៦. អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥១៥. បរិក្ខារានន្តិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ. ឯកសាដកន្តិ ភាវនបុំសកំ, ‘‘អញ្ញាតកោ មោឃបុរិសា’’តិ វចនេន បវារិតោបិ អទាតុកាមោ អញ្ញាតកោ អប្បវារិតដ្ឋានេ តិដ្ឋតីតិ ទីបិតំ ហោតិ. អញ្ញថា ‘‘អនាបត្តិ បវារិតាន’’ន្តិ ឥមិនា វិរុជ្ឈតិ.

៥១៧. នេវ តាវ វិញ្ញាបេតព្ពំ, ន ភញ្ជិតព្ពន្តិ អនច្ឆិន្នានំ ចីវរានំ អត្តនោ សន្តកានំ អត្ថិតាយ, តត្ថ បច្ចាសាសព្ភាវតោ ច. បច្ចាសា កិត្តកំ កាលំ រក្ខតីតិ? យាវ គាមន្តរា, យាវ អទ្ធយោជនាតិ ឯកេ. យាវ ទស្សនសវនូបចារាតិ ឯកេ. យាវ អញ្ញេ ន បស្សន្តីតិ ឯកេ. យាវ បច្ចាសា ឆិជ្ជតីតិ ឯកេ. យាវ សាខាបលាសបរិយេសនភញ្ជនសជ្ជនកាលបរិច្ឆេទាតិ ឯកេ. ឥទំ សព្ពំ យថាសម្ភវំ យុជ្ជតិ. កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘សចេ បន ឯតេសំ វុត្តប្បការានំ គិហិវត្ថាទីនំ ភិសិឆវិបរិយន្តានំ កិញ្ចិ ន លព្ភតិ, តេន តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា អាគន្តព្ព’’ន្តិ អដ្ឋកថាវចនតោ.

ន តាវ ថេរានំ ទាតព្ពានីតិ ន តាវ អត្តនោ រុចិយា ទាតព្ពានិ, យទា ថេរា ‘‘ទេថាវុសោ’’តិ វទន្តិ, តទា ទាតព្ពានិ. ‘‘ឯវំ សតិ ទហរាបិ អច្ឆិន្នចីវរដ្ឋានេ តិដ្ឋន្តិ, សាខាបលាសំ ភញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, ន អញ្ញថា. ‘យេហិ កេហិចិ វា អច្ឆិន្នំ ហោតី’តិ ហិ វុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. អាចរិយោ បន ឯវំ វទតិ ‘‘អត្តនោ រុចិយាបិ ទាតុំ លភន្តី’’តិ. តថា ហិ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បរិភោគជិណ្ណំ វា’តិ ឯត្ថ ច ‘អច្ឆិន្នចីវរានំ អាចរិយុបជ្ឈាយាទីនំ អត្តនា តិណបណ្ណេហិ បដិច្ឆាទេត្វា ទិន្នចីវរម្បិ សង្គហំ គច្ឆតី’តិ វត្តុំ យុជ្ជតី’’តិ វុត្តំ. អថាបិ សិយា អាចរិយាទីហិ ‘‘អាហរាវុសោ’’តិ វុត្តេយេវ, នាវុត្តេតិ, ន, ‘‘កេហិចិ វា អច្ឆិន្ន’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តលេសតោ ទុតិយលេសស្ស អវិសេសភាវប្បសង្គតោតិ. អថ កិមត្ថំ ‘‘ន តាវ ថេរានំ ទាតព្ពានី’’តិ វុត្តន្តិ ចេ? យាវ ថេរានំ អត្ថាយ សាខាបលាសានិ ភញ្ជតិ, តាវ ន ទាតព្ពានិ, តតោ តានិ ថេរុទ្ទិស្សកានិ សាខាបលាសានិ សយំ បរិទហិត្វា វិនាបិ ថេរាណត្តិយា អត្តនោ រុចិយា ទាតព្ពានិ, ភូតគាមបាតព្យតាយ បាចិត្តិយំ ន ហោតិ សត្ថុនាបិ អនុញ្ញាតត្តា. ‘‘តិណេន វា បណ្ណេន វា’’តិ ហិ វុត្តំ, តំ កប្បិយមេវ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ចេ? ន, ‘‘តទលាភេ ន ត្វេវ…បេ… ទុក្កដស្សា’’តិ វចនវិរោធតោ. ឯត្ថាហ – ទុក្កដភយា បាចិត្តិយវត្ថុ ចេ អតិក្កមិតព្ពំ, តទលាភេ ថុល្លច្ចយវត្ថុ សង្ឃិកំ, តទលាភេ បារាជិកវត្ថុបិ អតិក្កមិតព្ពំ សិយាតិ? ន, បារាជិកស្ស លោកវជ្ជត្តា. អបិច ន សព្ពំ ភូតគាមំ បាចិត្តិយវត្ថុមេវ, តតោ ទុក្កដាទិវត្ថុបិ អត្ថិ, អនាបត្តិវត្ថុបិ កាលោទិសកំ, តស្មា ឥទំ តទា អនាបត្តិវត្ថុកន្តិ វេទិតព្ពំ. កិត្តាវតា ភិក្ខុ អច្ឆិន្នចីវរោ នដ្ឋចីវរោ ហោតីតិ? ឯត្តាវតា នគ្គោ ហោតីតិ ឯកេ. វិកប្បនុបគបច្ឆិមភាវេន, វិកប្បនុបគបច្ឆិមមាទិំ កត្វា វិញ្ញាបេន្តស្ស អាបត្តីតិ ឯកេ. និវាសនបារុបនុបគាភាវេនាតិ ឯកេ. តិចីវរាភាវេនាតិ ឯកេ. សន្តរុត្តរបរមាភាវេនាតិ ឯកេ. អយំ ឯកេវាទោ យុត្តោ ‘‘សន្តរុត្តរបរមំ តតោ ចីវរំ សាទិតព្ព’’ន្តិ ហិ វចនតោ, តស្មា សន្តរុត្តរេ សតិ វិកប្បនុបគបច្ឆិមំ វិញ្ញាបេន្តស្ស បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ. យទិ ឯវំ ‘‘វិញ្ញាបេត្វា បដិលភេយ្យ និស្សគ្គិយ’’ន្តិ សិក្ខាបទេន ភវិតព្ពន្តិ ចេ? តន្ន, តទត្ថសិទ្ធិតោ នានត្ថត្តា ធាតូនំ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? យថា ហិ ‘‘តិក្ខត្តុំ មេថុនំ ធម្មំ អភិវិញ្ញាបេសី’’តិ (បារា. ៣៦) វុត្តេ បវត្តេសីតិ អត្ថោ, តថា ឥធាបិ ‘‘ចីវរំ វិញ្ញាបេយ្យា’’តិ វិញ្ញត្តិយា បវត្តេយ្យ ឧប្បាទេយ្យាតិ អត្ថោ.

