៤. ភោជនវគ្គោ

១. អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទវណ្ណនា

២០៣-៤. បូគស្សាតិ បូគេន. កុក្កុច្ចាយន្តោតិ និស្សរណេនេត្ថ ភវិតព្ពំ, តំ មយំ ន ជានាមាតិ សន្និដ្ឋានស្ស ករណវសេន ‘‘កុក្កុច្ចាយន្តោ’’តិ វុច្ចតិ. យថា ហិ អាយស្មា ឧបាលិ នយគ្គាហេន ‘‘អនាបត្តិ អាវុសោ សុបិនន្តេនា’’តិ (បារា. ៧៨) អាហ, តថា ថេរោបិ ‘‘អនាបត្តិ គិលានស្សា’’តិ កស្មា ន បរិច្ឆិន្ទតីតិ? អនត្តាធិការត្តា វិនយបញ្ញត្តិយា, ‘‘នាយំ អត្តនោ ឱកាសោ’’តិ បដិក្ខិត្តត្តា, សិក្ខាបទស្ស អបរិបុណ្ណត្តា. បឋមបារាជិកសិក្ខាបទេ បរិបុណ្ណំ កត្វា បញ្ញត្តេយេវ ហិ សោ ថេរោ ‘‘អនាបត្តិ សុបិនន្តេនា’’តិ អាហ ‘‘អញ្ញត្រ សុបិនន្តា’’តិ វុត្តបទានុសារេនាតិ. យស្មា ឱទិស្ស អយាវទត្ថេវ ទាយកានំ បីឡា នត្ថិ, តស្មា ‘‘អនោទិស្ស យាវទត្ថោ’’តិ វុត្តំ.

២០៨. ‘‘អន្តរាមគ្គេ ឯកទិវស’ន្តិ ឯកំយេវ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ ច ‘‘ឯសេវ នយោតិ វុត្តនយមេវ ទស្សេតុំ គន្ត្វា បច្ចាគច្ឆន្តោ ហីតិអាទិមាហា’’តិ ច ‘‘សុទ្ធចិត្តោ ហុត្វា បកតិគមនេវ ភុញ្ជិតុំ លភតី’’តិ ច ‘‘អគិលានស្ស គិលានសញ្ញិនោ កាយេន សមុដ្ឋាតី’’តិ ច លិខិតំ.

អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២០៩-២១៨. គុឡ្ហបដិច្ឆន្នោតិ អបាកដោវ. ឯកោ បុត្តេនាតិ ឯកស្សេកំ ភត្តំ ‘‘អហំ អញ្ញេន និមន្តិតោ’’តិ ន វុច្ចតិ. ‘‘សចេ ឯកតោ គណ្ហន្តិ , គណភោជនំ ហោតី’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២១៧-២១៨) វុត្តត្តា ចត្តារោ ឧបាសកា ចត្តារោ ភិក្ខូ វិសុំ វិសុំ និមន្តេត្វា ហត្ថបាសេ ឋិតានំ ចេ ទេន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ ឯវាតិ ឯកេ, តំ ន យុត្តំ វិយ. ‘‘វិញ្ញត្តិតោ បសវនេ គណស្ស ឯកតោ គហណេ ឥមិនា សិក្ខាបទេន អាបត្តិ, វិសុំ គហណេ បណីតភោជនសូបោទនវិញ្ញត្តីហី’’តិ លិខិតំ. ‘‘វិញ្ញត្តិតោ បសវនំ អដ្ឋុប្បត្តិវសេន អដ្ឋកថាយំ អនុញ្ញាតំ. សូបោទនាទិវសេន តត្ថ អាបត្តិ ឯវា’’តិ វុត្តំ, តំ ន យុត្តំ. កស្មា? បរិវារេ (បរិ. ១៦៨) ឯវ ទ្វិន្នំ អាការានំ អាគតត្តា, តស្មា អដ្ឋកថាយំ ‘‘អនុញ្ញាត’’ន្តិ ទុវុត្តំ. អដ្ឋុប្បត្តិយំយេវ បាកដន្តិ ‘‘បទភាជនេ ន វុត្ត’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ឯកតោ គណ្ហន្តីតិ គហិតភត្តាបិ អញ្ញេ យាវ គណ្ហន្តិ, តាវ ចេ តិដ្ឋន្តិ, ឯកតោ គណ្ហន្តិយេវ នាម. ‘‘គច្ឆតិ ចេ, អនាបត្តី’’តិ វទន្តិ.

ឯត្ថាហ – ‘‘បដិគ្គហណមេវ ហេត្ថ បមាណ’’ន្តិ វុត្តំ, អថ កស្មា បាឡិយំ ‘‘គណភោជនំ នាម យត្ថ ចត្តារោ…បេ… ភុញ្ជន្តិ, ឯតំ គណភោជនំ នាមា’’តិ (បាចិ. ២១៨) វុត្តន្តិ? វុច្ចតិ – យត្ថាតិ ឧបយោគត្ថេ ភុម្មវចនំ. ចត្តារោតិ គណស្ស ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទនិទស្សនំ. បញ្ចន្នំ ភោជនានន្តិ អាបត្តិប្បហោនកភោជននិទស្សនំ. អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតាតិ អកប្បិយនិមន្តននិទស្សនំ. និមន្តនវសេនេវ បន គណភោជនស្ស វុត្តត្តា ‘‘និមន្តិតា ភុញ្ជន្តីតិ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. ‘‘អញ្ញតរំ ភោជនំ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តី’’តិ បន ន វុត្តំ អដ្ឋុប្បត្តិយំយេវ បាកដត្តា. យំ ភុញ្ជន្តីតិ ឯវំ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ ភុញ្ជន្តីតិ បដិគ្គាហកនិយមវចនំ. ន ហិ អប្បដិគ្គហិតកំ ភិក្ខូ ភុញ្ជន្តិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ ‘‘គណស្ស យតោ បដិគ្គហិតាហារភោជនហេតុ បាចិត្តិយ’’ន្តិ. អាគន្តុកបដ្ដំ មោឃសុត្តេន សិព្ពិត្វា ឋបេន្តិ, តត្ថ អនុវាតេ យថា ឯកតលំ ហោតិ, តថា ហត្ថេហិ ឃដ្ដេតិ. វលេតីតិ អាវដ្ដេតិ. បរិវត្តនន្តិ សុត្តំ គណ្ហន្តានំ សុខគ្គហណត្ថំ សុត្តបរិវត្តនំ ករោតិ, បដ្ដំ សិព្ពន្តានំ សុខសិព្ពនត្ថំ បដ្ដបរិវត្តនញ្ច. នវចីវរការកោ ឥធាធិប្បេតោ, ន ឥតរោតិ. ‘‘ពិម្ពិសារំ អាបុច្ឆិត្វា សម្ភារេ កយិរមានេយេវ កាលា អតិក្កន្តា, បច្ឆា គណភោជនសិក្ខាបទេ បញ្ញត្តេ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆី’’តិ វទន្តិ, អញ្ញថា អដ្ឋកថាយ វិរុជ្ឈនតោ.

២២០. ‘‘ទ្វេ តយោ ឯកតោតិ យេបិ អកប្បិយនិមន្តនំ សាទិយិត្វា’’តិអាទិវចនេន អកប្បិយនិមន្តនបច្ចយា ឯវ អនាបត្តិ, វិញ្ញត្តិតោ អាបត្តិយេវាតិ ទីបេតិ. អនិមន្តិតោ ចតុត្ថោ យស្ស តទេតំ អនិមន្តិតចតុត្ថំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. បវេសេត្វាតិ និសីទាបេត្វា. ចីវរទានសមយលទ្ធកចតុក្កំ ចីវរការសមយលទ្ធកចតុក្កន្តិ ឯវមាទីនិ. តានិ ចាតិ យេហិ ភោជនេហិ វិសង្កេតោ នត្ថិ, តានិ. មហាថេរេតិ ឧបសម្បន្នេ. អដ្ឋត្វាតិ ឋិតេន និមិត្តំ ទស្សិតំ ហោតិ. តត្ថ តត្ថ គន្ត្វាតិ រថិកាទីសុ ភិក្ខុសមីបេ គន្ត្វា. ឥមស្មិំ បន សិក្ខាបទេ កត្ថចិ បោត្ថកេ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចីវរទានសមយេ គណភោជនំ ភុញ្ជិតុំ. ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូន’’ន្តិ បាឋោ ទិស្សតិ. កត្ថចិ ‘‘ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ វត្វា ‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថា’’តិ បាឋោ, អយំ សោភនោ.

គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២២១. អធិដ្ឋិតាតិ និច្ចប្បវត្តា. ពទរចុណ្ណសក្ករាទីហិ យោជិតំ ពទរសាឡវំ. កិរកម្មការេនាតិ កិរស្ស កម្មការេន.

២២៦. ‘‘វិកប្បេត្វា គណ្ហាហី’’តិ ឯត្ថាហុ បោរាណត្ថេរា ‘‘ភគវតោ សម្មុខា អវិកប្បេត្វា គេហតោ និក្ខមិត្វា រថិកាយ អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ សន្តិកេ វិកប្បេសិ, វិកប្បេន្តេន បន ‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’តិ វត្តព្ពំ, ឥតរេន វត្តព្ពំ ‘តស្ស សន្តកំ បរិភុញ្ជ វា យថាបច្ចយំ វា ករោហី’’’តិ. បញ្ចសុសហធម្មិកេសូតិ សម្មុខា ឋិតស្ស សហធម្មិកស្ស យស្ស វិកប្បេតុកាមោ, តំ សហធម្មិកំ អទិស្វា គហដ្ឋស្ស វា សន្តិកេ, សយមេវ វា ‘‘បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ ឥត្ថន្នាមស្ស វិកប្បេមី’’តិ វត្វា ភុញ្ជិតព្ពន្តិ ឯកេ, ឯវំ សតិ ថេរោ តស្មិំយេវ និសិន្នោវ តថា វាចំ និច្ឆារេត្វា បដិគ្គណ្ហាតីតិ តក្កោ ទិស្សតិ. មហាបច្ចរិយាទីសុ បន បរម្មុខា វិកប្បនាវ វុត្តា, សា ‘‘តេន ហានន្ទ, វិកប្បេត្វា គណ្ហាហី’’តិ ឥមិនា សមេតិ, តថាបិ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ‘‘តស្មា យោ ភិក្ខុ បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ អញ្ញតរស្ស ‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ តុយ្ហំ ទម្មី’តិ វា ‘វិកប្បេមី’តិ វា ឯវំ សម្មុខា វា ‘ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’តិ វា ‘វិកប្បេមី’តិ វា ឯវំ បរម្មុខា វា’’តិ វចនតោ សហធម្មិកស្ស សន្តិកេ ឯវ វត្តព្ពំ, ន សយមេវាតិ ទិស្សតិ. យស្មា អយំ បច្ឆិមនយោ បោរាណគណ្ឋិបទេនបិ សមេតិ, តស្មា ឥធ មាតិកាដ្ឋកថានុសារេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ‘‘តេ មនុស្សា…បេ… ភោជនមទំសូ’’តិ វចនតោ អកប្បិយនិមន្តនំ បញ្ញាយតិ, តថាបិ ថេរស្ស កុក្កុច្ចុប្បត្តិការណេន ភត្តេន សោ និមន្តិតោតិ វេទិតព្ពោ. អញ្ញថា បរតោ ‘‘ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ ភុញ្ជតី’’តិ វចនេន, អនាបត្តិវារេន ច វិរុជ្ឈតិ.

២២៩. ឯត្ថាយំ វិចារណា – ‘‘អញ្ញោ មនុស្សោ បត្តំ គណ្ហាតិ, ន ទាតព្ព’’ន្តិ វចនតោ អបរភាគេ អកប្បិយនិមន្តនេន នត្ថិ បយោជនំ, បុព្ពភាគេយេវ អកប្បិយនិមន្តនេន បយោជនន្តិ ស្វេបិ ភន្តេ អាគច្ឆេយ្យាថាតិ ឯត្ថ កតរំ អកប្បិយនិមន្តនំ, តស្មា អធិប្បាយោ ចេត្ថ បមាណន្តិ. ន, ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តី’’តិ វចនតោតិ. តត្ថ ‘‘ស្វេបិ ភន្តេ’’តិ ឯត្ថ យថា វចនមត្តំ អគ្គហេត្វា អកប្បិយនិមន្តនក្កមេន អត្ថោ គហិតោ, តថា ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា’’តិ ឯត្ថាបិ អន្តរា អកប្បិយនិមន្តនេន លទ្ធភត្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. បិណ្ឌាយ ហិ ចរន្តំ ទិស្វា ‘‘ឯត្ថ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ ទិន្នម្បិ អកប្បិយនិមន្តនេន លទ្ធំ នាម ហោតិ. វោហារេន បន ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ, ឯវំសម្បទមិទំ ទដ្ឋព្ពំ. អញ្ញថា មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘គណភោជនេ វុត្តនយេនេវ បញ្ចហិ ភោជនេហិ និមន្តិតស្ស…បេ… បរស្ស បរស្ស ភោជនេ’’តិ វុត្តវចនវិរោធោ. ឥទញ្ហិ វចនំ យេន បឋមំ និមន្តិតោ, តតោ បឋមនិមន្តិតំ អាទាយ គតោ បរស្ស បរស្ស និមន្តនកទាយកស្ស ភោជនេតិ អត្ថបរិទីបនតោ និមន្តនតោ លទ្ធភត្តស្ស ភោជនេយេវ អាបត្តីតិ ទីបេតិ. ‘‘ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ’’តិ វចនេនបិ សមេតិ, អញ្ញថា ‘‘យេន និមន្តិតោ, តស្ស ភោជនតោ បរស្ស ភោជនេ’’តិ ឯត្តកំ វត្តព្ពំ សិយា, បាឡិយំ វា ‘‘និមន្តនេន ឯកតោភុញ្ជតី’’តិ ឯត្តកំ វត្តព្ពំ សិយា. ទុតិយនិមន្តនស្ស បឋមភោជនេ អាបត្តិប្បសង្គនិវារណត្ថំ ‘‘យេន យេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. និមន្តនបដិបាដិយា ភុញ្ជតីតិ បាឡីតិ ចេ? ន, ‘‘អនាបត្តិ និច្ចភត្តេ’’តិអាទិបាឡិវិរោធតោ.

