៤. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦២៧. ‘‘ឯកមេវ កត្វា’’តិ វចនេន វស្សិកសាដិកលក្ខណេន ញាតកានម្បិ សតុប្បាទំ ករោន្តេន ឯកមេវ គហេតព្ពន្តិ ធម្មសិរិត្ថេរោ. ចតុព្ពិធំ ខេត្តន្តិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ តិវិធំ ទិស្សតិ, តំ បន ឯវំ គហេតព្ពំ, យស្មិំ ខេត្តេ បរិយេសិតុំ លភតិ, តំ បរិយេសនខេត្តំ នាម, ‘‘ឯវំ ករណនិវាសនាធិដ្ឋានខេត្តានិបី’’តិ វុត្តំ. ឯត្ថ បច្ឆិមេន បុរិមគ្គាហោ វេទិតព្ពោ, ន បុរិមេន បច្ឆិមគ្គាហោ, យថាលាភន្តិ អាចរិយោ. តស្សត្ថោ – អធិដ្ឋានខេត្តេន បច្ឆិមេន បុរិមានំ តិណ្ណំ គាហោ ហោតិ, តថា និវាសនខេត្តេន ទ្វិន្នំ បុរិមានំ. ករណខេត្តេន បន ឯកស្សេវ បុរិមស្ស គាហោ ហោតីតិ. ឯត្ថ បន កិញ្ចាបិ ករណខេត្តនិវាសនខេត្តានំ កាលតោ នានត្តំ នត្ថិ, កិរិយតោ បន ‘‘អដ្ឋិំ កត្វា និវាសេតព្ព’’ន្តិ បាឡិវចនតោ, តស្មា ទ្វិធា កត្វា វុត្តំ អញ្ញតរាភាវេន, តទត្ថសិទ្ធិតោ ច, កថំ បនេត្ថ នានត្តំ នត្ថីតិ បញ្ញាយតីតិ ចេ? បាឡិតោ, ‘‘អឌ្ឍមាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ កត្វា និវាសេតព្ព’’ន្តិ ហិ បាឡិ, តថា មាតិកាដ្ឋកថាតោ (កង្ខា. អដ្ឋ. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា) ច.

តថាហ ‘‘បច្ឆិមោ អឌ្ឍមាសោ ករណនិវាសនខេត្តម្បី’’តិ, ឥមិនា នយេន តិវិធមេវ ខេត្តន្តិបិ សិទ្ធំ. សមន្តបាសាទិកាយំ បន កត្ថចិ បោត្ថកេ ‘‘ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កាឡបក្ខុបោសថោ, អយមេកោ អទ្ធមាសោ បរិយេសនខេត្តញ្ចេវ ករណខេត្តញ្ច. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ វស្សិកសាដិកំ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ, លទ្ធំ កាតុញ្ច វដ្ដតិ, និវាសេតុំ, អធិដ្ឋាតុញ្ច ន វដ្ដតី’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ អបាឋោ យថាវុត្តបាឡិមាតិកាដ្ឋកថាវិរោធតោ, តស្មា តត្ថ ‘‘អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ វដ្ដតិ, កាតុំ, និវាសេតុំ, អធិដ្ឋាតុញ្ច ន វដ្ដតី’’តិ បាឋោ វេទិតព្ពោ. ឯវំ តាវ បច្ឆិមេន បុរិមគ្គាហសិទ្ធិ វេទិតព្ពា, ន បុរិមេន ករណខេត្តាទីនំ គាហោ សម្ភវតិ. ‘‘មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ វស្សិកសាដិកចីវរំ បរិយេសិតព្ព’’ន្តិ ឯត្តកមេវ ហិ វុត្តំ, ន, អដ្ឋកថាយំ ‘‘អយមេកោ អទ្ធមាសោ បរិយេសនខេត្តញ្ចេវ ករណខេត្តញ្ចា’’តិ វុត្តត្តាតិ ចេ? ន, តស្ស លេខនទោសត្តា, តថា សាធិតំ. ករណខេត្តេន បន និវាសនខេត្តគ្គាហោ អត្ថិ កាលនានត្តាភាវតោ, តេនេវ បុព្ពេ យថាលាភគ្គហណំ កតំ, តថា ច សាធិតមេវ, ន ភេទោ បនត្ថិ, បយោជនំ វុត្តមេវ. និវាសនក្ខេត្តេន អធិដ្ឋានក្ខេត្តគ្គាហោ នត្ថិ ឯវ, ន ហិ បុរិមេន បច្ឆិមគ្គាហោ វេទិតព្ពោ. ន បាឡិវិរោធតោតិ ចេ? ន, តទត្ថាជាននតោ. ‘‘មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ អទ្ធមាសោ សេសោ គិម្ហាន’’ន្តិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទស្ស ហិ ឥតោ បដ្ឋាយាតិ អត្ថោ. បរតោ អាបត្តិខេត្តទស្សនតោ ឥតរស្ស អនាបត្តិខេត្តភាវោ ទស្សិតោវ ហោតិ. ទិន្នបុព្ពតោបិ ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ និប្ផាទេន្តស្ស និស្សគ្គិយំ បិដ្ឋិសមយត្តា, បកតិយា វស្សិកសាដិកទាយកា នាម សង្ឃស្ស វា បុគ្គលស្ស វា អបវារេត្វា អនុសំវច្ឆរំ ទេន្តា, តត្ថ សតុប្បាទោវ វដ្ដតិ. វត្តភេទេ ទុក្កដន្តិ តទញ្ញេសុ.

