៨. អច្ចេកចីវរសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៤៦. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អច្ចេកចីវរំ បដិគ្គហេត្វា និក្ខិបិតុ’’ន្តិ, ‘‘យាវ បវារណា បវារិតា’’តិ ច យំ វុត្តំ, តេ បន ភិក្ខូ តស្ស វចនស្ស អត្ថំ មិច្ឆា គហេត្វា អច្ចេកចីវរំ និក្ខិបន្តា ចីវរកាលសមយំ អតិក្កាមេសុំ. កិមិទំ វិភត្តំ, ឧទាហុ អវិភត្តន្តិ? វិភត្តំ, បុគ្គលិកំ វា. តេនេវ បរតោ ‘‘អម្ហាកំ, អាវុសោ, អច្ចេកចីវរានី’’តិ វុត្តំ, អវិភត្តំ បន សង្ឃិកត្តា ន កស្សចិ និស្សគ្គិយំ ករោតិ.

អបិច ‘‘អច្ចេកចីវរំ បដិគ្គហេត្វា និក្ខិបិតុ’’ន្តិ ឥមិនា សាមញ្ញវចនេន វស្សូបនាយិកទិវសតោ បដ្ឋាយ, បិដ្ឋិសមយតោ បដ្ឋាយ វា យាវ បវារណា និក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ ឯវ សង្ឃិកត្តា, បុគ្គលិកម្បិ ‘‘វស្សំវុត្ថកាលេ គណ្ហថា’’តិ ទិន្នត្តា. តាទិសញ្ហិ យាវ វស្សំវុត្ថោ ហោតិ, តាវ ន តស្សេវ, ទាយកស្ស សន្តកំ ហោតិ, តថា ឥតោ តតិយវស្សេ, ចតុត្ថវស្សេ វា ‘‘បវារណាយ គណ្ហថា’’តិអាទិនា ទិន្នម្បិ និក្ខិបិត្វា យថាទានមេវ គហេតព្ពំ. អយមត្ថោ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៤៦-៩ អាទយោ) បាកដោ. តានិ ចីវរកាលសមយាតិក្កមេ ន និស្សគ្គិយានីតិ ចេ? ន, ឧទ្ទិស្ស ទិន្នត្តា. យស្មា អយំ សមយោ ‘‘កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្ន’’ន្តិ ឯត្ថ ‘‘កាលោ’’តិ អាគតោ, គណភោជនសិក្ខាបទាទីសុ ‘‘សមយោ’’ត្វេវ អាគតោ, តស្មា ឥធ តេសំ ឯកត្ថតាទស្សនត្ថំ ឯកតោ ‘‘ចីវរកាលសមយោ’’តិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. មាតិកាយំ បនេត្ថ តាទិសំ ចីវរំ អត្តនោ សន្តកភាវំ ឧបគតំ បុគ្គលិកំ សន្ធាយ វុត្តំ, តេនេវាហ ‘‘ភិក្ខុនោ បនេវ អច្ចេកចីវរំ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ. អត្តនោ កុដិយា វស្សំវុត្ថស្ស ភិក្ខុនោ ហិ ទាតុំ អលភន្តោ អន្តោវស្សេ ឯវ ទានកិច្ចំ បរិនិដ្ឋាបេត្វា គច្ឆតិ, តថា សង្ឃស្ស. តស្មា ឥទំ អច្ចេកចីវរំ អត្ថិ ឧប្បន្នកាលតោ បដ្ឋាយ សង្ឃស្ស វា បុគ្គលស្ស វា សន្តកភាវំ ឧបគច្ឆន្តំ, យំ ន វស្សាវាសិកភាវេន ទិន្នំ, អត្ថិ ឧប្បន្នកាលតោ បដ្ឋាយ អនុបគន្ត្វា វស្សំវុត្ថកាលេយេវ បុគ្គលស្ស វា សង្ឃស្ស វា ឧបគច្ឆន្តំ, យំ វស្សាវាសិកភាវេន ឧប្បជ្ជិត្វា សមយេ ទិន្នំ, អត្ថិ សមយេ ទិន្នម្បិ បុគ្គលស្ស សន្តកភាវំ អនុបគច្ឆន្តំ, សង្ឃសន្តកភាវំ វា ទាយកសន្តកភាវំ វា ឧបគច្ឆន្តំ, ឦទិសំ សន្ធាយ ‘‘សញ្ញាណំ កត្វា និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. ឥទំ អតិរេកសំវច្ឆរម្បិ និក្ខិបិតុំ លភតិ អត្តនោ សន្តកភាវំ អនុបគតត្តា, តស្មា ‘‘ទសាហានាគត’’ន្តិ ឥតោ អញ្ញំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ សិទ្ធមេតន្តិ. ទសាហតោ បុរេតរំ លភិត្វា យាវ បវារណា និក្ខិបិតុំ ន លភតិ, តស្មា សកភាវូបគតមេវ អធិដ្ឋាតព្ពំ, តំយេវ សន្ធាយ ‘‘ទសាហានាគត’’ន្តិ វុត្តំ, យតោ ‘‘អន្តោសមយេ អធិដ្ឋេតិ, វិកប្បេតី’’តិ អនាបត្តិវារេ វុត្តំ. សញ្ញាណំ កត្វា និក្ខិបិតព្ពកំ បន បរស្ស ទាតព្ពតាយ សកភាវំ អនុបគតំ, ន ហិ តំ សន្ធាយ ‘‘អធិដ្ឋេតិ, វិកប្បេតី’’តិ សក្កា វត្តុំ, ន ច តំ ឥមស្មិំ អត្ថេ និស្សគ្គិយំ ហោតិ សង្ឃស្ស និស្សគ្គិយាភាវតោ, អដ្ឋកថាយម្បិ អយមត្ថោ សុដ្ឋុ បាកដោវ. កតមំ សញ្ញាណំ កត្វា និក្ខិបិតព្ពន្តិ ចេ? បរសន្តកំ ចីវរំ សង្ឃិកមេវ ហោតិ, តតោ ‘‘សល្លក្ខេត្វា សុខំ ទាតុំ ភវិស្សតី’’តិ ឥមិនា ហិ បរស្ស សន្តកភាវោ ទស្សិតោ.

‘‘តតោ បរំ ឯកទិវសម្បិ បរិហារោ នត្ថីតិ ទសាហបរមតោ ឧទ្ធំ អនុបគតត្តា’’តិ លិខិតំ, ឥតោ សមយតោ ឧទ្ធមេវ ទសាហស្ស អនុបគតត្តា សមយតោ បរំ ទសាហំ ន លភតីតិ កិរស្ស អធិប្បាយោ. ‘‘ឯតំ បរិហារំ លភតិយេវា’’តិ ឯត្ថ ‘‘ឯកាទសមំ អរុណំ ចីវរមាសេ ឧដ្ឋេតី’’តិ ការណំ លិខិតំ. អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘អនធិដ្ឋហិត្វា ឯកាទសទិវសេ និក្ខិបិតុំ លភតី’តិ វទន្តោ ភគវា ឥតរម្បិ អនច្ចេកចីវរាទិំ អនុជានាតិ, អច្ចេកចីវរមុខេនាតិ អបរេ’’តិ វុត្តំ. ឯត្ថ កតរំ សុភាសិតំ? ឧភយម្បីតិ ឯកេ. កថំ? បឋមំ ‘‘អច្ចេកចីវរស្ស អនត្ថតេ កថិនេ ទសទិវសាធិកោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ ទសទិវសាធិកា បញ្ចមាសា’’តិ ឥមិនា សមេតិ, អនុគណ្ឋិបទលទ្ធិយា ហិ ឯត្ថ ‘‘ឯកាទសទិវសាធិកោ’’តិ វត្តព្ពតំ អាបជ្ជតិ, ទុតិយំ ‘‘ទសាហានាគតន្តិ…បេ… ទសាហេន អសម្បត្តាតិ អត្ថោ’’តិ ឥមិនា សមេតិ. ឥមស្ស នយស្ស វសេន ‘‘បញ្ចមិតោ បដ្ឋាយ ឧប្បន្នស្ស ចីវរស្ស និធានកាលោ ទស្សិតោ ហោតី’’តិ បាឋោ យុជ្ជតិ. តថា គណ្ឋិបទលទ្ធិយា ‘‘នវាហានាគតំ កត្តិកតេមាសិកបុណ្ណម’’ន្តិ វត្តព្ពតំ អាបជ្ជតិ, តស្ស វសេន ‘‘កាមញ្ចេស ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ ធារេតព្ពន្តិ ឥមិនាវ សិទ្ធោ, អដ្ឋុប្បត្តិវសេន បន អបុព្ពំ វិយ អត្ថំ ទស្សេត្វា សិក្ខាបទំ ឋបិត’’ន្តិ អយំ បាឋោ យុជ្ជតិ. កោ បនេត្ថ សារោតិ? យោ បច្ឆា វុត្តោ, សោវ សារោ. តេនេវ អដ្ឋកថាចរិយេន ‘‘បញ្ចមិតោ បដ្ឋាយា’’តិ វុត្តំ. បោរាណគណ្ឋិបទេហិ អដ្ឋកថាយ ច សទ្ធិំ សំសន្ទនតោ, ‘‘ទសាហានាគត’’ន្តិ បាឡិយា សំសន្ទនតោ ច ឯត្ថ គណ្ឋិបទលទ្ធិបិ បាឡិយា សមេតិ.

