៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១០. ‘‘ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតី’’តិ វចនតោ, បរិវារេ ‘‘ឯកា បញ្ញត្តិ, ឯកា អនុបញ្ញត្តី’’តិ (បរិ. ២២៦) វចនតោ ច ឥធ អត្ថិ អនុបញ្ញត្តីតិ សិទ្ធំ. កិញ្ចាបិ សិទ្ធំ, ‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថា’’តិអាទិនា បន បញ្ញត្តិដ្ឋានំ ន បញ្ញាយតិ, កេវលំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមាសេ…បេ… និក្ខិបិតុ’’ន្តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ, តំ កស្មាតិ ចេ? បឋមបញ្ញត្តិយំ វុត្តនយេនេវ វត្តព្ពតោ អវិសេសត្តា ន វុត្តំ. យទិ ឯវំ កា ឯត្ថ អនុបញ្ញត្តីតិ? អជ្ឈោកាសេតិ. អយមនុបញ្ញត្តិ បញ្ញត្តិយម្បិ អត្ថីតិ ចេ? អត្ថិ, តំ បន ឱកាសមត្តទីបនំ, ទុតិយំ ចាតុវស្សិកមាសសង្ខាតកាលទីបនំ. យស្មា ឧភយម្បិ ឯកំ កាលោកាសំ ឯកតោ កត្វា ‘‘អជ្ឈោកាសេ’’តិ វុត្តន្តិ ទីបេន្តោ ភគវា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ…បេ… និក្ខិបិតុ’’ន្តិ អាហាតិ វេទិតព្ពំ. តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘យត្ថ ច យទា ច សន្ថរិតុំ ន វដ្ដតិ, តំ សព្ពមិធ អជ្ឈោកាសសង្ខ្យមេវ គតន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ. ហេមន្តកាលស្ស អនាបត្តិសមយត្តា ឥទំ សិក្ខាបទំ និទានានបេក្ខន្តិ សិទ្ធំ, តថា ហិ អជ្ឈោកាសបទសាមត្ថិយេន អយំ វិសេសោ – វស្សានកាលេ ឱវស្សកដ្ឋានេ អជ្ឈោកាសេ, មណ្ឌបាទិម្ហិ ច ន វដ្ដតិ. ហេមន្តកាលេ បកតិអជ្ឈោកាសេ ន វដ្ដតិ, សព្ពមិធ ឱវស្សកេបិ មណ្ឌបាទិម្ហិ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ យត្ថ ហិមវស្សេន សេនាសនំ ន តេមេតិ, គិម្ហកាលេ បកតិអជ្ឈោកាសេបិ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ អកាលមេឃាទស្សនេយេវាតិ អយំ វិសេសោ ‘‘អដ្ឋ មាសេ’’តិ ច ‘‘អវស្សិកសង្កេតេ’’តិ ច ឯតេសំ ទ្វិន្នំ បទានំ សាមត្ថិយតោបិ សិទ្ធោ.

កិញ្ច ភិយ្យោ – អដ្ឋកថាយំ សន្ទស្សិតវិសេសោវ. ចម្មាទិនា ឱនទ្ធកោ វា នវវាយិមោ វា ន សីឃំ វិនស្សតិ. កាយានុគតិកត្តាតិ កាយេ យត្ថ, តត្ថ គតត្តា. សង្ឃិកមញ្ចាទិម្ហិ កាយំ ផុសាបេត្វា វិហរិតុំ ន វដ្ដតីតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ. ‘‘សង្ឃិកំ បន ‘អជ្ឈោកាសបរិភោគេន បរិភុញ្ជថ, ភន្តេ, យថាសុខ’ន្តិ ទាយកា ទេន្តិ សេនាសនំ, ឯវរូបេ អនាបត្តី’’តិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វចនតោ, ឥធ ច បដិក្ខេបាភាវតោ វដ្ដតិ. ‘‘អញ្ញញ្ច ឯវរូបន្តិ អបរេ’’តិ វុត្តំ. ‘‘បាទដ្ឋានាភិមុខាតិ និសីទន្តស្ស បាទបតនដ្ឋានាភិមុខា’’តិ លិខិតំ. សម្មជ្ជន្តស្ស បាទដ្ឋានាភិមុខន្តិ អាចរិយស្ស តក្កោ.

១១១. ‘‘បាទុទ្ធារេនាតិ ពហិឧបចារេ ឋិតត្តា’’តិ លិខិតំ. គច្ឆន្តិ, ទុក្កដំ ធម្មកថិកស្ស វិយ. កស្មា ន បាចិត្តិយំ? បច្ឆា អាគតេហិ វុឌ្ឍតរេហិ ឧដ្ឋាបេត្វា គហេតព្ពតោ. ធម្មកថិកស្ស បន អនុដ្ឋបេតព្ពត្តា. ‘‘អនាណត្តិយា បញ្ញត្តិយម្បិ តស្ស ភារោ’’តិ វុត្តំ.

១១២. បរិហរណេយេវាតិ ឯត្ថ គហេត្វា វិចារណេតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ. អត្តនោ សន្តកករណេតិ ឧបតិស្សត្ថេរោ. ពីជនីបត្តកំ ចតុរស្សពីជនី.

១១៣. ‘‘យោ ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា…បេ… លជ្ជី ហោតី’តិ វុត្តត្តា អលជ្ជិំ អាបុច្ឆិត្វា គន្តុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. បាឋេ ‘‘កេនចិ បលិពុទ្ធំ ហោតី’’តិ ច អដ្ឋកថាយំ ‘‘បលិពុទ្ធ’’ន្តិ ច សេនាសនំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ, តស្មា តថាបិ អត្ថីតិ គហេតព្ពំ. ‘‘អនាបុច្ឆំ វា’’តិ បាឋោ.

បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.