេតព្ពំ.

មតកស្ស ហិរញ្ញាទិអកប្បិយភណ្ឌំ ហោតិ. ឧគ្គហិតញ្ចេតំ ហោតិ, ឧគ្គហិតេ វុត្តនយេន បដិបជ្ជិតព្ពំ. ធម្មេន ឧប្បន្នំ ចេ, កប្បិយការកោ អាចិក្ខិតព្ពោ. ទាសោ ចេ គហិតោ ហោតិ, ន សង្ឃោ សាមី, អារាមិកោ ចេ, សង្ឃោ សាមី. គាវីមហិំសីអាទយោ ហោន្តិ, អាវាសគតានំ សង្ឃោ សាមី, អនាវាសគតានំ ន សង្ឃោ សាមី. សង្ឃោ ចេ អាវាសំ អានេត្វា អត្តនោ សន្តកំ កត្វា បច្ឆា សមីបេ ពហិសីមាយ ឋបេតិ, ការកសង្ឃោ សាមី, តថា អារាមិកេ. មតកស្ស បរិក្ខារោ និក្ខេបវសេន ឋបិតោ ហោតិ, ឯសោវ សាមី. មហគ្ឃោ ចេ ហោតិ, សេសស្ស សង្ឃោ សាមី. ‘‘កេនចិ គិលានុបដ្ឋាកេនា’’តិ វត្តព្ពក្កមោ ឯតេន ទស្សិតោ. បុន ឧបដ្ឋាកានំ ពហុភាវេ សតិ សព្ពេសំ ទាតព្ពកម្មំ ទស្សេន្តេន ភគវតា កម្មវាចាយំ ‘‘គិលានុបដ្ឋាកាន’’ន្តិ វុត្តំ. សាមណេរវារេ ‘‘ចីវរ’’ន្តិ បាឋោ. ‘‘ឥមំ តុយ្ហំ ទេមិ ទទាមិ ទជ្ជាមិ ឱណោជេមិ បរិច្ចជាមិ វិស្សជ្ជាមិ និស្សជ្ជាមី’តិ វា ‘ឥត្ថន្នាមស្ស ទេមិ…បេ… និស្សជ្ជាមី’តិ វា វទតិ, ‘សម្មុខា វា បរម្មុខា វា វុត្តេ ទិន្នំយេវ ហោតី’តិ ទានលក្ខណស្ស ច ‘តុយ្ហំ គណ្ហាហី’តិ វុត្តេ ‘មយ្ហំ គណ្ហាមី’តិ វទតិ, ‘សុទិន្នំ សុគ្គហិតញ្ចា’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) គហណលក្ខណស្ស ច វុត្តត្តា ‘មម សន្តកំ តវ ច មម ច ហោតូ’តិ ឯវមាទិវចនេន សមានបរិក្ខារំ កាតុំ វដ្ដតីតិ អាចរិយា’’តិ លិខិតំ.

អនុគណ្ឋិបទេ បន អតីវ បបញ្ចំ កត្វា បុន ‘‘ឥទមេត្ថ អាចរិយានំ សន្និដ្ឋានំ – សចេសម្ពហុលា, ទ្វេ វា សមានបរិក្ខារំ កត្តុកាមា ហោន្តិ, តេ សព្ពេ អត្តនោ សន្តកំ វត្តមានំ ឧប្បជ្ជនកេន សទ្ធិំ បេសលស្ស ឯកស្ស បរិច្ចជន្តិ, សោ បុន តេសមេវ បរិច្ចជតិ, ឯត្តាវតា តេ សមានបរិក្ខារិកា ហោន្តីតិ. ឥទំ សមានបរិក្ខារលក្ខណំ បាឡិអាទីសុ វុត្តលក្ខណេយេវ បតនតោ អចលប្បត្តំ ហោតិ, តថាបិ បោរាណវិធិំ អជ្ឈោត្ថរិត្វា វត្តនតោ បដិសេធេតព្ពោ, អាចរិយានំ មតានុសារេន កាតព្ពំ កាតុកាមេនាតិ អបរេ’’តិ វុត្តំ, ‘‘វស្សំវុត្ថសាមណេរោ បញ្ចសុ សិក្ខាបទេសុ ឯកំ អតិក្កមិត្វា បុន គហិតោ លាភំ ន លភតិ, អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នោ នាម ហោតី’’តិ វទន្តិ.

