៧. តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥២២-៤. បគ្គាហិកសាលំ វាតិ ទុស្សបសារំ វា. ហត្ថេន បគ្គហេត្វា ឋត្វា សាលាយំ បសារេតព្ពទុស្សំ បសារេន្តីតិ ចោទនា. តិចីវរិកេនេវាតិ វិនយតិចីវរិកេន. សោ ហិ អធិដ្ឋហិត្វា ឋបិតបរិក្ខារចោឡាទីសុ សន្តេសុបិ តិចីវរេ អច្ឆិន្នេ សន្តរុត្តរបរមំ វិញ្ញាបេត្វា គហេតុំ លភតិ. អញ្ញថាបីតិ ‘‘បមាណិកំ តិចីវរំ បរិក្ខារចោឡវសេន អធិដ្ឋហិត្វា បរិភុញ្ជតោ តស្មិំ នដ្ឋេ ពហូនិបិ គហេតុំ លភតិ, ន សន្តរុត្តរបរម’’ន្តិ ច, តស្មា តំ វិភាគន្តិ ‘‘តិចីវរិកស្ស តំ វិភាគន្តិ អត្ថោ, ន បរិក្ខារចោឡិកស្សា’’តិ ច កេចិ វទន្តិ. អាចរិយោ បន ‘‘អញ្ញេនាតិ អតិចីវរិកេន, អញ្ញថាតិ ឥតោ វុត្តគ្គហណបរិច្ឆេទតោ អញ្ញេនា’’តិ ឯត្តកមេវ វទតិ. អញ្ញថាតិ បន សចេ តីណិបិ នដ្ឋានិ, សន្តរុត្តរបរមំ គណ្ហិតព្ពំ, សចេ ទ្វេ វា ឯកំ វា នដ្ឋំ, តេន ‘‘អញ្ញថាបី’’តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ ឯកេ. គណ្ឋិបទេសុ វិចារណា ឯវ នត្ថិ, តស្មា ឧបបរិក្ខិត្វា គហេតព្ពំ. បកតិយា សន្តរុត្តរេន ចរតិ, សាសង្កសិក្ខាបទវសេន វា តំសម្មុតិវសេន វា តតិយស្ស អលាភេន វា.

៥២៦. ‘‘បមាណមេវ វដ្ដតី’’តិ សល្លេខទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តំ មិច្ឆា គហេត្វា ញាតកាទិដ្ឋានេ តទុត្តរិ គណ្ហន្តស្ស អាបត្តីតិ ចេ? តំ បាឡិយា ន សមេតិ, ‘‘អនាបត្តិ ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ ហិ បាឡិ. ឯត្ថ ច បវារិតា នាម អច្ឆិន្នកាលតោ បុព្ពេ ឯវ បវារិតា, ន អច្ឆិន្នកាលេ. ‘‘អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យា’’តិ ហិ វុត្តំ, តស្មា យោ អច្ឆិន្នកាលស្សត្ថាយ បវារេតិ, ឧភោបិ អប្បវារិតា ឯវាតិ វេទិតព្ពា. តេ ហិ អច្ឆិន្នការណា នដ្ឋការណាវ ទេន្តិ នាម. អបិច យថា បិដ្ឋិសមយេ សតុប្បាទំ កត្វា ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ វស្សិកសាដិកំ និប្ផាទេន្តស្ស តេន សិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ, តថា ឥធាបិ ញាតកបវារិតដ្ឋានេបិ អច្ឆិន្ននដ្ឋការណា ន វដ្ដតិ, តស្មា ‘‘អដ្ឋកថាសុ បមាណមេវ វដ្ដតី’តិ វុត្តវចនមេវ បមាណ’’ន្តិ ធម្មសិរិត្ថេរោ អាហ, តំ អយុត្តំ, កស្មា? យស្មា ឥទំ សិក្ខាបទំ តទុត្តរិ វិញ្ញាបេន្តស្ស បញ្ញត្តំ, តស្មិញ្ច ‘‘អញ្ញាតកោ គហបតិ វា គហបតានី វា’’តិ មាតិកាយ បាឡិ, វិភង្គេ ច ‘‘អញ្ញាតកោ នាម មាតិតោ វា…បេ… អសម្ពទ្ធោ’’តិ បាឡិ, អនាបត្តិវារេ ច ‘‘ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ បាឡិ, តស្មា តិវិធាយបិ បាឡិយា ន សមេតីតិ អយុត្តមេវ, តស្មា កេវលំ សល្លេខមេវ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អបរេ. ឧបរិ កាណមាតាសិក្ខាបទេ អដ្ឋកថាសុ បន ‘‘តេសម្បិ បាថេយ្យបហេណកត្ថាយ បដិយត្តតោ បមាណមេវ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, ន បន ‘‘បាឡិយា ន សមេតី’’តិ វុត្តំ, ន តត្ថ ច ឥធ ច នានាករណំ បញ្ញាយតិ, តស្មា ថេរស្ស លទ្ធិ សុន្ទរា វិយ មម ខាយតិ, វីមំសិតព្ពំ. យស្មា បនិទំ សិក្ខាបទំ អញ្ញស្សត្ថាយ វិញ្ញាបនវត្ថុស្មិំយេវ បញ្ញត្តំ, តស្មា ឥធ ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ ន វុត្តំ. ‘‘សេសំ ឧត្តានត្ថមេវា’’តិ បាឋោ. ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ និទានវិរោធតោ ន វុត្តំ. តថាបិ អនន្តរេ វុត្តនយេន លព្ភតីតិ អាចរិយោ. ឯវរូបេសុ គហបតិបដិសំយុត្តសិក្ខាបទេសុ កិញ្ចាបិ ‘‘គហបតិ នាម យោ កោចិ អគារំ អជ្ឈាវសតី’’តិ វុត្តំ, តថាបិ បញ្ច សហធម្មិកេ ឋបេត្វា អវសេសា ច សិក្ខាបច្ចក្ខាតកោ ច តិត្ថិយោ ច វេទិតព្ពោ.

តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.