គណ្ឋិបទេ បន ‘‘បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ កស្មា ភុញ្ជិតុំ ន លភតីតិ ចេ? ‘បរម្បរភោជនំ នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតោ, តំ ឋបេត្វា បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ, ឯតំ បរម្បរភោជនំ នាមា’តិ វុត្តត្តា’’តិ លិខិតំ. យទិ ឯវំ និច្ចភត្តាទិកម្បិ ន វដ្ដតីតិ អាបជ្ជតីតិ និច្ចភត្តាទិ ឱទិស្សកន្តិ ចេ? តំ ន, តទញ្ញស្ស អត្តនោ ធនេន និប្ផន្នស្ស, សង្ឃតោ លទ្ធស្ស វា បាតោ បចនកយាគុ ចេ ឃនា ហោតិ, តស្សាបិ, ឯកកុដិកំ គាមំ ឧបនិស្សាយ វិហរតោ ភិក្ខាចរិយវសេន លភិតព្ពនិច្ចភត្តស្ស ច អកប្បិយភាវប្បសង្គតោ. តត្ថ ភិក្ខាចរិយវសេន លទ្ធំ ន កប្បតិ និមន្តនកានំ អប្បសាទាវហនតោតិ ចេ? ន, ‘‘បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តី’’តិ វចនវិរោធតោ. ខាទនីយម្បិ ហិ បរស្ស ខាទិត្វា ភុត្តត្តា និមន្តនភោជនំ អភុញ្ជន្តោ អប្បសាទំ ករោតិ ឯវ, តស្មា អប្បសាទាវហំ អប្បមាណំ, តស្មា និច្ចភត្តាទិ ឱទិស្សកំ ន សម្ភវតិ. អបិច ហេដ្ឋា វុត្តនយេន សទ្ធិំ ឥធ វុត្តនយេន សំសន្ទិត្វា យំ យំ ខមតិ, តំ តំ គហេតព្ពន្តិ សព្ពោបិ កេសញ្ចិ អាចរិយានំ វិនិច្ឆយោ. អាចរិយស្ស បន វិនិច្ឆយោ អន្តេ អាវិ ភវិស្សតិ. ‘‘ខីរំ វា រសំ វា បិវតោ អមិស្សម្បីតិ អធិប្បាយោ’’តិ វុត្តំ. គណ្ឋិបទេ ‘‘ហេដ្ឋា ឱទនេនាមិស្សេត្វា ឧបរិ តិដ្ឋតី’’តិ លិខិតំ.

មហាឧបាសកោតិ គេហសាមិកោ. មហាអដ្ឋកថាយំ ‘‘អាបត្តី’’តិ វចនេន កុរុន្ទិយំ ‘‘វដ្ដតី’’តិ វចនំ វិរុទ្ធំ វិយ ទិស្សតិ. ‘‘ទ្វិន្នម្បិ អធិប្បាយោ មហាបច្ចរិយំ វិចារិតោ’’តិ លិខិតំ. ‘‘ចារិត្តតោតិ ‘សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា’តិ បរតោ វត្តព្ពតោ’’តិ វុត្តំ. វចីកម្មំ អវិកប្បនំ. ឯត្ថ ‘‘មហាឧបាសកោ ភិក្ខូ និមន្តេតិ…បេ… បច្ឆា លទ្ធំ ភត្តំ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ. បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តី’’តិ អដ្ឋកថាយំ វចនតោ, ‘‘កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិម្ហា’’តិ បាឡិតោ, ខន្ធកេ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ និមន្តនេ អញ្ញស្ស ភោជ្ជយាគុ បរិភុញ្ជិតព្ពា, យោ បរិភុញ្ជេយ្យ, យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ២៨៣) វចនតោ ច និមន្តេត្វា វា បវេទេតុ អនិមន្តេត្វា វា, បឋមគហិតនិមន្តនស្ស ភិក្ខុនោ បឋមនិមន្តនភោជនតោ អញ្ញំ យំ កិញ្ចិ បរសន្តកំ ភោជនំ បរម្បរភោជនាបត្តិំ ករោតិ. អត្តនោ សន្តកំ, សង្ឃគណតោ លទ្ធំ វា អគហដ្ឋសន្តកំ វដ្ដតិ, និមន្តនតោ បឋមំ និពទ្ធត្តា បន និច្ចភត្តាទិ បរសន្តកម្បិ វដ្ដតិ. ខន្ធកេ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ…បេ… យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ២៨៣) វចនំ បរសន្តកភោជនវុត្តនិយមនំ. តតោ ហត្ថកោវ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ.

បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣១-៣. បដិយាលោកន្តិ បច្ឆិមំ ទេសំ. បូវគណនាយាតិ អតិរិត្តបូវគណនាយាតិ អត្ថោ. សចេ ‘‘អបាថេយ្យាទិអត្ថាយ សជ្ជិត’’ន្តិ សញ្ញាយ គណ្ហាតិ, អចិត្តកត្តា សិក្ខាបទស្ស អាបត្តិ ឯវ. អថ ឧគ្គហិតំ គណ្ហាតិ, ន មុច្ចតិយេវ. អសំវិភាគេ បន អនាបត្តិ អកប្បិយត្តា. អចិត្តកតា បញ្ញត្តិជាននាភាវេនេវ, ន វត្ថុជាននាភាវេនាតិ ឯកេ. ន, មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘បាថេយ្យាទិអត្ថាយ សជ្ជិតភាវជានន’’ន្តិ អង្គេសុ អវុត្តត្តា. បោរាណគណ្ឋិបទេ បនេវំ វុត្តំ ‘‘ឯកេន វា អនេកេហិ វា ទ្វត្តិបត្តបូរេសុ គហិតេសុ តេសំ អនារោចនេន វា សយំ វា ជានិត្វា យោ អញ្ញំ គណ្ហាតិ, តស្ស ទុក្កដំ. ឯកតោ តីសុ, ចតូសុ វា បវិដ្ឋេសុ ឯកេន ចេ ទ្វេបត្តបូរា គហិតា, ទុតិយេ ទ្វេ គណ្ហន្តេ បឋមោ ចេ ន និវារេតិ, បឋមស្ស បាចិត្តិយំ. និវារេតិ ចេ, អនាបត្តិ, ទុតិយស្សេវ ទុក្កដ’’ន្តិ. សចេ សញ្ចិច្ច ន វទតិ, បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តនយេន បាចិត្តិយំ, មាតិកាដ្ឋកថាវសេន (កង្ខា. អដ្ឋ. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា) ទុក្កដំ. ‘‘អតិរេកបដិគ្គហណ’’ន្តិ តត្ថ បញ្ចមំ អង្គំ វុត្តំ, តស្មា អប្បដិគ្គហិតត្តា ន បាចិត្តិយំ, កត្តព្ពាករណតោ បន ទុក្កដំ. អញ្ញថា កិរិយាកិរិយំ ឥទំ អាបជ្ជតិ, អនិវារណំ, អនារោចនំ វា ឆដ្ឋង្គំ វត្តព្ពំ សិយា. ឯកនិកាយិកានំ វាតិ ឯត្ថ ‘‘អាសន្នវិហារភិក្ខូ, អាសន្នអាសនសាលាគតា វា សចេ វិសភាគេហិ អានីតំ ន បដិគ្គណ្ហន្តិ, ‘អារាមិកាទីនំយេវ វា ទាបេន្តី’តិ ជានាតិ, យត្ថ បរិភោគំ គច្ឆតិ, តត្ថ ទាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. ‘‘ទ្វត្តិបត្តបូរា’តិ វចនតោ បច្ឆិអាទីសុ អធិកម្បិ គណ្ហតោ អនាបត្តី’’តិ កេចិ វិនយធរមានិនោ វទន្តិ, តំ តេសំយេវ និសីទតុ, អាចរិយា បន ‘‘បច្ឆិអាទីសុបិ ឧក្កដ្ឋបត្តស្ស បមាណវសេន ទ្វត្តិបត្តបូរា គហេតព្ពា. ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទកថា ហេសា’’តិ វទន្តិ.

កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បឋមបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣៦. យាវទត្ថបវារណាយ បវារិតា កិញ្ចាបិ ‘‘បវារិតា’’ឥច្ចេវ អធិប្បេតា អដ្ឋុប្បត្តិយាវ, អថ ខោ បច្ឆិមាវ ឥធាធិប្បេតា.

២៣៧. ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា អតិរិត្តំ នាម ហោតិ. ភិក្ខុស្ស ឥទម្បិ តេ អធិកំ, ឥតោ អញ្ញំ ន លច្ឆតីតិ កិរ អត្ថោ.

២៣៨-៩. ‘‘អសនំ បញ្ញាយតី’’តិ ឯតេនេវ ‘‘ភុត្តាវី’’តិ ឯតស្ស សិទ្ធត្តា វិសុំ អត្ថសិទ្ធិ នត្ថិ. យទិ អត្ថិ, អង្គានំ ឆក្កត្តទស្សនន្តិ. វុត្តម្បិ ចេតន្តិអាទិ បវារណង្គានំ បញ្ចកត្តទស្សនំ. វរកោតិ យោ កោចិ វរកោ. ‘‘បវារណំ បន ជនេតិយេវាតិ វិសុំ សិត្ថំ វោទកំ ករោន្តិ, បវារណំ ន ជនេតិ. យាគុំ វា បិវន្តោ បឋមំ ឧទកំ បិវតិ, វដ្ដតិ. អវសិដ្ឋំ ហេដ្ឋាសិត្ថំ បវារណំ ន ជនេតី’’តិ លិខិតំ. ឧបតិស្សត្ថេរោ ‘‘ជនេតិយេវា’’តិ វទតិ, តំ ន ឥច្ឆន្តិ អាចរិយា. ភជ្ជិតបិដ្ឋន្តិ តណ្ឌុលចុណ្ណមេវ. ភជ្ជិតសត្តុយោ បិណ្ឌេត្វា កតមោទកោ សត្តុមោទកោ.

‘‘យាគុសិត្ថមត្តានេវ ទ្វេ…បេ… បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតី’’តិ វុត្តត្តា បរចង្កមច្ឆាទយោ បក្ខិបិត្វា បក្កយាគុំ បិវន្តោ សចេ អញ្ញំ តាទិសំយេវ បដិក្ខិបតិ, បវារណា ន ហោតីតិ កិរ ធម្មសិរិត្ថេរោ. សចេ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កស្មា? អសនសង្ខាតស្ស វិប្បកតភោជនស្សាភាវតោ. ភោជនសាលាយំ ភុញ្ជន្តោ ចេ, អត្តនោ អបាបុណនកោដ្ឋាសំ អភិហដំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កាមំ បដិក្ខិបតិ, បត្តេ បន អារាមិកោ អាកិរតិ, តតោ ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. ឥទញ្ហិ ពុទ្ធប្បដិកុដ្ឋអនេសនាយ ឧប្បន្នេយេវ សង្គហំ គច្ឆតិ. យថា ហិ សង្ឃតោ ឧទ្ធដបិណ្ឌំ ទុស្សីលោ ទេតិ, តំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ, ឯវំសម្បទមិទំ. ‘‘វិសភាគោ លជ្ជី ចេ ទេតិ, តំ តេន សម្ភោគំ អកត្តុកាមតាយ បដិក្ខិបតិ, បវារេតីតិ អបរេ’’តិ វុត្តំ. បរិវេសនាយាតិ ភត្តគ្គេ. ‘‘មំសេន រសំ, មំសញ្ច រសញ្ច មំសរសន្តិ អាបជ្ជនតោ ‘មំសរស’ន្តិ វុត្តេ បដិក្ខេបតោ ហោតិ, មំសស្ស រសំ មំសរសន្តិ វិគ្គហោ នាធិប្បេតោ’’តិ វុត្តំ. មំសករម្ពកោ នាម…បេ… វដ្ដតីតិ សុទ្ធយាគុ ឯវ ហោតិ. អប្បវារណមិស្សកករម្ពកោយេវ ហោតិ, តស្មា ន បវារេតិ, តេន វុត្តំ បរតោ ‘‘ឥទញ្ច ករម្ពកេន ន សមានេតព្ព’’ន្តិអាទិ, តស្មា ‘‘តំ អភិហរិត្វា កញ្ជិយំ គណ្ហថា’តិ វទន្តំ បដិក្ខិបតិ, បវារណា ន ហោតី’’តិ ច ‘‘មិស្សកយាគុំ គណ្ហថា’តិ អវុត្តត្តា ‘សម្មិស្សិតំ វិសុំ កត្វា ទេតី’តិ វុត្តត្តា’’តិ ច វុត្តំ, យស្មា យាគុមិស្សកន្តិ ឯត្ថ បទទ្វយេ បវារណារហស្ស នាមគ្គហណំ នត្ថិ, តស្មា តត្រ ចេ យាគុ ពហុតរា វា ហោតិ សមសមា វា, ន បវារេតិ. កស្មា? តត្ថ អភិហារកបដិក្ខេបកានំ យាគុសញ្ញត្តា. យាគុ ចេ មន្ទា, ភត្តំ ពហុតរំ, បវារេតិ. កស្មា? តេសំ ឧភិន្នម្បិ តត្ថ ភិន្នសញ្ញត្តាតិ តក្កោ អាចរិយស្ស. ភត្តមិស្សកេ បវារណារហស្ស នាមស្ស សព្ភាវតោ សព្ពទា បវារេតិ ឯវ. មិស្សកេ បន វុត្តនយេន ការណំ វត្តព្ពំ. វិសុំ កត្វា ទេតីតិ យថា ភត្តសិដ្ឋំ ន បតតិ, តថា គាឡ្ហំ ហត្ថេន បីឡេត្វា បរិស្សាវេត្វា ទេតិ.