វស្សំវុត្ថានំអនុប្បន្នចីវរកថាវណ្ណនា

៣៧៥. ឧប្បន្នេ ចីវរេ អភាជិតេ បក្កមតីតិ ឯត្ថ ‘‘សង្ឃេន តត្រុប្បាទតោ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ឯត្តកំ វស្សាវាសិកំ ទាតុំ សង្ឃស្ស រុច្ចតី’’តិ សាវិតេបិ វិព្ភមតិ, តតោ ន លភតិ, បុន បព្ពជិត្វា ឧបសម្បជ្ជិត្វា ចីវរភាជនំ សម្ភាវេន្តោបិ ន លភតិយេវ បុព្ពបកតិតោ ភដ្ឋត្តា. អថ បាបិតេ វិព្ភមតិ, លភតី’’តិ ច វុត្តំ.

សង្ឃេភិន្នេចីវរុប្បាទកថាវណ្ណនា

៣៧៦. បរសមុទ្ទេតិ ជម្ពុទីបេ.

អដ្ឋចីវរមាតិកាកថាវណ្ណនា

៣៧៩. យស្មា អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ ទុព្ពិជានំ, តស្មា ‘‘អបិចា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ធុវសន្និបាតដ្ឋានម្បិ បរិយន្តគតមេវ គហេតព្ពំ. ‘‘មហាបច្ចរិយំ បន ភិក្ខូសុបិ…បេ… បាបុណាតីតិ ‘ឧបចារសីមាយ ទេមា’តិ ឯវំ ទិន្នមេវ សន្ធាយា’’តិ លិខិតំ. ‘‘សមានសំវាសកសីមាយា’’តិ វុត្តេ ខណ្ឌសីមាទីសុ ឋិតានំ ន បាបុណាតិ តាសំ វិសុំ សមានសំវាសកសីមត្តា. សមានសំវាសកអវិប្បវាសសីមានំ ឥទំ នានត្តំ – ‘‘អវិប្បវាសសីមាយ ទម្មី’’តិ ទិន្នំ គាមដ្ឋានំ ន បាបុណាតិ. កស្មា? ‘‘ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ចា’’តិ វុត្តត្តា. ‘‘សមានសំវាសកសីមាយា’’តិ ទិន្នំ បន យស្មិំ ឋានេ អវិប្បវាសសីមា អត្ថិ, តត្ថ ឋិតានំ, ឥតរត្រ ឋិតានញ្ច បាបុណាតិ. ‘‘ខណ្ឌសីមាយំ ឋត្វា ‘សីមដ្ឋកសង្ឃស្ស ទម្មី’តិ វុត្តេ ឧបចារសីមាយ ឯវ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. ‘‘អវិប្បវាសសីមាយ ទេមា’’តិ ខណ្ឌសីមាយំ ឋត្វា ទិន្នេ តត្ថេវ បាបុណាតីតិ កេចិ. យោជនសតម្បិ បូរេត្វា និសីទន្តីតិ ឯត្ថ វិហារូបចារេ ហត្ថបាសេន, ពហិគាមាទីសុ ទ្វាទសហត្ថេន ឧបចារោតិ ឯកេ. ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ សង្ឃស្សា’’តិ វុត្តេ ឯកាពទ្ធា ហុត្វាបិ បរិក្ខេបបរិក្ខេបារហដ្ឋានំ អតិក្កមិត្វា ឋិតានំ ន បាបុណាតីតិ ឯកេ. ‘‘ភិក្ខុនិវិហារតោ ពហិ យត្ថ កត្ថចិ ឋត្វា ‘សង្ឃស្សា’តិ វុត្តេ ភិក្ខុសង្ឃោវ សាមី’’តិ វទន្តិ. ឯកោបិ គន្ត្វាតិ ឯត្ថ សព្ពេសំ វា បាបេត្វា គន្តព្ពំ, អានេត្វា វា បាបេតព្ពំ, ឥតរថា គតស្ស ន បាបុណាតិ. សមានលាភកតិកា មូលាវាសេ សតិ សិយា, មូលាវាសវិនាសេន កតិកាបិ វិនស្សតិ. សមានលាភវចនំ សតិ ទ្វីសុ, ពហូសុ វា យុជ្ជតិ. តេនេវ ឯកស្មិំ អវសិដ្ឋេ យុជ្ជតីតិ នោ មតិ.

