១០. បរិណតសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៥៧. ទេថាវុសោ អម្ហាកន្តិ ឯត្ថ អកតវិញ្ញត្តិ ហោតិ ន ហោតីតិ? ហោតិ, យទិ ឯវំ អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទស្ស ច ឥមស្ស ច កិំ នានាករណន្តិ? តំ អញ្ញាតកអប្បវារិតេយេវ វិញ្ញាបេន្តស្ស, ឥទំ ញាតកបវារិតេបិ, តំ អនច្ឆិន្នចីវរស្សេវ, ឥទំ តស្សបិ, តំ ចីវរំយេវ វិញ្ញាបេន្តស្ស, ឥទំ អចីវរម្បិ. ឯវំ សន្តេ ឥទំ តំ អន្តោកត្វា ឋិតំ ហោតិ, តស្មា ទ្វិន្នម្បិ អង្គសម្បត្តិយា សតិ កេន ភវិតព្ពន្តិ? ឥមិនា ភវិតព្ពំ ឥមស្ស និប្បទេសតោតិ ឯកេ. ទ្វីហិបិ ភវិតព្ពំ ឧភិន្នម្បិ អង្គសិទ្ធិតោតិ ឯកេ. ឥមានិ តស្ស អង្គានិ វិកប្បនុបគចីវរតា, សមយាភាវោ, អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិ, តាយ ច បដិលាភោតិ ចត្តារិ. ឥមស្ស បន សង្ឃេ បរិណតភាវោ, ញត្វា អត្តនោ បរិណាមនំ, បដិលាភោតិ តីណិ. ឯត្ថ បឋមោ វាទោ អយុត្តោ កត្វាបិ ឱកាសំ អដ្ឋកថាយំ, បរិវារេ ច អវិចារិតត្តា. យទិ ឯវំ តត្ថ អង្គេសុ ‘‘អនញ្ញបរិណតតា’’តិ វត្តព្ពន្តិ ចេ? ន វត្តព្ពំ, អត្ថតោ សិទ្ធត្តា. បរិណតសិក្ខាបទទ្វយសិទ្ធិតោ, បរិណតសញ្ញិតោ, អាបត្តិសម្ភវតោ ច ‘‘មយ្ហម្បិ ទេថា’’តិ វទតិ, ‘‘វដ្ដតី’’តិ អនុទ្ទិដ្ឋំ, ‘‘អម្ហាកម្បិ អត្ថី’’តិ វុត្តត្តា វដ្ដតិ. ‘‘សង្ឃស្ស បរិណតំ…បេ… អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ ឯត្ថ ‘‘បុគ្គលស្សា’’តិ ន វុត្តំ, យតោ សុទ្ធបាចិត្តិយវសេន អាគតត្តា. ‘‘អញ្ញចេតិយស្សា’’តិ ន វុត្តំ សង្ឃស្ស អចេតិយត្តា, តស្មាយេវ ‘‘ចេតិយស្ស បរិណតំ…បេ… អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ ឯត្ថាបិ ‘‘អញ្ញសង្ឃស្ស អញ្ញបុគ្គលស្សា’’តិ ន វុត្តំ. ‘‘យតោ តថា ឥធ ច ‘បុគ្គលស្ស បរិណតំ…បេ… អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’តិ ឯត្ថ ច ‘អត្តនោបី’តិ កិញ្ចាបិ ន វុត្តំ, តថាបិ សម្ភវតី’’តិ វទន្តិ. តំ បន ឥធ អត្តនោ បរិណាមនាធិការត្តា ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស ន វុត្តន្តិ ឯកេ. តតុត្តរិសិក្ខាបទេ ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥២៦) បទំ វិយាតិ ឯកេ. តំ ន, ឯត្ថ បុគ្គលបរិណាមនសិក្ខាបទេ អវុត្តត្តា. ធម្មសិរិត្ថេរោ បនាហ –

‘‘អត្តនោ អញ្ញតោ លាភំ, សង្ឃស្សញ្ញស្ស វា នតំ;

បរិណាមេយ្យ និស្សគ្គិ, បាចិត្តិយម្បិ ទុក្កដ’’ន្តិ.

តស្សត្ថោ – សង្ឃស្ស បរិណតំ អត្តនោ បរិណាមេយ្យ និស្សគ្គិយំ. តទេវ អញ្ញតោ បរិណាមេយ្យ បាចិត្តិយំ. អញ្ញស្ស បរិណតំ អត្តនោ វា បរស្ស វា បរិណាមេយ្យ ទុក្កដន្តិ, តស្មា អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិអាទីសុ វុត្តាបត្តិសម្ភវតោ ឥធ បរិណតទ្វយេ ‘‘អត្តនោ’’តិ បទំ ន វុត្តំ. តស្មិញ្ហិ វុត្តេ ទុក្កដមត្តប្បសង្គោ សិយា, អវុត្តេ បនេតេសុ វុត្តាបត្តីនំ យថាគមមញ្ញតរា ច ឥធ អវុត្តសិទ្ធិ ទុក្កដញ្ចាតិ ទ្វេ អាបត្តិយោ ឯកតោ ហោន្តីតិ វិនយធរានំ អនវសេសញាណស្ស ឱកាសោ កតោ ហោតីតិ.

ឥតិ តិំសកកណ្ឌំ សារមណ្ឌំ,

អលមេតំ វិនយស្ស សារមណ្ឌេ;

ឥធ និដ្ឋិតសព្ពសារមណ្ឌំ,

វិនយវសេន បុនាតិ សារមណ្ឌន្តិ.

បរិណតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ បត្តវគ្គោ តតិយោ.

និស្សគ្គិយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.