៦. ឯឡកលោមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥៧២-៣. អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នស្សាតិ ឥមិនា បកតិយា ទីឃមគ្គប្បដិបន្នស្ស ឧប្បន្នានិបិ តិយោជនបរមមេវ ហរិតព្ពានិ, បគេវ អប្បដិបន្នស្សាតិ ទស្សេតិ. អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នស្ស និស្សគ្គិយន្តិ វា សម្ពន្ធោ. តេនេវ វាសាធិប្បាយស្ស បដិប្បស្សទ្ធគមនុស្សាហត្តា ‘‘អប្បដិបន្នោ’’តិ សង្ខ្យំ គតស្ស អនាបត្តីតិ សិទ្ធា. ឥមស្មិំ អត្ថវិកប្បេ ហិ ភិក្ខុនោ បនេវ ឯឡកលោមានិ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ…បេ… អសន្តេបិ ហារកេ អទ្ធានំ មគ្គប្បដិបន្នស្ស និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយន្តិ យោជនា វេទិតព្ពា. អាកង្ខមានេន ភិក្ខុនា បដិគ្គហេតព្ពានីតិ អត្តនោ សន្តកានំយេវ តិយោជនាតិក្កមេ អាបត្តិំ ទស្សេតិ. តេន អនាកង្ខមានេន បរសន្តកានិ បដិគ្គហិតានិ អតិរេកតិយោជនំ ហរន្តស្ស អនាបត្តិ សិទ្ធា. អយមត្ថោ ‘‘ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជេយ្យុ’’ន្តិ ឥមិនា, ‘‘អច្ឆិន្នំ បដិលភិត្វា’’តិ ឥមិនា ច ទីបិតោវ ហោតីតិ. បោរាណគណ្ឋិបទេ ច ‘‘អញ្ញំ ភិក្ខុំ ហរាបេន្តោ គច្ឆតិ ចេ, ទ្វិន្នំ អនាបត្តីតិ វុត្តំ, តស្មា ទ្វេ ភិក្ខូ តិយោជនបរមំ បត្វា អញ្ញមញ្ញស្ស ភណ្ឌំ បរិវត្តេត្វា ចេ ហរន្តិ, អនាបត្តីតិ សិទ្ធំ, តេនេវ អនាបត្តិវារេ ‘‘អញ្ញំ ហរាបេតី’’តិ វុត្តំ. កិំ ហរាបេតិ? ជានន្តំ អជានន្តំ. កិញ្ចេត្ថ យទិ ជានន្តំ, ‘‘អញ្ញោ ហរិស្សតីតិ ឋបេតិ, តេន ហរិតេបិ អាបត្តិយេវា’’តិ ឯកំសតោ ន វត្តព្ពំ. ជានន្តោបិ ហិ ឯកច្ចោ ហរតីតិ. តតោ អដ្ឋកថាយ វិរុជ្ឈតិ. អថ អជានន្តំ, ‘‘អញ្ញស្ស យានេ វា ភណ្ឌេ វា អជានន្តស្ស បក្ខិបិត្វា តិយោជនំ អតិក្កាមេតិ, និស្សគ្គិយានី’’តិ បាឡិយា វិរុជ្ឈតិ, អថ ឧភោបិ ឯកតោ ឯកំ ភណ្ឌំ ហរាបេន្តិ, តម្បិ និស្សគ្គិយំ សិយា. អនិស្សគ្គិយន្តិ យុត្តិយា វិរុជ្ឈតិ ‘‘តិយោជនបរមំ សហត្ថា ហរិតព្ពានិ អសន្តេ ហារកេ’’តិ អវិសេសេន ច បាឡិ វុត្តា. ហារកោបិ សចេតនោ អចេតនោតិ ទុវិធោ. សចេតនោបិ ឯឡកលោមភាវំ វា ‘‘អហមិទំ ហរាមី’’តិ វា ‘‘មំ ឯស ឥទំ ហរាបេតី’’តិ វា ជាននាជាននវសេន ទុវិធោ ហោតិ. តត្ថ អចេតនោ នាម ហារកោ នទីសោតោ វា នាវា វា អស្សាមិកយានំ វា ហោតិ. សចេតនោ បាកដោវ. តត្ថ ‘‘មំ ឯស ឥទំ ហរាបេតី’’តិ ឯត្តកំ ជានន្តំ មនុស្សំ វា តិរច្ឆានគតំ វា អញ្ញំ ហរាបេតិ, អនាបត្តីតិ អនុគណ្ឋិបទនយោ. អយំ បាឡិយា, អដ្ឋកថាយ ច ឯករសោ វិនិច្ឆយោ, ‘‘អសន្តេ ហារកេ’’តិ កិញ្ចាបិ ឥទំ អវិសេសតោ វុត្តំ, ‘‘អញ្ញស្ស យានេ វា ភណ្ឌេ វា អជានន្តស្សា’’តិ វចនតោ បន សចេតនោវ ហារកោ តត្ថ អធិប្បេតោតិ បញ្ញាយតិ, សោ ច ឯឡកលោមភាវញ្ច ‘‘ឥទំ ហរាមី’’តិ ច ជានន្តោ នាធិប្បេតោ. តេន វុត្តំ ‘‘អញ្ញោ ហរិស្សតីតិ ឋបេតិ, តេន ហរិតេបិ អាបត្តិយេវា’’តិអាទិ. តត្ថ ហេតុកត្តុនោ អភាវតោវ. បាឡិយញ្ហិ ‘‘អញ្ញំ ហរាបេតី’’តិ ហេតុកត្តុវសេន វុត្តា. ឥតរេ ទ្វេ ជានន្តា ឥធ សម្ភវន្តិ. ‘‘អជានន្តស្ស បក្ខិបិត្វា’’តិ បាឡិយំ ‘‘ឯស ហរាបេតី’’តិ វា ‘‘ឥទំ ឋានំ អតិក្កមាបេតី’’តិ វា ជានន្តស្ស យានេ វា ភណ្ឌេ វា បក្ខិបិត្វា តិយោជនំ អតិក្កមាបេតិ, ន និស្សគ្គិយា ហោន្តីតិ ទីបេតិ.

‘‘ហរាបេតី’’តិ ឥទំ ហេតុកត្តុវចនតំ សាធេតិ, តស្មា អដ្ឋកថាយំ ‘‘សាមិកស្ស អជានន្តស្សេវា’’តិ ឥទំ ‘‘មំ ឯស ហរាបេតី’’តិ ឯវំ អជានន្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘សារេតិ ចោទេតិ អនុពន្ធាបេតី’’តិ ឥទំ ‘‘មំ ឯស ឥទំ ឋានំ អតិក្កមាបេតី’’តិ ឯវំ ជានន្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. អជានន្តោបិ សារណាទីហិ ឋិតដ្ឋានំ នាតិក្កមតិ, ន វា អនុពន្ធតិ. អថ សារណាទីហិ អនតិក្កមិត្វា អត្តនោ រុចិយា អតិក្កមតិ អាបត្តិ ឯវ ភិក្ខុនោ ហេតុកត្តុភាវាសម្ភវតោ.