អកប្បិយកតន្តិ ឯត្ថ ‘‘កប្បិយំ អការាបិតេហិ កទលិប្ផលាទីហិ សទ្ធិំ អតិរិត្តំ កប្បិយំ ការាបេត្វាបិ តំ កទលិប្ផលាទិំ ឋបេត្វា អវសេសំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អមិស្សករសត្តា បុន តានិ កប្បិយំ ការាបេត្វា អញ្ញស្មិំ ភាជនេ ឋបេត្វា អតិរិត្តំ ការេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. កស្មា? បុព្ពេ តេសុ វិនយកម្មស្ស អនារុឡ្ហត្តា’’តិ វទន្តិ. ‘‘ភុត្តាវិនា ច បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កត’’ន្តិ វចនតោ ភុត្តាវិនា អប្បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កត្តព្ពន្តិ សិទ្ធំ, តស្មា ‘‘បាតោវ អទ្ធានំ គច្ឆន្តេសុ ទ្វីសុ ឯកោ បវារិតោ អវុដ្ឋិតោ តត្ថ និសីទតិ, សោ ឥតរេន បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធំ ភិក្ខំ អត្តនា អភុត្វាបិ ‘អលមេតំ សព្ព’ន្តិ កាតុំ លភតិ ឯវា’’តិ វុត្តំ, តំ សុក្កបក្ខេ ‘‘ភុត្តាវិនា កតំ ហោតី’’តិ ឥមិនាវ សិទ្ធំ, តស្មិំ បក្ខេ អត្តនោ សត្តង្គានិ ន បូរេន្តិ, កណ្ហបក្ខេ បដិភាគេន សត្ត វុត្តានីតិ វេទិតព្ពំ. ភុត្តាវិនា អប្បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន, អវុដ្ឋិតេន វា កតំ ហោតិ, វដ្ដតិ. ‘‘បវារិតេន អាសនា អវុដ្ឋិតេនេវា’’តិ ឥមំ បន អត្ថវិកប្បំ ទីបេតុំ ‘‘សត្តង្គានិ វុត្តានី’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ. សោ បុន កាតុំ ន លភតិ បឋមំ កតស្ស បុន តេនេវ កត្តព្ពប្បសង្គតោ. យញ្ច អកតំ, តំ កត្តព្ពន្តិ ហិ វុត្តំ. អថ សោវ បឋមោ បុន កត្តុកាមោ ហោតិ, អញ្ញស្មិំ ភាជនេ បុព្ពេ អកតំ កាតុំ លភតិ. ទុតិយោ បឋមភាជនេបិ កាតុំ លភតិ. ‘‘យេន អកតំ, តេន កាតព្ព’’ន្តិ ហិ វុត្តំ. ឥមមេវត្ថំ សន្ធាយ ‘‘យេន យំ បឋមំ កប្បិយំ កតំ, តមេវ សោ បុន កាតុំ ន លភតិ, អញ្ញេន កាតព្ព’’ន្តិ លិខិតំ. តត្ថ តន្តិ តំ បឋមំ កតន្តិ អត្ថោ. បេសេត្វា ការេតព្ពន្តិ ឯត្ថ អនុបសម្បន្នោ ចេ គតោ, តត្រដ្ឋេន ឯកេន ភិក្ខុនា បដិគ្គាហេត្វា អបរេន ការេតព្ពន្តិ តត្ថ ឯកោវ ឯវមេវ កាតុំ ន លភតីតិ. ‘‘យំ កិញ្ចិ គិលានំ ឧទ្ទិស្សា’តិអាទិវចនតោ វិហារាទីសុ គិលានស្ស បាបុណនកោដ្ឋាសម្បិ គិលានាតិរិត្តំ នាម, តស្មា វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. អាហារត្ថាយាតិ វិកាលេ ឯវាតិ ឯកេ.

២៤១. កាយកម្មំ អជ្ឈោហរណតោ. វចីកម្មំ វាចាយ ‘‘អតិរិត្តំ ករោថ ភន្តេ’’តិ អការាបនេនាតិ វេទិតព្ពំ.

បឋមបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ទុតិយបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៤៣. សាធារណមេវាតិ សព្ពបវារណានំ សាធារណំ ‘‘យាវត្តកំ ឥច្ឆសី’’តិ ឥទំ.

ទុតិយបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. វិកាលភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៤៧-៩. នដានំ នាដកានិ នដនាដកានិ, សីតាហរណាទីនិ. មូលញ្ច តំ ខាទនីយញ្ចាតិ មូលខាទនីយំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. បិដ្ឋន្តិ ចុណ្ណំ. ខារកមូលន្តិ យូបសមូលំ. ចច្ចុមូលំ នេឡិយមូលំ. តម្ពកំ វចំ. តណ្ឌុលេយ្យកំ ចូឡកុហុ. វត្ថុលេយ្យកំ មហាកុហុ. វជកលិ និកោដ្ឋំ. ជជ្ឈរី ហិរតោ.

