២. ឱមសវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៣. ‘‘បុន អរេ បត្តេតិ បុន តំ ឋានំ បរិវដ្ដេត្វា អាគតេ អញ្ញស្មិំ អរេ’’តិ លិខិតំ. បតិដ្ឋិតារប្បទេសន្តិ ភូមិំ. បុន អរេតិ បុន តស្មិំយេវ អរេ ភូមិំ បត្តេតិ អត្ថោតិ កេចិ, តំ ន សុន្ទរំ វិយ. ជាបិតោតិ បរាជិតោ, ‘‘បរាជិតោ’’តិ វា បាឋោ. បាបេសីតិ អភិភវសិ. មនាបំ ភាសមានស្ស ព្រាហ្មណស្ស គរុំ ភារំ. ឧទព្ពហីតិ អាកឌ្ឍីតិ អត្ថោ, អនាទរត្ថេ វា សាមិវចនំ. ធនញ្ច នំ អលាភេសីតិ យថា សោ ធនំ អលភិ, តថា អកាសីតិ អធិប្បាយោ.

១៥. បុព្ពេតិ និទានេ. អវកណ្ណកន្តិ ឆិន្នកណ្ណកនាមំ. ជវកណ្ណកន្តិ វង្កកណ្ណកនាមំ. ធនិដ្ឋកំ ធនវឌ្ឍកនាមំ, សិរិវឌ្ឍកនាមំ កុលវឌ្ឍកស្សេវ នាមំ. តច្ឆកកម្មន្តិ ខណនកម្មការា កោដ្ឋកា, បាសាណកម្មការាតិ កេចិ. ‘‘មុទ្ទាតិ បព្ពគណនា. គណនាតិ មហាគណនា’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ. ‘‘មធុមេហំ ឱមេហ’’ន្តិ លិខិតំ. ថូលកាយស្ស មំសូបចយោតិ ឯកេ. យភ មេថុនេ. វីតរាគតាទីហិ អក្កោសន្តោបិ កិលេសេហេវ កិរ អក្កោសតិ នាម, តថា ‘‘សោតាបន្នោ’’តិ អក្កោសន្តោ អាបត្តិយា អក្កោសតិ នាមាតិ ឯកេ. លិង្គាយត្តត្តា អច្ចោទាតាទិបិ លិង្គមេវ ជាតំ.

១៦. សព្ពត្ថ វទេតីតិ ឧទ្ទេសោ. ភណតីតិ វិត្ថារោ. វទេតីតិ វា ឥមិនា បរវិញ្ញាបនំ ទីបេតិ.

២៦. អញ្ញាបទេសវារេសុ បន ‘‘ឯវំ វទេតី’’តិ វុត្តំ. កស្មា? បុព្ពេ ទស្សិតឧទ្ទេសក្កមនិទស្សនត្ថំ. បុព្ពេបិ ‘‘ហីនេន ហីនំ, ហីនេន ឧក្កដ្ឋំ, ឧក្កដ្ឋេន ហីនំ, ឧក្កដ្ឋេន ឧក្កដ្ឋ’’ន្តិ ជាត្យាទីសុ ឯកេកស្មិំ ចតុធា ចតុធា ទស្សិតឧទ្ទេសក្កមស្ស និទស្សនំ ‘‘ឯវ’’ន្តិ ឥមិនា ករោតិ. ‘‘ហីនេន ហីនំ វទេតី’’តិ វុត្តដ្ឋានេយេវ ហិ ‘‘ឯវំ វទេតី’’តិ វុត្តេ សោ អាការោ និទស្សិតោ ហោតីតិ អធិប្បាយោ. អញ្ញថា អញ្ញាបទេសេន សោ អាការោ ន សម្ភវតីតិ អាបជ្ជតិ. ន សម្ភវតិ ឯវាតិ ចេ? ន, វិសេសការណាភាវា, តត្ថ អនាបត្តិប្បសង្គតោ, អនិយមនិទ្ទេសេន អនិយមត្ថសម្ភវតោ ច. ‘‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ ចណ្ឌាលា’’តិអាទិនា ហិ អនិយមនិទ្ទេសេន ចណ្ឌាលំ វា អចណ្ឌាលំ វា សន្ធាយ ភណន្តស្ស អាបត្តីតិ អនិយមត្ថោ សម្ភវតីតិ អធិប្បាយោ. យទិ ឯវំ ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ តាវតា បុព្ពេ ទស្សិតឧទ្ទេសក្កមនិទស្សនសិទ្ធិតោតិ? ន, ‘‘វទេតី’’តិ ឥមិនា អយោជិតេ ‘‘ឯវ’’ន្តិ បទេ ឥមំ នាម អាការំ ទស្សេតីតិ អនវពោធតោ. អញ្ញាបទេសនយេបិ បរវិញ្ញាបនេយេវ ទុក្កដបាចិត្តិយំ វិយាតិ និយមនបយោជនំ វា ‘‘វទេតី’’តិ បទន្តិ វេទិតព្ពំ. អថ វា អត្តនោ សមីបេ ឋត្វា អញ្ញំ ភិក្ខុំ អាណាបេន្តោ ហីនេន ហីនំ វទេតិ ភណតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. សចេ សយំ ហីនោ ហីនេន ហីនំ ចណ្ឌាលំ…បេ… បុក្កុសំ ‘‘បុក្កុសោ’’តិ ភណតិ អាបត្តិ វាចាយ វាចាយ បាចិត្តិយស្ស, ឯស នយោ អញ្ញាបទេសវារេសុបីតិ យោជនា វេទិតព្ពា. អយមត្ថោ ទុដ្ឋទោសេសុ បរិយេសិតព្ពោ. អញ្ញថា ‘‘វទេតិ ភណតី’’តិ ឯតេសំ អញ្ញតរំ ឧភយត្ថ អនញ្ញាបទេសវារអញ្ញាបទេសវារេសុ, វិសេសេន វា អញ្ញាបទេសវារេសុ និរត្ថកំ អាបជ្ជតិ វិនាយេវ តេន វចនសិលិដ្ឋតាសម្ភវតោ. អត្តតោ បាឡិយំ អវុត្តត្តា បនេត្ថ ‘‘សាណត្តិក’’ន្តិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. តត្រាយំ បទសន្ធិ វទេតីតិ វទ ឥតីតិ. អសម្មុខា វទន្តស្ស ទុក្កដំ ‘‘សម្មុខា បន សត្តហិបិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ វទន្តស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា. ទវកម្យតា នាម កេឡិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ហសាធិប្បាយតា’’តិ វុត្តំ. ‘‘អសម្មុខាបិ ទវកម្យតាយ វទន្តស្ស ទុព្ភាសិតមេវា’’តិ អាចរិយា វទន្តិ. បាបគរហិតាយ កុជ្ឈិត្វាបិ វទន្តស្ស ទុក្កដំ, អសម្មុខា អនាបត្តីតិ.

ឱមសវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.