‘‘សចេ កត…បេ… វស្សូបនាយិកទិវសេ អធិដ្ឋាតព្ពា…បេ… ឆ មាសេ បរិហារំ លភតី’’តិ វចនតោ អន្តោវស្សេបិ យាវ វស្សានស្ស បច្ឆិមទិវសា អកតា បរិហារំ លភតីតិ ទីបិតំ ហោតិ. កស្មា ន វិចារិតន្តិ ចេ? អត្ថាបត្តិសិទ្ធត្តា. ‘‘ឆ មាសេ បរិហារំ លភតី’’តិ វចនេន អកតា លភតីតិ សិទ្ធមេវ, តំ កិញ្ចាបិ សិទ្ធំ, សរូបេន បន អនាគតត្តា សរូបេន ទស្សេតុំ, ទុស្សទ្ធាបយត្តា ឧបបត្តិតោ ទស្សេតុញ្ច ឥទមារទ្ធំ អាចរិយេន, ‘‘យថា ចេត្ថ, ឯវំ កថិនព្ភន្តរេ ឧប្បន្នចីវរម្បិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ អនុគណ្ឋិបទេ វុត្តំ, តំ ទុវុត្តំ តត្ថេវ បុព្ពាបរវិរោធតោ. យញ្ចេត្ថ អដ្ឋកថាវចនំ សាធកត្តេន វុត្តំ, តំ តមត្ថំ ន សាធេតិ. ‘‘យទិ នប្បហោតិ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា បរិហារំ លភតី’’តិ វចនំ អប្បហោន្តស្ស យាវ កត្តិកបុណ្ណមា តាវ បរិហារខេត្តំ, តតោ បរំ ឯកទិវសោបិ ន ហោតីតិ ទីបេតិ, តស្មា អប្បហោនកភាវេន អកតាវ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា បរិហារំ លភតិ, តតោ បរំ ន លភតីតិ សិទ្ធំ. តថា តទេវ វចនំ កតបរិហារំ ន លភតីតិ ទីបេតិ, តស្មា កត្តិកបុណ្ណមទិវសេយេវ អធិដ្ឋាតព្ពា. ‘‘អប្បហោន្តេ ទសាហេ អន្តោវស្សេ ករណបរិយោសានំយេវ បមាណ’’ន្តិ លិខិតំ.

ឯត្ថាហ – ‘‘ឯកាហទ្វីហាទិវសេនា’’តិអាទិ ន វត្តព្ពំ. កស្មា? គិម្ហទិវសានំ អនធិដ្ឋានកាលត្តា, តស្មា ឯវ ‘‘អន្តោទសាហេ វា តទហេយេវ វា អធិដ្ឋាតព្ពា’តិ ច សាមញ្ញតោ ន វត្តព្ពំ គិម្ហទិវសានំ អធិដ្ឋានខេត្តភាវប្បសង្គតោ’’តិ. ឯត្ថ វុច្ចតិ – ន, តទត្ថាជាននតោ. ទសាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ គិម្ហទិវសា ទសាហា ហោន្តិ, បឋមទិវសេ ច លទ្ធា និដ្ឋិតា វស្សិកសាដិកា ទសាហាតិក្កន្តាបិ វស្សូបនាយិកទិវសំ អធិដ្ឋានខេត្តំ អប្បត្តត្តា ន ច តាវ និស្សគ្គិយំ ហោតិ, វុត្តញ្ចេតំ ‘‘វស្សូបនាយិកតោ បុព្ពេ ទសាហាតិក្កមេបិ អនាបត្តី’’តិ.

អន្តោទសាហេ អធិដ្ឋាតព្ពាតិ ឥទំ ន អវិសេសេន ឯតស្មិំ អន្តរេ គិម្ហទិវសេបិ អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ ឥមមត្ថំ ទីបេតុំ វុត្តំ, កិន្តុ គិម្ហទិវសេ ចេ ឧប្បន្នា, អធិដ្ឋានខេត្តេ ច អន្តោទសាហំ ហោតិ, អន្តោទសាហេ ខេត្តេយេវ អធិដ្ឋាតព្ពា, ន ខេត្តន្តិ កត្វា ទសាហំ អតិក្កមិតព្ពន្តិ ទីបេតុំ វុត្តំ. កស្មា? គិម្ហទិវសានម្បិ គណនូបគត្តា, តស្មា អខេត្តទិវសេបិ គណេត្វា ខេត្តេ ឯវ ‘‘អន្តោទសាហេ អធិដ្ឋាតព្ពា’’តិ វុត្តំ ហោតីតិ.

វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.