២. ទុតិយអនិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៥៣. ទុតិយេ កេសុចិ បោត្ថកេសុ ‘‘ន ហេវ ខោ បន បដិច្ឆន្នំ អាសនំ ហោតិ អាសន’’ន្តិ លិខិតំ. ‘‘អាសនន្តិ អធិកំ, ឧទ្ធរិតានុរូប’’ន្តិ លិខិតំ. ទ្វេបិ រហា ឥធ អធិប្បេតា កាយសំសគ្គទុដ្ឋុល្លវាចារហោនិសជ្ជគ្គហណតោ. យទិ ឯវំ ‘‘មាតុគាមោ នាម វិញ្ញូ បដិពលា’’តិ កិមត្ថំ វុត្តន្តិ? អយមេវ ហិ មាតុគាមោ ទ្វិន្នម្បិ កាយសំសគ្គទុដ្ឋុល្លវាចានំ ឯកតោ វត្ថុភូតោ, តស្មា វុត្តំ. កាយសំសគ្គស្ស វត្ថុភូតោ ទស្សិតោ, ន ឥតរស្សាតិ កត្វា ទុដ្ឋុល្លវាចមេវ សន្ធាយ តស្សា វត្ថុំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ.

ឯត្ថាហ – យថា បឋមេ អនធិប្បេតាបិ ទុដ្ឋុល្លវាចា សម្ភវវិសេសទស្សនត្ថំ វុត្តា, ឥធាបិ កាយសំសគ្គោ, កស្មា ន តស្ស វសេន ចក្ខុស្ស រហោ គហេតព្ពោតិ? អាម ន គហេតព្ពោ, ន ច គហិតោ, គហិតោ ឯវ បន និសជ្ជវសេន, ន ហិ អង្គស្ស និសជ្ជា វិសេសោតិ. អប្បដិច្ឆន្នេ សតិ កថំ ចក្ខុស្ស រហោតិ ចេ? ទូរត្តា. បឋមេ កស្មា ឥត្ថិសតម្បិ អនាបត្តិំ ន ករោតិ, ឥធ កស្មា ឯកាបិ ករោតីតិ ចេ? នោ វុច្ចតិ សិទ្ធត្តា. សិទ្ធំ ហោតិ, យទិទំ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ វេសាលិយំ មហាវនេ…បេ… ទ្វារំ វិវរិត្វា និបន្នោ ហោតិ…បេ… សម្ពហុលា ឥត្ថិយោ យាវទត្ថំ កត្វា បក្កមិំសូតិ (បារា. ៧៧). តស្មា ន មេថុនស្ស មាតុគាមោ ទុតិយោ ហោតិ. ឥត្ថិយោ ហិ អញ្ញមញ្ញិស្សា វជ្ជំ បដិច្ឆាទេន្តិ, តេនេវ ភិក្ខុនីនំ វជ្ជបដិច្ឆាទនេ បារាជិកំ បញ្ញត្តំ. តថា ‘‘អាយស្មា ឧទាយី តា ឥត្ថិយោ វិហារំ បេក្ខាបេត្វា តាសំ ឥត្ថីនំ វច្ចមគ្គ’’ន្តិ (បារា. ២៨៣) ឯត្ថ ‘‘យា បន តា ឥត្ថិយោ ហិរិមនា, តា និក្ខមិត្វា ភិក្ខូ ឧជ្ឈាបេន្តី’’តិ (បារា. ២៨៣) វចនតោ ទុដ្ឋុល្លស្ស មាតុគាមោ ទុតិយោ ហោតីតិ សិទ្ធន្តិ អធិប្បាយោ. ឧភយត្ថាបិ ឧម្មត្តកាទិកម្មិកានំ អនាបត្តីតិ តេសំ បាដេក្កំ និទានេ អាគតំ, អាទិកម្មិកានំ អនាបត្តីតិ អត្ថោ. អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘អចេលកវគ្គេ រហោបដិច្ឆន្នាសនសិក្ខាបទេ ‘វិញ្ញូ បុរិសោ ទុតិយោ ហោតី’តិ (បាចិ. ២៨៨) ឥមស្ស អនុរូបតោ ‘ឥត្ថីនំ សតម្បិ អនាបត្តិំ ន ករោតី’តិ វុត្ត’’ន្តិ ច, ‘‘ទុតិយានិយតេ ‘ឥត្ថីបិ បុរិសោបី’តិ ឥទំ ភិក្ខុនីវគ្គេ ឱសានសិក្ខាបទស្ស, អចេលកវគ្គេ អប្បដិច្ឆន្នាសនសិក្ខាបទស្ស ច អនាបត្តិវារេ ‘យោ កោចិ វិញ្ញូ បុរិសោ ទុតិយោ’តិ វុត្តំ. ឥមេសំ អនុរូបតោ វុត្តន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ ច វុត្តំ.

ទុតិយអនិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បកិណ្ណកវណ្ណនា

អបិចេត្ថ ឥទំ បកិណ្ណកំ, សេយ្យថិទំ – ឥទំ អនិយតកណ្ឌំ និប្បយោជនំ អបុព្ពាភាវតោតិ ចេ? ន, គរុកលហុកភេទភិន្នាបត្តិរោបនារោបនក្កមលក្ខណទីបនប្បយោជនតោ. ឯត្ថ ហិ ‘‘សា ចេ ឯវំ វទេយ្យ ‘អយ្យោ មយា ទិដ្ឋោ និសិន្នោ មាតុគាមស្ស មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តោ’តិ, សោ ច តំ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា ការេតព្ពោ…បេ… និសជ្ជាយ ការេតព្ពោ’’តិអាទិនា (បារា. ៤៤៦) អាបត្តិយា គរុកាយ លហុកាយ ច រោបនក្កមលក្ខណំ, ការេតព្ពោតិ ឥមិនា អនារោបនក្កមលក្ខណញ្ច ទស្សិតំ. លក្ខណទីបនតោ អាទិម្ហិ, អន្តេ វា ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ ចេ? ន, អសម្ភវតោ. កថំ? ន តាវ អាទិម្ហិ សម្ភវតិ, យេសមិទំ លក្ខណំ, តេសំ សិក្ខាបទានំ អទស្សិតត្តា. ន អន្តេ, គរុកមិស្សកត្តា, តស្មា គរុកលហុកានំ មជ្ឈេ ឯវ ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ អរហតិ ឧភយាមិស្សកត្តា. យា តត្ថ លហុកាបត្តិ ទស្សិតា, សាបិ គរុកាទិកា. តេនេវាហ ‘‘មេថុនធម្មសន្និស្សិតកិលេសសង្ខាតេន រហស្សាទេនា’’តិអាទិ, តស្មា គរុកានំ ឯវ អនន្តរំ ឧទ្ទិដ្ឋាតិបិ ឯកេ. ឯវំ សន្តេ បឋមមេវាលំ តាវតា លក្ខណទីបនសិទ្ធិតោ, កិំ ទុតិយេនាតិ ចេ? ន, ឱកាសនិយមបច្ចយមិច្ឆាគាហនិវារណប្បយោជនតោ. ‘‘បដិច្ឆន្នេ អាសនេ អលំកម្មនិយេ’’តិ ឱកាសនិយមតោ ហិ តព្ពិបរីតេ ឱកាសេ ឥទំ លក្ខណំ ន វិកប្បិតន្តិ មិច្ឆាគាហោ ហោតិ, តន្និវារណតោ ទុតិយម្បិ សាត្ថកមេវាតិ អធិប្បាយោ. កស្មា? ឱកាសភេទតោ, រហោភេទទីបនតោ, រហោនិសជ្ជស្សាទភេទទីបនតោ. ឱកាសនិយមភាវេ ច រហោនិសជ្ជស្សាទភេទោ ជាតោ. ទ្វិន្នំ រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទានំ នានតាជាននញ្ច សិយា, តថា កាយសំសគ្គភេទទីបនតោ. នាលំកម្មនិយេបិ ហិ ឱកាសេ អប្បដិច្ឆន្នេ, បដិច្ឆន្នេបិ វា និសិន្នាយ វាតបានកវាដឆិទ្ទាទីហិ និក្ខន្តកេសាទិគ្គហណេន កាយសំសគ្គោ លព្ភតីតិ ឯវមាទយោបិ នយា វិត្ថារតោ វេទិតព្ពា. ‘‘ភិក្ខុបាតិមោក្ខេ អាគតនយត្តា ភិក្ខុនីបាតិមោក្ខេ ឥទំ កណ្ឌំ បរិហីនន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វទន្តិ. អត្ថុប្បត្តិយា តត្ថ អនុបន្នត្តាតិ ឯកេ. តំ អនេកត្ថភាវទីបនតោ អយុត្តំ. សព្ពពុទ្ធកាលេ ហិ ភិក្ខូនំ បញ្ចន្នំ, ភិក្ខុនីនំ ចត្តារោ ច ឧទ្ទេសា សន្តិ. បាតិមោក្ខុទ្ទេសបញ្ញត្តិយា អសាធារណត្តា តត្ថ និទ្ទិដ្ឋសង្ឃាទិសេសបាចិត្តិយានន្តិ ឯកេ. តាសំ ភិក្ខុនីនំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលិកអដ្ឋវត្ថុកវសេន កាយសំសគ្គវិសេសោ បារាជិកវត្ថុ, ‘‘ហត្ថគ្គហណំ វា សាទិយេយ្យ, កាយំ វា តទត្ថាយ ឧបសំហរេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៤-៦៧៥) វចនតោ សាទិយនម្បិ, ‘‘សន្តិដ្ឋេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ ឋានម្បិ, ‘‘សង្កេតំ វា គច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ គមនម្បិ, ‘‘ឆន្នំ វា អនុបវិសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ បដិច្ឆន្នដ្ឋានបវេសោបិ, តថា ‘‘រត្តន្ធការេ អប្បទីបេ បដិច្ឆន្នេ ឱកាសេ ឯកេនេកា សន្តិដ្ឋេយ្យ វា សល្លបេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ៨៣៨) វចនតោ ទុដ្ឋុល្លវាចាបិ បាចិត្តិយវត្ថុកន្តិ កត្វា តាសំ អញ្ញថា អនិយតកណ្ឌស្ស អវត្តព្ពតាបត្តិតោបិ ន វុត្តន្តិ តេសំ អធិប្បាយោ.

បកិណ្ណកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អនិយតកណ្ឌំ និដ្ឋិតំ.