៣. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២២១. អធិដ្ឋិតាតិ និច្ចប្បវត្តា. ពទរចុណ្ណសក្ករាទីហិ យោជិតំ ពទរសាឡវំ. កិរកម្មការេនាតិ កិរស្ស កម្មការេន.

២២៦. ‘‘វិកប្បេត្វា គណ្ហាហី’’តិ ឯត្ថាហុ បោរាណត្ថេរា ‘‘ភគវតោ សម្មុខា អវិកប្បេត្វា គេហតោ និក្ខមិត្វា រថិកាយ អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ សន្តិកេ វិកប្បេសិ, វិកប្បេន្តេន បន ‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’តិ វត្តព្ពំ, ឥតរេន វត្តព្ពំ ‘តស្ស សន្តកំ បរិភុញ្ជ វា យថាបច្ចយំ វា ករោហី’’’តិ. បញ្ចសុសហធម្មិកេសូតិ សម្មុខា ឋិតស្ស សហធម្មិកស្ស យស្ស វិកប្បេតុកាមោ, តំ សហធម្មិកំ អទិស្វា គហដ្ឋស្ស វា សន្តិកេ, សយមេវ វា ‘‘បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ ឥត្ថន្នាមស្ស វិកប្បេមី’’តិ វត្វា ភុញ្ជិតព្ពន្តិ ឯកេ, ឯវំ សតិ ថេរោ តស្មិំយេវ និសិន្នោវ តថា វាចំ និច្ឆារេត្វា បដិគ្គណ្ហាតីតិ តក្កោ ទិស្សតិ. មហាបច្ចរិយាទីសុ បន បរម្មុខា វិកប្បនាវ វុត្តា, សា ‘‘តេន ហានន្ទ, វិកប្បេត្វា គណ្ហាហី’’តិ ឥមិនា សមេតិ, តថាបិ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘តស្មា យោ ភិក្ខុ បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ អញ្ញតរស្ស ‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ តុយ្ហំ ទម្មី’តិ វា ‘វិកប្បេមី’តិ វា ឯវំ សម្មុខា វា ‘ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’តិ វា ‘វិកប្បេមី’តិ វា ឯវំ បរម្មុខា វា’’តិ វចនតោ សហធម្មិកស្ស សន្តិកេ ឯវ វត្តព្ពំ, ន សយមេវាតិ ទិស្សតិ. យស្មា អយំ បច្ឆិមនយោ បោរាណគណ្ឋិបទេនបិ សមេតិ, តស្មា ឥធ មាតិកាដ្ឋកថានុសារេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ‘‘តេ មនុស្សា…បេ… ភោជនមទំសូ’’តិ វចនតោ អកប្បិយនិមន្តនំ បញ្ញាយតិ, តថាបិ ថេរស្ស កុក្កុច្ចុប្បត្តិការណេន ភត្តេន សោ និមន្តិតោតិ វេទិតព្ពោ. អញ្ញថា បរតោ ‘‘ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ ភុញ្ជតី’’តិ វចនេន, អនាបត្តិវារេន ច វិរុជ្ឈតិ.

២២៩. ឯត្ថាយំ វិចារណា – ‘‘អញ្ញោ មនុស្សោ បត្តំ គណ្ហាតិ, ន ទាតព្ព’’ន្តិ វចនតោ អបរភាគេ អកប្បិយនិមន្តនេន នត្ថិ បយោជនំ, បុព្ពភាគេយេវ អកប្បិយនិមន្តនេន បយោជនន្តិ ស្វេបិ ភន្តេ អាគច្ឆេយ្យាថាតិ ឯត្ថ កតរំ អកប្បិយនិមន្តនំ, តស្មា អធិប្បាយោ ចេត្ថ បមាណន្តិ. ន, ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តី’’តិ វចនតោតិ. តត្ថ ‘‘ស្វេបិ ភន្តេ’’តិ ឯត្ថ យថា វចនមត្តំ អគ្គហេត្វា អកប្បិយនិមន្តនក្កមេន អត្ថោ គហិតោ, តថា ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា’’តិ ឯត្ថាបិ អន្តរា អកប្បិយនិមន្តនេន លទ្ធភត្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. បិណ្ឌាយ ហិ ចរន្តំ ទិស្វា ‘‘ឯត្ថ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ ទិន្នម្បិ អកប្បិយនិមន្តនេន លទ្ធំ នាម ហោតិ. វោហារេន បន ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ, ឯវំសម្បទមិទំ ទដ្ឋព្ពំ. អញ្ញថា មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘គណភោជនេ វុត្តនយេនេវ បញ្ចហិ ភោជនេហិ និមន្តិតស្ស…បេ… បរស្ស បរស្ស ភោជនេ’’តិ វុត្តវចនវិរោធោ. ឥទញ្ហិ វចនំ យេន បឋមំ និមន្តិតោ, តតោ បឋមនិមន្តិតំ អាទាយ គតោ បរស្ស បរស្ស និមន្តនកទាយកស្ស ភោជនេតិ អត្ថបរិទីបនតោ និមន្តនតោ លទ្ធភត្តស្ស ភោជនេយេវ អាបត្តីតិ ទីបេតិ. ‘‘ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ’’តិ វចនេនបិ សមេតិ, អញ្ញថា ‘‘យេន និមន្តិតោ, តស្ស ភោជនតោ បរស្ស ភោជនេ’’តិ ឯត្តកំ វត្តព្ពំ សិយា, បាឡិយំ វា ‘‘និមន្តនេន ឯកតោភុញ្ជតី’’តិ ឯត្តកំ វត្តព្ពំ សិយា. ទុតិយនិមន្តនស្ស បឋមភោជនេ អាបត្តិប្បសង្គនិវារណត្ថំ ‘‘យេន យេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. និមន្តនបដិបាដិយា ភុញ្ជតីតិ បាឡីតិ ចេ? ន, ‘‘អនាបត្តិ និច្ចភត្តេ’’តិអាទិបាឡិវិរោធតោ.

