១. ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៩. ផរសុំ និគ្គហេតុំ អសក្កោន្តោតិ ទស្សិតភាវំ ជានាបេតិ. កស្មា អយំ ផរសុំ ឧគ្គិរីតិ ចេ? មនុស្សានន្តិអាទិ តស្ស បរិហារោ. ‘‘អាកោដេសិ ឆិន្ទីតិ ច វចនតោ រុក្ខទេវតានំ ហត្ថានិ ឆិជ្ជន្តិ, ន ចាតុមហារាជិកាទីនំ វិយ អច្ឆេជ្ជានី’’តិ វទន្តិ.

៩០-៩២. ភវន្តិ អហុវុញ្ចាតិ ទ្វិកាលិកោ ភូតសទ្ទោ. យទិ ពីជតោ និព្ពត្តេន ពីជំ ទស្សិតំ, តទេវ សន្តកំ យទិទំ. សោវ កុក្កុដោ មំសិមក្ខិតោតិ អយមេវ ហិ បរិហារោ. អដ្ឋកថាសុបិ ហិ ‘‘ពីជេ ពីជសញ្ញី’’តិ លិខិតំ. យំ ពីជំ ភូតគាមោ នាម ហោតិ, តស្មិំ ពីជេ ភូតគាមពីជេតិ យោជេត្វា. អមូលកត្តា កិរ សម្បុណ្ណភូតគាមោ ន ហោតិ, ‘‘សមូលបត្តោ ឯវ ហិ ភូតគាមោ នាមា’’តិ ការណំ វទន្តិ. ‘‘អភូតគាមមូលត្តាតិ ភូតគាមតោ អនុប្បន្នត្តា អភូតគាមមូលំ, ភូតគាមស្ស អមូលកត្តា វា. ន ហិ តតោ អញ្ញោ ភូតគាមោ ឧប្បជ្ជតី’’តិ ទ្វិធាបិ លិខិតំ. បិយង្គុ អសនរុក្ខោ វឌ្ឍនត្តចោ ខជ្ជផលោ, ‘‘បីតសាលោ’’តិបិ វុច្ចតិ. អមូលកភូតគាមេ សង្គហំ គច្ឆតីតិ នាឡិកេរស្សេវាយំ. ឃដបិដ្ឋិជាតត្តា, ពីជគាមានុលោមត្តា ច ទុក្កដវត្ថុ. ន វាសេតព្ពំ ‘‘ទុរូបចិណ្ណត្តា’’តិ លិខិតំ, ‘‘យេសំ រុក្ខានំ សាខា រុហតីតិ វចនតោ យេសំ ន រុហតិ, តេសំ សាខាយ កប្បិយករណកិច្ចំ នត្ថីតិ សិទ្ធ’’ន្តិ វុត្តំ. មុទ្ទតិណន្តិ តស្ស នាមំ. ‘‘មុញ្ជតិណន្តិ បាឋោ’’តិ លិខិតំ.

សមណកប្បេហីតិ សមណវោហារេហិ, តស្មា វត្តព្ពំ ភិក្ខុនា ‘‘កប្បិយំ ករោហី’’តិ. តស្ស អាណត្តិយា ករោន្តេនាបិ សាមណេរាទិនា ‘‘កប្បិយ’’ន្តិ វត្វាវ អគ្គិបរិជិតំ កាតព្ពន្តិ សិទ្ធំ. អគ្គិបរិជិតាទីនិ វិយ កប្បិយត្តា អពីជនិព្ពដ្ដពីជានិបិ ‘‘បញ្ចហិ សមណកប្បេហី’’តិ (ចូឡវ. ២៥០) ឯត្ថ បវិដ្ឋានិ, យថាលាភតោ វា សមណកប្បវចនំ គហេតព្ពំ. ‘‘កប្បិយ’ន្តិ វត្តុកាមោ ‘កប្ប’ន្តិ ចេ វទតិ, ‘វដ្ដតី’តិ វទន្តី’’តិ វុត្តំ. ‘‘កប្បិយ’ន្តិ វចនំ សកសកភាសាយបិ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ‘‘កប្បិយន្តិ វត្វា’’តិ វុត្តត្តា ភិក្ខុនា ‘កប្បិយំ’ឥច្ចេវ វត្តព្ពំ, ‘‘ឥតរេន បន យាយ កាយចិ ភាសាយា’’តិ វទន្តិ, វីមំសិតព្ពំ. ‘‘ឧច្ឆុំ កប្បិយំ ករិស្សាមីតិ ទារុំ វិជ្ឈតី’’តិ វចនតោ កប្បិយំ កាតព្ពំ សន្ធាយ វិរទ្ធេតិ វុត្តំ ហោតិ, អាចរិយា បន ‘‘កប្បិយំ ការេតព្ពំ សន្ធាយ កប្បិយន្តិ សិត្ថាទិំ ការេតិ, វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តស្ស ការណំ វទន្តា កាតុំ វដ្ដនភាវេនេវ វិរជ្ឈិត្វា កតេបិ កប្បិយំ ជាតំ. យទិ ន វដ្ដេយ្យ, សិត្ថាទិម្ហិ កតេ ន វដ្ដេយ្យាតិ, ឧបបរិក្ខិតព្ពំ. ឧដ្ឋិតសេវាលឃដំ អាតបេ និក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ, វិកោបេតុកាមតាយ សតិ ទុក្កដំ យុត្តំ វិយ. ‘‘បុប្ផរជ្ជុភាជនគតិកា, តស្មា ន វដ្ដតិ. នាឡេ វា ពទ្ធបុប្ផកលាបេ នាឡស្មិំ កតេបិ វដ្ដតិ តស្មិំ បុប្ផស្ស អត្ថិតាយា’’តិ វទន្តិ. បោរាណគណ្ឋិបទេ ‘‘ពីជគាមេន ភូតគាមោ ទស្សិតោ អនវសេសបរិយាទានត្ថ’’ន្តិ វុត្តំ.

ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.