ឥទានិ យថាឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ វក្ខាម, ‘‘អសន្តេបិ ហារកេ’’តិ ហារកាលាភបច្ចយាបិ សយំ ហរណតោ និស្សគ្គិយមេវ, បគេវ សតិ ហារកេតិ អយមេកោ អត្ថោ. អវធារណត្ថំ អបិ-សទ្ទំ គហេត្វា អសន្តេ ឯវ ហារកេ និស្សគ្គិយំ, សតិ បន ហារកេ ន តេន ហរាបេន្តស្ស និស្សគ្គិយន្តិ អយំ ទុតិយោ អត្ថោ. ‘‘សង្ឃតោ វា…បេ… អត្តនោ វា ធនេនា’’តិ ឥមិនា កិញ្ចាបិ អចិត្តកមិទំ សិក្ខាបទំ, សង្ឃាទិតោ បន អត្តនា អាកង្ខមានេន បដិគ្គហិតស្សេវ ឯឡកលោមស្ស តិយោជនាតិក្កមេ អាបត្តិ, ន អជានតោ អប្បដិគ្គហិតស្ស ចីវរាទីសុ កុតោចិ លគ្គស្ស អតិក្កមនេតិ ទីបេតិ. អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘កម្ពលស្ស ឧបរិ និបជ្ជិត្វា គច្ឆន្តស្ស សចេ ឯកម្បិ លោមំ ចីវរេ លគ្គំ ហោតិ, អាបត្តិ ឯវ កម្ពលតោ វិជដិតត្តា’’តិ វុត្តំ, តំ កម្ពលស្ស បដិគ្គហិតត្តា អត្តនោ ឥច្ឆាយ បដិគ្គហិតមេវ ហោតីតិ យុត្តំ. យស្មា ‘‘អនាបត្តិ កតភណ្ឌេ’’តិ វុត្តំ, តស្មា តំ អនេកម្បិ កតភណ្ឌដ្ឋានិយមេវ ហោតិ. តញ្ហិ អនេន បដិគ្គហិតំ, ន លោមំ. អថ លោមម្បិ អគ្គហិតមេវ ហោតិ, កតភណ្ឌំ ទុប្បរិហារិយលោមវិនិព្ភោគកតភណ្ឌោ និយមោ. ឯវំ សន្តេ អកតភណ្ឌេ តិកបាចិត្តិយំ, កតភណ្ឌេ តិកទុក្កដញ្ច នយតោ ទស្សេតព្ពំ ភវេយ្យ, អញ្ញថា តិកស្ស ទស្សិតត្តា. សឧស្សាហត្តាតិ អប្បដិប្បស្សទ្ធគមនត្តា. អចិត្តកត្តា ចាតិ ភិក្ខុនោ ឧស្សាហានុរូបំ លោមានំ តិយោជនាតិក្កមនតោ វិនាបិ បយោគចិត្តេន ហរណចិត្តេន អាបជ្ជតិ ឯវាតិ អធិប្បាយោ. សា អនាបត្តិ បាឡិយា ន សមេតីតិ អន្តោ បន បយោគេន តិយោជនបរមំ អតិក្កមិតត្តា អនាបត្តិ. ‘‘តិយោជនំ ហរតី’’តិ ឥមិនា តិយោជនំ បទសា នេតុកាមោបិ អន្តោតិយោជនេ បទេ បទេ ទុក្កដំ នាបជ្ជតីតិ ទស្សេតិ, តំ យុត្តំ ‘‘តិយោជនំ វាសាធិប្បាយោ គន្ត្វា តតោ បរំ ហរតី’តិ វចនស្សត្ថិតាយា’’តិ វុត្តំ. បុនបិ វុត្តំ ‘‘អញ្ញំ ហរាបេតីតិ ‘ឥទំ ហរិស្សាមី’តិ សឧស្សាហមេវ អញ្ញំ ហរាបេតីតិ អត្ថោ. ឥតរថា គច្ឆន្តស្ស សីសេ ឋបេសិ, តស្មិំ អជានន្តេបិ អនាបត្តិ សិយា’’តិ. សចេ បន ‘‘អគច្ឆន្តេ យានេ វា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តត្តា ហរណាទីហិ ជនិតឧស្សាហានំ ហត្ថិអាទីនំ ‘ឥទំ ករិស្សាមា’តិ វា ‘ហរិស្សាមា’តិ វា អាភោគេ ជនិតេ ឯវ អនាបត្តិ, ន អជនិតេតិ ឧបតិស្សត្ថេរោ អាហា’’តិ ច វុត្តំ. បរិវត្តេត្វា ឋបិតេតិ ទ្វិន្នម្បិ ពហិ និក្ខិបិតត្តាតិ ឧបតិស្សត្ថេរោ. ពហិសីមាយ ឋបិតំ ភណ្ឌិកំ អន្តោ អន្តោសីមាយំ ឋបិតំ ពហិ ករោតោ អនាបត្តីតិ កេចិ, ន សុន្ទរំ វិយ.

៥៧៥. បដិលភិត្វា ហរតីតិ បឋមតិយោជនតោ បរំ ហរតិ, ន ទុតិយាទិតោតិ អត្ថោ. កតភណ្ឌេ ឧប្បន្នោកាសាភាវា អនាបត្តិ.

ឯឡកលោមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.