កថំ? យស្មា បវារណាទិវសេ អរុណុគ្គមនេ ភិក្ខុ វស្សំវុត្ថោ ហោតិ, តស្មា ឥមិនា ទសមេន អហេន សទ្ធិំ ឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយ នវទិវសា ទស អហានីតិ ទសាហំ, តេន ទសាហេន, សហយោគត្ថេ ករណវចនំ. កត្តិកតេមាសិកបុណ្ណមា ចីវរសមយំ អសម្បត្តាតិ កត្វា ‘‘អនាគតា’’តិ វុច្ចតិ. យថា អបរកត្តិកបុណ្ណមាយ វស្សិកសាដិកំ បច្ចុទ្ធរិត្វា វិកប្បេន្តោ ‘‘ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុំ តតោ បរំ វិកប្បេតុ’’ន្តិ វុច្ចតិ, ឯវំសម្បទមិទន្តិ. ឯត្ថ វុច្ចតីតិ ចេ? ន, ឥមស្ស និប្បយោជនភាវប្បសង្គតោ. អច្ចេកចីវរបដិគ្គហណកាលំ និយមិតន្តិ ចេ? ន, ‘‘ឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយ ឧប្បន្នចីវរំ អច្ចេកមេវ ន ហោតិ. បឋមកថិនេន សិទ្ធត្តា’’តិ បោរាណដ្ឋកថាគណ្ឋិបទេសុ វុត្តត្តា តតោ ឧបរិ ‘‘អច្ចេកចីវរ’’ន្តិ វុច្ចតិ, បដិគ្គណ្ហន្តស្ស អាបត្តិសង្គហោ ច. ន ច សា អាបត្តិ បាឡិយា, អដ្ឋកថាយ, យុត្តិតោ វា សម្ភវតិ. អដ្ឋុប្បត្តិមត្តវសេន វុត្តន្តិ ចេ? ន, ទសាហាធិច្ចការិកា អដ្ឋុប្បត្តិបាយំ ន ទិស្សតិ. ‘‘ភិក្ខូ អច្ចេកចីវរំ បដិគ្គហេត្វា ចីវរកាលសមយំ អតិក្កាមេន្តី’’តិ ឯត្ថ ឯត្តិកា ឯវ ហិ អដ្ឋុប្បត្តិ. តថា ហិ បរិវារេ (បរិ. ៤៧-៥៣) ‘‘កិស្មិំ វត្ថុស្មិ’’ន្តិ អារភិត្វា ឯត្តកមេវ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អច្ចេកចីវរំ ចីវរកាលំ នាតិក្កាមេតព្ពំ, ឥតរំ អតិក្កាមេតព្ពន្តិ ទស្សនត្ថំ ឥទំ បញ្ញត្តន្តិ ចេ? ន, អច្ចេកចីវរស្សេវ អបរាធទស្សនតោ, វិសេសការណាភាវា, ‘‘កាមញ្ចេស ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ ធារេតព្ពន្តិ ឥមិនាវ សិទ្ធោ’’តិអាទិវចនវិរោធតោ ច យថាវុត្តវចនាសម្ភវតោ ច.