តេន និវត្ថោតិ តំនិវត្ថោ. អញ្ញស្ស អលាភេន តមេវ បរិភុញ្ជតោ ជិរតិ, ន លេសេន. អត្តនាតិ សយមេវ វត្តុំ យុជ្ជតិ, តស្មា អយុត្តបរិភោគេន អបរិភុញ្ជិត្វា យុត្តបរិភោគវសេន បរិភុញ្ជតោ ជិណ្ណំ បរិភោគជិណ្ណំ នាម. តស្ស សភាគានំ អច្ឆិន្នកាលេ ទានម្បិ យុត្តបរិភោគេ ឯវ សង្គហំ គច្ឆតីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘ឥមេ កិរ ទ្វេ លេសា អដ្ឋកថាយោ, វាចេន្តានំ អាចរិយានំ មតន្តិ ធម្មសិរិត្ថេរោ អាហា’’តិ វុត្តំ.

៥២១. និសីទិតុំ វា និបជ្ជិតុំ វា ន លភតីតិ យថាសុខំ ន លភតីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ ឯត្ថាបិ ‘‘ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ អនុវត្តតិ ឯវ. អត្ថាយ កស្ស? តស្សេវ អញ្ញស្ស. យថា អញ្ញាតកេ តិកបាចិត្តិយំ, តថា អប្បវារិតេបីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ វុត្តំ. អញ្ញថា ‘‘ញាតកេ ញាតកសញ្ញី’’តិ ឥមិនា សិទ្ធត្តា ន និច្ចំ សេសំ អាបជ្ជតិ. អបិចេត្ថ អញ្ញាតកគ្គហណេន អប្បវារិតគ្គហណំ ហោតិ, អប្បវារិតគ្គហណេន អញ្ញាតកគ្គហណំ, អញ្ញាតកា ហិ អប្បវារិតា ហោន្តិ. តថា ញាតកគ្គហណេន បវារិតគ្គហណំ ហោតិ, កត្ថចិ ន ហោតិ. ន បវារិតគ្គហណេន ញាតកគ្គហណំ ហោតីតិ ឥមស្ស អត្ថវិសេសស្ស ទស្សនត្ថំ ‘‘ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ វុត្តំ. តថា ហិ អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា អប្បវារិតាយ ច ចីវរំ អញ្ញត្រ បារិវត្តកា បដិគ្គណ្ហន្តស្ស អាបត្តិ. ញាតិកាយ បន បវារិតាយ ច វិស្សាសំ គណ្ហាតិ, អនាបត្តិ. តថា បុរាណចីវរំ ញាតិកាយ អនាបត្តិ, បវារិតាយ បន តិកបាចិត្តិយមេវ. ញាតកានញ្ច ឯកច្ចានំ បុរាណចីវរំ នាម ទាតុំ វដ្ដតិ, ន បវារិតានំ. តិកច្ឆេទោ ច មាតិកាបទេនេវ ហោតិ, ន អញ្ញេន. តត្ថាបិ ឯកេនេវ, ន ទុតិយាទីហីតិ អយំ វិនយេ ធម្មតា វេទិតព្ពា.

អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.