‘‘តាវកាលិកកាលេន, មូលច្ឆេទវសេន វា;

អញ្ញេសំ កម្មំ អញ្ញស្ស, សិយា នាវាសសង្គមោ’’តិ. –

អាចរិយោ.

សព្ពត្ថ ទិន្នមេវាតិ ‘‘សមានភាគោវ ហោតី’’តិ វទន្តិ. ‘‘ឯកមេកំ អម្ហាកំ បាបុណាតីតិ ចេ វទតិ, វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ វិភាគស្ស កតត្តា. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ចីវរេ ទិន្នេ បំសុកូលិកានំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ‘‘ឧភតោសង្ឃស្សា’’តិ វុត្តេ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្សា’’តិ អវុត្តត្តា ភិក្ខុនិសង្ឃេន មិស្សិតត្តា, តត្ថ អបរិយាបន្នត្តា ច បុគ្គលោ វិសុំ លភតិ. ឯវំ សន្តេ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ទិន្នមេវ ហោតី’’តិ ឥមិនា វិរុជ្ឈតីតិ ចេ? ន វិរុជ្ឈតិ, តំ ទ្វិន្នំ សង្ឃានំ ទិន្នភាវមេវ ទីបេតិ, ន ឧភតោសង្ឃបញ្ញត្តិំ, តស្មា ឯវ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វារោ ន វុត្តោ. អថ វា អដ្ឋកថាវចនមេវ បមាណំ, ន វិចារណាតិ ឯកេ. យស្មា ឯកោ អទ្ធានាទិយកោ វិយ ទុវិធោ ន ហោតិ, តស្មា ឧភតោសង្ឃគ្គហណេន ឯកោ ភិក្ខុ ន គហិតោតិ. ‘‘សព្ពាវាសស្ស ច ចេតិយស្ស ច ធម្មស្ស ចា’តិ វុត្តេ សព្ពវិហារេសុ ចេតិយធម្មានំ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ភាគោ ទាតព្ពោ’’តិ វទន្តិ. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ ន វិរុជ្ឈតីតិ ចេ? ន, តត្ថ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្សា’’តិ វុត្តត្តា, ឥធ វិហារេន ឃដិតត្តា ច តម្ហិ តម្ហិ វិហារេ ឯកភាគំ លភិតព្ពមេវាតិ បរិហរន្តិ. អត្តនោ បាបេត្វាតិ វិកាលេ អបរិភោគត្តា សកលោបិ វដ្ដេយ្យាតិ ចេ? ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ហរា’’តិ វុត្តត្តា, តេន ‘‘ហរាមី’’តិ គហិតត្តា ច ន វដ្ដតិ. បច្ឆិមវស្សំវុត្ថានម្បីតិ ឯត្ថ អបិ-សទ្ទោ អវធារណត្ថោ, បច្ឆិមវស្សំវុត្ថានមេវាតិ អត្ថោ, ឥតរថា សមុច្ចយត្ថេ គហិតេ ‘‘លក្ខណញ្ញូ វទន្តី’’តិ វចនំ និរត្ថកំ សិយា. កស្មាតិ អារភិត្វា បបញ្ចំ ករោន្តិ. កិំ តេន, បរតោ ‘‘ចីវរមាសតោ បដ្ឋាយ…បេ… អតីតវស្សំវុត្ថានមេវ បាបុណាតី’’តិ ឥមិនា សិទ្ធត្តា ន វិចារិតំ, តេន វុត្តំ ‘‘លក្ខណញ្ញូ’’តិ អចលវសេន. សចេ បន ពហិឧបចារសីមាយ ឋិតោ…បេ… សម្បត្តានំ សព្ពេសំ បាបុណាតីតិ យត្ថ កត្ថចិ វុត្ថវស្សានន្តិ អធិប្បាយោ ‘‘យត្ថ កត្ថចិ វុត្ថវស្សានំ សព្ពេសំ សម្បត្តានំ បាបុណាតី’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. អកាលចីវរសិក្ខាបទវណ្ណនា) កង្ខាវិតរណិយំ វុត្តត្តា. គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ វុត្តេ បន យស្មា អនន្តរាតីតំ ហេមន្តំ ឯវ វុត្ថា នាម ហោន្តិ, ន វស្សំ, តស្មា ‘‘មាតិកា អារោបេតព្ពា’’តិ វុត្តំ. យេ វា ថេរេហិ បេសិតា, តេសំ បាបុណាតីតិ កិរ អត្ថោ.

ចីវរក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.