គណ្ឋិបទេ បន ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ កស្មា ភុញ្ជិតុំ ន លភតីតិ ចេ? ‘បរម្បរភោជនំ នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតោ, តំ ឋបេត្វា បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ, ឯតំ បរម្បរភោជនំ នាមា’តិ វុត្តត្តា’’តិ លិខិតំ. យទិ ឯវំ និច្ចភត្តាទិកម្បិ ន វដ្ដតីតិ អាបជ្ជតីតិ និច្ចភត្តាទិ ឱទិស្សកន្តិ ចេ? តំ ន, តទញ្ញស្ស អត្តនោ ធនេន និប្ផន្នស្ស, សង្ឃតោ លទ្ធស្ស វា បាតោ បចនកយាគុ ចេ ឃនា ហោតិ, តស្សាបិ, ឯកកុដិកំ គាមំ ឧបនិស្សាយ វិហរតោ ភិក្ខាចរិយវសេន លភិតព្ពនិច្ចភត្តស្ស ច អកប្បិយភាវប្បសង្គតោ. តត្ថ ភិក្ខាចរិយវសេន លទ្ធំ ន កប្បតិ និមន្តនកានំ អប្បសាទាវហនតោតិ ចេ? ន, ‘‘បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តី’’តិ វចនវិរោធតោ. ខាទនីយម្បិ ហិ បរស្ស ខាទិត្វា ភុត្តត្តា និមន្តនភោជនំ អភុញ្ជន្តោ អប្បសាទំ ករោតិ ឯវ, តស្មា អប្បសាទាវហំ អប្បមាណំ, តស្មា និច្ចភត្តាទិ ឱទិស្សកំ ន សម្ភវតិ. អបិច ហេដ្ឋា វុត្តនយេន សទ្ធិំ ឥធ វុត្តនយេន សំសន្ទិត្វា យំ យំ ខមតិ, តំ តំ គហេតព្ពន្តិ សព្ពោបិ កេសញ្ចិ អាចរិយានំ វិនិច្ឆយោ. អាចរិយស្ស បន វិនិច្ឆយោ អន្តេ អាវិ ភវិស្សតិ. ‘‘ខីរំ វា រសំ វា បិវតោ អមិស្សម្បីតិ អធិប្បាយោ’’តិ វុត្តំ. គណ្ឋិបទេ ‘‘ហេដ្ឋា ឱទនេនាមិស្សេត្វា ឧបរិ តិដ្ឋតី’’តិ លិខិតំ.

មហាឧបាសកោតិ គេហសាមិកោ. មហាអដ្ឋកថាយំ ‘‘អាបត្តី’’តិ វចនេន កុរុន្ទិយំ ‘‘វដ្ដតី’’តិ វចនំ វិរុទ្ធំ វិយ ទិស្សតិ. ‘‘ទ្វិន្នម្បិ អធិប្បាយោ មហាបច្ចរិយំ វិចារិតោ’’តិ លិខិតំ. ‘‘ចារិត្តតោតិ ‘សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា’តិ បរតោ វត្តព្ពតោ’’តិ វុត្តំ. វចីកម្មំ អវិកប្បនំ. ឯត្ថ ‘‘មហាឧបាសកោ ភិក្ខូ និមន្តេតិ…បេ… បច្ឆា លទ្ធំ ភត្តំ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ. បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តី’’តិ អដ្ឋកថាយំ វចនតោ, ‘‘កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិម្ហា’’តិ បាឡិតោ, ខន្ធកេ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ និមន្តនេ អញ្ញស្ស ភោជ្ជយាគុ បរិភុញ្ជិតព្ពា, យោ បរិភុញ្ជេយ្យ, យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ២៨៣) វចនតោ ច និមន្តេត្វា វា បវេទេតុ អនិមន្តេត្វា វា, បឋមគហិតនិមន្តនស្ស ភិក្ខុនោ បឋមនិមន្តនភោជនតោ អញ្ញំ យំ កិញ្ចិ បរសន្តកំ ភោជនំ បរម្បរភោជនាបត្តិំ ករោតិ. អត្តនោ សន្តកំ, សង្ឃគណតោ លទ្ធំ វា អគហដ្ឋសន្តកំ វដ្ដតិ, និមន្តនតោ បឋមំ និពទ្ធត្តា បន និច្ចភត្តាទិ បរសន្តកម្បិ វដ្ដតិ. ខន្ធកេ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ…បេ… យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ២៨៣) វចនំ បរសន្តកភោជនវុត្តនិយមនំ. តតោ ហត្ថកោវ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ.

បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.