កថំ? ទសាហេន សហ កត្តិកបុណ្ណមា ‘‘អនាគតា’’តិ ហិ វុត្តេ ទសាហតោ អញ្ញា សា បុណ្ណមាតិ អាបជ្ជតិ. អនញ្ញា ចេ, សហ-សទ្ទោ ន សម្ភវតិ, ន ហិ អត្តនាវ អត្តនោ យោគោ សម្ភវតិ, អនាគត-សទ្ទោ ច ន សម្ភវតិ. អាគតា សម្បត្តា ឯវ ហិ សា បុណ្ណមា. ចីវរសមយស្ស អនន្តរត្តា ឯកីភាវំ អនាគតត្តា អនាគតាយេវាតិ ចេ? ន, តថាបិ អនាគត-សទ្ទស្ស សម្ភវតោ, អាគមនសម្ភវេ សតិយេវ ហិ អនាគត-សទ្ទោ សម្ភវតិ, ន ហិ និព្ពានំ, បញ្ញត្តិ វា ‘‘អនាគតា’’តិ វុច្ចតិ. និព្ពានំ វិយ ខណត្តយំ, សា ច បុណ្ណមា ន កទាចិ សមយភាវំ បាបុណាតីតិ អយុត្តមេវ. ‘‘តតោ បរំ វិកប្បេតុ’’ន្តិ បន វចនំ បិដ្ឋិសមយំ គហេត្វា ឋិតត្តា សម្ភវតិ. អបិច បវារណាយំ អរុណេ ច ឧដ្ឋិតេ សា បុណ្ណមា ចីវរសមយំ ឯកាហានាគតា ឯវាបជ្ជតិ បុព្ពេ សហយោគបត្តត្តា. ឯវំ សន្តេ ឯកីភាវគតាបិ សា ចីវរសមយំ អនាគតា ឯវ ជាតាតិ សព្ពទា ន តថាវិគ្គហករណវចនត្ថំ កោចិទេវ វចនតោ ទីបេតីតិ វេទិតព្ពំ.

កិមត្ថំ បនេត្ថ ‘‘ទសទិវសាធិកោ មាសោ’’តិអាទិ វុត្តន្តិ? តំ បារិបូរិសម្ភវតោ. បញ្ចមិយញ្ហិ បុរេ អរុណំ ឧប្បន្នអច្ចេកចីវរស្ស ទសទិវសាធិកោ មាសោយេវ បរិបូរោតិ កត្វា តថា វុត្តំ. អបិច តស្សា បញ្ចមិយា ទិវសភាគោបិ សម្បត្តាយ រត្តិយា ‘‘ហិយ្យោ’’តិ វុច្ចតិ, បគេវ បុរេ អរុណំ, តេនេវាហ ‘‘ហិយ្យោ ខោ, អាវុសោ, អម្ហាក’’ន្តិអាទិ. ‘‘ឯវំ សន្តេ ‘ឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយា’តិ វុត្តបឋមបាឋស្ស វសេន ‘អនច្ចេកចីវរម្បិ បច្ចុទ្ធរិត្វា ឋបិតំ តិចីវរម្បិ ឯតំ បរិហារំ លភតិយេវា’’’តិ ច ‘‘ទសទិវសាធិកោ មាសោ’’តិអាទិ ច យំ លិខិតំ. តំ ន, ‘‘បញ្ចមិតោ បដ្ឋាយា’’តិ បាឋេ សជ្ជិតេវ ឯតេន បរិយាយេន យថាវុត្តអត្ថសម្ភវតោ, ន តានិ ឋានានិ បុន សជ្ជិតានិ. យថាឋិតវសេនេវ អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពានីតិ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ. ឥទំ សិក្ខាបទំ បុណ្ណមាយំ អនិស្សគ្គិយត្ថមេវាតិ ឧបតិស្សត្ថេរោ. ‘‘បវារណាមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខបញ្ចមិតោ បដ្ឋាយា’’តិ បាឋេ សជ្ជិតេ ឯតេន បរិយាយេន យថាវុត្តោ ឧប្បន្នស្ស ចីវរស្ស និធានកាលោ ទស្សិតោ ហោតិ, ‘‘អច្ចេកចីវរន្តិ អច្ចាយិកចីវរំ វុច្ចតី’’តិអាទិ បាឋោ. ‘‘ឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយា’’តិ ច ‘‘កាមញ្ចេស ទសាហបរម’’ន្តិអាទិ ច យំ លិខិតំ, តំ ន បាឋោ, តស្មា ឯកាទសទិវសំ បរិហារំ លភតីតិ កត្វា អាចរិយេន ‘‘បញ្ចមិតោ បដ្ឋាយា’’តិ លិខាបិតោ កិរ. ‘‘បវារណាមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយ បន ឧប្បន្នំ អនច្ចេកចីវរម្បិ បច្ចុទ្ធរិត្វា ឋបិតំ តិចីវរម្បិ ឯតំ បរិហារំ លភតិយេវាតិ បាឋោ’’តិ ច ‘‘អច្ចេកចីវរស្ស អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកា បញ្ចមាសាតិ បាឋោ’’តិ ច ឯត្ថ បបញ្ចេន្តិ, តស្មា សុដ្ឋុ សល្លក្ខេត្វា កថេតព្ពំ, តុណ្ហីភូតេន វា ភវិតព្ពំ.

អច្ចេកចីវរសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.