១. បឋមអនិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៤៤-៥. ឧទ្ទេសន្តិ ឧទ្ទិសនំ, អាសាឡ្ហិនក្ខត្តំ នាម វស្សូបគមបូជា. សោតស្ស រហោតិ ឯត្ថ រហោ-វចនសាមញ្ញតោ វុត្តំ ទុដ្ឋុល្លសាមញ្ញតោ ទុដ្ឋុល្លារោចនប្បដិច្ឆាទនសិក្ខាបទេសុ បារាជិកវចនំ វិយ. តស្មា ‘‘ចក្ខុស្ស រហេនេវ បន បរិច្ឆេទោ កាតព្ពោ’’តិ វុត្តំ. កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘មាតុគាមោ នាម តទហុជាតាបិ ទារិកា’’តិ វចនតោ, ‘‘អលំកម្មនិយេតិ សក្កា ហោតិ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិតុ’’ន្តិ វចនតោ ច រហោនិសជ្ជស្សាទោ ចេត្ថ មេថុនសន្និស្សិតកិលេសោ, ន ទុតិយេ វិយ ទុដ្ឋុល្លវាចស្សាទកិលេសោ, តស្មា ច បញ្ញាយតិ ‘‘សោតស្ស រហោ នាធិប្បេតោ’’តិ. កេចិ បន ‘‘តញ្ច លព្ភតីតិ វចនស្ស ទស្សនត្ថំ វុត្តំ, តេន ទុតិយេ វុត្តា វិញ្ញូ បដិពលា គហិតា ហោតី’’តិ វទន្តិ. យេន វា សាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទោ ‘‘តេន សោ ភិក្ខុ ការេតព្ពោ វា’’តិ យោជេតព្ពោ, សោ ច វិកប្បត្ថោ, តស្មា ការេតព្ពោ វា បដិជានមានោ, ន វា ការេតព្ពោ អប្បដិជានមានោតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បដិជានមានោវ តេន សោ ភិក្ខុ ការេតព្ពោ…បេ… ន ការេតព្ពោ’’តិ. តស្មា ឯវ បាឡិយំ តទត្ថទ្វយទស្សនត្ថំ ‘‘សា ចេ ឯវំ វទេយ្យា’’តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘សទ្ធេយ្យវចសា’’តិ ឥមិនា សោតាបន្នា អត្ថភញ្ជនកំ ន ភណន្តិ, សេសំ ភណន្តីតិ វាទីនំ វាទោ បដិសេធិតោ ហោតិ. ‘‘ទិដ្ឋ’’ន្តិ វុត្តត្តា ‘‘ឱលោកេសី’’តិ សុន្ទរំ. រក្ខេយ្យាសីតិ មម វិសេសំ កស្សចិ នារោចេយ្យាសីតិ អធិប្បាយោ.

៤៤៦. ‘‘សា ចេ ឯវំ វទេយ្យ ‘អយ្យស្ស មយា សុតំ និសិន្នស្ស មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហិ ឱភាសេន្តស្សា’’’តិ, ឥទំ កិមត្ថមេត្ថ វុត្តំ, ន អធិប្បេតញ្ហេតំ ឥធ សោតស្ស រហោ នាធិប្បេតោតិ កត្វាតិ ចេ? អលំកម្មនិយដ្ឋានេ ទុដ្ឋុល្លវាចាបិ លព្ភតិ, ន បន នាលំកម្មនិយដ្ឋានេ មេថុនន្តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពន្តិ. យថា ឯតំ, តថា ‘‘សា ចេ ឯវំ វទេយ្យ ‘អយ្យស្ស មយា សុតំ មាតុគាមស្ស សន្តិកេ អត្តកាមបារិចរិយាយ វណ្ណំ ភាសន្តស្សា’’’តិ ឯតម្បិ ឥធ លព្ភតិ, ន ទុតិយេ នាលំកម្មនិយដ្ឋានត្តាតិ ឯកេ. កង្ខាវិតរណិយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយានិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា) ឥធាបិ ទុតិយានិយតាធិការេ បារាជិកាបត្តិញ្ច បរិហាបេត្វា ទុដ្ឋុល្លវាចាបត្តិយា វុត្តត្តា បឋមានិយតេ ទុដ្ឋុល្លវាចាបត្តិ ន វុត្តាតិ ចេ? ‘‘សា ចេ’’តិ តស្សា បាឡិយា បោត្ថកា សោធេតព្ពា. គណ្ឋិបទេ ច ‘‘ឥធ សិក្ខាបទេ មេថុនកាយសំសគ្គរហោនិសជ្ជានមេវាគតត្តា ចក្ខុស្សរហោវ បមាណ’’ន្តិ លិខិតំ, ទុតិយានិយតាធិការេ ច ‘‘អនន្ធោ កាយសំសគ្គំ បស្សតិ, អពធិរោ ទុដ្ឋុល្លំ សុណាតិ, កាយចិត្តតោ កាយសំសគ្គោ, វាចាចិត្តតោ ទុដ្ឋុល្លំ, ឧភយេហិ ឧភយ’’ន្តិ ច លិខិតំ. អដ្ឋកថាយំ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានេវា’’តិ វុត្តត្តាបិ ទុដ្ឋុល្លវាទោ ន សុន្ទរោ ‘‘តទហុជាតា’’តិ វុត្តត្តាតិ.

បឋមអនិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.