កោដ្ឋំ ជរដ្ឋំ វុច្ចតិ. គណ្ឋិ មុហុកុលមុទុ វិចយត្ថ វជមុជុ វទុឡវិ.

វជ្ជយេតិមេ កិំសុកំ, ហលិទ្ទិ. កសេរុកោ, កដិពលវន្តិ តស្ស នាមំ. អម្ពាដកំ អមូលកំ បិឍល កក្កុល. មសាលុ កិនឡ. អាលុវ កឡិ តឌ្ឍិអឡិ អលស កដិស្សល នមេទតិ មេរ. សិគ្គុ សីរិ កោឡ កាលកំ នេកឡវិ. ខីរវល្លិកន្ទោ តុមូរោរិយោ ហោតិ. សង្ខតោ ធោវនមេវ. អយំ ‘‘បរិសង្ខារោ’’តិ លិខិតំ. ខីរកាកោលី កិរិកវេឡិ. ជីវិកំ ជីវិហិ. ឧសភក ឧម្មសុវិយិ.

ហិន្តាលំ កិតិលិ. កុន្តាល តោហោ តិលិសតា បទិកឡិរោ បដសេវលកឡិ. ករមន្ទកំ ករម្ព ទណ្ឌោកិរ ឧទកជោតិ កណ្ឌកោ. ‘‘សិង្ឃតកោតិបិ វុច្ចតី’’តិ លិខិតំ. ផគ្គវ ហកិឡិ. នត្តមាលន្តិ ករញ្ជិ.

សេល្លុ លោហោលិយំ. កាសមទ្ទក កុទុវវលិ អនសិកិន. ឧម្មាទិយ មេលេលិទិយ. ចីនមុគ្គោ វេនមុត្តិ ហុរមុគ្គ. រាជមាសោ មាហវិលិតិ. អគ្គិមន្តោ មុញ្ចិ. សុនិបណ្ណកោ តិបិលវនិនាឡិកា តិលក. ភូមិយំ ជាតលោណីតិ ឯត្ថ លោណីនាមស្ស សាធារណត្តា ‘‘ភូមិយ’’ន្តិ វិសេសេត្វា វុត្តំ. ព្រហ្មីបត្តំ ទេមេតេយេ បណសា. ‘‘ទីបវាសិនោ វទន្តី’’តិ សិថិលំ កត្វា កស្មា វុត្តន្តិ ចេ? ‘‘ខាទនីយត្ថំ ផរតីតិ លក្ខណេន អសមានត្តា’’តិ វុត្តំ. បទេលិវិនិតេកិ. សុលសិបណ្ណន្តិ តសាបលិកំ.

អគន្ធិកបុប្ផំ ករិស្សយេតិ ចេកវាទិទបុប្ផំ ចេលេបតិមលំ. ជីវន្តីបុប្ផំ ជីវិតន្ទិគមល. ពកុល មុថុវល. កុយ្យក បុនបុន្នាមបុន្នរា, ជាតិសុមន. នវមាលិកា ចេហេមល.

តិន្តិណិក កចិនី វិលេយិ. មាតុលុង្គ លវនោ. បុស្សផល សុបុលិ. តិម្ពរូសក តិគិព្ពេរេហិតិ សុសតុធុត. តិបុសវាតិង្គណ ធុតតិកេណ បដិយិ. ចោច វរិយិយេលិ. មោច អតិរេលិ. គោដ្ឋផលំ បូវផលន្តិ ឯកេ. កោដ្ឋសេ កិរ អច្ឆិវ.

អសមុស្សិ ពិម្ព ឥតិ កេចិ. កាស្មរីតិ សេបណ្ណិ. អតិតេមេតិ ករិយមេតិស្ស. ជាតិផលំ កតំមេតិ. កដុកផលំ តិរិរក.

តរុណផលំ កិរិឧបុលុ. បោក្ខរដ្ឋិ កិញ្ចក្ខដ្ឋិ. សិទ្ធត្ថកំ សាសបំ សេតវណ្ណំ. រាជិកំ រត្តំ ហោតិ.

ហិង្គុំ ហិង្គុជតុន្តិ សព្ពាបិ ហិង្គុវិកតិយោ. ឯត្ថ ហិង្គុជតុ នាម បត្តសាខា បចិត្វា កាតព្ពា. សាខា បចិត្វា កតា សិបាដិកា. អញ្ញេហិ មិស្សេត្វា កតាតិ កេចិ. តកំ កដ្ឋជន្តិ អគ្គិកេឡិនិ. និកិតិស្សាកាលេសយោ. តិមេរ, តកបត្តិ បសាខាបត្តេ បចិត្វា កាតព្ពា. ‘‘តកបណ្ណិ សាវតិ ឯវ កាតព្ពា’’តិ លិខិតំ.

វិកាលភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. សន្និធិការកសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៥៣. អបរជ្ជុ សន្និធិ នាម ហោតីតិ អត្ថោ. អជ្ជ បដិគ្គហិតន្តិ ន កេវលំ បដិគ្គហិតមេវ, អថ ខោ ឧគ្គហិតកម្បិ, តេនេវ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឯវំ សន្និធិកតំ យំ កិញ្ចិ យាវកាលិកំ វា យាមកាលិកំ វា អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ គណ្ហន្តស្ស បដិគ្គហណេ តាវ អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តំ. យទិ តំ បឋមមេវ បដិគ្គហិតំ, ‘‘បដិគ្គហណេ តាវា’’តិ ន វត្តព្ពំ, តស្មា វេទិតព្ពមេតំ ‘‘អត្តនោ កាលេ គហិតំ អជ្ជ បដិគ្គហិត’ន្តិ វុត្ត’’ន្តិ.

