៣. បហានសុត្តវណ្ណនា

២៥១. សព្ពម្បិ អដ្ឋសតបភេទំ តណ្ហំ ឆិន្ទិ សមុច្ឆេទបហានវសេន បជហិ. តេនាហ ‘‘សមុច្ឆិន្ទី’’តិ. យទគ្គេន តណ្ហា សព្ពសោ សមុច្ឆិន្នា, តទគ្គេន សព្ពានិបិ សញ្ញោជនានីតិ អាហ ‘‘ទសវិធម្បី’’តិអាទិ. សម្មាតិ សុដ្ឋុ. បហានញ្ច នាម ឧបាយេន ញាយេន បហានន្តិ អាហ ‘‘ហេតុនា ការណេនា’’តិ. ទស្សនាភិសមយាតិ អសម្មោហបដិវេធា. អរហត្តមគ្គោ ហិ ឧប្បជ្ជមានោវ សភាវបដិច្ឆាទកំ មោហំ វិទ្ធំសេន្តោ ឯវ បវត្តតិ, តេន មានោ យាថាវតោ ទិដ្ឋោ នាម ហោតិ, អយមស្ស ទស្សនាភិសមយោ. យថា ហិ សូរិយេ ឧដ្ឋិតេ អន្ធការោ វិទ្ធំសិយមានោ វិហតោ, ឯវំ អរហត្តមគ្គេ ឧប្បជ្ជមានេ សោ សព្ពសោ បហីនោ ឯវ ហោតិ, ន តស្មិំ សន្តានេ បតិដ្ឋំ លភតិ, អយមស្ស បហានាភិសមយោ. តេន វុត្តំ ‘‘អរហត្តមគ្គោ ហី’’តិអាទិ. កិច្ចវសេនាតិ អសម្មោហបដិវេធសង្ខាតស្ស ទស្សនកិច្ចស្ស អនិប្ផាទនវសេន.

យេ ឥមេ ចត្តារោ អន្តាតិ សម្ពន្ធោ. មរិយាទន្តោតិ មរិយាទសង្ខាតោ អន្តោ. ឯស នយោ សេសត្តយេបិ. តេសូតិ ចតូសុ អន្តេសុ. អទុំ ចតុត្ថកោដិសង្ខាតំ សព្ពស្សេវ វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តំ បរិច្ឆេទំ អរហត្តមគ្គេន មានស្ស ទិដ្ឋត្តា បហីនត្តា ច អកាសីតិ យោជនា. សមុស្សយោ អត្តភាវោ.

ន រិញ្ចតីតិ ន វិវេចេតិ ន វិស្សជ្ជេតិ. តេនាហ ‘‘សម្បជញ្ញំ ន ជហតី’’តិ, សម្បជញ្ញំ ន បរិច្ចជតីតិ អត្ថោ. សង្ខ្យំ នោបេតីតិ ឥមស្ស ‘‘ទិដ្ឋធម្មេ អនាសវោ’’តិ ឥមស្ស វសេន អត្ថំ វទន្តោ ‘‘រត្តោ ទុដ្ឋោ’’តិ អវោច សឧបាទិសេសនិព្ពានវសេន. សង្ខ្យំ នោបេតីតិ វា ទិដ្ឋេ-ធម្មេ អនាសវោ ធម្មដ្ឋោ វេទគូ កាយស្ស ភេទា មនុស្សោ ទេវោតិ វា បញ្ញត្តិំ ន ឧបេតីតិ អនុបាទិសេសនិព្ពានវសេនបិ អត្ថោ វត្តព្ពោ. ឯត្ថ ច សុខាទីសុ វេទនាសុ យថាក្កមំ រាគានុសយាទយោ កថិតាតិ អាហ – ‘‘ឥមស្មិំ សុត្តេ អារម្មណានុសយោ កថិតោ’’តិ. យោ ហិ រាគាទិ បច្ចយសមវាយេ អតិឥដ្ឋាទីសុ ឧប្បជ្ជនារហោ មគ្គេន អប្បហីនោ, សោ ‘‘រាគានុសយោ’’តិអាទិនា វុត្តោ, អប្បហីនត្ថោ សោ មគ្គេន បហាតព្ពោ, ន បរិយុដ្ឋានាភិភវត្ថោតិ.

បហានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.