ឯត្ថាហ – យថា បញ្ច ភេសជ្ជានិ ឧគ្គហិតកានិ អនធិប្បេតានិ. សត្តាហាតិក្កមេ អនាបត្តិ អនជ្ឈោហរណីយត្តា, តថា ឥធាបិ ឧគ្គហិតកំ នាធិប្បេតន្តិ? ឯត្ថ វុច្ចតិ – ភេសជ្ជសិក្ខាបទេ (បារា. ៦១៨ អាទយោ) ឧគ្គហិតកំ នាធិប្បេតន្តិ យុត្តំ អត្តនោ កាលាតិក្កមនមត្តេន តត្ថ អាបត្តិប្បសង្គតោ. ឯត្ថ ន យុត្តំ អត្តនោ កាលាតិក្កមនមត្តេន អាបត្តិប្បសង្គាភាវតោ. អជ្ឈោហរណេនេវ ហិ ឯត្ថ អាបត្តីតិ អធិប្បាយោ, តស្មា អនុគណ្ឋិបទមតេន អជ្ជ ឧគ្គហេត្វា បុនទិវសេ ភុញ្ជន្តោ ទ្វេ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តត្រាយំ វិចារណា – អត្តនា ភុញ្ជិតុកាមោ អជ្ជ ឧគ្គហេត្វា បុនទិវសេ ភុញ្ជតិ, ទ្វេ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ. សាមណេរាទីនំយេវ អត្ថាយ ឧគ្គហេត្វា គហិតំ បុនទិវសេ បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជន្តោ អាបត្តិយា ន ការេតព្ពោតិ. បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឯត្ថាយមធិប្បាយោ – សចេ ពេលដ្ឋសីសោ វិយ ទុតិយតតិយាទិទិវសត្ថាយ អជ្ជ បដិគ្គហេត្វា សាមណេរាទីនំ គោបនត្ថាយ ទេតិ, តស្ស បុនទិវសេ អជ្ឈោហរណត្ថំ បដិគ្គហណេ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ សម្ភវតិ. សយមេវ សចេ តំ គោបេត្វា ឋបេតិ, បុនទិវសេ បតិតំ កចវរំ ទិស្វា វិមតិវសេន វា បដិគ្គណ្ហតោ បដិគ្គហណតោវ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ សម្ភវតិ. នោ ចេ បដិគ្គណ្ហាតិ, តំ ទុក្កដំ នត្ថិ. ‘‘ឥទញ្ហិ ‘ឯកំ បាទំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’តិអាទិ វិយា’’តិ វុត្តំ. យោ បន ឯកប្បហារេនេវ ទ្វេបិ បាទេ អតិក្កាមេតិ, តស្ស តំ ថុល្លច្ចយំ នត្ថិ, ឯវំសម្បទមិទន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯត្ថ បដិគ្គហិតភាវំ អវិជហន្តមេវ សន្និធិំ ជនេតីតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ, តំ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ បាឡិយា វិរុជ្ឈតិ. កបាលេន បីតោ បន ស្នេហោ អព្ពោហារិកោ. កិញ្ចាបិ ឧណ្ហេ ឱតាបេន្តស្ស បគ្ឃរតិ, តថាបិ ‘‘ភេសជ្ជសិក្ខាបទេ វិយា’’តិ វុត្តំ. ឥតរថា កបាលេន បីតា សប្បិអាទយោបិ សត្តាហាតិក្កមេ អាបត្តិំ ជនេយ្យុន្តិ. សយំ បដិគ្គហេត្វាតិ ឥធាបិ បុព្ពេ វុត្តវិធិយេវ. ទុទ្ធោតបត្តកថាបិ ឯតេន សមេតិ វិយ. អាហារត្ថាយាតិ កាលេបិ លព្ភតិ. បកតិអាមិសេតិ កប្បិយាមិសេ. សាមិសេន មុខេន អជ្ឈោហរតោ ទ្វេតិ ‘‘ហិយ្យោ បដិគ្គហិតយាមកាលិកំ អជ្ជ បុរេភត្តំ សាមិសេន មុខេន អជ្ឈោហរតោ ទ្វេ បាចិត្តិយានី’’តិ លិខិតំ. អជ្ជ បដិគ្គហិតំ យាវកាលិកម្បិ ហិ យាមាតិក្កន្តបានកេន សំសដ្ឋំ សន្និធិំ ករោតិ. អកប្បិយមំសេសុ មនុស្សមំសេ ថុល្លច្ចយំ, សេសមំសេ ទុក្កដញ្ច វឌ្ឍតិ.

២៥៥. សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយាតិ កាលេបិ ទុក្កដមេវ សន្និធិំ អនាបជ្ជនតោតិ កេចិ. តទហុ បដិគ្គហិតំ តទហុ បុរេភត្តំ វដ្ដតីតិ ចេ? ន, បាឡិយម្បិ អដ្ឋកថាយម្បិ វិសេសស្ស នត្ថិតាយ. ភេសជ្ជសិក្ខាបទេ បុរេភត្តំ យថាសុខំ បរិភុញ្ជនំ វុត្តន្តិ ចេ? អាហារេ សប្បិអាទិ សង្គហំ យាតិ, តេន តគ្គតិកវសេន វុត្តំ, ន ភេសជ្ជវសេន វុត្តន្តិ ឧបតិស្សោ.

សន្និធិការកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៥៩. អកប្បិយសប្បិនាតិ យេសំ មំសំ ន កប្បតិ, តេសំ សប្បិនា. ‘‘វសាតេលញ្ហិ ឋបេត្វា អកប្បិយសប្បិ នាម នត្ថី’’តិ លិខិតំ. វិសង្កេតន្តិ ឯត្ថ ‘‘សូបោទនវិញ្ញត្តិបិ ន ហោតី’’តិ វុត្តំ. កាយិកានីតិ កាយេន អាបជ្ជិតព្ពានិ.

២៦១. មហានាមសិក្ខាបទេន ការេតព្ពោតិ សង្ឃវសេន បវារិតេ ភេសជ្ជត្ថាយ សប្បិអាទិបញ្ចកំ វិញ្ញាបេតិ ចេ, តត្ថ ‘‘ន ភេសជ្ជេន ករណីយេន ភេសជ្ជ’’ន្តិ ឯត្ថ សង្គហំ គច្ឆតិ, តស្មា ‘‘តេន បាចិត្តិយ’’ន្តិ វុត្តំ. បាឡិមុត្តកេសុ ‘‘ភិក្ខុនីនម្បិ ទុក្កដ’’ន្តិ លិខិតំ.

បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៦៤-៥. មុខទ្វារន្តិ កណ្ឋនាឡិ. ឧច្ចារណមត្តន្តិ ឧក្ខិបិតព្ពមត្តកំ. កសដំ ឆឌ្ឌេត្វាតិ សមុទាចារវសេន, អឆឌ្ឌិតេបិ ‘‘វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. ហត្ថបាសាតិក្កមន្តិ ទាយកស្ស. ភិក្ខុស្ស ទេតីតិ អញ្ញស្ស ភិក្ខុស្ស. កញ្ជិកន្តិ យំ កិញ្ចិ ទ្រវំ. បត្តោ បដិគ្គហេតព្ពោតិ ភូមិយំ ឋបិតេ អភិហារាភាវតោ. ‘‘យថា បឋមតរំ បតិតថេវេ ទោសោ នត្ថិ, តថា អាកិរិត្វា អបនេន្តានំ បតិតថេវេបិ អភិហដត្តា នេវត្ថិ ទោសោ’’តិ លិខិតំ. ចរុកេនាតិ ខុទ្ទកបិណ្ឌេន. ជាគរន្តស្សបីតិ ‘‘អបិ-សទ្ទេន សុត្តស្សបី’’តិ លិខិតំ. កេចីតិ អភយគិរិវាសិនោ. តេហិ កាយសំសគ្គេ កាយបដិពទ្ធេនាបិ តប្បដិពទ្ធេនាបិ ថុល្លច្ចយាបត្តិ ទស្សិតា ឯវាតិ អត្ថោ. កាយបដិពទ្ធបដិពទ្ធេនាតិ វចនមត្តមេវេតំ. ‘‘សត្ថកេនាតិ បដិគ្គហិតកេនា’’តិ លិខិតំ, តំ ទុល្លិខិតំ សតិបិ មលេ បុន បដិគ្គហេតព្ពកិច្ចាភាវតោ. កេសញ្ចិ អត្ថាយាតិ អនុបសម្បន្នានំ អត្ថាយ. ‘‘សាមណេរស្ស ហត្ថំ ផុដ្ឋមត្តមេវ តំ បរិច្ចត្ត’’ន្តិ លិខិតំ.

បដិគ្គហណុបគភារំ នាម មជ្ឈិមបុរិសេន ឧក្ខិបិតព្ពកំ. មូលបដិគ្គហណមេវ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ‘‘មច្ឆិកវារណត្ថន្តិ វុត្តត្តា ‘អភុញ្ជនត្ថាយាបិ បដិគ្គហេត្វា គហិតេ វដ្ដតី’’’តិ យេ វទន្តិ, តេ វត្តព្ពា ‘‘សីសមក្ខនតេលំ បដិគ្គហេត្វា ‘ឥទំ សីសមក្ខន’ន្តិ អនាភោគេនេវ សត្តាហំ អតិក្កាមេន្តស្ស កិំ និស្សគ្គិយំ ភវេយ្យា’’តិអាទិ, សុត្តាធិប្បាយោ បន ឯវំ គហេតព្ពោ ‘‘មច្ឆិកវារណត្ថំ ពីជន្តស្ស តស្មិំ លគ្គរជាទិម្ហិ បត្តេ បតិតេ សុខំ បរិភុញ្ជិតុំ សក្កា’តិ សញ្ញាយ បុព្ពេ បដិគ្គហិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. បរិវត្តនកថាយំ ‘‘អម្ហាកំ តណ្ឌុលេសុ ខីណេសុ ឯតេហិ អម្ហាកំ ហត្ថគតេហិ សាមណេរសន្តកេហិបិ សក្កា បតិដ្ឋបេតុ’ន្តិ ភិក្ខូនំ ចិត្តុប្បាទោ ចេ សម្ភវតិ, ‘បរិវត្តនំ សាត្ថក’ន្តិ ឧបតិស្សត្ថេរោ’’តិ វុត្តំ. យទិ ឯវំ សុទ្ធចិត្តានំ និរត្ថកន្តិ អាបន្នមេវ, តថា ‘‘បណ្ឌិតោ ឯស សាមណេរោ បត្តបរិវត្តនំ កត្វា ទស្សតិ, មយមេវ ច ឥមស្ស វិស្សាសេន វា យាចិត្វា វា ភុញ្ជិស្សាមា’’តិ ចិត្តេ សតិ ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ កតេបិ បរិវត្តនេតិ ច អាបន្នំ, កិំ ពហុនា. និរបេក្ខេហេវ គណ្ហិតព្ពំ, ន សាបេក្ខេហីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ អាចរិយោ. អយមេវត្ថោ ‘‘សចេ បន សក្កោតិ វិតក្កំ សោធេតុំ, តតោ លទ្ធំ ខាទិតុម្បិ វដ្ដតី’’តិ វចនេន សិទ្ធោវ. អាធារកេ បត្តោ ឋបិតោ ហោតិ យថាបដិគ្គហិតភាវេ និរាលយោ. សមុទ្ទោទកេន អប្បដិគ្គហិតកេន. មេណ្ឌកស្ស ខីរំ ខីរត្តាវ វដ្ដតិ. ‘‘អត្តនោ បន ខីរំ មុខេនេវ បិវន្តស្ស អនាបត្តីតិ ទស្សេតុំ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. ‘‘សរីរនិស្សិតមហាភូតានិ ហិ ឥធាធិប្បេតានី’’តិ លិខិតំ, តទុភយម្បិ ‘‘កប្បិយមំសខីរំ វា’’តិអាទិនា នយេន វិរុជ្ឈតិ.

អបិច ‘‘អប្បដិគ្គហិតភាជនេ អញ្ញភិក្ខុសន្តកេ អត្តនោ បិណ្ឌបាតំ បក្ខិបតិ, ‘តំ ថោក’ន្តិ វា អញ្ញេន វា ការណេន វទតិ, តំ សព្ពេសំ ន កប្បតិ. កស្មា? វិនយទុក្កដត្តា. អត្តនា បដិគ្គហេត្វា បក្ខិបិតព្ពំ វិនយវិធិំ អកត្វា ទុក្កដន្តិ អធិប្បាយោ. ឯវំ តាទិសំ កិមត្ថំ ន ភុញ្ជតីតិ? អដ្ឋកថាយំ ‘ឧគ្គហិតកោ ហោតី’តិ វុត្តត្តា. ឯវញ្ហិ តត្ថ វុត្តំ ភូមិយំ វា ភាជនេ វា ផលំ វា យំ កិញ្ចិ អាមិសំ វា យាវជីវិកម្បិ អប្បដិគ្គហិតកំ អជានន្តោ អាមសតិ, ន វដ្ដតិ, ឧគ្គហិតកំ ហោតី’’តិ អនុគណ្ឋិបទេ វុត្តំ, តស្មា ឥមស្ស មតេន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស សចេ បត្តេ អប្បដិគ្គហិតេ បិណ្ឌំ ឋបេតិ, តំ អកប្បិយំ ឧគ្គហិតកន្តិ សិទ្ធំ. អយមេវត្ថោ ‘‘សចេ អត្តនោ វា ភិក្ខូនំ វា យាគុបចនកភាជនេ…បេ… និរាមិសំ កត្វា បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ វចនេន សំសន្ទិត្វា កថេតព្ពោ. ‘‘កប្បិយមំសខីរំ វា’’តិ បសង្គវសេន វុត្តំ. ទធិ ចេ បដិលទ្ធំ, តញ្ច អធិប្បេតន្តិ កេចិ.

ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមត្តោ វណ្ណនាក្កមេន ភោជនវគ្គោ ចតុត្ថោ.